Neguko zirkua
Neguko zirkua
2005, narrazioak
232 orrialde
84-95511-74-6
azala: Xabier Gantzarain
Harkaitz Cano
1975, Lasarte
 
2018, nobela
2015, narrazioak
2011, nobela
2001, poesia
1999, nobela
1996, nobela
1994, poesia
 

 

Berlin monogatari

 

Istripu bat izango da laster. Oraindik ez da gertatu, ordea, eta sinesten dugu badela aingeru bat belarri atzean gure eginbeharrak segidarik egokienean xuxurlatzen dizkiguna.

        Geltokia baino lehentxeago, zubi akabuko aterpe horretan, soinujole itsu bat egoten da beti, betaurreko beltzekin, eta, hala ere, begietako zuringoa agerian, gorantz begira balego bezala.

        Harritzekoa duk hor jartzea, akustika txarra zagok leku horretan.

        Lurpeko pasabiderantz doazen horma-garbitzaileetatik gazteena musikazalea da oso. Nick Cave eta Lou Reeden zale, bereziki. Berlinekin lotura handia duten abeslariak dira biak. Berlinera joan nahi luke egunen batean, hori da bere ametsa.

        Zergatik jartzen ote da beti hor soinujolea? Akustika penagarria dik lekuak, bota du bigarren aldiz, intrigatuta.

        Esan liteke gaztea idealista hutsa dela: oraindik ez da ohartu txanponek ez dutela akustika berezirik behar.

        Zaharrenak sorbaldak altxa ditu, isilik: puru-zuztarra du ahoan. Ez zaio musika interesatzen. Soinua jotzen duen itsu bat, soinua jotzen duen itsu bat besterik ez da beretzat. Karranka hutsa. Jende askori gertatzen zaio.

        Horma-garbitzaileek urte asko daramatzate gazteek auzo hartako zokoetan egiten dituzten zirriborroak ezabatzen. Egia esateko, bakarra da, beti berbera, lurpeko pasabidean zirriborroak egiten dituena. Halako akordio inplizitua erdietsi dute ezagutzen ez duten gazte horrekin: hasieran egunero egiten bazuten ere, bi egunez behin baino ez dute orain horma zuritzen. Horma-garbitzaile gazteari elkarrizketa antzeko bat iruditzen zaio hori, harreman bat —harreman singlea nahi bada, baina harremana finean—, pintada haiek egiten dituenaren eta ezabatzen dituztenen arteko mezu trukaketa bat. Ez al da bada morse kodea txistu soil eta isiluneen arteko konbinazioa? Pintatzaileak txistu egiten zuen; haiek paratzen zituzten isiluneak. Egunero ez garbituta, bi egun ematen dizkiote hurrengo esaldia pentsatzeko. Asteburuarekin tokatzen bada, hiru.

        EZ GARA GU ONENAK!

        Nor izango ote da?, galdetzen du irribarrez egun hartako esaldia irakurtzean horma-garbitzaileetan gazteenak, beti lanera Walk on the wild side txistukatuz, du-duru-duru, etortzen denak. Sorbaldak ezaxolati altxatzea da lankidearen erantzuna.

        Putakume galanta. Lan ederrak ematen zizkiguk.

        Morroia orijinala duk behintzat, ez zaik iruditzen? Askotan gauez etortzeko gogoa ematen zidak, nor den jakiteko.

        Zaharrenak eztarriko karkaxa garbitu eta pintura zuriaren potea laga du lurrean, lankidearen hitz gartsuei kasurik egin gabe. Puru-zuztarrari ausiki egin dio ondoren. Pinturaren usain sarkorrari aurre egiteko erabiltzen du tabakoa.

        Horma-garbitzaileak: Laurel eta Hardy.

 

 

Neba-arreba horiek (Hansel eta Gretel) hirira etorri dira amari tratamendu psikiatriko on bat jarriko dioten esperantzan. Ama lo utzi dute ospitalean eta haiek eguna hiria ezagutzeko baliatzea erabaki dute. Pozik daude, aspaldiko partez, amaren zamatik libre, ezin dute ezkutatu.

        Ez litzateke egokia... Gaizki legoke zinemara joatea, ezta?, galdetu du Gretelek. Esan orduko damutu da.

        Hanselek irribarre egin eta sarrerak erostera abiatu dira biak.

        Horrelako nebak behar ditu arreba batek.

        Filmak irauten duen bitartean, ahaztu egin dira amarekin. Amaitu denean, filmean esaten zuten esaldi bat geratu zaio Hanseli buruan iltzatuta: «Emakume horien eta errekastoaren artean, maleta huts baten aldea besterik ez dago».

        Ama sendatuko dela uste al duzu?

 

 

Gauez, pauso gero eta laburragoz doa bikotea oinez, zubia egunsentira arte luzatu nahi balute bezala.

        Honezkero, existituko dela uste duzu? Jaioko dela inoiz? Eta jaiotzen ez bada?

        Izenak pentsatu beharko genituzke.

        Baina... existituko ote da?

        Horixe baietz. Jaiotzen denean Italiara joango gara bizitzera.

        Italiara? Zergatik Italiara?

        Italia ez delako hau bezalakoa, laztana. Italian umeak bihurrikeriak egin nahi dituztenean arboletara igotzen dira. Amonak ere dementziak jotzean arboletara igotzen dira, handik gehiago ez jaisteko. Batzuk errege sagarren aitzakian igo eta adarretan gora desagertzen omen dira.

        Errege sagarrak? Bai zera!

        Badira kasuak, egunkarian irakurri dut. Askoz ere sanoagoa da Italia.

        Zapata zuriak ditu mutilak. Ez da egundo hiri honetatik atera.

 

 

Ama sendabidean jartzeko esperantza ez dute oraindik erabat galdu hura ospitalean utzi eta zinemara alde egiten duten neba-arrebek. Suizidatu nahi zuen mutilari eta hilzorian dagoen bere anaiari buruzko pelikula ikusi dute gaur. Hilzorian dagoenaren neska-laguna, haren anaia suizidarekin ateratzen hasten da filmaren erditik aurrera. «Ekartzen dizkidazun bonboiak gero eta handiagoak dira eta ni gero eta txikiagoa» xuxurlatzen dio ohean datzan gaixoak errudun sentitzen den neska-lagunari, honek eskainitako eraztunean berea lako bi hatz sar daitezkeela erakutsiz, irribarre mingots batekin.

        Sartzera ausartu gabe, ate atzean zain du artean neskak anaia suizida. Jada ez du suizidatu nahi.

 

 

Ordu txikietan, gazte baten itzala, bizikletan. Aldean dakar spray beltza. Gauez ez da ibaiko ur zikina bereizten, ezpada bere zurrumurrua. Hoteletako argiak piztuta daude. «Hau da Las Vegas diot eta ez naiz lotsatzen» pentsatzen du zapata zuriak dituen gazteak, auzoak eta hiriak bere aldera erreskatatuz, aspaldi pasatako kontzertuen berri ematen duten kartel erdi tarratatuei eta neoi argiei so.

 

 

Haurdunaldiaren bederatzigarren hilabetera hurbiltzen ari da emakume pakistandarra. Astebete da senarra ez dela etxean agertu: hozkailu-kamioia kontu ilunetarako erabiltzen ari dela susmatzen du, ezkutuka eta zomorro dabilkio aspaldi, iheskor. Baina zer esango dio? Berak ekartzen du dirua etxera. Emakume pakistandarra, motxila afrusa sabel gainean jiratuta dakarren turista batekin gurutzatu da. Lapurtuko dioten beldur ote da neskatila? Zer lapurtu baina? Argazki kamera ziztrina, tampax batzuk? Noiz sortu ote zen turisten gustu txarreko ohitura hori, bizkar-zorroak bizkarrean eraman beharrean sabel-zorro bihurtzekoa? Barregarriro antzu eta miserable sentitzen da neskatila bere motxila zalangatua emakumearen sabel bipilarekin alderatu duenean.

 

 

Ilea tindatzeko henna erostetik dator emakume pakistandarra. Zapata zuriak dituen rockabilly gaztearekin gurutzatu da: nortasuna behar du munduan barrena zapata zuriekin ibiltzeko, pentsatzen du. Gizon horrekin oheratzen dela eta ohean basatia dela imajinatu du, damurik gabe. Gero, samurra izaten ere badakiela imajinatu du, are damu gutxiagorekin.

        Euren ama psikiatrikoan izen faltsuarekin ingresatu duten neba-arrebekin gurutzatu da. Aspertu dira Hansel eta Gretel astean bitan hirira etortzeaz. Amaitu da ipuina. Lo utzi dute psikiatrikoan, eta ez dute gehiago amaren bila itzultzeko asmorik. Basoan galtzea erabaki dute.

        Kutxazain automatikoan, emakume gazte bat, bere alaba jaioberria kanguru batek bezala paparrean daramala. EXCHANGE WECHSEL irakurtzen da bankuaren errotuluan: umea diru truk aldatzera doala izan liteke begirale zoli batek egingo lukeen eszenaren irakurketa. Ilusio optiko bat. Edo desilusio optiko bat, zehatzago.

 

 

Zaharkitu samarra duk hormak pintura zuriz ezabatu behar hau, ez zaik iruditzen? Erdigunean urarekin egiten ditek lan bera. Baina klaro, gu aldirietakoak izan...

        Zeharka so egin dio horma-garbitzaile nagusiak gazteari. Ez da ura gehien estimatzen duen isurkina.

        Baina zer? Ura? Pintura ezabatzeko?

        Ura presio handian, badakik. Pistolekin-eta.

        Horma-garbitzaile zaharrenak ausiki egin dio puru-zuztarrari eta hitz beste eginez, bere alaba emagaldu bat bezala janzten hasi dela egin dio purrustada. Hamabost urte bete berri ditu bere alabak. Horretarako adinean daude, ihardetsi dio lankideak. Ez da egoera hartan iruzkinik egokiena, baina ez du gazteak besterik esaten asmatzen. Ezin du burutik uxatu lankidearen alaba ezagutu zuen gauean, masturbatzen zen bitartean bera izan zuela gogoan.

 

 

Minak hartu gaituen gau baten ondotik, lurruna kristaletan. Kaleak eta zeru lerroa argi eta garbi bereizten dira, elkarren gainean jarritako oihal zati ezberdinak bezala. Euts diezaiogun ikuspegi argi honi, ahal den bitartean.

        Horrelako egunetan irristakorrak dira auzoak: HABANA izeneko negozio bat ireki dute urrunerako telefono deiak egiteko. Eta bai, jendeak egiten ditu auzoak irristagarri, barrioak trukagarri. Ireki eta ixten diren dendek eta pertsianek. Henna beltzak, guk arreta jartzen diogun kaleko norbaiten orrazkera jakin batek. Gure borondateari entzungor eginez, prostituta, txulo eta droga saltzaileek periferiako auzoak gugana ekartzen dituzte ilunabarrean, alfonbra baten gainean batetik bestera arrastaka eramaten diren altzari pisutsuen eran. Merkatura asteazkenetan etortzen diren saltzaileek, beren salmahaiak irekitzean, auzo berri bat ekartzen digute, Marco Polok Khan handiari espezieak nola. Salmahaiak jasotzean berriz, erretiratu egiten dute auzo tolesgarria berriro. Ahuntza eta eskailera ekartzen dituzte ijitoek, eta hara, auzo berri bat irristatu digute gurera.

        Euren seme-alaba jaio gabeen izenak asmatzen dabilen bikotea ez da elkarrekin bizi: bi etxe ezberdinetan bizi dira, bi etxe txiki dituzte eta amets egiten dute noizbait etxe handi bakarra izatearekin, euren alokairuzko bi etxeak hiria zeharkatzen duen lurpeko tunel batekin komunikatzearekin, birekin bakarra egitearekin, ez derrigorrez Italian.

        Inoiz edo behin joan izan dira higiezinen agentziara etxeak begiratzera. Erakutsi dizkieten argazki guztietan gauza bat nabaritu dute beti: etxe haietan bizi izan den jendea ez da zoriontsu izan. Iheslarien etxeak dirudite, lisatu beharreko arropak ageri dira nonahi pilaturik, argazkia ateratzeko gelatik egotzia izan den jendearen arrasto itxia eta izerdi usain bortitza nabari da.

 

 

Ondo egin dugula uste duzu?

        Ez, baina hori bagenekien ezer egin baino lehen ere. Fini da eta kito.

        Eta bueltatzen bagara? Ama berriz etxera eramaten badugu?

        Gorroto ditut gabonetako apaingarriak, esan dio arrebak, gaia amaitutzat eman nahian. Fini da eta kito. Ez dira gehiago zinemara joan Jazujiro Ozuren filmaz geroztik. «Zuk gutxienez zure pipa daukazu» esaten zioten han ezkontzerik lortzen ez zuen mutilzaharretako bati beste mutilzahar batzuek. Hark bere pipa zeukan. Zer zeukaten Hansel eta Gretelek? Ozuren filmean kamera geldirik zegoen eta pertsonaiak mugitzen ziren kameraren ordez, hori gustatu zitzaien film hartan gehien: jainkoaren begi orojakilea, narratzailea, geldirik zegoen, eta jende arruntak hartzen zuen mugitzeko ardura. Haiek ere halaxe jokatu zuten amarekin: ardura bat, erabaki bat, delibero bat hartu zuten.

        Ur zikina ibaian, sorgin haize zakarra Hansel eta Gretelen tximak nahastuz. Zuhaitz bakoitzaren arrametan gora amona bana doan baso batean dabiltza.

 

 

Gertatu da istripua: talkaren ondoren ihesi atera den hozkailu-kamioi batek bizikletan zihoan gazte bat harrapatu du gauaren erdian.

        Beti gorantz so dagoela dirudien soinujole itsuak betaurreko beltzak erantzi ditu zarata entzundakoan. Ez da berez itsua, gora begira dago, zinez: zubi akabuko aterpearen sabairantz so dago beti, badelako han goian pintura altxatuta dagoen txokoan hezetasun orban bat, bere jaioterriko maparen antz handia hartzen diona. Heriotzaraino torturatu eta bere jaioterriaren mina duela esatera derrigortuko balute, ordea, hezetasun orban horretan ezein maparen ordez emakume biluzi bat baino ez duela bereizten esango luke, ziur daki hori.

        Albania, esaten du ahapeka, inork entzuten ez dion segurantziarekin.

 

 

Horma-garbitzaileek ez dute gaur lurpeko pasabideko pareta zurian esaldirik topatu. Pintura zuria besterik ez, haiek egun bi lehenago zuritutako horma zurbil berbera. Harritzekoa. Egunak gaizki zenbatu ote dituzte? Ez. Bat eta bi. Bi egun pasa dira.

        Garbitzaileetan zaharrenak puruaren mutxikina zapaldu du lurrean, pentsakor. Ez du sorbaldak uzkurtzekorik ere egin.

        Elkarri begiratu diote biek. Laurel eta Hardy zer egin ez dakitela. Zer edo zer ments dute. Gero, bere ogibidea aspaldi menperatzen duenak bezala, diren profesionalak bezala ekitea erabaki dute, brotxa pintura zuritan blaitu, bere zurdek pintura aski zurrupa dezaten utzi, eta horma zuria pintura geruza berriekin areago zuritzen hasi dira, zuria zuriaren gainean, ezereza ezabatzen.