Harriet Iragi Gurrutxaga
Gartzelako bertsoak
Bertso hauek Harrietek lagun bati bidalitako korrespondentzia intimoaren zati dira, eta guk, «lapurrok», ebatsi egin ditugu.
Borrokan bizi erabaki nun
batzuetan ezkutuan
atzerriaren kaleetatik
sentimenduen mutuan
guda sortuaz paradoxa den
bakearen helburuan
nireak diren guzti horiek
ez ikusteko izuan
orain gartzela barruan
gorrotoaren itsuan
zer garen ezin ahaztuan
egin beharrak buruan
beste horri bat itzuliko dut
biziaren liburuan.
Lehenego gutunetan hizkuntza arrotzaren inposaketa:
«Contesto con un par de versos, pues, yo también soy aficionado y principiante en el arte vasco de cantar lo hablado».
Zure bertsoek esnatu dute
nigan den bertsolaria
nolabait hasi, jakin ez eta
zuk jarriari abia
Urretxindorrak triskatutako
hego horietan haria
bizi artean Urretxin honek
jarri ezazu adia
hegodun edo hegorik gabe
osatuko du kabia.
Harrotasunaz zerade mintzo
bigarren bertso horretan
harrotasuna mantendua dut
momentu gogorrenetan
gai eder hontan buru-belarri
bertsoz ari geranetan
esan nahi nuke gure ohorez
etsai denaren penetan
tinko jarraitu dudala asmo
espainolaren ziegetan.
«Bueno, como ves, también contestaré a tus versos. En eso soy fanático así que te mandaré más cuando escribas (chantaje guarro para que vuelvas a escribir ja, ja...)».
Udazkenak dakarren
ostoen euria
zenbait berdetan dago
marroi ta horia
arimaren islada
ez den sargoria
kanpoan goxo eta
etxean ogia
borondatez zintzoa,
bihotza lodia
Kotileoan hasita
badut notizia
ez dut luzea izan
oraino bizia
nahiz eta hortik bazen
batzutan ixia
ezkonduko gerala
ni eta bitxia
emango al didazu
zeure eritzia.
Eguna falta zaigu
tokia zein ote
sinatzeko paperak
garela bikote
ni bakarrik naiteke
nirearen dote
errekurtsotan ere
gutxi baten tope
amodioa itsua
dugula diote.
Altarerik gabeko
gartzela ezkontza
lekuko izango da
gauerdiko ontza
maitasuna ez dedin
laburrean trontza
maitasuna dadila
elkartasun funtsa
gazte heldu ote zait
zaharren gizontza.
Batzuk «gaixo» dabiltza
pilulak hartzeko
patrikan gorde eta
besteri saltzeko.
Esaidazu ezbaden
gauza harritzeko
gure idei guztien
eraberritzeko
«gaixo» ibili behar
ongi bizitzeko.
Saltzailea badago
eroslea esklabu
ezer ez duelako
eskatzeko badu
jaten ezer gutxi du,
gutxiago afaldu
pilulak eta drogak
dezake apaldu
ezin bizirik dela,
izatea galdu.
Gartzelako kontuak
barrerako sarri
horretarako ez da
hoberik igarri
nireakin bazera
oraindik egarri
hurrengoekin zuhur
geratzeko harri
kontatzeko direnak
bertsotan ekarri.
Oraino hor zabiltza
«ja»ri ezin eutsiz
hemengo kontuetan
nireak berretsiz
lortzeko ba al dugu
aurretikan etsiz
atea hasieratik
parez pare itxiz
edo gauzak aztertuz
beretara jeitsiz.
Ibiliko zerade
belarriak ubel
berotzen naiz askotan
bizitzeko epel
argia gozatzen dut
ilargitan gaubel
ez nauzu ikusiko
irrietan goibel
bota badizut txapa
barkaidazu motel!
Gutuna eguneroko kontuez:
Bada garaia ikus dezagun
ohiu egiten mutua
hautsi dezagun gai honek duen
bitxitasun ingurua
bada altxor bat, bada jakin bat
gure baitan izkutua
esklabu denak altza dezala
behin betirako burua.
Etsaiak ia egin du baina
amodioak gaitu hilko
gutxi ta raka! odolustutzen
gaituela lehenbiziko
ihes egiten ezta saiatu
ez dizu eta utziko
libre gerala diogu baina
esklabu gera betiko
Maite da neska, familia ta
auzoa, hortaz herria
hori delako dudarik gabe
bakoitzaren aberria
izan ez dedin gaur bezain latza
gure etorkizun berria
aurre egin digun etsaiarentzat
prest daukagu hilerria.
Maitasunari egin diogu
bertso batzuren opari
badira txarrak baita hobeak
baina guztieri adi
bota azken hau herri honetan
osotzen gaituenari
independetzi, sozialismoa
gora gu eta euskadi!
«Hogei erantzun hogei bertsori» gutunetik:
Eboluzio, inboluzio
garenaren poluzio
hutsetatikan ikasten ez dun
giza degenerazio
honetatikan aterako du
egiteko negozio
nire egona ez dut biziko
honelakoen sozio.
Hemen garela lana badegu,
etsaiari aurre gogor!
Guztiak baten pausorik pauso
batzuk hosto, batzuk enbor
hasitakoa amaitutzea
herriari diogu zor
hemen norbera berean dugu
promesa horien gotor.
Maitasuna eta herria:
Ikatzak baino zulatuko du
errezago dinamitak
presondegiko horma zabalak
ta zaintzen duten garitak.
Egaña degu bertsolaritza
modernoaren haritza
izan dadila bere bizitza
ahazten ez degun hitza.
Jon Maia bera omen dezute
taldean hor jo ta fuego
hala joan zen Donostiraino
gola sartzen «delantero».
Nik golak gutxi sartzen nituen
defentsa nintzan lehenengo
euskal defentsa hartuagatik
kartzela batean nago.
Gartzelako ariketak,
bertsoaren bukaera
kanpotik bidalita
osatutako bertsoak:
Zeru azpian jotzen badigu
indar osoz eguzkiak
ez dira errez azaleratzen
gure izanen eztiak
zein errez diren ikustekoak
gizon salduen uzkiak
gu behintzat ondo konpontzen gera
hor konpon beste guztiak.
Esan didazu lana dezula
kotxe eta hainbat luxu
ni ligatzeko asmoarekin
erabiliak dituzu
hurbildu zaitez ene polita
hurbildu emanez musu
dirua ez zait eni ajolik
hainbeste maite banauzu.
Inoiz ez diat ezer egin da
hau inork ez dit eskertu
ezkondu ere egin banintzan
emazteak nau asetu
ikasteko're gogorik ez nun
jada ez bahaiz jabetu
lanaren berri jakin nahi dunak
ez behintzat niri galdetu.
Bota dituzte goitikan behera
ez da geratu laginik
bi diskoteka horietako
leherkariak ipinirik
ezagun gabe aitortuko dut
ez dudala hartu minik
ustez aurrera goazenontzat
han ez dago zer eginik.
Gero ta hiri handiagoak
grisaren luze itzela
hazi gaituen herri amakin
lur harremanik ez dela
egin zazue zerbait gazteak
egin zazue bestela
ikusten baitut malko artean
begira ari naizela
euskal baserri maitagarriak
galtzera dihoazela.
Milaka urte iraun badu
zaharrengandik gaztera
erliki baten jabe gerala
konturatuko al gera
orain bostehun, mila, bost mila,
urte atzera zen bera
hitzegiten eta hemendik
garrasian diot zera
munduan azken egunak arte
entzun dadila euskera.
Gabon koplei erantzuna:
Bertso baten hasieran Harrietek «Larrua jo ta, kantatu jota!/bertsoa parea bota/maitasunaren itsasoetan/ plazerrarekin itota» diosku. Espainiar estatuko zeldetatik heldu zaigun deiadarra, momentu latzenetan ere umorea, maitasuna, lagunak, herria eta borroka duin baten aldeko deiadarra. Askatasunaren deiadarra bertsoaren neurri estuetan preso. Horixe da bere xumetasunean esku artean duzuna, izango dira gehiago hurrengoetan, baina bien bitartean besarkada bat eta azken bertso hau.
Hitzak ez dira erabiltzeko
sekulan ez behar beste
esatekoak ditugunaren
arimaren interprete
kalean ez nun denborarikan
baina orain baliteke
gizonak badu betebeharrez
dituen ametsak bete
lehen bertsolari izan nahi nuen
ta orain izan naiteke.
![]() |
Harriet Iragi Gurrutxaga
1977
Bilbo
2000 urtean atxilotu zuten. Egungo destinoa: Kordobako Alcolea espetxea.
C.P. de Córdoba (Alcolea)
Ctra. Sevilla-Madrid, km. 391
Apdo. 479 |