Walt Whitman

itzulpena: JOSU GOIKOETXEA

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© Walt Whitman

© itzulpenarena: Josu Goikoetxea

© edizio honena: Susa

2022ko apirila

Munduko Poesia Kaierak

bildumaren zuzendariak: Maialen Berasategi Catalán / Isabel Etxeberria Ramírez

http://kaierak.com

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

      Ameriketako Estatu Batuetako XIX. mendeko poeta gorena, Emily Dickinsonekin batera: horra hor, askorentzat, Walt Whitman. The American Poet. Bizi zela egin zizkioten arbuioen eta laudorioen artetik, goresmena gailendu da ezbairik gabe, eta haren idazkerak eragin nabarmena eta erreferentziala izan du geroko autore ospetsu ugarirengan, tartean Allen Ginsberg eta Beat Belaunaldiko zenbait, eta baita Dickinson bezala bilduma honen parte den beste poeta bat ere, Ezra Pound, zeinarentzat “aita” baitzen Whitman, eta “Amerika”.

      Eta, hura izendatzen segituta, Belar-hostoak da Whitman: lehen aldiz 1855ean argitaratu zuen liburu hura, ale gutxi batzuez osatua eta Ralph Waldo Emersonen obrak inspiratua; harrezkero, bizi guztia eman zuen bilduma bazkatu eta bazkatu, poemak kenduz, moldatuz eta batez ere gehituz, zazpi-zortzi-bederatzi eta are hilosteko hamargarren edizioko ehunka poemetara ailegatu arte. Soro zabal horretatik, poesiazale eta ez hain zale askoren gogoan diraute seguru asko Neure buruaren kanta ospetsuaren eta beste zenbaiten izpi batzu-batzuek.

      Transzendentalismoaren ordezkari petotzat jo ohi dute Whitman: izadiaren eta gizakiaren batasuna, eguneroko gauza soilen jainkozkotasuna, naturaren joria eta orobiltasuna, norbanakoen eta munduaren ontasuna… eta, tasun horiek guztiak blaituz, zelebrazioa: haragiaren eta espirituaren uztarduraren ospakizuna, aberriarena eta demokraziarena, giza gogoarena, adiskidetasunarena, maitasunarena (gizonen artekoa sarri), mikatzean ere irautearena, giza bizileku eta bizigai den ingurunearena. Funtsean, doinu zabal bat biziari. “Neure burua ospatzen dut, eta neure burua kantatzen”. Bitaltasun xume bat antzemango die irakurleak poema hauei maiz, eta bitaltasun ia harro bat ere bai tarteka, ausarta: “Eta zu, Herio, eta zu, hilkortasunaren besarkada mikatz hori, alferrik saiatuko zarete ni larritzen”.

      Ez alferrik, batzuek irreberentzia eta indezentzia egotzi zizkioten Whitmani, bere garaiko moralaren asaldagarritzat jota. 1819an jaio zen, New Yorketik gertu, eta izan zituen enplegu askotarikoetatik (inprentako aprendiz, kazetari, administrari…) batzu-batzuetatik kaleratu omen zuten bere iritzi eta jarrera polemikoak zirela eta. “Hezigabea ere banaiz, itzulezina ere banaiz, Irrintzi barbaroa egin dut munduko teilatuen gainetik”. Immoraltzat jo zituzten egilea bera eta haren obra, besteak beste joera nabarmena izan zuelako ordura arteko bide poetikoa berritzeko edo, nondik begiratzen zaion, hausteko, hala mamiz nola azalez. Badirudi esan nahiak ez zitzaizkiola kabitzen neurtitzetan, errimetan, bestelako arau-zedarri tradizionaletan. Whitman prosa poetikora hurbiltzen da nabarmen, eta zerrendak nagusitzen zaizkio ale askotan, irudi eta metafora indartsuen sortak, kadentzia biziz kateatuak, exaltaziorako bide.

      Hain oihartzun handikoa izanik, baziren aurrez Whitmanen poema batzuk euskarari ekarriak (besteak beste Aitor Aranak, Maite Gonzalez Esnalek eta Bingen Ametzagak, zeinaren Ontziburu! Nire Ontziburu dakargun kaier honetara, esker onez eta omenez), bai eta Belar-hostoak obraren lehen bi edizioen bilduma bat ere, Xabier Galarretak itzulia (Hiria, 2003). Euskal musikazaleari, gainera, ezagun egingo zaio Txomin Artolak Whitmanen hitzekin osatu zuen diskoa ere (Belar-hostoak, 1978).

      Kaier hau Walt Whitmanen luze-zabalen erakusgarri osoxeago bat ematera dator, Josu Goikoetxearen itzul-lan bizia dela oraingoan mediante.

MAIALEN BERASATEGI CATALÁN

Kantatzen diot Norberaren izanari

Kantatzen diot Norberaren izanari, izate sinple banako bati,

Baina ahoskatzen dut Demokratiko hitza, eta beste hau: En-Masse.

Kantatzen diot fisiologiari burutik oinera,

Ez fisionomia bere hartan ez burmuina bere hartan aski zaizkio Musari, Nik diot Forma osoa dela askogatik preziotsuago,

Andreari Gizonari bezainbeste kantatzen diot nik.

Bizitzara handi etorria pasioz, pultsuz eta indarrez,

Alaia, jainkozko legearen pean hazia ekintza askeenerako,

Kantatzen diot Gizaki Modernoari.

Estatuei

Estatuei eta haietako bakoitzari, eta Estatuetako hiri guztiei, Aurre egin asko, obeditu gutxi,

Aski da behin itsu obeditzea guztiz esklabotu zaitezen,

Esklabo bihurtuz gero, ez da naziorik, ez estaturik, ez hiririk Lur honetan, bere askatasuna berreskuratzen duenik.

Amerika entzuten dut kantatzen

Amerika entzuten dut kantatzen, entzuten ditut hamaika gabon kanta,

Mekanikarienak, bakoitza berea kantatzen tonu alai eta ozen aproposa eman nahian,

Arotza berea kantatzen ohola edo habea neurtu bitartean,

Igeltseroa berea kantatzen lanerako prestatu bitartean, edo lanetik ateratakoan,

Txaluparia bere-berea duen hori txalupan kantatzen, ontzigaineko marinela baporearen bizkarrean kantatzen,

Zapataria aulkian eserita kantatzen, kapelagilea zutik kantatzen,

Egurketariaren kanta, goldaketako morroiarena bidean doala goizean, edo eguerdiko etenean edo ilunabarrean,

Amaren kanteta gozoa, edo lanean ari den emazte gaztearena, edo josten edo garbiketan ari den neskatxarena,

Bakoitza bere-berea eta ez beste inorena den huraxe kantatzen,

Eguna egunari dagokiona; gauez kide gazteen festa, denak sendo, lagunkoi,

Ahoak zabal-zabalik doinu ozenak kantatzen.

Paumanoketik abiatuta

1

Paumanok arrain formakoan jaio nintzen,

Ederki ernatua eta ama bikain batek hazia; handik abiatuta,

Hamaika lurralde korritu ondoren, espaloi jendetsuen maitale,

Mannahatta nire hiriko biztanle, edo hegoaldeko sabanetan,

Edo soldadu, kanpaturik nahiz zakua eta arma soinean, edo meatzari Kalifornian,

Edo Dakotako oihanetan neukan etxean, basa, okela otorduetan, iturburuko ura edari,

Edo hausnartzera eta meditatzera zokondoren batera baztertua,

Jendetzaren zalapartatik urruti denbora emanez txoraturik eta zoriontsu,

Ohartuta Missouri isurkorraren eskuzabaltasun guriaz, ohartuta Niagara ahaltsuaz,

Ohartuta ordokietan bazkatzen diren bufalo taldeez, ile latzeko zezen bulartsuaz,

Lurraz, arrokez, maiatzeko lore ederretsiez, izarrez, euriaz, elurraz, nire harridura,

Aztertu ondoren urretxindorraren kantua eta mendiko belatzaren hegaldia,

Eta entzun ondoren iluntzean hegazti berdingabea, zedro zurietako birigarro ermitaua,

Bakar-bakarrik, Mendebaldean kantari, Mundu Berri bat urratzen dut.

6

Arima,

Betiko eta betiko; buztin-lur trinkoa baino iraunkorrago, ur beherak eta ur gorak baino iraunkorrago.

Poemak materiazko egingo ditut, uste dudalako poema horiek izango direla espiritualenak,

Eta poema horiek egingo ditut neure gorputzez eta hilkortasunez,

Uste dudalako neure burua hornitu ahalko dudala nire arimaren eta hilezkortasunaren poemez.

Kanta bat sortuko dut Estatu hauentzat Estatu bat bera ere ez dadin inolaz egon beste Estatu baten mende,

Eta kanta bat onduko dut zeina Estatu guztien arteko gizalegea izango den gau eta egun, baita haietako biren artekoa ere,

Eta kanta bat onduko dut Presidentearen belarrientzat, punta mehatxagarrizko armaz josia,

Eta arma horien atzean ezin konta ahala aurpegi konformagaitz;

Eta onduko dut kanta bat den-denetik kanpo eratutako Jainko horrentzat,

Guztion buru den Jainko letagindun distiratsu hori,

Jainko ebazle gerrazalea guztiekin bat eta guztien gain,

(Alferrik jasotako buruak, harena gorago dago beti).

Herrialde garaikideak onartuko ditut,

Munduaren geografia osoa ibiliko dut eta adeitasunez agurtuko hiri handi eta txikiak,

Eta lanbideak! Poemetan jarriko dut zuena dela heroismoa, itsaso eta lur gainekoa,

Eta heroismo guztien berri emango dut ikuspuntu Amerikarrez.

Adiskideen kanta kantatuko dut,

Erakutsiko dut zer den azkenean elkartuko dituen gauza bakarra,

Sinesten dut aurkituko dutela gizonen maitasunaren ideal propioa, hura nigan seinalatuz,

Utziko diet beraz nire barrua kiskaltzear zeuden garrei nigandik kanpo sukartu daitezen,

Jasoko dut su galda horien azpian luzaroegi gordeta edukitakoa,

Nire arduratik aparte utziko dut erabat,

Jarriko dut neurtitzetan burkideen eta maitasunaren ebanjelioa,

Zeren nik ez beste nork uler dezake maitasuna haren min eta poz guztian?

Eta ni ez beste nor izan daiteke burkideen poeta?

13

Eskean ari al zen norbait arima ikusteko?

Ikusi, zeure antzirudia eta aurpegiera, pertsonak, bizigaiak, piztiak, zuhaitzak, ibai lasterrak, arrokak eta hareak.

Denek dauzkate atsegin espiritualak eta gero laxatu egiten dituzte.

Nola da posible benetako gorputza noizbait hil eta ehorztea?

Zure benetako gorputzak eta gizon eta emakume guztien benetako gorputzak atalez atal saihestuko ditu gorpu-garbitzaileen eskuak eta dagozkion esferetara igaroko da,

Hara eramanez jaiotzako unetik heriotzako unera arte metatutakoa.

Inprimatzaileak ezarritako tipoek ez dute itzultzen inprimatutakoa, ez haren esanahia, ez haren gai nagusia,

Era berean ez dituzte itzultzen gorputz-arimek gizonen substantziak eta bizitzak eta emakumeen substantziak eta bizitzak,

Axolagabe baitaude heriotzaren aurretik eta heriotzaren ondoren.

Begira, gorputzak bere baitan dauka esanahia, bera da esanahia, gai nagusia, eta bere baitan dauka arima eta arima bera da;

Nornahi zarela ere, zer bikaina eta jainkozkoa den zure gorputza, eta haren atal bakoitza!

Neure buruaren kanta

1

Neure burua ospatzen dut, eta neure burua kantatzen,

Eta niretzat esandako hura jaso ezazu zeuk ere,

Nire izatearen atomo bakoitza zeurea ere badelako.

Nagi eta astitsu daukat arima,

Etzanda nagitsu dakusat udako belar izpi bat.

Nire mingaina, nire odoleko atomo bakoitza lur honetatik sortu ziren, aire honetatik.

Hemen jaio nintzen, nire gurasoak ere bai, eta haien gurasoak, belaunez belaun,

Nik, hogeita hamazazpi urteko gizaseme osasuntsu honek, ekin diot,

Eta ez nuke etsi nahi hil arte.

Bertan behera kredoak eta eskolak,

Askitzat jota beude beren hartan, ez ditut ahaztuko halere,

Ona eta gaitza barnebiltzen ditut, badut edozein arriskutan hitz egiteko ahala,

Uztarri gabeko Natura nauzue jatorrizko energiaz.

2

Etxeak eta egongelak perfumez beteta daude, apalak perfumez enpo,

Lurrin gozoa usaintzen dut eta badakit zer den, eta gustuko dut,

Ia-ia zorabiatu nau destilazioak, eutsiko diot halere.

Eguratsa ez da perfumea, ez du destilazioaren aho zaporerik, usaingabea da,

Aho gozagarri izango dut betiko, txoratuta nauka,

Baso ertzeko ibira jo eta mutiri eta biluzik ibiliko naiz,

Irrikaz nago inguratu nazan.

Nire hatsaren lurruna,

Oihartzunak, uhinak, murmurioen burrunba, amaranto erroa, zetazko haria, urkila eta aihena,

Nire arnasgora eta arnasbehera, bihotzaren taupada, odola eta airea nire biriketan zehar,

Hosto berdearen usaina eta orbelarena, eta itsasertzarena eta itsaslabarreko arroka beltzarena, eta mandioko belar onduarena,

Nire ahotsak jaurtitako hitzen soinua haizearen zirimoletan suelto,

Musu arin batzuk, zenbait besarkada, beso uztarketa bat,

Zuhaitz arteko argi-itzalen jolasa adar malguen zabuan,

Bakarrik egotearen gozamena nahiz kaleko joan-etorriarena nahiz zelaietakoa eta mendi hegaletakoa,

Osasuntsu sentitzea, eguerdiko zirrara, ohetik jaiki eta eguzkiarekin elkartzen naizeneko kanta.

Asko iruditzen al zaizu mila akreko lursail bat? Neurtu al duzu inoiz lurra?

Saiatu eta saiatu al zara irakurtzen ikasteko?

Harrotu al zara olerkien esanahia ulertzeagatik?

Zaude egun eta gau honetan nirekin eta jakingo duzu olerki guztien jatorria,

Zeure egingo duzu lurraren eta eguzkiaren emaria (milioika eguzki gehiago daude),

Ez duzu hartuko berriz bigarren edo hirugarren eskuko gauzarik, ez duzu begiratuko berriz hildakoen begietatik, ez zara liburuetako mamuez elikatuko,

Nire begietatik ere ez duzu begiratuko, ez eta nire eskutik ezer hartuko ere,

Alde guztiei entzun eta den-dena bahetuko duzu zeure kabuz.

4

Turistak eta galdetsuak ditut inguruan,

Ezagututako jendea, haurtzaroak nigan utzitako arrastoa edo bizi naizen auzoa eta hiria, edo nazioa,

Azkenaldiko hitzorduak, aurkikuntzak, asmakuntzak, elkarteak, idazle zahar eta berriak,

Nire afaria, jantziak, burkideak, itxurak, konplimenduak, kuotak,

Maite ditudan gizon eta emakume zenbaiten indiferentzia egiazkoa zein itxurazkoa,

Hurkoren baten edo neronen gaixoaldia, doilorkeria edo diru falta edo eskasia, edo lur jotzeak edo bozkarioak,

Batailak, gerra fratrizida bateko izugarrikeriak, badaezpadako albisteen izurritea, noizbehinkako gertakariak;

Horiek guztiak nigana datoz gau eta egun eta badoaz berriz,

Baina ez dira Ni Neu.

Tira eta biratik aparte dago naizena,

Entretenituta, aseta, errukitsu, alferrontzi, banako,

Behera begira, zutik dago, edo besoa tolesten du halako atseden hautemanezin batean,

Burua okertuta jakin-minez, hurrena zer etorriko,

Aldi berean joko barruan eta jokoz kanpo, begira eta harrituta.

Atzean neure iragana dakusat laino arteko deman hizkuntzalari eta lehiakideen kontra,

Ez daukat ez burlaizerik ez argudiorik, lekukoa naiz eta zain nago.

6

Haur batek esan zuen Zer da belarra? hura eskubeteka niri ekarrita;

Nola erantzun haur hari? Ez dakit zer den hark baino hobeto.

Agian nire aldartearen bandera da, esperantzaren oihal berdez egina.

Edo agian Jainkoaren musuzapia da,

Nahita utzitako prenda lurrintsu oroitarazlea,

Puntetan jabearen izena daukana, ikus dezagun, errepara diezaiogun, esan dezagun Norena?

Edo agian belarra haur bat da izan, landarediaren haur jaioberria.

Edo agian hieroglifo uniforme bat da,

Eta nahi du esan, Berdin ernatuz eremu zabaletan zein estuetan,

Berdin haziz beltzen zein zurien artean,

Kanadar, Tuckahoeko, Kongresukide, Beltz, denei ematen diet berdin, denak berdin hartzen ditut.

Eta orain iruditzen zait hilobietako ile moztu gabe ederra.

Samurtasunez erabiliko zaitut belar kiribildu hori,

Beharbada sortu zara gizon gazteen bularretik,

Beharbada ezagutu banitu maitatuko nituzkeen,

Beharbada jende zaharrarena zara, edo amaren magaletik erauzitako titiko umearena.

Eta zu orain ama horren magal hori zara.

Belar hau ilunegia da ama zaharren buru urdinduetan hazteko,

Adineko gizonen bizar kolorgea baino ilunagoa,

Ahosabai margulen azpian hazteko ere ilunegia.

Ene, zenbat mingain sumatzen ditudan hitz egiten,

Eta suma dezaket haiek ez direla alferrik sortzen ahosabaietan.

Itzuli ahal banitu gizon-emakume gazteen heriotzaz ari diren hitz erdiak,

Eta gizon zaharrei buruzko hitz erdiak, eta amei eta haien magaletik erauzitako titiko umeei buruzkoak.

Zer uste duzu gertatu dela gizon gazte eta zaharrekin?

Eta zer uste duzu gertatu dela emakumeekin eta haurrekin?

Bizirik eta ongi daude nonbait,

Ernamuin txikienak heriotzarik ez dela erakusten du,

Eta inoiz halakorik izan bazen, biziari leku egiteko izan zen, eta ez dago amaieran zain hura gelditzeko,

Eta bizitza agertu zen unean bertan bukatu zen.

Dena hedatzen da aurrerantz eta kanporantz, ezer ez da amiltzen,

Eta hiltzea ez da inola ere uste genuena, eta adur onekoa da.

8

Haurtxoa sehaskan dago lo,

Oihala alboratu eta luzaz begiratu diot, eta hotsik gabe uxatu ditut euliak eskuarekin.

Mutikoak eta neskatxa musugorriak bidea hautsi dute muino sarrian,

Tontorretik begiratzen diet arretaz.

Suizida zabal-zabal datza gelako behegain odolduan,

Haren gorpuari begira nago, haren ile likistuari, badakit pistola non erori den.

Kaleko marmarra, gurdien gurpilak, bota zolako lokatza, pasearien solasa,

Omnibus astuna, gidaria erpuruarekin galdezka, zaldi ferratuen trakatana granitozko zoruan,

Elurretako lerak, txilin hotsak, txantxa ozenak, elur bolen erauntsia,

Txapeldunen aldeko bibak, xaxatutako jendetzaren amorrua,

Ohatilako errezelaren irrista, ospitalera daramaten gizon eria barruan,

Etsaien arteko enkontrua, bat-bateko biraoa, zartakoak eta erorikoa,

Jendetza bero, polizia bat izarra paparrean di-da multzoaren erdirantz bidea egiten,

Harri mutuak milaka oihartzun jaso eta itzultzen,

Bihotzekoak edo eguzki galdak jotako aseen nahiz gosetuen intziriak,

Erditzear daudela igarri eta korrika etxerantz doazen emakumeen deiadarrak,

Hizketa bizi eta isilduak dardaraka hemen, begiramenak itotako garrasiak,

Kriminalen atxiloketak, mespretxuak, adulteroen eskaintzak, baietzak, ezpain okerrez emandako ezetzak,

Kontuan hartzen ditut guztiak, edo haien itxura edo oihartzuna, banator eta banoa.

11

Hogeita zortzi gizon gazte urertzean bainua hartzen,

Hogeita zortzi gizon gazte eta denak horren lagunkoi,

Hogeita zortzi anderearen urteak eta denak horren bakarti.

Erriberaren goialdetxoko etxe politaren jabea da,

Leiho oholen gibelean ezkutatzen da eder eta ongi jantzia.

Gizon gazte horietatik zein du hark gustukoen?

Ai, haietako apalena ere edertzat dauka!

Nora zoaz, anderea? ikusi baitzaitut,

Uretan zaude txipli-txapla, baina aldi berean zure gelan geldi.

Dantzan eta barreka dator hondartzan zehar hogeita bederatzigarren bainularia,

Besteek ez dute ikusi, baina andereak ikusten ditu eta maite ditu.

Gizon gazteen bizarrak busti eta dirdiratsu, ura haien ile sarrietan behera,

Zirrista finak haien gorputzetan behera.

Esku ikusezin bat ere haien gorputzetan zeharka dabil,

Dardaraka loki eta saihetsetan zehar.

Gizon gazteak bizkarrez flotatzen, sabel zuri eta guriak eguzkitan, ez dute sumatzen nor batu zaien,

Ez dakite nor dabilen ondoan hatsanka eta nor hondoratu den bizkarra harrotuz,

Ez dakite nor zipriztindu duten uraren aparraz.

14

Badoa antzara basa bere saldoaren gidari gau freskoan zehar,

Gonbidapen bat iruditzen zait haren karranka,

Huskeriatzat joko dute baboek, baina nik adi entzuten diot,

Ulertzen dut haren xedea eta badakit zein toki duen neguko zeruan.

Apatx zorrotzeko altzea iparrean, katua leihoko koskan, kaskabeltza, larre txakurra,

Txerrama kurrinkariaren kumeak errapeetatik tiraka,

Indioilarraren txitak, ama hegalak erdi zabalik,

Haiengan guztiengan eta nigan lege zahar berbera dakusat.

Nire oinak lurra zapaltzean ehunka afektu eragiten ditu,

Eta erdeinu egiten diote haiek lotzeko egiten dudan ahaleginari.

Kanpoan hazten den guztiaz amoratua nago,

Aziendarekin batera edo kresal artean edo basoetan bizi diren gizonez,

Ontzigileez eta lemariez, eta aizkolariez eta mazolariez, eta zamaltzainez,

Haiekin jan eta lo egin dezaket astez aste.

Arruntena, merkeena, hurbilena, errazena, horixe naiz Ni,

Ni, aukera onenaren bila, xahutzaile, itzulkin handien zain,

Neure burua apainduz bila etorriko zaidan lehenengoari lotzeko,

Zeruari nire apeta ase dezala eskatu gabe,

Hura libre barreiatuz betiko.

15

Kontralto finak korutik abesten du,

Zurginak ohola berdintzen, haren garloparen mihiak ozen egiten du txistu,

Seme-alaba ezkonduak eta ezkongabeak sortetxera doaz Esker Emate eguneko afaritarako,

Pilotuak lemari heltzen dio, beso sendoz biratzen du,

Balea-arrantzalea tinko dago txalupan, lantza eta arpoia prest,

Ahate-ehiztaria pauso isil eta zuhurrez dabil,

Diakonoak eskuak gurutzatuta ordenatu dituzte aldarean,

Neskatxa iruleak aurrera eta atzera dagi goruaren erritmoan,

Nekazaria, igandeko ibili lasaian, hesi ondoan geratu da olo-zekaleei begira,

Eroa erietxera eraman dute azkenean, kasu nabaria baitzen,

(Ez du berriz lo egingo amaren logelako sehaskan bezala)

Ile urdin eta aurpegi iharreko tipografo zaildua lanean dabil bere postuan,

Hatzekin tabakoa xehatzen du begiak eskuizkribuan lausoturik,

Sortzetiko gorputz-adar taxu gabeak zirujauaren mahaiari loturik daude,

Moztutakoa lazgarri erortzen da ontzian;

Neskatila kuarteroia enkantean saldu dute, mozkorra erdi lo dago tabernako berogailuaren ondoan,

Makinistak atorraren mahukak bildu ditu, polizia errondan dabil, atezaina adi dago nor pasatzen den,

Mutilak tren espresa gidatzen du (maite dut bera, nahiz eta ezagutu ez);

Mestizoak bere bota argiak lotu ditu lasterketan lehiatzeko,

Mendebaldeko indioilarraren ehizan dabiltza gazte eta zahar, batzuk erriflean bermatuta, beste batzuk enborretan eserita,

Jendearen artetik tiratzailea atera da, bere tokian jarri da, armarekin apuntatu du;

Immigrante etorri berrien taldeek malekoia betetzen dute,

Langile beltxak aitzurrean ari dira kanaberadian eta langilezaina beha dute zaldi gainetik,

Dantzalekuan turuta jo dute, gizonezkoak dantzakidearen bila doaz, erreberentzia egin diote elkarri,

Gaztea zedrozko teilatupeko ganbaran esna dago euriaren doinua entzuten,

Michigango kazariak lakioak jarri ditu Huronera isurtzen den errekan,

Andre indiarrak, ertz beilegidun oihalean bilduta, eskuz egindako mokasinak eta poltsak dauzka saltzeko,

Aditua alboetarantz begira doa erakusketako galerian, begiak erdi itxita,

Ontzigaineko marinelek, baporea amarratu ahala, zubia jarri diete lehorrera doazen bidaiariei,

Ahizpa gazteak matazari eusten dio ahizpa zaharrenak harilkoa harildu bitartean, noizbehinka korapiloak askatzeko gelditzen da,

Iaz ezkondutako emaztea osatzen ari da eta pozik dago astebeteko haurrarekin,

Ile garbiko neskatxa yankia josteko makinaren aurrean dabil lanean, fabrikan edo lantegian,

Kamineroak bi eskuekin heltzen dio gabi astunari, kazetariaren arkatza arin-arin doa koadernoan zehar, kartelgileak kaligrafia urdina eta urre kolorekoa darabil,

Kanaleko txoa korrika doa zirga-bidetik, kontularia kontuak egiten ari da mahaian, zapatariak haria ezkoztatu du,

Zuzendariak ekiteko agindu dio bandari eta musikariak jarraika doazkio,

Haurra bataiatu dute, sinestun berria lehen aitortzak egiten ari da,

Estropada dago badian, lasterketa hasi da, (zer distira bela zuriek!)

Behizainak, behiei adi, oihu egiten die aldentzen diren buruei,

Kaleko saltzaileak izerditan darama fardela lepoan, (eroslea xentimo bategatik ere tratuan);

Andregaiak jantzi zuria lisatu du, ordulariaren orratz handia mantso doa,

Opiozalea etzanda dago buru keinu zurrunez, ezpainak erdi irekita,

Prostitutak arrastaka darama xala, txapela bilin-balanka du lepo okerraren gainean,

Jendeak barre egiten die haren birao zantarrei, gizonek burla egiten diote, elkarri begi-keinuka,

(Dohakabea! Nik ez diet zure biraoei barrerik egiten eta ez dizut burla egiten),

Presidentea kabinete bilera zuzentzen dago Estatu Idazkariek inguratuta,

Enparantzan zehar hiru andere doaz handiro eta lagunkoi besotik helduta,

Arrantza ontziko eskifaiak sotoan biltzen du halibuta, saldoa saldoaren gainean,

Missouritarrak lautadak zeharkatzen ditu zamak eta ganaduak eramanez,

Ikuskatzaileak trena zeharkatzen du txanpon hotsa eginez bidaiariak abertitzeko,

Zoladura jartzen dabiltza zolagileak, teilatua atontzen linterneroak, mortero eske igeltseroak,

Peoiak errenkadan doaz perrail bana sorbaldan,

Aroz aro jendetza zenbatezina pilatzen da, uztailaren laua da, (horiek bai kanoien eta eskuko armen agurrak!)

Aroz aro goldelariak goldaketan dihardu, segalariak segan, eta neguko laborearen alea lurrera erortzen da,

Han, aintziretako gainazal izoztuan, lutxo-arrantzaria zelatan dago zuloaren aurrean,

Soilgunean motzondo lodiak ageri dira, kolonoa latz ari da aizkorarekin,

Gabarrariek gabarra amarratu dute ilunabarrez, makalditik eta pekanondoetatik hurbil,

Mapatxe-ehiztariak Ibai Gorriaren lurraldeetatik doaz, edo Tennessee edo Arkansas ibaiek drainatzen dituzten eremuetatik,

Zuziek distira egiten dute Chattahoochee eta Altamahaw ibaietako itzalguneetan,

Patriarkak askaritan daude semeek eta bilobek eta birbilobek inguratuta,

Adobezko pareten artean, olanazko dendetan, ehiztariek eta lakio-jartzaileek atseden hartzen dute jardunaldia amaituta,

Hiria lo dago eta herrialdea lo dago,

Bizidunak lo-zorrak kitatzen daude, hildakoak lo-zorrak kitatzen daude,

Senar zaharra emaztearekin lo dago eta senar gaztea emaztearekin lo dago;

Eta haiek nireganatzen dira, eta ni haienganatzen naiz,

Eta haiek diren horixe naiz neu ere gutxi-asko,

Eta haietako bakoitzarekin eta haiekin guztiekin ehuntzen dut neure buruaren kanta.

17

Hauek dira egiaz garai eta lurralde guztietako gizakien pentsamenduak, ez dira nik asmatutakoak,

Ez baldin badira nire bezain zure, ezer ere ez dira, edo hutsaren hurrengo,

Ez baldin badira hala igarkizun nola igarkizunaren erantzun, ezer ere ez dira,

Ez baldin badaude urruti bezain gertu, ezer ere ez dira.

Hau da lurra eta ura dauden tokietan hazten den belarra,

Hau da lurbira osoa biltzen duen aire komuna.

18

Oldarrez nator musikarekin, tronpetarekin eta danborrarekin,

Ez dut martxarik jotzen soilik garaile onetsien alde, berdin jotzen dut azpiratuen eta hildakoen alde.

Irabaztea ona izan zela entzun al duzu?

Nik diot ongi dagoela erortzea ere, batailak galtzen baitira irabazi diren espiritu berberaz.

Hildakoengatik nator tarrapatan,

Haiengatik tresnei puzka ahalik eta ozenen eta bizien.

Biba, huts egin zuten haien alde!

Eta gerraontzia itsasoan hondoratu zitzaienen alde!

Eta haiek berak itsasoan hondoratu zirenen alde!

Eta borroka galdu zuten jeneral guztien alde, eta heroi garaitu guztien alde!

Eta heroi ezagun handienen pareko heroi ezezagun zenbatezinen alde!

19

Hau da denentzat berdin jarritako otordua, hau da berezko gosea asetzeko haragia,

Prestuarentzat bestekoa da zitalarentzat, denekin egingo dut tratua,

Pertsona bakar bat ere ez dut arbuioz bazterrean utziko,

Emakume manzaba, gizon bizkarroia, lapurra, gonbidatuta daude gaurgero,

Esklabo ezpainlodia gonbidatuta dago, gaixo benereoa gonbidatuta dago;

Ez da izango alderik haien eta gainerakoen artean.

Hau da esku lotsati baten estutua, hau da ile arolaren usaina,

Hau da nire ezpaina zure ezpainean, hau da desiraren xuxurla,

Hau da aurpegia islatzen didan sakontasun eta handitasun urruna,

Hau da nire izanaren fusio hausnartua, eta irteera berriz ere.

Uste al duzu asmo bihurriren bat dudala?

Badut, ba, apirileko zaparradak duen berbera, eta arrokako glaukonitak duen bezala.

Txundigarritzat al naukazu?

Txunditzen al du egunsentiak? Txunditzen al du basoko buztangorriaren goizeko txioak?

Haiek baino txundigarriagoa al naiz?

Orduotan konfiantzaz esaten ditut gauzak,

Agian ez dizkiet denei esango, baina zuri bai.

21

Poeta naiz Gorputzarena eta poeta naiz Arimarena,

Nigan daude zeruko atseginak eta nigan infernuko penak,

Lehenak nire baitan txertatzen ditut eta baita areagotu ere; besteak hizkuntza berri batera bihurtzen ditut.

Emakumearen poeta naiz gizonarena bezainbeste,

Eta emakume izatea gizon izatea bezain handia dela esango dut,

Eta esango dut ez dela ezer handiagorik gizakien ama baino.

Harrotzearen kanta kantatzen dut,

Nahikoa izan dugu hainbeste makurtzez eta erdeinuz,

Begira, tamaina ez da garapena besterik.

Gainerakoengandik gailendu zara? Presidentea zara?

Huskeria da, asko iritsiko baitira horra, eta denak iragango.

Ni naiz gau hasiberri samurrean oinez doana,

Dei egiten diet iluntzen hasitako lur eta itsasoei.

Estutu nazazu, bular biluziko gaua, estutu, gau bizigarri eta magnetiko horrek!

Hego haizeko gaua, izar handi urrien gaua!

Gau kulunkari barea, udako gau biluz eroa.

Egin irribarre, oi, arnasa freskodun lur haragizkoa!

Arbola lotien eta likidoen lurra!

Ilunabar igaroaren lurra, mendi tontor lanbrotuen lurra!

Urdinez tindatu berritan ilargi betearen isuri beirakara hartzen duzun lurra!

Ibaiaren korrontea argi-ilunez zipriztintzen duzun lurra!

Niretzat argiagotzen eta soilagotzen diren hodeietako gris garbiaren lurra!

Urrutietaraino belaundutako lurra, loretan diren sagastien lur joria!

Egin irribarre, zure maitalea hemen da eta.

Oparo, maitasuna eman didazu; nik, beraz, maitasuna damaizut!

Oi, maitasun suhar adierazezina!

25

Itzel eta itsugarri, zer azkar hilko nindukeen argi azkorriak,

Ez banintz gai, orain eta beti, nigandik sortzeko argi hori.

Geu ere itzel eta itsugarri goratzen gara eguzkia bezala,

Geure izana atzematen dugu, oi, arima neurea, goizalbako soseguan eta freskuran.

Badoa nire ahotsa begiek atxiki ezin dutenaren bila,

Mihia bihurrituz munduak eta mundu multzoak biltzen ditut.

Hizketa nire ikusmenaren bikia da, ez da bere buruari eusteko gauza,

Etengabe xaxatzen nau, sarkasmoz esaten dit,

Walt, nahikoa eutsi diozu, zergatik ez diozu ateratzen uzten?

Tira, ez ni zirikatu, garrantzi handia ematen diozu adierazpideari,

Ez al dakizu, oi, hizketa, lore begiak itxita daudela zure azpìan?

Ilunpetan zain, antzigarretan babes hartuta,

Lokatza atzeraka nire oihu profetikoen aitzin,

Zergatien oinarri naiz eta orekara dakartzat azkenean,

Nire jakintza nire bizitza da, bat datorrena gauza guztien esanahiarekin,

Zoriontasuna (entzuten nauen oro has dadila gaur bertan haren bila).

Nire azken meritua ukatzen dizut, ukatzen dut nigandik aparte uztea benetan naizena,

Munduak bildu itzazu, baina ez zaitez sekula ni biltzen saiatu,

Zure finenak eta bikainenak azaleratzen ditut zuri begiratu hutsez.

Idazketa eta hizketa ez dira nire neurria,

Neure aurpegieran daramatzat froga guztiak eta beste dena,

Nire ezpain isilez eszeptikoa zapuzten dut goitik behera.

31

Sinesten dut belar hosto batek ez duela izarren ibilbideak baino gutxiago balio,

Eta inurria perfektua dela hein berean, eta harea ale bat, eta txepetxaren arrautza,

Eta apo txikia maisulan guztizkoa dela,

Eta laharrak zeruko egongelak apain ditzakeela,

Eta nire hatz koskor txikienak makineria zehatzena lotsagorritzen duela,

Eta burua makur hausnarrean dabilen behia edozein estatua baino ederragoa dela,

Eta sagu bat nahikoa mirari dela milioika sinesgabe nahasteko.

Ohartzen naiz nire baitan gneisa dagoela, ikatza, harizpi luzeko goroldioa, fruituak, bihia, sustrai jangarriak,

Eta burutik oinetara nagoela koadrupedoz eta hegaztiz iztukaturik,

Eta banuela motiborik atzean daukadana atzean uzteko,

Baina nahi dudanean ekar dezakedala edozer bueltan.

Alferrik presak eta ahalkeak,

Alferrik igorriko didate arroka plutonikoek berotasun antigoalekoa ni hurbildu ahala,

Alferrik ezkutatuko da mastodontea bere hezurren hautsaren artean,

Alferrik hartzen dituzte hamaika forma urrutiko objektuek,

Alferrik datza ozeanoa hondoko sakanetan, munstro handien bizileku,

Alferrik du gabiraiak etxetzat zerua,

Alferrik doa sigi-saga sugea aihen-belar eta enborretan gora,

Alferrik jotzen du wapitiak oihaneko pasagune barrurengoetatik,

Alferrik nabigatzen du pottorroak Labradorko ipar urrunera,

Segika noakio azkar, harkaitzean gora noa arrailean dagoen habiaraino.

40

Eguzki errainu harroputza, ez dut zure gozoaren beharrik, kendu paretik!

Gainazalak baino ez dituzu argitzen, nik azalak eta mamiak den-denak urratzen ditut.

Lurra! Nire eskuetan zerbaiten bila zabiltzala dirudi,

Esan, motots zahar horrek, zer nahi duzun.

Gizon edo emakume, esango nizuke zein gustuko zaitudan, ezin dut baina,

Eta esango nizuke zer dagoen nigan eta zer dagoen zugan, ezin dut baina,

Eta kontatu nahi nizuke nire irrika, nire egunen eta gauen taupa-taupa hori.

Hara, ez dut leziorik edo limosnarik eman nahi,

Emanez gero, neure burua ematen dut.

Hor zaude zu, ezinean, belaunak ikara,

Zabaldu mutur ihar hori eta puzka beteko zaitut adorez,

Zabaldu eskuak eta erakutsi patriketako hegalak,

Ni ezin nauzu ukatu, nik behartu egiten dut, guztiz horniturik nago eta banatzeko prest,

Eta ezer edukiz gero, eman egiten dut.

Ez dut galdetuko nor zaren, horrek ez dauka garrantzirik niretzat,

Nik zugan zer bildu, horixe baino ez dezakezu egin, horixe baino ez zaitezke izan.

Kotoi saileko petzeroarekin eta zikintokietako garbitzailearekin bizkarrez bizkar nago,

Anaikiro ematen diet musua eskuineko masailean,

Eta barru-barrutik zin dagit ez dudala sekula arnegatuko haietaz.

Haur handiagoak eta bizkorragoak ernatzen ditut emakume ugalkorrengan,

(Askoz ere errepublika harroagoen hazia isurtzen ari naiz gaur).

Norbait hil hurren bada, banoa ziztuan eta logelako atea irekitzen dut,

Ohearen oinetaraino izarak kendu,

Medikua eta apaiza etxera bidali.

Behea jotzear dagoenari heldu eta aukerarik eman gabe jasotzen dut,

Oi, etsia hartutako horrek, hemen duzu nire lepoa,

Jainkoagatik, ez zara hondoratuko! Jarri pisu guztia nire gainean.

Arnasa ikaragarriz hauspotzen zaitut, ur azalera ekarri,

Etxeko gela bakoitza betetzen dut gudarostez,

Nire maitalez, Herioren burlatzailez.

Egizu lo, nik eta haiek guardia egingo dugu gau osoan,

Ez zalantza ez heriotza ausartuko dira zu ukitzera,

Besarkatu zaitut, eta neurea zara gaurgero,

Eta goizean jaikitzean ikusiko duzu esan dizudan guztia egia dela.

42

Dei bat gizataldearen erdian,

Neure ahotsa, burrunbatsua, egundokoa eta behin betikoa.

Zatozte, nire haurrok,

Zatozte, nire neska-mutilok, nire emakumeok, etxekook eta lagun minok,

Orain interpreteak ausardiaz joko du, preludioa barruko hauspoekin jo du.

Hatz abilentzat erraz idatzitako akordeak: zuen klimaxeko eta amaierako zunburruna sentitzen dut.

Burua biraka dut lepo gainean,

Musika entzuten da, baina ez da organoarena,

Jendez inguraturik nago, baina ez ditut etxekoak.

Beti lur gogor eta trinkoa,

Beti jatunak eta edaleak, beti eguzkia goraka eta beheraka, beti airea eta marea etengabeak,

Beti ni eta nire auzokoak, bizigarri, bihurri, benetako,

Beti galdera zahar esplikaezin hori, beti arantza hori erpuruan, beti gurarien eta egarrien hatsa,

Beti gizon gogaikarriaren ujuju hotsa, harik eta maltzurra non ezkutatzen den jakin eta jendaurrera atera arte,

Beti maitasuna, beti bizitzaren isurkari negartsua,

Beti kokospeko lotailuak, beti heriotzaren angarilak.

Han eta hemen oinezkoak zentimoak begietan,

Sabelen gutizia ase nahian burmuinak, koilara mukuru betetzen,

Billeteak erosten, hartzen, saltzen, baina beti bankete handira joan ezinik,

Asko izerditan, goldaketan, garia jotzen, gero ordainetan bahekinak jasotzeko,

Gutxi batzuk jabe alferrak, eta une oro gari eske.

Hiria da hau, eta hiritarretako bat ni.

Besteei interesatzen zaiena interesatzen zait niri, politika, gerrak, merkatua, egunkariak, eskola,

Alkatea eta zinegotziak, bankuak, tarifak, lurrunontziak, fabrikak, akzioak, dendak, ondasun higiezinak eta higigarriak.

Makina bat gizontxo harro saltoka-saltoka haien lepoko eta lebitekin,

Badakit nor diren, (ez dira egiazki zizareak edo arkakusoak),

Neure berdinak aitortzen ditut, ahulena eta azalekoena hilezkorra da ni bezala,

Egin eta esaten dudana, horixe datorkie haiei ere,

Nigan indarka dabilen pentsamendu bakoitza indarka dabil haiengan ere.

Ondotxo ezagutzen dut nire egotismoa,

Ezagutzen ditut nire bertso lerro orojaleak eta ezin diot idazteari utzi,

Eta, nornahi zarela ere, neure mailara ekarriko zintuzket.

Ez dira ohikeriazko hitzak nire kanta honetakoak,

Baizik tupusteko galderak egitekoak, harago jauzi egitekoak, ingurura ekartzekoak;

Liburu inprimatu eta koadernatu hau (bai, eta non dira inprimatzailea eta haren aprendiza?)

Txukun ateratako argazkiak (bai, eta zure emaztea edo laguna, gorputz eta haragi zeure besoetan?)

Burdinaz blindatutako ontzi beltza, haren arma ahaltsuak dorretxoetan (bai, eta kapitainaren eta suginen kuraia?)

Etxeetako baxerak eta jatekoak eta altzariak (bai, eta etxeko andre-gizonak eta haien begietako soa?)

Zerua han goian (bai, eta hemen edo ondoko atean, edo bideaz bestalde?)

Historian zeharreko santu eta jakintsuak (bai, eta zu zeu?)

Sermoiak, dotrinak, teologia (bai, eta giza burmuin hondorik gabea?)

Eta zer da arrazoimena? Eta zer da maitasuna? Eta zer da bizitza?

46

Badakit denboraren eta espazioaren onena daukadala, eta ez naizela inoiz neurtua izan eta ez naizela inoiz neurtua izango.

Bidaia amaigabe batean nabil, (zatozte denok eta entzun!)

Nire ezaugarriak dira euritako longaina, zapata onak eta basoan moztutako makila,

Ez daukat nire aulkian lasai eseriko den lagunik,

Ez daukat aulkirik, ez elizarik, ez filosofiarik,

Ez daramat inor otorduetarako mahaira, liburutegira, burtsara,

Baina zuetako emakume eta gizon bakoitza tontor batera daramat,

Nire ezkerreko eskua zuen gerriari ongi heldurik,

Nire eskuineko eskua kontinenteen ikuspegia eta bide zabala seinalatzen.

Ez nik ez beste inork egin dezake bide hori zure partez,

Zerorrek egin beharko duzu bidea.

Ez dago urruti, eskura dago,

Agian ibili duzu noizbait jaio zinenetik eta ez zara ohartu,

Agian toki guztietan dago, ur gainean eta lur gainean.

Jaso zakua lepora, haur maitea, eta nik neurea jasoko dut, eta goazen arin aitzina,

Hiri zoragarriak eta nazio askeak topatuko ditugu ibilian.

Nekatzen bazara, eman zama biak niri eta jarri esku mamia nire aldakan,

Eta garaia heltzen denean mesede bera egingo didazu,

Abian jarri ondoren ez baitugu berriz atseden hartuko.

Gaur, egunsenti aurretxoan, muino batera igo eta zeru beteari erreparatu diot,

Eta arimari galdetu diot Noiz bilduko ditugu ludi horiek guztiak, eta haietan dauden gauza guztien plazerak eta jakintza? Beteko eta aseko al gara orduan?

Eta arimak esan dit Ez, han dagoen hesia jaso eta harago jarraituko dugu.

Galdezka ere ari zatzaizkit eta nik entzun dizut,

Nire erantzuna da ezin dizudala erantzun, zuk zeuk asmatu beharko duzu.

Eseri une batez, haur maitea,

Tori, bixkotxak dituzu jateko eta esne pixka edateko,

Baina lo egin eta arropa garbitan indarberritu bezain laster, agur musu batekin emango dizut musu eta atea irekiko dizut atera zaitezen.

Luze ibili zara amets ezdeusak amesten,

Nik orain begietako gandua garbituko dizut,

Ohitu beharra duzu argiaren eta zure bizitzako une guztien distirara.

Luze ibili zara urertzean beldurrez helduta ohol bati,

Nik orain igerilari azkar nahi zaitut,

Itsaso sakonera salto egitea, berriz azaleratu, niri keinu eta oihu egin, eta ilea astintzea algaraka.

49

Eta zu, Herio, eta zu, hilkortasunaren besarkada mikatz hori, alferrik saiatuko zarete ni larritzen.

Ikararik gabe dator lanera emagina,

Haren esku zaildua dakusat estutzen, jasotzen, laguntzen,

Ate eder malguen erlaitzetan bermatzen naiz,

Eta erditzea behatzen dut, eta behatzen ditut arindua eta aienatzea.

Eta zu, Gorpu, ongarri egokia zarela uste dut, baina nardatzen ez nauena,

Arrosa zuriak usaintzen ditut lurrin gozoz hazten,

Eskura dauzkat ezpain hostotsuak, eskura meloien ugatz landuak.

Eta zu, Bizitza, heriotza askoren hondakina izango zara noski,

(Bistan da ni neu ere hamar mila aldiz hil naizela lehenago).

Xuxurlaka entzuten zaituztet, oi, zeruko izarrok,

Oi eguzkiok, oi hilobietako belarrok, oi aldaketa eta igoera betierekook!

Zuek ez badiozue ezer, nola esango dut, ba, nik ezer?

Udazken beteko oihaneko putzu uherretik,

Arrats xuxurlariaren mailadian behera jaisten den ilargitik,

Jalki, egunaren eta gauaren txinpartok, jalki lokatzetan zimeltzen diren zurtoin beltzetara,

Jalki abarreria ihartuaren nahaspila kexatira.

Ilargitik gora nator, gauetik gora nator,

Nabari dut eguerdiko errainuaren isla dela argi hilotza,

Eta fruitu handi zein txikietatik erdiguneko tinkoetara iristen naiz.

50

Bada nigan zerbait (nik ez dakit zer den, baina nigan dela badakit).

Minez eta izerditan nago, baretu eta epeldu egin zait gero gorputza,

Lo egin dut, luzaro lo.

Ez dakit zer den, ez dauka izenik, esan gabeko berba da,

Ez dago inongo hiztegitan, deklaraziotan, enblematan.

Ni kulunkatzen naizen lurra baino gehiago kulunkatzen den zerbait,

Kreazioa da, harentzat, ni besarkatuz esnarazten nauen laguna.

Agian gehiago esan nezake. Zirriborro hutsak! Otoitz egiten dut anai-arreben alde.

Ikusten al duzue, oi, anai-arrebok!

Ez da kaosa ez heriotza; forma da, batasuna, plana; betiereko bizitza da; Zoriona.

51

Iragana eta oraina ihartu egiten dira; nik bi-biak bete eta hustu ditut.

Eta prest naiz etorkizunaren hurrengo tolesa betetzeko.

Hor goian aditzen zauden horrek! Zer daukazu niri esateko?

Begiratu aurpegira, ilunabarraren azken argia arnasten dudan bitartean.

(Hitz egin garbi, ez daukazu beste inor adi, eta nik minutu bat besterik ez dut).

Neure buruarekin kontraesanean al nago?

Ongi, beraz, neure buruarekin kontraesanean nago,

(Handia naiz, jendetzak daude nire baitan).

Hurbil daudenengan jartzen dut arreta, atalasean itxaroten dut.

Nork bete du eguneko zeregina? Nor izango da afaria amaitzen lehena?

Nork nahi du nirekin pasieran ibili?

Hitz egingo al duzu ni joan baino lehen? Ala beranduegi izango da ordurako?

52

Belatz mantxaduna nigana amildu da eta salatu egin nau, kexu da nire kalakaz eta alprojakeriaz.

Hezigabea ere banaiz, itzulezina ere banaiz,

Irrintzi barbaroa egin dut munduko teilatuen gainetik.

Eguneko azken haize bolada nire zain geratu da,

Eremu ospelera bota du nire irudia, gainerakoak bezalakoa eta haiek bezain benetakoa.

Lanbrora eta ilunera erakarri nau.

Banoa airea bezala, ile urdina astindu dut azken eguzki izpitan,

Haragia zirimolatan isuri dut eta parpaila bezala barreiatu.

Lurrari eman diot neure burua, maite dudan belar horretan haz nadin,

Berriz nahi banauzu, begiratu bota zolen azpian.

Nekez jakingo duzu nor naizen edo zer esan nahi dudan,

Baina beti izango naiz zure osasungarri,

Eta iragazi eta indartuko dut zure odola.

Lehendabizikoan aurkitzen ez banauzu, ez etsi,

Hor galdu banauzu, bila nazazu han,

Zure zain nago nonbait.

Gorputz elektrikoari kantatzen diot

Gorputz elektrikoari kantatzen diot,

Maite ditudanen gudarosteek inguratu naute eta nik haiek inguratu ditut,

Ez naute askatuko beraiekin joan arte, erantzun arte,

Eta nik haiek purifikatu arte, eta arimaren kargaz lepo karga ditzadan arte.

Ez al da nabaria gorputza galbideratzen dutenek beren burua ezkutatzen dutela?

Eta hilak desohoratzen dituztenak bezain zitalak balira bizidunak desohoratzen dituztenak?

Eta gorputza ez balitz arima baino gutxiago?

Eta gorputza ez bada arima, zer da arima?

Ordubete eromen eta bozkario hutserako

Ordubete eromen eta bozkario hutserako! O amorratu horrek! O ez nazazu lotu!

(Zer da ekaitzaren erdian askatzen nauen hau?

Zer dute nire oihuek tximista eta haize bortitzen artean esan nahi?)

O eldarnio mistikoa beste edozein gizonek baino gogotsuago edan!

O min basa eta gozoak! (oinordetzan uzten dizkizuet ene haurrok,

Badauzkat arrazoiak zuei kontatzeko, O ezkongaiok).

O zuri amore eman nornahi zarela ere, eta zuk niri amore eman munduaren kontra!

O Paradisura itzuli! O lotsatia eta femeninoa!

O zu nigana ekarri, lehenbizikoz zugan ezarri gizon ausart baten ezpainak.

O igarkizuna, korapilo hirukoitza, putzu sakon eta uherra, guztiak askatuak eta argituak!

O ziztuan jo nahikoa leku eta nahikoa arnasa dagoen tokira azkenean!

Iraganeko lotura eta azturetatik askatua izan, ni neureetatik eta zu zeureetatik!

Beste axolagabetasun ustekabeko bat topatu Naturaren onenarekin bat!

Mozala ahotik kendu!

Gaur eta gaurgero naizen bezala aski sentitu.

O frogatu gabea! O trantzean dagoena!

Besteren traba eta ainguretatik erabat ihes egin!

Aske ibili! Aske maitatu! Zoro eta arriskutsu amildu!

Hondamena gorteatu burlaizez eta zirikaz!

Igo, jauzi egin egokitu zaidan amodioaren zeruetara!

Areago igo nire arima hordiarekin!

Galdu, hala behar izanez gero!

Elikatu bizitzaren hondarra betetasun eta askatasun hutseko ordubetearekin!

Eromen eta bozkario hutseko ordubete labur batekin.

Ozeano uhinkaratik jendetzatik

Ozeano uhinkaratik jendetzatik tanta bat etorri zitzaidan emaro,

Xuxurlatuz maite zaitut, laster hilko naiz,

Bide luzea egina dut propio zu ikusteko, zu ukitzeko,

Zu behin ikusi gabe ezin hil nintzelako,

Galduko ote zintudan beldur nintzelako.

Elkar ezagutu dugu, elkarri begiratu diogu, orain salbu gaude,

Itzul zaitez bakean ozeanora, maitea,

Neu ere ozeano horren parte nauzu, maitea, elkarren urruti ere ez gaude,

Erreparatu biribil handiari, guztiaren kohesioari, zer perfektuak!

Baina zu eta ni itsaso eutsi ezinak bananduko gaitu,

Eta besteratuko gaitu ordubetez, baina ezingo du betiko;

Ez larritu, zaude pixka batean, begira nola agurtzen ditudan haizea, ozeanoa eta lurra,

Egunero-egunero ilunabarrean zugatik, maitea.

Entzun nuenean egunaren akaberan

Entzun nuenean egunaren akaberan nola hartu zuten kapitolioan nire izena txaloka, ez zen halere zorioneko gaua izan hura niretzat,

Eta parrandara aterata ere, edo nire planak bete zirelarik, oraindik ez nintzen zoriontsu,

Baina egunsentiarekin batera ohetik sasoi betean jaiki nintzen egunean, berrituta, kantari, udazkenaren hats umoa arnastuz,

Ikusi nuenean ilargi betea zurbiltzen eta goizeko argitan desagertzen,

Hondartzan ni bakarrik ibili nintzenean zeharka-meharka, eta biluzik bainua hartu, ur hotzetan barrez, eta eguzkia goratzen ikusi,

Eta pentsatu nuenean nire lagun mina, nire maitea, bazetorrela bidean nigana, O orduan bai zoriontsu,

O orduan arnasaldi bakoitza gozoagoa zen, eta egun hartan hobeto elikatu ninduten jakiek, eta egun ederra bikain igaro zen,

Eta biharamunak poz bera ekarri zuen, eta hurrengoaren arratsean nire laguna iritsi zen,

Eta gau hartan dena zegoenean bare, entzun nituen kostaldeko urak mantso joz eta joz,

Entzun nuen likidoaren eta harearen karraska txistukaria, xuxurlaka zoriontzera baletorkit bezala,

Gehien maite dudan hura lo zegoelako nire ondoan tapaki beraren azpian gau hotzean,

Udazken jabaleko ilargiaren argipean haren aurpegia nigana emanda,

Eta haren beso arina nire bularrean… eta gau hartan izan nintzen zoriontsu.

Zu al zara nire zale berria?

Zu al zara nire zale berria?

Hasi aurretik, kontuz ibili, uste duzunaren aldean oso bestelakoa naiz seguru;

Pentsatzen duzu nigan aurkituko duzula zure ideala?

Uste duzu horren erraza dela ni bihurtzea zure maitale?

Uste duzu nire adiskidetasuna atsegin hutsa izango zaizula?

Uste duzu fidatzekoa eta leiala nauzula?

Ez duzu ikusten nire traza honetatik, nire eite lau eta onesgarri honetatik harago?

Iruditzen zaizu benetako lur batean zatozela benetako gizon heroiko batengana?

Ez al duzu pentsatu, Oi ameslaria, ez ote den guztia kimera, ilusio hutsa?

Ikusi nuen Louisianan haritza hazten

Ikusi nuen Louisianan haritza hazten,

Bakar-bakarra inguruan tente, goroldioa adarretatik zintzilik,

Kidekorik gabe hantxe hazia berde iluneko pozaren aldarri,

Eta haren itxura zakar, zurrun eta sendoak neure buruaz pentsarazi zidan,

Baina pentsatu nuen nola ote zen posible hark halako hosto joriak sortzea lagunik gabeko bakartasun hartan, ondotxo baitakit nik ezingo nukeela,

Eta kendu nion adaxka hostodun bat eta goroldio apur batekin bildu,

Eta aldatu nuen hona, ikus nezan logelako leihotik,

Ez dut hura behar nire lagun minak gogoratzeko,

(Azkenaldian ez baitatorkit inor gogora haiek baino gehiago),

Baina ikur berezitzat daukat, gizonen maitasuna baitakarkit gogora;

Horregatik guztiagatik, eta nahiz eta haritzak bakar-bakar distiratzen duen Louisianako eremu lau ezin zabalago hartan,

Bere bizi osoan, ez lagun ez maite, hostotza joria erakusten,

Ondotxo dakit nik ezingo nukeela.

Irudi bat

Irudi bat, zirrikitu batetik atzemana,

Langile eta txofer talde batena taberna bateko estufaren inguruan neguko gau bateko beranduan, eta ni bazter batean eserita inork erreparatu gabe,

Maite nauen eta maite dudan gazte baten irudia, isilka hurreratuz eta ondoan eseriz, niri eskutik heltzeko moduan,

Tarte luze bat joan-etorriko zarata artean, eta edana eta maldizioa eta txantxa lizuna,

Eta gu biok han, kontent, elkarrekin egoteaz pozik, hitz egiten gutxi, agian hitz bat ere ez.

Batzuetan, maite dudan batekin

Batzuetan, maite dudan batekin amorratzen naiz itzuliko ez zaidan maitasuna erakusteko beldur,

Baina orain uste dut ez dela itzultzen ez den maitasunik, beti dagoela ordaina era batera edo bestera,

(Sutsuki maite izan nuen pertsona bat, eta nik ez nuen bueltan ezer jaso,

Horri esker idatzi ditut kanta hauek ordea).

Itsas azpiko mundua

Itsas azpiko mundua,

Ozeano hondoko basoak, adarrak eta hostoak,

Itsas uraza, liken sail amaigabeak, lore eta hazi bitxiak, sastraka trinkoaren soilguneak, soropil arrosa,

Hainbat kolore, grisaxka eta berdea, purpura, zuria, eta urrekara, uretako argi-jokoa,

Horra igerilari mutuak arroken artean, korala, lirdinga, larrea, ihia, eta igerilarien elikagaia,

Izaki mottelak dilindan bazkatzen, edo hondotik mantso uxarka,

Kaxalotea ur azalean putz eta zurrusta, edo isats-hegatsekin jostaka,

Begirada hitseko marrazoa, mortsa, dortoka, itsas lehoinabarra, eta arraia eztenduna,

Badira grinak hor, gerrak, jazarpenak, tribuak, begirada itsasoaren sakonean, aire astun hori arnasten, beste askok bezala,

Eta aldaketa, handik hemengo ikuskizunera, gu bezalako izakiek esfera honetako ibilian arnasten duten aire sotil honetara,

Eta ondorengo aldaketa, guretik beste esfera batzuetan dabiltzan haienera.

Hondartzan gauez bakarrik

Hondartzan gauez bakarrik,

Ama zaharrak kanta lakarrez haurra kulunkatzen duen bitartean,

Izar dirdaitsuak dizdizka ikusten ditudan bitartean, burutazio bat dut unibertsoen eta etorkizunaren klabeaz.

Kidetasun handi batek dena interkonektatzen du,

Esfera guztiak, helduak, heldugabeak, txikiak, handiak, eguzkiak, ilargiak, planetak,

Distantzia espazial guztiak, berdin da zein zabalak,

Distantzia tenporal guztiak, forma bizigabe guztiak,

Arima guztiak, gorputz bizidun guztiak, nahiz eta elkarren hain desberdinak izan, edo nor bere munduan bizi,

Gasen eta uraren prozesu guztiak, prozesu begetal eta mineral guztiak, arrainak, piztiak,

Nazio guztiak, kolore, basakeria, zibilizazio, hizkuntza guztiak,

Lurbira honetan eta beste edozeinetan izan diren edo izan daitezkeen nortasun guztiak,

Bizitza eta heriotza guztiak, iraganekoak, gaurkoak eta etorkizunekoak,

Kidetasun handi honek denak barne hartzen ditu, eta beti hartu ditu,

Eta betiko hartuko ditu, eta tinko eutsi, eta inguratu.

Errondan Barnegaten

Bortitz, bortitz ekaitza, eta itsasoa harrotzen,

Denboralearen burrunba tinkoa, azpitik etengabe murmurikatzen,

Deabruzko barre karkailak oldartzen eta errepikatzen,

Olatuak, haizea, gauerdia, haien hirutasun basatiena askatzen,

Han ilunetan gandor zuri-zuriak abailtzen,

Hondartzako harea eta apar gainera elurra erasotzen,

Ekialdeko haize heriozkoa ilunpea zeharkatzen,

Zirimola zorrotzen eta turrusten artean irmo eta zelatari aurrera egiten,

(Eta urrutiko hura! Naufragioa ote? Alarma gorria deitzen?)

Hondartzako harea eta aparra nekaezin egunsentira arte iraultzen,

Tinko, mantso, sekula isiltzen ez den burrunba zakarra laguntzen,

Gauerdi aldera, abailka datozen gandor zurien artetik agertzen,

Forma lauso, arraro batzuk, larri, gauaren aurka egiten,

Hirutasun basati hori arretatsu zelatatzen.

Astronomo aditua entzun nuenean

Astronomo aditua entzun nuenean,

Frogak eta irudiak nire begien aurrean zutabetan sailkatuta ikustean,

Grafikoak eta diagramak erakutsi zizkidanean, haiek batu, zatitu eta neurtzeko,

Aretoan astronomoari aditzean hitzaldi txalotua ematen,

Zer harrigarriro goiz sentitu nintzen nekatuta eta larri,

Zutitu eta kanpora ateratzeraino eta bakar-bakarrik ibili

Gau giro busti mistikoan eta, noizetik noizera,

Isil-isilik begiratzen nien izarrei.

O ni! O bizitza!

O ni! O bizitza! Haietatik datozen galdera errepikakorrak,

Fedegabeen ilara amaigabeetatik, inozoz betetako hirietatik,

Neure burua gaitzesten duen neure izatetik (zeren nor ni baino inozoago, nor ni baino fedegabeago?)

Argia alferrik irrikatzen duten begietatik, objektu ezdeusetatik, behin eta behin berritzen den borrokatik,

Guztiaren emaitza kaskarretik, inguruan dudan jendaila akitu eta zarpailetik,

Gainerakoen bizialdi hutsal eta alferrekoetatik, eta haiei lotua ni,

Galdera, O ni! horren triste, errepikakor: Zer onura dakar honek, O ni, O bizitza?

Erantzuna:

Zu hemen zaudela, bizitza badela, eta nortasuna ere bai,

Jokaldi handiak aurrera dagiela, eta bertso bat izan daitekeela zure ekarpena.

Guztiaren gainean isurtzen naiz

Guztiaren gainean isurtzen naiz, guztian zehar,

Naturan, Denboran eta Espazioan zehar,

Ontzi bat nola uretan aurrera,

Arimaren bidaia, ez soilik bizitza,

Heriotza, hamaika heriotza kantatuko ditut.

Jo! Jo! Danborrak!

Jo! Jo! Danborrak! Jo! Tronpetak! Jo!

Lehertu leihoetatik, ateetatik, indar gupidagabe baten gisa,

Sartu eliza solemnean, eta barreiatu eliztarrak,

Sartu akademikoa estudiatzen ari den egoitzan,

Ez utzi senargaia lasai; ez du jada zorionik izan behar andregaiarekin,

Ezta bakerik ere nekazari baketsuak, goldaketan edo uzta batzen ari denean,

Jo eta hautsi, danborrak, jo lehertzeraino, tronpetak.

Jo! Jo! Danborrak! Jo! Tronpetak! Jo!

Hirietako trafikoaren gainetik, kaleetako gurpil hots zaratatsutik;

Etxeetan gauez prest al daude oheak logale direnentzat? Ez dezala inork lorik egin ohe horietan,

Tratularirik ez egun argitan, ez artekaririk ez espekulatzailerik, segituko ote lukete?

Hizketan jarraituko lukete hizlariek? Kantatzen saiatuko litzateke kantaria?

Zutituko litzateke abokatua epailearen aurrean bere kasua azaltzeko?

Bada orduan jo gogor, danborrak biziago, tronpetak, biziago jo.

Jo! Jo! Danborrak! Jo! Tronpetak! Jo!

Hitz asperturik ez, kito protestak,

Kasurik ez herabeari, kasurik ez negarrez edo otoitzean ari denari,

Kasurik ez gaztearen galdean ari den zaharrari,

Ez dadila entzun haurraren ahotsik, ez eta amaren erregurik,

Areago, astindu hil-gurdien zain dauden hildakoen katafalkoak ere,

Jo ahalik eta gogorren danbor izugarriak, jo ahalik eta ozenen tronpetak.

Zatoz soroetatik, aita

Zatoz soroetatik, aita, gure Pete-ren gutuna iritsi da,

Eta zatoz atarira, ama, zure seme maitearen gutuna heldu da.

Horra, udazkena da,

Horra zuhaitzak, berde ilunago, beilegiago eta gorriago,

Ohioko herrixkak freskatzen eta egurasten, eta haize eratsua haien hostoak mugitzen,

Eta baratzean sagar helduak zintzilik eta mahatsa mahats-parretan,

(Usaintzen al duzu parrako mahatsaren usaina?

Usaintzen al duzu erleek azken boladan burrunka ibili duten arto beltza?)

Guztiaren gainean, horra, zerua horren bare, horren garbi euriaren ostean, eta hodei zoragarriak han,

Guztiaren azpian, dena bare, dena bizi eta eder, eta etxaldea jori doa aurrera.

Soroetan dena da joria,

Baina orain soroetatik, aita zatoz, zatoz alabaren deira,

Eta zatoz bebarrura, ama, zatoz bizkor atarira.

Ahal bezain azkar dator ama, seinale txarra, pauso dardartia dakar,

Ez du ilea atontzeko betarik hartu, ez eta txanoa ondo jartzeko ere.

Azkar ireki du gutunazala,

O hau ez da gure semearen letra, nahiz eta sinadura baden berea,

O esku arrotz batek idatzi du gure semearen ordez, o amaren bihotz nahigabetua!

Begiak bete egin zaizkio eta dena dakusa beltz, hitz nabarmenak harrapatzen ditu soilik,

Esaldi etenak, bularrean tiroz zauritua, zalditeriaren kirrimarra, ospitalera eramana,

Gaur ahul, laster egingo du hobera.

A eta orain haren irudia baino ez dut buruan,

Ohio mardo eta beteko herri eta etxalde horien erdian,

Aurpegia zurbil eta burua goibel, oso ahul,

Atezangoan bermaturik.

Ez atsekabetu, ama maitea (alaba andretu berriak zotinka hitz egin dio,

Ahizpa txikiak mutu eta izututa bat eginda inguruan),

Ikusi, ama maite-maitea, gutunak dio laster hobetuko dela Pete.

Aiei, mutil gaixoa, ez da hobetuko, (ez du zertan hobetu agian, arima ausart eta sinple horrek)

Etxeko atarian daudela hila da dagoeneko,

Etxeko seme bakarra hila da.

Baina amak hobera egin behar du,

Argalduta eta lutoz jantzita dabil,

Egunez mokadurik ez, gauez erdizka lo, sarri esna,

Goizaldeko esnaldian, negar batean, ezin minagoa den min batez,

Ez ote lukeen alde egin behar oharkabe, isilean bizitzatik ihes egin eta erretiratu,

Segitzeko, bilatzeko eta aurkitzeko bere seme maite hila.

Beila bitxia egin nuen guda zelaian gau batez

Beila bitxia egin nuen guda zelaian gau batez,

Zu, nire semea eta burkidea, alboan erori zintzaizkidan egunean,

Begiratu bat baino ez; zure begi eztiek itzuli zidatena sekula ahaztuko ez dudan era hartan,

Zure eskua nirean, O mutila, lurrean luze zeundela,

Ondoren batailan murgildu nintzen, bataila erabaki gabean,

Gau beranduan ordezkatu ninduten eta toki hartara itzuli nintzen,

Hilotz aurkitu zintudan, burkide maitea, emandako musuen semea (ez duzu berriz lur honetan musu gehiago emango),

Zure aurpegi estali gabea izarren argitan, eszena bitxia, gaueko haize eratsua hozkara zebilen,

Luze egon nintzen beilan toki eta ordu hartan, inguruan guda eremua hedatzen ari zen gutxika,

Beila harrigarria, beila gozoa, han gau isil perfumatuan,

Baina ez zen izan malkorik, hasperen sakonik ere ez, luze, luze begiratu nizun,

Eta lurrean erdi etzan nintzen zure ondoan, kokotsa eskuetan,

Ordu gozoak egin nituen, ordu hilezkor eta mistikoak zurekin, nire burkide maiteena (malkorik ez, hitzik ez),

Beila isila, maitasun eta heriozkoa, zure alde egindako beila, nire semea nire gudaria,

Izarrak han goian isilka bidea egiten, ekialdetik izar berriak goratzen,

Azken beila zure alde, mutil ausarta, (ez zintudan salbatu, laster hil zinen, bihotz-bihotzez maite izan zintudan, eta bizi artean zaindu, berriz elkartuko gara seguru)

Harik eta, gauaren azken hondarrean, argia urratzen hasi bezain pronto,

Burkidea bere mantarekin meztitu nuen arte, txukun bilduz,

Manta ongi azpilduz, kontuz eginez buru gaineko tolesak eta kontuz eginez oin azpietakoak,

Eta toki eta ordu hartan eta gora zetorren eguzkiaren argitan, nire semea utzi nuen bere hilobian, baldarki egindako zulo hartan,

Horrela amaituz nire beila bitxia, guda zelai hits beteko gaubeila hura,

Musuak ematen zituen mutilaren aldeko beila (ez du berriz lur honetan musu gehiago emango),

Zalu hildako burkidearen aldeko beila, sekula ahaztuko ez dudan beila, nola eguna argiagotzen zela,

Lur ezkotik jaiki nintzen eta txukun ezarri manta barruan nire soldadua,

Eta erori zen tokian eman nion lur.

Estu eta larri martxan doa tropa, eta bidea ezezaguna da

Estu eta larri martxan doa tropa, eta bidea ezezaguna da,

Baso sarrian ibilbidea, pausoak hilduz iluntasunean,

Gure armada galera larriz eskastua da, gerakin betiluna erretretan,

Harik eta, gauerdia igarota, argi ahuleko eraikin bat ikusi dugun arte,

Oihanaren soilgunera helduta, geldialdia egin dugu argi ahuleko eraikinaren ondoan,

Bidegurutzeko eliza handi eta zaharra da, ospitale inprobisatua orain,

Sartu eta berehala ikusi dut margolan eta olerki guztiek sekula iritsi gabeko irudi bat,

Itzal beltz-beltzak, kandela eta lanpara ibiltariek doi-doi argituta,

Eta sugaitutako piztargi handi finko batek, sugarra gorri eta kea laino,

Eta hantxe, jendea, nekez ikusten ditudan forma multzoak zoruan, edo elizako jarlekuetan etzanda,

Nire oinetan hautemangarriago soldadu bat, mutiko bat, hiltzeko arriskuan odolustuta (tiro egin diote sabelean),

Gelditu diot jarioa aldi baterako (gaztetxoaren aurpegia lilia bezain zuri dago),

Eta atera aurretik ikuskizunari adi erreparatzen diot guztia ongi neureganatzeko,

Aurpegiak, haragi biziak, esateko gaitz diren gorputz jarrerak, gehien-gehienak ilunetan, batzuk hilda,

Zirujauak lanean, laguntzaileak argiei eusten, eter usaina, odol kiratsa,

Pilaketa, O forma odolduen pilaketa hori, kanpoko patioa ere gainezka,

Lur biluzian batzuk, ohol gainetan eta ohatiletan bestetzuk, azkenak hil hurreneko izerdietan.

Noiz edo noiz alarau edo negar bat, medikuaren oihuak eta deiak,

Altzairuzko tresna txikien islan zuzien distira,

Haiek guztiak dakartzat kantatu ahala, berriz dakuskit formak, arnasten dut kiratsa,

Orduan kanpoko aginduak aditu ditut, Lerro-lerro, gizonok, lerro-lerro;

Baina hil hurren den mutiko etzanaren ondoan makurtu naiz lehenik, zabal haren begiak, irribarre moduko bat egin dit,

Gero begiak itxi zaizkio, astiro itxi zaizkio, eta iluntasunerantz abiatu naiz ziztuan,

Martxari ekinez, martxan beti iluntasunean, troparekin bat,

Martxan oraindik bide ezezagunean.

Luzaro, luzaroegi Amerika

Luzaro, luzaroegi Amerika,

Kamino lau eta baketsuak ibiliz, poza eta oparotasuna izan zenituen ikasbide bakar,

Baina orain, ai orain, laborri aldietatik ikasi behar, aurrera joz, halabehar larrienaren kontra eginez, eta ezin atzenduz,

Eta orain kontzebitu eta munduari erakutsi behar zer diren zure seme-alabak egiaz eta osoki,

(Zeren nitaz beste nork kontzebitu du, ba, zer diren egiaz eta osoki zure seme-alabak?)

O landa-mutil azal belztua

O landa-mutil azal belztua,

Zu kanpamentura etorri aurretik iritsi zen makina bat erregalu,

Gorespenak eta opariak iritsi ziren eta jateko bizigarriak, harik eta azkenik, errekruten artean,

Zu etorri zinen arte, betilun, zer emanik gabe; elkar begiratu baino ez genuen egin,

Eta horra! eman zenidan munduko opari guztiek baino gehiago.

Ontziburu!, nire ontziburu!

(Abraham Lincoln-en heriotzan)

Ontziburu!, nire ontziburu!, amaitu da gure itsasaldi ikaragarria.

Ontziak aldera egin ditu uharri guztiak,

begiratzen genuen saria irabazi dugu.

Hurbil da portua, aditzen ditut joaleak eta herri osoak zuri goraka,

begiak ontzi sendoari, ontzi ausart eta harroari jarraitzen zaizkiola.

      Baina, ai ene!, ene bihotz!, ene bihotz!, ene bihotz!,

         odol tanta gorriak erortzen dira geldiro,

             nire ontziburua zerraldo eta hilotzik

                datzan zubian.

Ontziburu!, nire ontziburu!, jaiki zaitez joaleak aditzeko.

Jaiki zaitez. Zuregatik goratu dute ikurrina. Zuregatik

hots egiten du turutak. Zuretzat dira lore sorta eta bureztun horiek.

Zuregatik betetzen dute itsasertza gizaldeek. Zureganantz

zuzentzen dituzte beren deiak, beren gogoak eta aurpegi zaletsuak.

      Zatoz ontziburu! Aita maitea!

         Beso hau zure burupean.

            Ametsa-edo da zubiaren gainean

               zerraldo eta hilotzik etzaten zarela.

Nire ontziburuak ez du erantzuten, bere ezpainak zurbil eta isil.

Nire aitak ez du nire besoa ohartzen, ez du intziririk ez nahimenik.

Ontziak, oso eta gaizka, bota du aingura; bere bidaldia bukatu da.

Bere joan-etorri ikaragarria eginda, ontzi garailea sartu da portuan.

      Alai zaitezte, izpazter horiek, soinu egin joaleak!

         Baina ni urrats neketsuokin

            ibiltzen naiz, nire ontziburua

               zerraldo eta hilotzik datzan zubian.

* Bingen Ametzaga itzultzaile, 1941

Kosmosa

Zeinak dibertsitatea daukan, zeina Natura den,

Zeina lurraren hedadura den, eta lurraren laztasuna eta sexualitatea, eta lurraren erruki handia, eta oreka ere bai,

Zeinak ez duen alferrik harago begiratu begi-leihoetatik, zeinaren burmuinak alferrik eman zien audientzia mezulariei,

Zeinak fededunak eta fedegabeak dituen, eta huraxe da maitalerik handiena,

Zeinak behar bezala eusten dion bere proportzio hirutarrari: errealismoa, espiritualtasuna eta estetika edo intelektualtasuna,

Zeinak gorputza aintzat hartuta ontzat jo dituen haren organo eta atal guztiak,

Zeinak lurraren eta bere gorputzaren teorietan oinarriturik senez ulertzen dituen, analogia sotilez, beste teoria guztiak,

Hiri baten teoria, poema batena, eta Estatu hauetako politika handitsuena,

Zeinak sinesten duen ez soilik gure mundu eguzkidun eta ilargidun honetan, baizik eta beste mundu eguzkidun eta ilargidun batzuetan,

Zeinak, beraren etxea eraikiz, ez egun bakarrean baizik eta denbora osoan, ikusten dituen arrazak, aroak, datak, belaunaldiak,

Iragana, geroa, hor bizitzen, espazioa bezala, banaezin betiko.

Armiarma isil baratza

Armiarma isil baratza

Ikusi nuen muinotxo batean, hantxe bakarrik,

Ikusi nuen nola inguru huts zabala barrandatzeko,

Jaurti zuen harizpia eta harizpia eta harizpia bere baitatik,

Une oro hariak desbilduz, azkar eta etengabe.

Eta zu O arima zauden lekuan,

Inguratua, bakartua, zabaldi mugaezinetan,

Atergabe hausnarrean, menturatzen, jaurtitzen, esferen atzetik haiek konektatzeko asmoz,

Harik eta beharko duzun zubia eraikia izan arte, eta aingura malguak hondoa jo arte,

Harik eta tenkatzen ari zaren sarea toki bati lotu arte, O arima.

Laster arte!

Bukatzeko, nire ondoren zer datorren iragarriko dut.

Gogoan dut esan nuela, artean batere hostorik ez neukan hartan,

Nire ahotsa goratuko nuela, sendo eta jostakin, gertatutakoez aritzeko.

Amerikak promestutako hura betetzen duenean,

Ehun milioi pertsona bikain dabiltzanean Estatu hauetan zehar,

Gainerakoek pertsona bikainoi leku egin eta laguntzean,

Amarik onenen kastak Amerikaren berri ematean,

Orduantxe, niretzat eta nireentzat, fruitu esperotakoa.

Neurez egina dut zeharkaldia,

Kantatu diet gorputzari eta arimari, gerra eta bakea ditut kantatu, eta bizitzaren eta heriotzaren kantak,

Eta jaiotzaren kantak, eta erakutsi dut badirela hamaika jaiotza.

Guztiei eskaini diet nire jasa, pauso ziurrez bidaiatu dut;

Nire plazera aseta murmurka diot Laster arte!

Eta hartu ditut andre gaztearen eskua eta gizon gaztearen eskua azken aldiz.

Anuntzio ditut jaikiko diren pertsona naturalak,

Anuntzio dut justizia garailea,

Anuntzio ditut zintzotasunaren justifikazioa eta harrotasunaren justifikazioa.

Anuntzio dut Estatu hauen nortasuna nortasun bat eta bakarra dela,

Anuntzio dut Batasun bat gero eta trinkoagoa, banaezina,

Anuntzio ditut lurrean izan diren politika guztiak ezdeus bihurtuko dituzten argierak eta maiestateak.

Anuntzio dut atxikimendua, eta diot mugagabea izango dela, eta askea,

Eta diot azkenean aurkituko duzula bila zabiltzan laguna.

Anuntzio dut etorriko dela gizon bat edo emakume bat, agian zeu zara bera, (Laster arte!)

Anuntzio dut norbanako tantaia, Natura bezain arina, garbia, sentikorra, errukitsua, guztiz armatua.

Anuntzio dut bizitza bat oparoa, grinatsua, espirituala, ausarta,

Anuntzio dut amaiera bat arin eta alai topatuko duena bere igaroa,

Anuntzio ditut milaka gazte, eder, erraldoi, odol gozoko,

Anuntzio dut zaharren arraza bikain eta basati bat.

O estuago eta azkarrago (Laster arte!)

O jendetza pilatzen nire gainean,

Hainbeste aurreikusten dut, uste nuen baino gehiago da,

Hiltzen ari naizela iruditzen zait.

Bizkor, eztarria, bota azkena!

Gora nazazu, gora itzazu egunak berriro. Bota irrintzi zaharra beste behin.

Oihu elektrikoz, atmosfera erabiliz,

Ausazko begiradaz, sumatzen dudan guztia neureganatuz,

Azkar aurrerantz, baina tarte batez geldituz,

Mezu gorde eta bitxiak bidaliz,

Lurrera tantaka txinparta beroak, hazi etereoak, botaz,

Neure buruak jakiteke eta hura auzitan jartzera inoiz ausartzeke, nire eginbeharra betez,

Gizaldi eta gizaldietan hazia erne dadin utziz,

Gerratik datozen gudarosteentzat ezarri nituen zereginak aldarrikatuz,

Emakumeei neure baitako zenbait zurrumurru jarauntsiz (emazteon ongurak argiago esplikatzen nauenez),

Gazteei nire arazoak eskainiz (ez naiz ni berantetsiko), haien garunaren giharra probatuz,

Banoa beraz, lipar batez berritsu, ikusgai, kontraesankor,

Eta gero oihartzun ezti bat, pasioz belaundua, (heriotzak zinez ni hilezkor bihurtuz),

Eta ordurako nire onena ez da ikusgai izango, honetarako prestatu naiz ahalegin atergabez.

Zer gehiago dago, ni atzendu eta gelditu eta makurrarazteko ahoa itxita?

Azken agur soil bat ote dago?

Isildu dira nire kantak, bertan behera utzi ditut,

Gordetzen ninduen hesiaren atzetik banator zugana, eta zuretzat soilik.

Burkidea, hau ez da liburu bat,

Hau ukitzen duenak gizaseme bat ukitzen du,

(Gaua al da? biok bakarrik al gaude hemen?)

Ni nauzu besarkatzen, nik zaitut besarkatzen,

Orriotatik zure besoetara egiten dut jauzi, heriotzak banarama.

O nola lokartzen nauten zure hatzek,

Zure arnasa gainera datorkit ihintza bezala, zure taupadek tinpanoak urrumatzen dizkidate,

Murgildua naiz goitik behera,

Zoragarria da, aski da.

Aski da O egintza bat-bateko eta sekretua,

Aski da O dohain labaina, aski da O iragan laburbildua.

Lagun maitea, nor ere zarela, hartu musu hau,

Zuri ematen dizut berariaz, ez nazazula ahaztu,

Egun osoan lan egin ondoren atseden hartzera doanaren gisa sentitzen naiz,

Nire hamaika ordezkoren emaria jasotzen dut, nire abatarrengandik goratzen naiz,

Bitartean beste batzuk zain dauzkat ezinbestean,

Esfera ezezagun batek, amestu baino egiazkoagoak, zuzenagoak, izpi pizgarriak jaurtitzen dizkit, Laster arte!

Oroitu nire hitzak, itzuliko naiz agian,

Maite zaitut, banoa materiazko mundutik,

Gorpuzgabe antzean nago, garaile, hilda.