PABLO SASTRE

Leuropa

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2002 Pablo Sastre

© edizio honena: Susa

Lehen edizioa paperean: 2002

Edizio hau: 2018ko abendua

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

Bere laguna naizelako esan zidan Sakik berarekin hona etortzeko. Negoziorako interesatzen zitzaion eta lagun batekin etortzia. Arabez al nekien galdetu zidan. Ezetz esan nion. Enekiela ondo, baneukala gogoan hitz bat edo beste baina entenditzeko eta hitz egiteko moduan enekiela, ba. Aspaldi aditu gabe nengoen eta. Amonarekin bizitzera joan nintzenetik. Ordutik. Baina frantsesez bai, esan zidan Sakik. Frantsesez bai, esan nion nik. Frantsesez ongi. Hamabi urtera arte Frantzian bizitu nintzen eta. Iparraldian, Sakik esaten duenez, Donibanen eta Baionan. Ni bertan jaio, bertan bizi izandu nintzen. Ama hil zitzaidan arte. Nik hamar urte nituenian izandu zen hori.

      Nere ama Andoaingoa zen. Bastante gaztia zela San Pedrora joan zen, bere ahizpa zaharragana, hango etxe batian umiak zaintzen egoten zen ba. Gero handik lagun baten bitartez lan bat hartu zuen Donibanen. Interna moduan, etxe haundi batian, plaiaren ondoan. Han eman zituen urte batzuk, gero bertan lore lantegi batian hasi zen. San Juanetan ezagutu zuen aita, hori berak esanda dakit.

      Bera hil zen arte Donibanen bizitu ginen. Menta etxian: Jai Alain bidia eskuinera hartu, lau bat kilometro gora. Handik oinez bost minutuko bidian Sopite dago, amak etxe hartako emakumiarentzat lan egiten zuen. Terrenoak harenak baitziren: amak zaindu, berak eramaten zituen plazara loriak.

      Ama hil zenian, egin genituen Mentan hilabete batzuk, gero Baionara aldatu ginen. Aita erabat loreen negozioan jarri zen. Bestela elektrizista baitzen, «trisian», esaten zuen berak.

      Baionan loriak saltzen genituen errekaren ondoan. Asteartian eta ostegunian ni berarekin egoten nintzen. Orduan konduzitzen ere ikasi nuen, hamabi urterekin banekien furgoneta aparkatzen! Beste egunetan herriz herri ibiltzen zen aita: Donibane, Ziburu, Iruneraino ere sartu izandu zen, hango munipekin problemak izandu zituen.

      Aita hemengoa da, Marokokoa, eztakit euskeraz nola esaten den. Baina beste puntakoa, mendikoa. Taroudent edo, badago ba: handik ez urrutikoa, herrixka batekoa. Badela, esaten dut, bizi bada, ez baitakit bizi den ere, urtiak badira ez baitakit ezer ere hartaz.

      Baionan, rue Pelletierren, bazuen arreba bat, Hadija, hemengo gizon batekin ezkondua. Ama ezagutu baino lehenago haiekin bizi zen. Beti painueloarekin, Hadija. Aitak esaten zuen harek paradisuan toki bat seguru zeukala. Brometan edo esaten zuen hori. Mustafa, haren gizona ere, fede haundikoa zen, beti Allah zebilkien ahoan. Harek herrira itzuli nahi zuen, orduan ezin zuen, seme-alabak bertan baitzituen.

      Aitak esaten zuen: Mohamed, profeta, arabiarra izango zela baina, jainkoa, bera, bereberia zela. Arrebarekin hala egiten zuen. Bereberez. Nik enuen ikasi. Ana xlah: ni bereberia. Eztakit besterik. Arabez gehixiago dakit. Burbujak bezala etortzen zaizkit hitzak gogora. Orain ikasi dudana, ere bai. Gelditzen zaizkit hitzak berehala.

      Belfort kalian bizi ginen gu, zentro sozialaren ondoan. Louise izena zuen emakume batekin juntatu zen aita. Pti'con, esaten zidan harek. Behin aitak erreprotxe egin zion: Dis pas ça, Mariluise... Toi t'te tais. Handik hara behin eta sarri: Pti'con.

      Behin amona etorri zen. Andoaindik, autobusian. Nola telefonorik etzen, etzen inor etxian, kanpoan itxoin zuen, gu azaldu bitartian.

      Amona zaharra, larogei urte pasiak, makur makur egina, bere antioju lodiekin etzuena ondo ikusten, etzuena ondo aditzen, bakarrik autobusian, etxia bilatzia, etzuen gutxi egin!

      Gero beste behin ni joan nintzen Andoaina. Konprak egiten lagundu nion, berak kozinatu zuen, Migelek eta hirurok bazkaldu genuen. Migel, barrenderoa, ezagutuko duzu. Haren ama eta neria, ahizpak. Migel lehenago amonarekin bizi zen, mendi aldeko etxian.

      Orduan ya beste etxe batian bizi zen, tipo batekin. Bitartian amona kale nagusian, errekaren ondoan bizi zen.

      Eta, egun haren biharamunian, igandia behar zuen, lo egin nuen kuarto harengatik esan zidan amonak: Gustatzen al zaizu? Eta nik esan nion: Bai. Berak esan zidan: Zuretzako da. Berriz hara joaten banintzen, pentsatu nuen nik.

      Bitartian aitarekin hitz egin behar izan zuen. Zergatik enintzen berarekin bizitzera joaten, esan behar izan zion. Aitak ezetz esan zuen.

      Azkenian, nik uste, Louisek komentzitu zuela. Egun batian aitak galdetu zidan, ondo ote zegoen amonaren etxia. Gero esan zidan: pentsatzen ari zirela Louiseren anaia ikustera biaje bat egitia eta, aber aldi bateko amonarekin geldituko nintzen. Nik baietz esan nuen.

      Amonak egin zituen beharreko paperak, abuztuaren erdi aldian joan nintzen Andoaina.

      Aitak furgoneta zaharrian eraman gintuen autobuseraino. Berak ez baitzuen muga pasa nahi. Autobusian sartzera nijoala, labana eman zidan. Labana hori nerekin daukat orain. Hori eta lepoan amaren katia, gelditu zaidana. Besarkada bat... egundaino. Eztut berriz ikusi. Behin deitu zidan tabernara, enkargua utzi zuen, nik deitu nion, Marsellan ziren, esan zidan puxka bateko han geldituko zirela...

Andoainen amonarekin ederki nengoen. Banuen gela bat neretzako bakarrik, eta nahi nuenian sartu eta nahi nuenian ateratzen nintzen!

      Hantxe neukan amaren fotoa, mesanotxian amonak jarrita. Herritik atera baino lehenagokoa, ia ia neskato bat zen. Donibaneko fotoak, aita eta bionak, eta geroko neriak, sobre batian jasota neuzkan.

      Bagenituen errekaren ondoan metro kuadrado batzuk, amonak han aldatu zituen letxu eta porru eta tipula batzuk, hara joaten ziren auzoko katuak, beti bazuen zerbait haientzat, hexur batzuk, arroz pixka bat, ogi kurrusko zaharrak esniarekin zopa eginda besterik ez bazen. Han bazegoen arbola bat, «ahuntzaren arbola», berak esaten ziona, haren ondoan egoten nintzen ni, arratsaldeko eguzkipian hamakan ederki eta, batzuetan afaldu ere bai!

      Mendian bezalaxe zebilen bere txokoan. Leihoak krabelinez beteta, bere amantal petatxatuarekin, bere zapatillekin xirri xarra. Etzuen kalian bizitza askorik egiten, bazuen senideren bat Nafarroan eta bestiak Amerikan urruti!

      Ni orduan egunero joaten nintzen eskolara, baina gauza asko enituen entenditzen. Bestiak aurrera zijoazen eta, nik ezin, eta ezin. Batez ere matematikak, numeroek burua hausten zidaten. Diziplina behar nuela, esan zion amonari tutoriak. Egiteko ahalegina, esaten zuen amonak. Egiten nuen, ba. Orduak pasatzen nituen liburuen aurrian baina, enion gustorik hartzen ezerri.

      Gainerantzian, klasian ez egotia bezalaxe zen. Burua joan egiten zitzaidan... Normalian etziren ohartzen. Behin ordia, labanarekin pupitrian koxka bat egiten ari nintzen eta, irakaslia atzetik etorri eta, borradoriarekin jo zidan kankarrekoa buruan. Beste behin, barkitoen jolasian ari ginen eta, Dani eta biok almazenian itxi gintuzten. Beste behin, Maite, luze flaka horri kontra egin niolako hiru eguneko bidali ninduten etxera. Orduan, amonaren pena! Handik aurrera pixka batian txintxoxiago portatu nintzen.

      Lagunekin ere izan nituen nere gorabeherak. Hasieran, patioan futbolian ari eta, gabatxoa deitzen zidaten. Nik puto kasorik ez. Baina, egun batian Josu, ni baino zaharragoa eta haundiagoa zen bat, morua deitu zidalako direkto batekin lurrera bidali nuen. Geroztik inork etzidan mororik esan. Gero hasi ziren: Jim, tximino, eztakit zer. Hori, arboletara bestiak bano hobekiago igotzen nintzelako zen. Azkenian Tximi gelditu nintzen.

      Behintzat lehenengo kurtsoa nola hala pasa nuen. Bigarrena ez.

      Bigarren urtian amona sillatik erori, hanka hautsi zuen. Bapatian, medikuak pinturan etzituena ikusi nahi, residentziara joan behar, eta pixka bateko!

      Hala zela, hirugarren egunian, bera bakarrik jeiki eta komunian luze erori zen, orain kadera eta bi kostilla ere puxkatu zituen! Abisatu ziguten, joan ginen Migel eta biok, han zen, buruan ere kolpia hartu zuen eta pixka bat txorabiatuta zegoen, hitz egiten zuen baina, ez genion gauza askorik entenditzen, hori bai, goxo goxo parre egiten zuen!

      Egin zuen residentzian hilabete luzia, bitartian ni bakarrik egon nintzen etxian, gero berriz, zegoen bezala herrira joatia etzela komeni eta, zaharren etxian sartu zuten.

      Migelek asistentari esan zion guk hartuko genuela baina, han hobeto atendituko zutela, esan zigun harek. Ni oso gaztia nintzelako eta, Migel berriz, zebilen bezala zebilelako, etzen gurekin fidatzen sobrare!

      Gero nerekin hasi ziren. Aitaren bila ibili ziren, alperrik. Erabaki zuten ni etxian ezin nintzela bakarrik egon. Psikologo batekin ere hitz egin nuen. Nola eskolan «problemak» nituen, eta nola enuen «behar zen maila» ematen, etxian bakarrik enintzela ondo, atera zuten. Baina batak bestiarekin zer ikusirik etzuen. Ni etxian ederki nengoen!

      Total, Migelen pisuan sarrarazi ninduten. Migelek esan zuen: Bai, bai, ederki moldatuko gara. Jarri genuen haren gelan beste ohe bat, han gelditu nintzen.

      Ze, etxe hura udaletxiak pagatzen baitzuen. Amonaren etxia ere, Ormazabalena zena, udaletxiak pagatzen zuen, parte batian benpein, amonaren pentsioarekin ez baitzen iristen!

      Etxe hori, Migelen etxia, herritik aparte dago, poligonoaren ertzian, autobiaren ondoan. Etxe zahar bat da, hezia, eta hotza, radiadore bakarra zegoen, eta baldetik poto batekin ura gainetik botata garbitu behar genuen!

      Etxian Sixto ere zegoen. Reformatoriotik zetorren, han baten batek labanarekin sudurraren punta ebaki zion. Zaldiarekin engantxatuta zebilen, batzuetan diru asko ibiltzen zuen! Pentsatzia duzu, nola lortzen zuen... Hitz egiten zuen modu batian, nik ez bainion entenditzen, Migelek traduzitu egiten zizkidan harek esaten zituenak. Neri ere espainolez ondo egitia kosta egiten zait! Omen daukat azento arraro bat...

      Zentruan egiten genituen grupoko terapiak. Disko bat jartzen zuten, eta bakoitzak nahi zuen tresna jo, eta nahi bazuen kantatu ere bai. Nik behin garraxi egin nuen, hori ere enuen egin behar. Psikologoa beti ari zen eta bere kalkuloak egiten.

      Nik eskolan segitzen nuen, baina gogoa non nuen! Liburuetan ez behintzat...

      Halako batian, gaixotu nintzen. Tripan min latz bat, sartu zidaten tubo luze bat estomagoan, gastritisa zela esan zidaten, pastilla batzuk eman zizkidaten. Larruan ere problemak izan nituen, hemen hongoak, han zorriak, nahi adina xomorro!

      Hori, esan nionian Sakiri: zer eta zer izan nuen esan nionian: Aparta hadi hortik, esan zidan, kutsatu egingo didak eta! Gero ipurdian azkuria zuela eta: Bazabilkidak hemen hire akain horietako bat... bera beti burlan, holakoa baita!

Orduko nik eskola gutxi gutxi zapaltzen eta, beti kalian egoten nintzen! Enintzen armiarma bat bezala etxe izkina batian egotekoa. Herrira jeitsi eta, lagunekin kale ertzian jartzen nintzen.

      Beste batzuk tabernan egoten ziren. Hala, Migelen lagunak, Txona, Luis, pintoria, Felix, alperra, Agiri, Sapan ari dena. Hala, Igor, Txiri, Gabi, paroko jendia, gaur lan pixka bat, bihar batez, batzuk gurasoekin bizitzen eta, dituzten diru pixka guztiak barran uzten dituzte! Hala, Maki, makinista, eguna tragaperran ematen duelako esaten diogu hola, Klemen, fotografoa, hori zuk ezagutuko duzu. Halaxe bestiak ere, aberretxikozaliak, Gordok deitzen baitie: Asier, Iribarrekoa, Kako, luzia, eta bere kuadrillakoak, Saki bera ere horiekin ibiltzen da batzuetan, Pako, hamar urtian preso egondakoa, kasu egiten didana, behin ere hitz egin gabiak balin bagara ere. Hori igual Migelengatik da, nola berak ere hiru urte bota zituen Alcalan! Total, berak erre etzuen makina bategatik. Gauza jakina baita, bera etzela izan. Denek dakite zeinek erre zuen, noski inork eztik esango baina!

      Horiek beti edo gehienian tabernan egoten dira eta, neri etzait hori gustatzen. Neri jendia bai baina, ez baitzait alkohola gustatzen! Eztit ondo egiten, zertarako edan? Edateko ura, esaten zidaten. Aire! Iturrian badago ura, on ona gainera.

      Horregatik egoten nintzen besteekin kalian: Karlos begiokerra, Edu, Gordo, Orma gaztia, hortz haundia, bihotza jodituta daukana, Iñaki, aita Senegalgoa duena, harekin larunbatetan egoten nintzen, plazan zapata saltzen. Eskaleretan, parke txikian, pretilian, txoko asko dago. Hitz pixka bat egin eta. Gustatzen zait hitz egitia neri. Erretzen. Nik eztut erretzen. Tabakoak ere ez baitit ondo egiten neri, beste belarrak ere ez. Errezak, errezak, esaten didatenian: Nik nerez zaukat harria, nerez! esaten dut nik.

      Neskekin ere pixka bat ibiltzen nintzen, baina horrek kortia ematen dit. Eztitut ondo entenditzen, bai? Ez dudana entenditzen da: haiek, zer nahi dute? Guk bezala, ondo pasatzia, nahi ote dute? Pixka bat gu bezalakoak direla, esaten zuen Sakik, ez oso diferentiak, baina nik, neretzako, beste pasta batekin eginda daudela.

      Ni bestela denen laguna naiz. Gaur ikusiko nauzu batekin, bihar beste batekin. «En la puta intersección», esaten zuen Sakik.

      Eta, eraman egiten naute lagun horiek. Batekin banago, era batekoa naiz, beste batekin banago, beste era batekoa. O sea que, konparazio, goizian batekin edo bestiarekin egon, arratsaldian era batekoa izango naiz, edo bestekoa. Jendiak indarra ematen dit, bai? Pixka bat ni nerez ez banintz bezala da. Pertsonaje bat banintz bezala. Igual izango da, ni ez izatia bertakoa. Hori izango da. Pixka bat diferentia izatia, baliteke, ezta?

      Guk beti euskeraz egiten genuen. Neri bestela etzait gustatzen. Oso espainolak, espainolak bakarrik, etzaizkit gustatzen neri. Hori ere izango da, nondik natorren, ama nolakoa neukan, hori nago pentsatuta batzuetan.

      Nere koloriarekin eta, euskeraz hitz egiten aditu eta, jendia batzuetan harritu egiten da. Sakirekin hona gatozela ere, Espainian, ostatu batian, sua eskatu zidan tipo bati euskaraz «ez» esan niolako, ze aurpegirekin begiratu zidan ikusi behar zenuen!

      Momok foto bat bidali dit handik. Hor nago ni, Txona eta Edurekin, atzian Klemen ere ikusten ahal da. San Juanetakoa, nere azkeneko fotoa. Taberna kanpoan, eztakit nork atera zuen. Orujo botellarekin, ni. Edatekoa egiten. Parrez. Hori naiz ni. Ile kizkurra, begi erreskinatuak, ahoan paleta bat hautsita. Txonak nere aldian sudur ederra dauka. Txona da... uf! kasu bat aparte. Hori hemen balitz bertakoek flipatu egingo lukete!

      Ni naiz hori. Pixka bat harritu egiten naiz. Zer egiten dut hor? Festa horretan, zer egiten dut. Sussuk esaten du: Zer dira festak? Pertsona sinpliarentzat, egun guztiak dira festa. Bera ere sinplia baita.

      Handik egun gutxira etorri zen Momo.

      Pasaiako portura Liberiakoa edo eztakit ze bandera zuen barku batian etorri zen. Legez kanpo, hamazazpi urte zituela, edo hala zituelakoan lortu zuen benpein gelditzia. Oso listoa zen. Eta, etxeko labian ogi torta gozo gozo batzuk preparatzen zituen! Irina, ura eta olioa, ezta besterik behar. Harekin menua pixka bat aldatu genuen.

      Momoren aita ari zen enpresatik bota omen zuten. Jefeei enfrentatu zelako bota omen zuten. Frantsesak ziren enpresako nagusiak, aitak esaten omen zuen: Frantsesa diabloa! Momok etxian hitz bat esan ezkero frantsesez, aitak zapla! jotzen omen zuen.

      Hortik aurrera, askotan harekin ibiltzen nintzen. Trapitxeo pixka bat ibiltzen zuen hasieran, akojonatuta zegoen baina, dirua behar zuen! Trenian pagatu gabe ibiltzen eta, egun batian, biak goazela, treneko beltzek heldu eta, Loiolan jeitsiarazi gintuzten. Eta, nik txakurrak deitu nielako, haiek ere jeitsi eta, a ze ostia eman zidatena!

      Beste egun batian Amaran moto bat hartu genuen. Momo aurrian, ziztu batian gatozela, Galarretako aldapan frenoak gaizki zeudela ohartu eta: Saca la pata! oihu egin zidan. Zangoak atera nituen, zapatillak erre nituen, hankapiak ere bai, alperrik! Erori ginen, motoa bazterrian utzi genuen... Kasualidadia, autobusa zetorren orduantxe, hura hartuta herrira itzuli ginen.

      Ni orduko ya zentrora joaten hasita nengoen. Ze, bazen amonaren lagun bat, Braulia izena, han garbitzen aritzen zena, eta harek, estima hartu zidan eta, igande batian kalian ikusi eta esan zidan: Etorri nerekin! Zentrora eraman eta harrarazi zidan bainu bat ederra! Gero berak esanda beste hiru lau igandetan, bazterretan beste inor etzela, hara joan nintzen bainatzera!

      Gero Brauliak, ikusten baitzuen ni nola nenbilen, zentroko direktoriarekin hitz egin zuen. Eta, harek asistentarekin. Eta, lan bat ematia pentsatu zuten. Ya que eskolara ez bainintzen joaten, ya que ez bainuen hartarako balio.

      Aurrena sukaldian egondu nintzen, gero hasi ziren: Hau ekatzak, hau eramantzak... Kaleko enkarguak egiten, batzuetan bakarrik, bestetan Inazio, txofer zaharrarekin. Estufarako egurra eramaten genuen... Gure aldian behintzat, como dios bizi ziren han.

      Eta, nola eskuekin abilidadia nuen, laster, kristal bat puxkatu bazen, Tximi! Silla bat edo kable bat konpondu behar baziren, Tximi! Zerbait pintatu behar bazen, non dago Tximi arraio hori! Eta, ni konten, eskuekin gauzak egitia gustatzen zait neri.

      Obra haundi bat ere egin genuen. Paret batzuk bota, beste batzuk altxatu genituen. Lizarribarrekin, ezagutuko duzu. Lanian hamar hamabi ordu ematen genituen egunero. Komedorian garbantzo pilo bat jan, gero bost minutuko siesta egiten genuen. Ez sei ez zazpi, bost minutu eta gora!

      Neri gustatzen zait igeltsua, gustatzen zait egurra, harria ere gustatu egiten zait. Bakoitzak du bere gustoa, bakoitzak bere usaia, denak ere onak!

      Lizarribarrekin patioko kristalak ere jarri genituen. Han ari ginela kristal bat gainian erori zitzaidan, buruan zauri ederra eginez. Kristal zati bat barruan gelditu zitzaidan, ospitalera eraman, hantxe kendu zidaten. Kristal hura izango zela, esaten zuen Sakik. Deskojonoan, zerbait ez esatekoa esan edo ez egitekoa egiten banuen: Seguru al hago kendu egin ziatela kristal zati hura?

      Hilian lau mila duro ematen zidaten, gastu txikietarako, esaten baita. Beharko, txikiak izan. Nola udaletxiak pagatzen zigun etxia, lana kontra partida bat zen, uste dut hola esaten dela.

      Zentroan jende atzeratua dago, jende paralitikoa, batzuk burutik ederki asko daudenak, solamente ezintasun fisikoa dutenak. Gehienak bertan bizi direnak dira, goian lo egin, eta eguna salan, edo tailerrian, edo parkian ematen dute. Gehienak umiak bezalakoak dira, kantatzen dute, besteen arropekin disfrazatu egiten dira, ume jolasak egiten dituzte.

      Batzuetan beren jolasetan sartzen ninduten, nerekin burruka egin nahi zuten, nik esaten nien: Orain ez! Baina ni baino egoskorragoak ziren, etzidaten pakerik ematen, erizainak esan arte.

      Nik pixka bat ihes egiten nien. Esaten du Sussuk: Mendia ikusten duzu, mendia egiten zara, erreka ikusten duzu, erreka egiten zara. Holako bat, bai? Horregatik etzait gustatzen tontoekin ibiltzia.

      Bitartian segitzen nuen Inaziori laguntzen: furgonetan jendia Urnietako gimnasiora eramaten. Edo, batek ospitalera joan behar bazuen, edo taldian Donostiara joan behar bazuten, etabar.

      Egun batian Migelek, lehengusuak, furgoneta eskatu zidan, negozio bateko. Nola baitzekien furgoneta nebilkiela: bi alditan, Inazioren ezjakinian, Mikel, gure tonto bat Kabitxora eramateko ibili bainuen. Eta, zer dek edo? galdetu nion. Lagun batzuekin obra batera joateko... Krixton kortia eman zidan baina, ezetz esan nion.

      Ze orduko etxia utzita nengoen, zentroan koarto bat jarri zidaten. Etxian Migel eta Momo gelditu ziren, gero Momo neska batekin hasi eta harengana joan zen, Migelek, berriz, han segitu behar du, Momok berak esan dit.

      Bigarren urtian soldata bat pagatzen hasi zidaten. Sei hilabeteko kontratuarekin, baina, zeinek dauka hori baino hobia? Inork gutxik, hori argi dago.

Momo kaleko lanian hasi zen. Bere kajarekin herriz herri ibiltzen zen, relojuak eta saltzen, tabernaz taberna. Gero konpaktoekin hasi zen. Espainolez ondo zekien baina, itxura egiten zuen, etzekiela ondo, hartara gehiago saltzen zuela esaten zuen. Batzuetan ernegatuta zegoen. Zergatik etzen saiatzen konstrukzioan, esaten nion nik. Konstrukzioan, paperik gabe mixeria zegoela, esaten zidan berak. Bere bi lagun hala ari ziren. Irunen, pabelloi batzuk egiten ari ziren. Kotxe patrulla ikusten bazuten, zulora! Hura joandakoan, atera. Eta, besteen erdia kobratzen zuten.

      Egin zuen urtebete legez erdi kanpoan, numeroa eman zioten arte. Azkenian numeroa eman ziotenian, Safin bizi den arreba saiatu zen eramaten. Hezurretan gaitz bat izan behar du harek. Deklarazioa egin zuen, urtian hainbat mila peseta irabazten zituela. Eta, hala ere: Diru horrekin ezin duzu arreba mantendu, esan zioten. Korbatako batzuk joan ziren etxera. Arrebak lo egin behar zuen kuartoa erakusteko eskatu zioten. Bere kuartoa erakutsi zien, etzitzaien nahikoa iruditu. Han etzela tokirik, arreba eramatekotan pisu bat alkilatu behar zuela. Baina, pisua alkilatzeko, beste permiso bat behar zuen. Aurrena etxebizitza aldaketa eskatu behar zuela, holako zerbait. Bilatu zuen etxe bat. Etzioten alkilatu nahi izan, hiru lau tokitan eman zioten ezetza. Etsita zegoen, etzekien zer egin. Herrira itzuli? Bertan hilda nahiago zuen, bakarrik, lanik ez izan arren. Eskutsik itzuli zirenak erotu zirela esaten zuen.

      Eta, poliziek etzioten bakerik ematen. Nola bai baitzekiten paperik etzuela. Noiznahi gelditu, katxeatu... Etakoei bezela, esaten zuen. Behin mendira eraman zuten, pasara bat eman, diru denak kenduta han utzi zuten. Horregatik beldurra zien. Trenetik jeitsita, pasma ikusten bazuen, atzera igo egiten zen. Pilo bat flipatzen zuen txakur bat ikusten zuen bakoitzian.

      Niri ere, dudan itxuragatik, behin baino gehiagotan geldiarazi zidaten. Ertzainak: E tú, qué llevas ahí? Ez, ni hemengoa naiz, nik. Bale, bale, sigue.

      Beste behin, mugan, madero batek: E tú, ven aquí. Inazio furgonetan zen, ni estazioan, Paristik zetorren monja baten zai. Muga pasatu nahi zuten familia batzuk harrapatu zituzten. Morenoak, ijitoak edo, Errumaniakoak ez ote ziren. Eta: ya baninderamaten. Tranquilo, tranquilo, nik. Atxiki zidaten, eseriarazi, paperak ikusi, konprobatu zituzten. Bale, bale.

      Aurrena larruaren koloreari begiratzen baitiote. Gero urduri balin bazaude, horrek ere asko esan nahi du. Horregatik, lasai egotia da onena.

Hona etortzekoa zela gau batian esan zidan Sakik. San Juanak pasa berriak, ostirala zela uste dut eta, lagunekin Keiza aurrian eserita geundela, hura nere ondoan jarri zen eta, besoa lepoaren bueltan jarrita: Ze Tximi, esan zidan, lan eta lan?

      Zera, esan nion, astelehenetik aurrera oporrak zauzkat.

      Motel, esan zidan, ondo ziok hori! Da, noiz arte dituk?

      Hamabost egun, esan nion.

      Pixka batian ixilik egon eta, gero:

      Zer egin behar duk, esan zidan, norabait joan edo...?

      Joan? esan nion, nora joango nak?

      Lagun batek txiste bat kontatu zuen, Sakik parre egin zuen, gero zigarrilloa itzali zuen eta: Hi, nahi al duk kamionian nerekin etorri? galdetu zidan.

      Holaxe izan zen, bapatian izan zen.

      Joan? Nora? galdetu nion.

      Etzakiat, esan zidan, biaje bat hor barrena.

      Ostia, gustatu egin zitzaidan idea.

      E, esan zidan, mundua pixka bat ezagutu eta...

      Ba, ba, joango niñukek, esan nion.

      Bai? Serio? Jeiki egin zen eta: Zer nahi duk?

      Ezer ez, esan nion.

      Ezer ez? Aurpegi bat jarri zidan... Batido bat eskatu nion. Batidoa eta zerbezarekin bueltan zetorrela, beste zigarrillo bat piztu zuen eta: Marruecosera; zer iruditzen zaik?

      Begiak arrunt zabaldu nituen. Marruecos? Ostias, hi. Flipatuta gelditu nintzen. Baina nik, esan nion, hilaren zortzian hemen egon beharra zaukat.

      Zortzian? Astebetian egiten diagu hara joan eta etorri. Hamar egunian, gehienaz ere. Gainera hik arabez jakingo duk ala?

      Arabez ezer gutxi, esan nion.

      Baina frantsesez de puta madre, ala?

      Baietz, eta:

      Ederki. Pasaporterik al nuen, galdetu zidan. Eneukala eta: Astelehenian joango gaituk Donostian egitera. Orain egun batetik bestera egiten ditek.

      Eta, nik zer egin behar dut edo...?

      Hik ezer ez, esan zidan. Nerekin etorri, bazterrak ikusi, karga kargatu, eta buelta.

      Bale bale, esan nion.

      Biharamunian kafia hartzeko gelditu ginen.

      Atakan hartu genuen kafia, goian. Orduan esan zidan. Kafia edandakoan, ixil antza esan zidan: Kontu pixka batekin ibili behar diagu...

      Ni asaldatu nintzen. Zer ba? galdetu nion.

      Eztuk oso lege barrukoa...

      E, e, esan nion, ni enauk mobida zikin batian sartuko?

      Zikina eztuk, esan zidan, eta zaila ere ez, uste dudanez.

      Txokolatia al da? galdetu nion.

      Ez, esan zidan. Hi, Tximi, esan zidan: Orain esan behar diatena, bi pertsona badituk munduaren azalian jakin behar dutenak, eta ni nauk bat eta hi haiz bestia. Behera hoala, esan al diok inori? galdetu zidan.

      Momori komentatu niola, igual joango ginela.

      No problem, esan zidan. Hi bahator nerekin, hori eztuk sekretua, hortik aurrera... ahoa kremalleraz zerratzekoa egin zuen.

      Pixka bat nerbioso nengoen, baina: Hi, hi, ni tunba bat nauk, esan nion, esaten dena.

      Kopa zurrupatian hustu eta: Jendia ekarri behar diagu, esan zidan.

      Jendia, kamionian? Hura fijo fijo zegoen neri begira, nik, berriz: Eta, zertako ekarri behar diagu?

      Zertako izango duk ba? Lan egiteko hemen.

      Lan egiteko? Non?

      Hori eztuk kontua, esan zidan. Eztuk faltako non egina. Ez al dituk notiziak ikusten?

      Oso seguru ematen zuen. Pixka batian ixilik pentsatzen gelditu nintzen.

      Eta, nik zer aterako diat hortik? galdetu nion.

      Suerte pixka batekin, sei zero. Hola esan zidan. Ni numeroetarako enaiz oso ona eta, mahaiaren gainian behatzarekin zeroak elkarren ondoan jarrita entenditu nuen. Joño, numero haundia zen!

      Hala ere duda egiten nuen, Sakik ikusi zidan.

      Entzun, Tximi, esan zidan. Operazioa muturretik muturrera nola izango den oraintxe esaterik etziok, ez baita komeni, eta neronek ez baitakizkit detaile guztiak. Dakidana duk, ez dela oso zaila, eta diru polipat utziko digula. Zigarrillo bat piztu zuen, eta: Orduan? galdetu zidan.

      Nik enekien zer esan. Hala ere, esan egin nuen: Hi, joan behar bada joango gaituk.

      Hori duk hitz egitia, esan zidan. Pixka batian ixilik eta: Aurrera? berriz galdetu zidan.

      Ba ba, joango gaituk.

      De puta madre. Orain hik, esan zidan, momentuan momentuan nik esandakoa egin behar duk, besterikan ez.

Nik Saki kaletik ezagutzen nuen. Kale zulokoa, bera, kalezalia. Beti ibiltzen da aurrera makurtuta bezala, besoak dantzan, eta dauka muturra pixka bat okerra, askotan zigarrilloa ahoaren izkinan daramala. Dauka izugarrizko burua, beti zerbait makinatzen ari da.

      Batzuetan Ifasan deskargatzen zuen, gure etxiaren ondoan. Ni ikusi ezkero, etzen broma bat esan gabe egongo! Gustatzen zaio jendiari adarra jotzia! Eta, badaki gaiztoa ere izaten: baten bat ez bazaio begi onetik sartzen, hobia du harek apartetxo ibiltzia. Ez baitu ilerik mingainian, eztu inporta zer esaten du. Non duk marikoi ustel hori? Me caguen krixto, enteratu behar dik: Felix alperragatik, egin zuten pilota apustu batian Felixek etzaiolako pagatu.

      Ehizaren amorratua da, hari ez esan txori gaixoak eztakit zer... Behin baino gehiagotan adituta nago, Joxemiri eta esaten: Me caguen dios, nik zuek denak baino gehiago maite dizkiat animaliak, puta idearik ez duzue zuek! Ni, nola ez bainintzen erretolikan sartzen, nerekin ondo etortzen zen. Plazan nengoela atzetik etorri, zarpa lepoari erantsi eta: Tximi me caguen dios, gaur ez al duk mizpirarik ekarri! Leitzatik ekartzen nituen Txiriren motozikletan, sasoia zenian. Edo: Tximi, jaso izkidak holakoxe bota batzuk, berrogeita bikoak! Edo, Migelen etxian nengoela, berak Ifasan kamiona deskargatzen utzi eta, ni kanpoan ikusita etxe aldera inguratuz: Ze, ba al da fundamentorik edo ezta fundamentorik hemen? Ba al dago komunik edo eztago komunik? Utzidak sartzen, hainbeste putakumerekin kakagalia jarri zaidak eta.

      Egun batian Pana eta biak kotxian, Pana bolantian, ostia bat hartu zuten, Sakiri bernako hezurra hautsi zitzaion, bastante txikituta zeukan, bost edo sei aste egin zituen ohian. Orduan gurasoen etxera bisita egin nion, piku kaja bat eraman nion azokatik. Horrekin flipatu egin zuen. Hi haiz hi tipoa! esan zidan. Askotan esaten zidan hori. Beste behin: Hi personaje bat haiz, esan zidan, eta nik: Hi ere bahaiz personajia, esan nion, eta berak: Bai baina, ni komiki bateko personajia nauk, hi berriz, pelikula bat egiteko ere bahaiz. Aktore bat aipatu zuen, enaiz gogoratzen izena. Eta, handik aurrera, tabernan ikusten baninduen: Tximi, zer nahi duk? lehenengo hitza, beti. Edo, kalian ikusten baninduen, arrastan eramaten ninduen taberna zulora. Hi, birra bat neri eta honi bere brebaje horietako bat ateraiok! Nere kontra kontra jarri, zigarrilloa piztu, belarritik tira egin eta, han zegoen neska bategatik: Hori hiretzako modu modukoa duk. Joan hadi horrengana, gizon eske ziok eta. No hay cojones. Kasuiok, sabeletik oyuka ari zaik eta. Altu samarrian eta, ni beldur, neskak adituko ote zuen. Joder, ze kortia ematen zidan horrek. Baina, edozeinekin aritzen zen hola. Edozeinengana jo, ronda bat edozeini paga, herrian kuadrilla propiorik etzuen baina askoren laguna zen, etsai batzuk ere bazituen baina, bankukoez aparte. Baziren pintatuta ere ikusi nahi etzutenak. Batez ere, edaten zuenian. Izan omen zituen mobida batzuk, enoa horietaz ezer esatera, ez baitakit gauza segururik, bai?

      Kale txikian bizi zen gurasoekin orduan. Aita Leitzakoa, azken urtiak ohian eman zituena, birikak oso gaizki, ama Billabonakoa, krixton ipurdia duen bat. Bi arreba zaharragoak aspalditxo ezkonduak, bera ere ezkondu zen abenduan. Yolirekin, goiko plazaren atzian hartu zuten pisu polit bat. Beste gastu bat! Hori ere bazen.

      Diru kontuak alde batetik, bere izateko modua ere bazen. Kamionarekin beti kanpoan, gero herrira ailegatu eta, Yolik etxian egotia nahi zuen! Zen kalezaliarekin, azken aldian burua zartatu beharrian zebilen. Emakumiak banpiroak baino okerragoak zirela esaten zuen. Hi bizi haiz, hi, Tximista! esaten zidan. Edo: Hi, kaskurrio. Edo: Hi, kaskajo. Holako izenak jartzen zizkidan. Nik horiek zer diren eztakit, berari bakarrik aditu dizkiot, horiek esaten zizkidan. Erdi gabatxoa nintzela esaten zidan. Esaten nuelako yoan, Donibaneko moduan. Nik enion gaizki hartzen berari. Nola onian esaten baitzidan. Beste batzuetan frase bat esaten zuen, esaera zaharren bat edo, eta gero: Sabinok esana! esaten zuen. Eztakit hori nondik atera zuen, eztakit Sabino hori norbait izan zen edo bere idea bat. Berak beti altuan hitz egiten eta: Hi, lotsa haiz ala? Altuan hitz egintzak ba! Askotan esaten zuen hori. Edanda zegoenian: Me cago en la ley! Me cago en la tradición! Parreguria ematen zuen.

      Saki izena Kako luziak jarri behar izan zion. Sakilatik, Saki. Kasero ere deitzen diote. Baina, etzuen besteek esatia behar. Berak esaten zuen: Me caguen dios, ze astazakila naizen. Edo: Ze putakumia naizen. Bere buruaz, edozer!

      Kamiona eta etxia, etxia eta kamiona... Azken aldian, esaten dizut ba, larri larri zebilen. Gizendu ere bastante egin zuen. Behin, soziedadeko tabernan tokatu naiz eta, han ari zen: Atera, atera edateko deneri, aita izan behar dut eta. Horrekin oso kontentu zebilen. Orduan Yolik ya lau hilabeteko behar zuen. Nik Yoli eztut ezagutzen, hura etzen kalian ibiltzen, beheko aldian behintzat.

      Ni pixka bat bere mutikotzat hartzen ninduen. Nik ondo hartzen nion hori. Eraman egiten ninduela, esatia dago. Behintzat, begi onetik sartu nintzaion. Bestela, ez banintz bere begikoa pixka bat izan, etzidan esango, ezta? Etzidan esango: Etorri nerekin Marruecosera.

Gero, Espainian ginela, eztakit Kastilla zen edo ya zen Andaluziako partian, zergatik ni kamionian behin ilundu ezkero non ginen enekiela nenbilen, behintzat ostatu batian gelditu ginen, hori gero kontatuko dizut, eta handik ateratzian, konbertsazioa atera zen eta, legiaz beste zeozer esan zidan Sakik. Ze, nik esan nion: Joder Saki, harrapatu ezkero krixton paloa emango zigutek. Puten mobidagatik, bai? Aditu nuela egiten ari ginen hori gogor kastigatua zela. Eta berak: Hi ze haiz, jueza edo abogadua edo zerbait jende klase horretakoa? galdetu zidan. Ez, baina. Legia, legia, esan zidan. Eztiagu beti legiaren arabera jokatu behar. Soziedadiak zer behar duen begiratu behar diagu. Soziedadiak kanpoko jendia behar dik. Han etziok lanik, hemen baziok. Enpresak desiatzen zaudek kanpoko jendia ekartzeko. Eta, legez kanpo balin bada, hobe: mano obra merkia. Interes haundiak zeudela jendia legez kanpo ekartzeko. Haundiak, gero! Eta, interes horiek zituztenak legiak egiten zituztenak berak zirela, edo beraien lagunak. Horregatik, alde batera, alde genuela legia.

      Horrek komentzitu eztakit baina, benpein inpresionatu ninduen. Ikusten zen burua pixka bat ibilita zegoela. Gero izan zena izan zen eta hitzak haiziak ibili zituen, baina momentu hartan arrazoizkoa iruditu zitzaidan.

      Orain: zergatik neri esan zidan? Atakan, kafeterian ginela galdetu nion: Zergatikan neri? Bazituen eta beste lagun batzuk, zerako hartan lagundu ziotenak... Ezta hemen esatekoa.

      Hi haizelako nere tipoa, esan zidan Sakik. Banekiela frantsesez, erdi hangoak bezalakoa nintzela... ba, koloriagatik ere bazen! Jatorra nintzela... hori gustatu zitzaidan, zertako ez esan! Hitz batian, hango jendiarekin tratatzeko nere beharra zuela. Neria, edo beste batena, behintzat egin nahi zuena ezin zuen bakarrik egin, hori gero garbi ikusi zen. Gainera hik igual lagunak izango dituk han. Hori ere esan zidan. Nik egia esan nion: enuela hemen inor ezagutzen. Enintzela behin ere Marokon izan. Esan nion nere aita urrutikoa zela, mendi haundiak pasa eta haragokoa, desiertoaren ertzekoa. Tuarega al da ba? esan zidan Sakik, serio serio. Horrek grazia egin zidan. Tu es pas tuareg quandmême, esaten zidan aitak, azioren bat egiten nuenian. Hi, esan zidan Sakik, nere parria ikusiz, tuaregak eta gu... behatz erakusliak elkartuz bat bat ginela adierazi zidan. Ez, hi, serio, esan zidan: Nere laguna haizelako esaten diat hiri, orain... hik ikusiko duk.

      Horregatik etorri nintzen. Ez diruagatik. Saki nere laguna zelako. Eta, handik ateratziak inbiria pixka bat ematen zidalako ere. Mundua pixka bat ezagutziagatik, bai? Behin ere enintzelako handikan atera. Urrutiena Erriojan egondu nintzen. Dirua? Beti etortzen da ondo, baina premia larrian enintzen eta gainera, ondo pentsatuta, kilo batekin, zer egin behar nuen? Kiloa zen eta ordukoxe ustia.

      Orduan Sakik bazuen urtebete San Juan utzi zuela, orain bere kasa zebilen. Izan zen, hortxe hortxe, urtebete lehenago, huelga haundi bat, kamioneroek egin zutena. Ez omen zuten lortu eskatzen zutena eta, huelga bukatzian Sakik bakarrik ez, berarekin askok utzi omen zuten enpresa.

      Lana nahi baino gehiago zeukaten. Sakik astian gau bat egiten bazuen etxian, kontentu, eta ez ezer esan! Horregatik utzi zuen, aber bere kontuan jarrita bizimodua pixka bat mejoratzen ote zuen! Sakik etzuen esku hutsik atera behar izan, enpresarekin mobida bat izan zuen, karga bat ostu ote zuen, hori esaten zena zen, nik enion horretaz behin ere galdetu, horretaz ezer ez esan!

      San Juanek egiten omen zituen, eta oraindik ere hala egingo ditu, munduan toki batetik bestera joan etorriak, Espainia barruan ere bai. Eta, harekin eginak zituen Sakik hona etorri eta joan hamar biaje bai. Dela Fagorretik, piezak ekarrita, dela Irizarretik, horiek lantokia Rabat inguruan izan behar dute, beste behin Frantziatik ikaragarrizko trituradora bat ekarri omen zuen. Alain ez dakit zer, enpresaren izena, Tanjan ginela Sakik haren pabelloia erakutsi zidan.

      Klaro, ordura artian besteen kamionarekin ibili eta, orain, segitzez gero, bere kamion propioa erosi behar! Osabari erosi zion: hiru urte zituen Scania bat, eta gabarra, biak hamalau kiloan erosi zituen. Berrian hogeita bi balio ditu. Gero kejatzen zen: osaba zahar harek rodajia gaizki egin zuela eta motorra hilda, ustelduta zeukala.

      Bost urtian pagatu behar zuen, hilian eztakit zenbat, barbaridade bat. Gehi segurua, eztakit zer... Eta, izan balitz kamiona bakarrik! Etxia ere pagatu behar zuen! Ze, Yolik asteburuetan lan egiten zuen, jatetxe batian, baina harenak, jateko eta ematen bazuen... Me caguen dios, eztakit nola aterako garen! esaten zuen. Zorren azpian zegoen.

      Eta, hala zebilela gogoratu zitzaion egitia.

      Lehenagoko biaje haietan ez omen zuen batere trafikorik ibili. Aditu bai egin zuen, eta ikusi ere bai. Berari ere eskaini omen zioten haxixa pasatzia. Berak ordia, ikusi zuen horrek krixton arriskua zeukala.

      Halako batian Abdul delako bat ezagutu zuen. Hasi ziren bateko hau eta besteko bestia, harek negozioa proponitu zion. Eta, azkeneko joan etorrian Abdul horrek tipoen zerrenda eta pasaporteen fotokopiak pasa zizkion.

      Hori baino lehenago egun batian Frantziako mugan gauza kurioso bat gertatu zitzaion.

      Irungo gasolineran repostatzen ari zela, bi beltz inguratu omen zitzaizkion. Frantziara al zijoan, galdetu omen zioten, eta baietz. Mesedez, posible bazuen Hendaiara eramatia. Hendaiara? Berak Behobitik pasatu behar zuela. Berdin zela, beltzek. Sartu, sartu ba, esan omen zien Sakik. Krixton tantaiak omen ziren, sekulako tipoak. Atera omen dira gasolineratik eta, han aurreraxiago, Sakik ez baitzituen ikusi, beltzek bai noski: zipaioen kontrola. Beltzak makur makur eginda jarri omen dira, Saki bere artian: hauei zer galdu zaie. Zipaioak, eskuarekin: segi, segi... Pasa dira behintzat, beltzak atzera ondo jarri dira, autopistatik segitu dute. Mugan: ostia, pikoletoak. Izan behar izan zuen arratsalde hartan atentatu bat edo horrelako zerbait. Bestela muga libre izaten zen. Sakik besteei begiratu die, bestiak koloria galduta zeuden, esaten zuen Sakik, eztakit beltzek nola galtzen duten koloria baina. Larri larri behintzat. Ailegatu dira, Saki jeitsiarazi dute. Kamionaren kaja miatu, paperak eskatu, galderak egin, patati patata... Bukatu zuten. Sigan. Muga pasa zuten. Beltzak pasa pasa eginda zeuden. Zerbait egin al duzu? galdetu zioten Sakiri. Flipatuta, haiek. Nik? zer ba? Sakik. Nola eduki zaituzten... Ba, hori normala da. Putain, putain, esaten omen zuten beltzek. Jeisterakoan: paperik gabe zeudela, krixton mesedia egin ziela, eskerrik asko. Orduan larritu zen Saki. Me caguen dios, harrapatu izan banindute!

      Hori eta gero gogoratu zitzaion. Ostia, jendia nola dabilen... Eta hauek pagatzeko prest egoten dituk ba! Entzuna zuen, Marokon ikusia zuen, baina berari ez omen zitzaion gogoratu egitia.

Astelehenian, Donostian pasaportia egitera bere kotxian joan ginen, gero handik bagatozela ezkerra jo du, eta: Nora goaz? esan nion, eta: Patxiri bisita egingo diogu. Patxi, konejuena? nik. Bera.

      Patxiren granjara joan gara. Urnietatik gora, gero bide txar batian behera, erreka zuloan, Hernaniko partia ez ote den hori. Kotxia pagartian utzi, txabolara joan gara. Eta, han ari zen Patxi, piztiei jaten ematen. Ipurtatsak! omen ziren haiek, animali itsusi batzuk, ilaje grixekoak, lehenago haiek basoan bizi omen ziren, nik, bazirenik ere munduan halakoak! Eta, haien larruak saltzen negozio polita egiten omen zuen gure Patxi horrek! Patxi, ezaguna izango duzu, Zubeldia, bizardun potolo bat, Santa Kruzetan krixton gaupasak egiten ditu, Sakiren eta laguna.

      Gero granjan konejuak izan behar ditu, puf! omen ditu konejuak barra barra! Eta, han alde samarrian inbernadero luze batzuk ere baziren, haiek ere beriak omen ditu Patxik, han barruan ari zen, ikusten zen beste tipo bat mono urdinarekin, han omen ditu zizak, «setas del país», eta haiek ere plastikozko paketetan paratzen eta kalian saltzen omen dituzte. Kuriosoa! Behintzat enpresa txiki bat.

      Kaixo, kaixo. Ari haiz? Ba, denbora pasan. Hori pizti mordoa duana. Nahi al duk bat? Bai? Horrek labian ederra behar dik. Helduiok, helduiok. Sí, su puta madre, behatza eramateko ere. Hankan izango duk bakarren bat sobran... Hori Juanigatik esan zuen, tailerrian tornuan ari zela burni batek behatz potoloa txeatu zion eta hankako bat transplantatu zioten. Pixka batian ixilik egon ziren eta: Eta, zer duk edo...? Badituk bost minutu? Ostia, gehixiago ere izatia espero diat, bestela...

      Patxik segitu zuen piztiei jana ematen. Kaiolek goian bazuten zulo txiki bat, handikan ematen zien konpuesto klase bat, ni bazter batian gelditu nintzen, hasieran enuen aditu zertaz ari ziren.

      Gero Sakik komentatu zidan, bere asmoa zuen, eta hartaz lehenagotik ere Patxirekin hitz eginda zegoen, ba, emigrantiak, eraman behar genituen haiek, pixka batian, egun batzuk edo, Patxiren txabolan izatia. Patxi konforme zegoen, eztakit nik beren artian zer nolako tratua egina izango zuten!

      Hau guzti hau esatiagatik eztut uste problemarik izango denik orain. Ze, biek bata bestiarekin konfiantza haundia daukate. Ehiza lagunak, Sorian eta kuadrillan elkarrekin ibilitakoak dira. Eta, egun hartan, bisita egin genion hartan, jendia ekartzeko horretaz hitz egin omen zuten: jendia noiz ekarri, eta horrelakoak.

      Gero Sakik beste arreglo bat proponitu zion.

      Sakik nahi zuena zen, etortzekoa zen jende harentzako paperak egitia. Eta hartarako, orduan, hasiera batian, gauzak legez eta ondo egin nahi zituen: benetako lanak eskeintzia, benetako paperak egitia.

      Tema horretan hasi zirenian frase batzuk aditu nituen. Granjan ari ziren langileez ari ziren: hiru mutil omen zebilzkien Patxik. Bat bistaz ezagutzen dut, uste dut Urnietakoa dela. Patxi ez omen zen haiekin oso pozik, izan omen zituen haiekin problema batzuk. Hartaz Sakik: Nahi baduk, esan zion, moro pare bat hartu...

      Hemen hartu? harritu zen Patxi.

      Bolada bateko, esan zion Sakik: Hire izenian paperak eginda, haiek ekarri, hemen aldi bat egin, gero nahi balin baduk granjan eduki, bestela porkulo hartzera bidali.

      Ulertzen? Kontua zen kanpoko haientzako Patxiren enpresaren izenian paperak egitia.

      Patxiren aurpegia ikusten nuen: serio, eskuarekin bizarra lisatzen.

      Eta Sakik: Hik ba al dakik moroak Erriberan zenbat kobratzen ari diren? Hiru mila pela egunian. Hik horiek bidali eta nere horietako hiru lau hartu, alde ederra duk.

      Baina, esan zion Patxik, paperak legez eginda, gero hiru mila peseta nola pagatuko diet?

      Horiek etzakitek hemengo legeen berri, motel, horiek letzen ere etzakitek eta.

      Eta, esan zuen Patxik, gero jendia komeni ez bazait?

      Hilabeteko kontratua egingo zieagu, esan zuen Sakik, berdin hamabost egunekoa ere, hori gutxienekoa duk.

      Eta, atzera Patxik, gero edozer gertatzen bada...?

      Paperak guk egin dizkiagu, guk ekarri diagu jendia, hik eztakik ezer, eztuk batere arriskatzen.

      Hartan, ni dena aditzen eta, Patxi errezelo pixka batekin begira gelditu zitzaidan. Bistaz ezagutu behar ninduen, nik bera bezala, bera ordia, etzen noski gogoratzen! Santa Kruzetan, galtza barrenak jasota hanka erdiraino errekan sartuta zegoela, ni zubi gainian, harrien artian amuarrainen bat ikusi ote zuen, behetik gora: Ekatzak saria, moreno! hots egiten zidan.

      Eta, haren begiradaz ohartuta, Sakik: Honekin lasai, esan zion Patxiri, hau nerekin zetorrek.

      Hala ere, ni diskrezioz pixka bat apartatu nintzen eta, ipurtats bati lurrian ziren belar batzuk eman nizkion.

      Hi, hi, horiek ez eman! oihu egin zidan Patxik, eta Sakik: Tximi, Tximi, pakia emaiek xomorro gizajuei!

      Gero, berenera itzuliz:

      Hi sartzen haiz saltsetan, hi! esan zion Patxik Sakiri.

      Beti saltsaren bat, bestela bizitzak eztik graziarik eta.

      Orduan, datorren astian?

      Datorrenian edo hurrengoan, Kristok hala nahi badu!

      Patxi pentsatzen gelditu zen, momentu batez ematen zuen baietz esateko zegoela, gero berriz: Etzakiat, etzakiat, esan zuen, hartzezkero bat, kontua duk, hiru hauek abuztura bitarte kontratua dutela... Hi, bukatu zuen, oraingoz utzi egingo diagu. Hik jendia ekarri behar baduk ekarrizak, hemen direla ikusiko diagu zer egin.

      Total, garbi zegoen etzuela bere izenian ezer egin nahi. Saki etzen gehiago saiatu, ez baitzuen esan nahi zergatik nahi zuen paperak egitia, emigranteei gehio kobratu ahal izateko zen.

Oianumen bazkaldu genuen, han ginela esan zidan Sakik, pena zela Patxirena, baina bazuela ustia arratsaldian negozioa lotuko genuela. Bazekiela berak jendia non hartzen zuten oso seguru. Hernaniko almazen batian zen, enoa esatera zeinian. Ez poliziak ez dakielako, Sakik esan zuenez, baina badaezpadare, han oraindik jendia balin badago ere, kalterik ez egiteko inori.

      Orduan nik galdetu nion: Hi, zertan ari gara? Ez bainuen entenditzen zer ari ginen.

      Eta, berak esan zidan: Gauzak ondo egin behar dizkiagu, Tximi, etorri behar duten haientzako paperak egin behar dizkiagu.

      Paperak? esan nion nik, ez al dira ba legez kanpo etorri behar?

      Paperak egin edo ez egin, esan zidan, aldia berrogei mila durokoa izan zitekek.

      Alegia guk emigrante haiei kontratu bat erakutsita duda gabe askoz gehiago pagatuko zutela. Gero gerokoak, orduan lagun bakoitzeko kilo erdi pasia pentsatzen ari zen.

      Gutxienekoa zen paper haiek balio onekoak edo zaborrak izatia. Berdin faltsuak baziren ere! baina, hori hurrengo egunian aterako zen. Dena dela ere, orduan Sakik gauzak txukun eta buruan zuen bezala egin nahi zituen!

      Ondo pentsatuta zeukan. Bere asmoa zen, jendia kamionian ekarri, disimulo haundian Patxirenian aldi batez eduki, gero bakoitza bere lantokira eramatia.

      Baina, almazen hartara joatekoa baita ere zen, nahi zuelako enpresa harek, nagusi harek, egin behar genuen lanagatik komisio bat pagatzia.

      Sobre la marcha lotzen ari zen hori dena Saki. Ideak etorri bezala, neuk ikusten nuen pixka bat inprobisatzen ari zela, baina konfiantza nuen, bai? Ikusten bainuen, buru ona zeukala!

      Hala behintzat arratsaldian joan ginen almazen horretara. Kamion bat deskargatzen ari ziren, han zegoen nagusia, gauzak non jarri behar ziren, ordenak ematen. Puru bat erretzen ari zen, etzeukan halako itxura izugarririk, galtza bakeroak, koadroekiko alkandora, tipo korriente bat ematen zuen. Tripa haundia zuen eta batera bestera salto motzak eginez mugitzen zen, zirkuan pizti hezitzailia bezala.

      Jefe, minutu pare bat? esan zion Sakik, erderaz harekin.

      Zer duk hik?

      Negozio txiki batetaz hitz egiteko zela...

      Egoteko hantxe. Hala esan zigun, zakar antxa.

      Ofizinan sekretaria bat lanian ari zen, eta baziren ofizinatik kanpo manparari erantsita silla plastiko batzuk, egoteko hantxe. Bera almazen barrenera joan zen, etzen puxka batian azaldu!

      Egon ginen ordu erdiz, egon ginen ordu betez. Hartu du Sakik kafe bat, hartu du beste bat, zigarrilloak bata bestiaren atzian erretzen egon da. Halako batian Sakik sekretaria hari: Luzerako al du...? galdetu zion, eta harek: oso lanpetuta zegoela, nahi bagenuen deitu biharamunian... Sakik: han egoteko esan zigula berak, eta harek: nahi genuen bezala egiteko.

      Joan da kamion hura, furgoneta bat sartu da, handik bi ijito jeitsi dira, bata zaharra eta bestia gaztia. Haiek furgoneta deskargatzen ari direla nagusia azaldu da, lagun gutxiko aurpegi batekin, sekretariarekin zerbait aritu da, irten da, guri: Segituan nago zuekin, esan eta, ijito zaharrarekin berriz ere barrura joan da. Han atzian bulla batzuk aditu dira, atera da ijito hura haserre, mobida batzuk...

      Eta, neri bitartian kaka egiteko gogoa jarri zitzaidan. Sekretariari galdetu eta, pasilloan zela komuna esan zidan.

      Joan naiz ba, pasilloan baziren kartoizko kaja haundi batzuk alde bietara pila pila eginda, eta haien artian baziren ate batzuk, ezer etzuen jartzen eta ni komuna zein zen asmatu nahian nengoela, ate haietako bat ireki da eta neska bat atera da handik. Neska txiki bat, beltxantxa, buruan painueloa zeukana. Momentu batian begira begira gelditu zait, erdi beldurrez, erdi zerbait nahi balu bezala. Nik hari: Komuna? galdetu diot. Bera irten zen ate hura seinalatu dit eta, ezer esan gabe, arin arin izkutatu da pasilloaren bueltan.

      Gero esan zidan Sakik: atzian tailerra zegoela. Eta, kasualidadia! Gau hartan Momo ikusi nuen, esan nion non izan ginen, berak esan zidan: Safiko neska bat ari zela hantxe!

      Pasaian bizi zena, egunero egunero, jai ta aste esaten den bezala, kotxe batek hartzen omen zituen, bera eta beste hiru lau neska, denak goizeko seietarako tailerrera eraman zituzten, eta gabian hamarretan handikan eraman eta bakoitza bere etxian utzi!

      Eta, hala egiten bazuen, biajia pagatzen ari zelako zen. Hura ere ixilian joana zen. Kendu omen zioten pasaportia eta esan omen zioten, pagatutakoan pasaportia emango ziotela. Bitartian, neska gaixoak ez omen zekien diruak ze koloria zuen ere! Noski ohia eta jana ere enpresaren kontu ziren, batzuetan tailerrian gelditzen omen ziren lotara!

      Ez ondo behintzat eta, ahoa ireki ezkero: Zoaz hemendik! Paperik gabe, noski. Eta, Momok esan omen zion, joateko eta salatzeko dena, bazekiela berak non salatu ziteken, baina hura ez omen zen atrebitzen, gauzak «ondo» egin nahi zituen!

      Puruko harek eta bere lagunek negozioa ondo montatuta zeukaten. Sobrare tailerra almazenetik aparte, legez beste enpresa bat zen, han egiten omen zuten arropa josi eta konpondu: arropa erabilia, arropa falloduna. Kamionak ekarri, kamionak eraman. Eta, han ari ziren neska eta emakume haiek ez omen zeuden deklaratuta, konstrukzioan bezala, kostiak jeistiarren. Nagusiak mayorista batekin entenditu behar zuen, harek enkarguak subtratante bati pasa, eztakit ondo, holako zerbait. Langiliak bilatzen zituena beste tipo bat izan behar zuen, ustez nagusiak ezer etzekiela.

      Bueno, egun hartara itzuliz. Komunetik irten eta ofizinara joan naizenian, han barruan ikusi ditut Saki eta nagusia, honek mutur zakar zakarrarekin, parez pare hizketan. Noski kanpoan gelditu naiz ni. Egon ziren hamar bat minutu, askoz gehiago ez. Han zer aritu ziren Sakik esanda dakit.

      Sakik, halakoaren partez zijoala eta presentazioak eginda, hamabi morroi eskeini zion. Bai nagusiari gustatu ere idea. Noski paperen asuntua... hori bere abokatuarekin hitz egin behar zuela. Legia ez batere gustatzen hari ere! Ze, konparazio, esan omen zuen, egin ezkero, Sakik esaten zuen bezala, behar bezalako kontratuak, berak seguridade soziala pagatu behar zuen! Eta, gainera, paper bakoitzak, hogeita bost mila peseta!: legiak dioena.

      Dena dela, etzitzaiona batere gustatu, izan omen zen Sakik jendia ekartziagatik dirua aurreratzeko eskatu zionian. Parre egin omen zuen, Saki etzegoen jenio gozokoa handik atera zenian. Baina, potroei eutsi eta kara ona egin behar ze, bueltan hala ere negozioa seguru aski harekin lotu beharko zuen!

      Total: esku ukaldi bat, parre irudi bat eta: Kasu egidazu sin falta jendia hemen duzunian. Klaro, harentzako krixton txolloa zen.

      Sakik handik irtenda sua botzen zuen. Putakumia, eztakit zer. Joan ginen hango tabernara, bi kopa hartu zituen bata bestiaren gainian.

      Gaizki, ala? galdetu nion.

      Gaizki? Ez...

      Bapatian jeiki zen, bertatik telefono dei batzuk egin, azkenian badirudi zita bat lotu zuela hurrengo egunerako.

      Ni nere artian: a ze fundamentoa!

      Baina ni xitun!

Biharamunian Saki bizarra ondo eginda, txaketa eta zapatak lustria ondo emandakoak, elegantia oso, burutik behera kolonia xurrut bat bota zuela beste bat ematen zuen! Klaro, zeukan musua zeukan, horrek eztauka bueltarik, muturreko bat emanda bezalako sudurra.

      Ni ere dutxatu nintzen, esan zidalako bezperan: Tximi, bihar Donostian jende inportantiarekin gelditu gaituk eta txukun etorri! Arropa garbiak eta zapatillak ere garbitu nituen baina, orraztia atzendu neri, gero kotxia aparkatu dugunian guanteran zuen orrazi batekin pasara eman nuen!

      Joan ginen Avenida uste dut dela erdiko kale zabal horretara, izkina egiten duen kafeteria batera. Nik zumo bat eskatu nuen, berak, duda pixka bat egin zuen eta: Kokakola nik, eskatu zuen. A ze harria!

      Baziren han emakume batzuk drogeria anbulantiak ematen zutenak, arraro baino arraroagoak, bat neri begira begira, motel nik enekien nola eseri ere! Hasten bahaiz hemen karterak biltzen, esan zidan Sakik, baduk zerekin grua bat erosi! Palua emateko modukoak, baina kafeteriakoek eman zioten palua berari, gero, kobratutakoan.

      Halako batian: Hori duk, esan zidan Sakik. Bazetorren azeratik morroi bat berrogei bat urtekoa, trajia, korbata, bibote gorrixka. Abratsa, amonak esango bailuke.

      Hori hori... piatzekoa al da? galdetu nion Sakiri.

      Ixo, esan zidan Sakik.

      Etorri da tipoa, nik Sakik egin duen bezala jeiki naiz pixka bat hari eskua emateko, Sakik presentazioak egin ditu, egun on, berdin, joño, nere artian ni, benpein euskalduna da. Eskatu zuen kokakola harek ere, nik: ostia, Sakik bazakik zer non eskatu behar den.

      Noski Sakik ezagutzen zuen. Halako konfiantzarik etzuen baina, bazekiten elkarren berri pixka inondik ere. Gestoria batekoa edo garraio agentzia batekoa, eztakit zer esan zuen. Justiziarekin problemak izandu zituena, «por estafa y falsificación de documentos». Aldi bakoitzian multa txiki bat pagatuta beti ondo atera izan omen zen. Kontaktuak zeuzkana. Komeni zitzaiguna.

      Jo zuten negoziora zuzenian.

      Bagenuela kamionkada bat jende, eta aber non jarriko genituen, Sakik esan zuen.

      Hemen al dira? galdetu zuen bestiak, ez baitakit haren izenik eta ez jakitia hobe izango duk.

      Bi aste barru etorriko zirela.

      Bestiak muturra okertu zuen. Gaitz zela, esan zuen, bezperan deitu baitzioten, enpresa batian hamar lagun behar zituztela, lau hilerako.

      Eta, datorren astian...?

      Orduan behar zirela.

      Hau guztia bastante ixilik ari ziren, mahai gainian pixka bat okertuak, Saki noski beretik erretzen, ni pixka bat aparte baina, hitzik galtzen enuela nengoen!

      Eta bestiak: aber ekarri behar genituen haiek nongoak edo ze jende klase ziren.

      Gizonezkoak, Marokokoak, Sakik esan zuen.

      Muturra atzera ere okertu bestiak. Polakoak eta rusoak izan balira... esan zuen. Alde ederra zela. Behar da mano de obra bat merkatuak eskeintzen ez duena, holako zerbait esan zuen. Moroak Nafarroan eta Murtzian eta haietan jarriko genituela errexago.

      Orduan Sakik: Bueno, guk, lana izan edo ez izan, kontratuak behar genituela hamar lagunentzat.

      Ya, esan zuen bestiak. Pixka batian ixilik egon zen, atera zuen boligrafo bat, serbilleta batian garabato batzuk egiten zituen bitartian: Horretan, esan zuen, entenditu niona, egin daitekeena da, kontratu batzuk han firmatzekoak egin, eta gero Espainian direla beste kontratu batzuekin aldatzia. Bazituela harek konplikazio batzuk... etzuen gehiago esan. Eta, segitu zuen, jendia ekarri ezkero, beti zegoela zerbait egitia. Besterik ez bada kamioetan, edo konstrukzioan... emakumeentzat, berriz, beti izaten zela lana barretan.

      Nik enuen istantian harrapatu, eta: Barretan? galdetu nuen.

      Bibotedunak zeharka begiratu zidan. Sakik ere begiratu zidan, esanez bezala: Tximi, Tximi. Zer esan dut? pentsatu nuen nik. Ez bainuen entenditu, bai? Ostia, ze motxa naizen. Gero Sakik esanda entenditu nuen.

      Orduan begiak bajatu nituen. Trago batian zumoa edan nuen. Sakik kokakola trago txikitan edaten zuen. Bestiak bezala, behar zen errespetuarekin.

      Sakik esan zuen: Kontua da, guri orain bost ajola digula lana dagoen edo ez. Paperak nahi ditugu, besterik gabe.

      Bestiak: Ya. Izenak eta, ba al ditugu?

      Sakik nonbaitik pasaporteen fotokopiak atera zituen, pasaporte haietako bateko jabia etzen dagoeneko mundu honetakoa.

      Bestiak: Ikusten dut, ikusten dut. Noski kontratuak eta lan permisoak eta residentzia permisoak egingo ditugu?

      Itxura egiteko komeni zena egiteko, Sakik esan zuen.

      Komeni zela biak egitia. Esan zuen jarriko zuela emigrantiak 99ko uda baino lehenago bizi zirela Espainian, eztakit zergatik, esan zuen beste zeozer. Gero: Hamar dira, ezta?

      Hala zirela.

      Kilo erdia zela, esan zuen bibotedunak.

      Sakik irriparre egin zuen. Hori nola, hori nondik, hori pasada bat zela. Erdia, esan zuen.

      Etzela negoziablia, esan zuen bestiak. Nik haren begietan brillo bat ikusten nuen, ni nere artian: honek hemendik negozio polita.

      Eta Sakik: orain etzuela, bueltan pagatuko ziola.

      Orain behar zuela.

      Orain erdia, gero beste erdia, saiatu zen Saki.

      Erdiarekin, paperen erdia.

      Saki amorratuta zegoen, bestia begira begira, azkenian, ze erremedio! baietz esan zuen.

      Noski asko bazen ere, konpensatu egiten zuen. Sakik bitartian bere kalkuluak egin zituen, itxura pixka bat ere egiten ari zen.

      Hori asteartian zen, ostegunian, biaje eguneko bezperan, zergatik Saki kamionarekin Frantziara kargaren bila joana zen orduko, ni joan nintzen Donostiara, Amaran pasaportia hartu nuen, eguerdian tipo horrengana joan naiz, dirua eman diot, paperak eman dizkit berak.

      Gero Sakirekin ikusten egondu ginen. Ziren, paper bakarrian, «permisos de residencia y de trabajo». Laneko selloarekin, estranjeroen selloarekin ere. Paperak legezkoak ziren, eztakit nola lortuak, datuak, berriz, faltsuak: dagoeneko esistitzen etzen enpresa baterako eginak. Martuteneko garbiketa enpresa bat, registroan baja emandakoa, orain ruinetan zegoen edifizio batian egon zena.

      Handik bagoazela, esan zidan Sakik: Honek beria atera dik, berak deskalabro gutxi: gero edozer dela ere eskuak ederki garbituko dizkik. Larri ibili, gero guri emango zigutek porkulo.

      Hala ere lasaitu ederra hartu zuen. Ez genuen Patxiren kobertizoaren beharrik ere izango, emigrantiak edozein bide bazterretan utziko genituen.

      Gero joan gara kotxera, ostia, gruak eraman zigun! Me caguen...! Saki goxoa jarri zen. Eta, bagoazela deposito aldera, han zubian manifestazio bat zegoen, han ziren ertzainak, beren maskarak jarrita. Saki haiek larrutzen hasi da marmarka, gutxi egin zuen ez baitzien hitz gogorren bat esan, nik enuen ezer esaten, eta berak: Ze uste'k, esan zidan, hi tontua haizelako libratuko haizela...? Poliziak ezin zituen pinturan ikusi! Euskaldunen aldekoa baitzen. Ni ere bai, baina beste modu batian. Gogoratzen naiz behin esan zidala: Elezioetan espainolak igotzen baziren, berak euskal herritik alde egingo zuela.

Astearte arratsaldian Sakik kilo erdi hura bildu zuen, eztakit nondik, kutxatik badakit ezetz seguru, zergatik kutxak, berak esaten, koskabiloak hartuta zegoen, eta beste bankuetara ere etzeukan joaterik, zergatik horiek badakite batzuek besteen berri. Ba, astearte arratsalde hartan, agentziatik deitu omen zioten, esateko karga bat atera zela eta berehala joan behar zuela bila.

      Esan behar da Sakiren asmoa zela kamion frigorifiko batian etortzia. Kamion hori ostegunian atera behar zen, hutsian etorri eta mariskoekin edo eztakit nik ze arrain klaserekin bueltan hara joan, Agadirretik. Zergatik kamion horrek Aginagako enpresa batentzat lan egiten zuen, Aginagakoa uste dut, angulen negozioan zebilena behintzat, Saki enpresa hartakoekin hitz eginda zegoen. Eta, Saki haren zai egon! Hargatixe zeraman astebete, ez hona eta ez hara, geldirik! Eta, nonbait gertatu zen, Pasaiako enpresaren batetik karga bat atera zela Madriderako eta karga hura eramateko frigorifiko hori erabili behar zutela, joaneko biajia hutsian ez egiteko.

      Goizian deitu omen zioten enpresatik Sakiri, eta Saki ez atzematen, eta bera atzeman etzuten ezkero, beste lagun bati, beste kamionzale bati deitu omen zioten, eta Saki enteratzerako hura ya hona aldera aterata zegoen. Me caguen dios...! Beste kontratienpo bat zen.

      Esan behar da, egin behar genuen garraiorako frigorifikoak bentaja haundi bat zuela. Zergatik hemendik hara joateko kamionek mugan ordu pilo bat ematen dute, askotan egun batian eguerdiz ailegatu eta hurrengo eguneko eguerdira bitartian zai egon behar izaten dute, eman arte barkuan sartzeko permisoa. Frigorifikoak, berriz, heldu bezain pronto, pixka bat miratu eta berehala ematen diete segitzeko hitza, bestela arraina galdu egiten delako, bai? Edozertara ere esan behar da baita ere frigorifikoak guretzat beste problema bat zuela, problema hori zen hotza, ze jendiak, han barruan zegoenak, ondo baino ondo abrigatu beharko zuen, ze dena bizi bizi eginagatik ere gutxien gutxienian frigorifiko barruan sei edo zazpi ordu egon beharko zuten! Baina hori Sakik pentsatuta zeukan egitia, hotza jeitsi, tenperatura regulatu, ez asko ere, ez sospetxatzeko poliziak, eta mantekin ondo estalita pasatzia.

      Klaro, orduan beste halako garraio bat ateratzeko, beste astebetez edo bi astez egoterik etzuen, zergatik hemen jendia zai zegoen, ulertzen!

      Beraz hemen hartzeko beste karga bat lortu behar zuen, eta beste karga bat ekartzeko hona, bestela biajia alperrik galtzia izango zen.

      Horregatik, deitu zuen agentziara eta gero agentziatik deitu zioten eta, esan zioten Belgikan bazuela karga bat, hango puerto batian, eta beste bat bazuela Frantzian, biak Marokora ekartzeko, eta nahi bazuen hartzeko bata eta nahi bazuen hartzeko bestia, soloke Frantziara eskutsik joan beharko zuen. Hala ere Sakik Frantziara esan zuen, zergatik oraintxe esango dizut. Baina hura hartu nahi bazuen, esan zioten, atera behar zuela ya! Horregatik, nahiz den dena lotu gabe izan, abiatu egin zen.

      Astearte gabian gabarran aritu ginen, plantxa bat jartzen, gabarrari metro t'erdi inguru kentzeko, zuloa egiteko. Ya bazekien Frantzian nora joan behar zuen, bazekien gutxi gorabehera ze karga zeukan, zergatik beldurra zuen, ia ia seguru zegoen, Belgikara joan ezkero, han aluminioa kargatu beharko zuela, askotan izaten omen ziren halako biajiak, zergatik aluminioa, ibiltzen dena sillen hankak eta holakoak egiteko, tubo luzetan etortzen omen zen, egiten dituztenak justo justo kabitzeko kamionian, eta horiek izan balira, ezingo zitzaion gabarrari metro t'erdia kendu, ulertzen? Baina beste horretan, Frantziako horretan, lababoak eta bainerak eta holakoak hartu behar zituen: Frantziako herri batian, Tavaux uste dut, T-rekin hasten dela behintzat. Gainera haiek Tanjan utzi behar zituen, eta hori ere bentaja ederra guretzat, han gelditu ginelako kontaktuarekin.

      Saki ya zegoen nerbi nerbi esaten den bezala, klaro gauzak etziren berak pentsatu zuen bezala ateratzen ari, nik ikusten nuen larri ari ginela, baina Sakik bazekien, bai? prebenitu zuen, ikusten zen burua ibili zuela.

      Lagundu nion ba jartzen plantxa hura, Sakik berak egin zuen soldeatzeko lana, esan behar da, oso ederki gelditu zela, zergatik plantxak pintura zeukan gabarrak bezalakoa, baina etzen berri berria ere, benetan ondo ematen zuen! Han zeozer bazegoela konturatzeko oso «ohartua» behar zen! Edo bestela lona dena altxa, baina hori ez omen zuten egiten ez balin bazeuden oso seguru han zeozer izkutatuta zegoela, droga txibatazoren bat edo.

      Bueno, ba, ailegatu da Saki Frantziako horretatik ostegun iluntzian, egin zituen legiak dioena baino ordu batzuk gehiago bidian, eta berak nahi zuen ostiral goizian abiatzia. Eta, hala gelditu ginen.

      Hartu nituen etxian poltsa batian arropa batzuk, Sakik esanda txankleta pare bat ere, preparatu naiz.

      Goizian abiatu gara. Kuriosoa! Bederatziak etziren oraindik izango, abiatzia egin dugu, Karrikan ginela, pi pi, mobileko deia. Agentziatik zen: non ote zegoen, eta: oraintxe atera zela.

      Hi, joan hadi Antzuolara, han badituk bi pale. Sevillara eramateko, paleak. Sulfatoa uste dut eraman behar genuela.

      Noski haiek, agentziakoak beti sosari begira, haiek beti sosa nondik aterako. Agentziak kobratu behar du biajeko prezioaren ehuneko 15a. Biajia ya pagatuta zegoen, Frantziako enpresa harek pagatu zuen. Orduan, beste zerbait eraman ezkero, ya ganantzia hutsa zen, Sakirentzat ere, baina Sakik esan zuen: ezin zela, hogeita hamar pale zeramala, ezin zela gehiago, etzela tokirik. Egiz tokia izan baina, hari ez interesatzen, zergatik denboraz nahikoa estu genbiltzan, ulertzen? Bueno, bueno, bestiak, beste bat bidaliko zutela. Me caguen dios, esaten zuen Sakik, orain arte kargarik ez inorako, orain arte batez, eta orain kolpian, inorakoak ere sartu nahi zizkidatek!

Goizian abiatu ginen, Gipuzkoan lanbroa ari zuen eta gero pixka batian ere bai laino arraro bat, goiz erdirako benpein, mendi batzuk pasa genituen, peña arteko leku bat, han Sakik antioju beltzak jarri zituen, eguzkia atera zen, zeruak garbi garbiak eta bero zakar bat!

      Joan gara bastante ixilik, ni enintzen behin ere halako kamion haundi batian ibili eta hango trasteei eta paisajiari begira, gustora nengoen! Zergatik Sakik freno motorra jarri zuen eta beti larogeita hamarrian eta neri hola ibiltzia gustatzen baitzait, ni Inazioren furgonetarekin ibiltzen nintzen polikiago ere eta kamionak atzetik tu tuu eta nik eskuarekin pasa! pasa! esaten nien, holaxe nijoan, entretenituta, bazterrak pixka bat ikusi eta ezagunen bat ikusi ezkero kaso egiteko ere!

      Saki ere ixil ixilik zijoan zergatik Frantziako joan etorri hartan bolantian ordu asko egin zituen eta pixkat lur jota zegoen. Irratia jarri zuen, euskerazkoa puntu bateraino, gero hori galdu genuenian beste bat espainolez jarri zuen. Erre eta erre zijoan, esaten zuen bestela loak hartuko zuela.

      Burgosko parte hori, ze lehorra den! Adituta nengoen, baina enuen hainbeste pentsatzen. Gehiena garia behar du, tartian izango dira beste belarren batzuk, centeno edo eztakit ze izena esan zuen Sakik, baina hori horiak dira denak, eta baita lore gorri pilo bat ere, haiekin opioa egiten dela, esan zidan Sakik, uste dut adarra jotzeko. Dena liso lisoa da, itsasoa bezala, solamente han urruti antzematen ziren mendien silueta batzuk. Handik hara, ehiza toki ederrak, esan zidan Sakik. Garia eta halakorik etzela harri paraje batzuk ere baziren, banakako arbola batzuk kopa biribilekoak eta tartian tartian makalak ere bai. Orain han inor bizi al da? Herriak bai ikusten ziren baina, kotxe batzuk gorabehera etzen jende arrastorik ere!

      Esan nion Sakiri: Hauek izan behar ditek bista zorrotza gure aldian, zergatik guk alde batera begiratu eta baserri bat aldapa batian, beste aldera begiratu eta elektrizidade torre bat beste aldapa batian, bi hiru kilometrotik hara ezin deus ikusi guk! Eta berak: Aldaparik ez izatia bai, orain hauek gehiago ikusi? Hi igotzen balin bahaiz Andoainen kasko batera, handik ikusten duan panoramia eta ikusten duan herri pila hemen eztuk katalejoarekin ere ikusten! Baita ere esan zuen: Eztiat entenditzen motel, jendia hemen nola bizi daitekeen. Zergatik Sakik kezka hori zeukan, gero hemen ere, Pueblo deitzen dioten hemengo barrio batian ere, hola esan zidan: Motel motel hona bizitzera etortzia buruan jarri zitzaion lehendabizikoa ezagutuko nikek! Zer pentsa ematen zion horrek: batzuk zergatik bizi diren ipar poloan, eta beste batzuk islatxo batian! Esaten zuen guk bagenuela suertia, zergatik munduan gure herria bezalakorik eztago!!

      Burgos kapitala pasata Hernaniko kamionero bat jarri da gure atzian eta handik aurrera Saki piztu eta biek krixton solasak ibili dituzte, kamioan ze nobedade ziren eta, nesken ixtoriak eta.

      Gero beste kamionero bat sartu zen tartian, kanal diecinuebian, eta musika flamenkoa jarri zigun harek. Zergatik Saki eta bestia, Hernaniko hura, Krispin izena zuena, gehiena espainolez ari ziren, baina tartian tartian fraseren bat edo beste euskeraz esaten zuten, eta beste tipo hura seguru aski horrekin pikatuta edo garraztuta zegoen eta, musika flamenkoa jarri zuen. Jota jota, esan zion Sakik, zerbait esan nahi baduzu esan ezazu baina etzazula musika hori jarri la ostia. Bestiak kasurikan ez, orduan Sakik eta Krispinek beste frekuentzia bat bilatu zuten eta han segitu zuten. Eta, beste hura, musika jarri zigun hura, Sakik susmoa, aurrian genuen bat zela, Sevillako bat. Gero mendian gora gatozela aurreratu dugu, puto koreano me caguen dios, etzian falta Sabinok arrazoia, izen hori hor atera zuen. Baina Sakik edozeinengatik esaten zituen jesukristonak, espainolez eta frantsesez eta belgez zer esanik ez! Eta gero arratsaldian kurba peligroso batian Espainiako batek majo majo pasoa eman zigun eta Sakik esan zuen: Noizian behin ateratzen duk parte onekoren bat ere!

      Eguerdian kamion pila bat geldirik zegoen jatetxe batian gelditu ginen. Zergatik obligatuak bait geunden gelditzen, ya lau ordu t'erdi egin genuelako bidian eta orduan tokatzen zen deskantso bat egitia. Krispin hori ere jeitsi zen gurekin, mutil mozolo bat, aupa, aupa, sartu gara jatetxian, gizonezkoz betia zegoen, Sakik: Segituan nator, esan digu eta, sukaldera sartu da, han egon da pixka batian, hangoak ezagunak inondik ere eta, ni han zeuden muñeka eta beste souvenir batzuei begira egon naiz, baziren mostradore gainian lurrezko pote polit batzuk ere, haietan eztia zegoen! Eta, Saki sukaldetik irteten ari zela, han zegoen tipo txiki batek: Tienes fuego? galdetu dit neri, eta nik: Ez, esan diot, euskeraz, tipoak pasmatuta begiratu dit, Sakik hari sua eman dio, gero neri: Hi, Tximi, Espainian garela, la ostia! Gero mahai batian jarri gara hirurak, Krispin hori zebilen larri larri, bere mobilari eztakit ze pasatzen zitzaion, ezin zuen asmatu, deiak bazituela baina etzekiela nor ari zitzaion eta etzuela lortzen hitz egitia. Bera ere Algecirasera zijoan, eztakit norako silla ruedas batzuk hango portuan utzi behar zituen, silla horiek Andoaingo Obean hartuta gainera, baina karga gutxi zeraman eta osatu nahi zuen. Azkenian telefono publikotik deitu zuen eta lortu egin zuen hitz egin behar zuen harekin hitz egitia, gero Madriden gelditu behar zuen. Zergatik hori ere autonomo zebilen eta autonomoak agidanez beti telefonoarekin buruhaustiak, mobila lurrera bota eta hankapian txafla txafla egiteko gogoa zeukala esan zuen eta Sakik esan zuen, alde ederrian bizi zirela kamioneroak lehenago, gogoratu zuen bere osaba nola ibiltzen zen: astian biaje bat ez oso luzia, askoz ere lasaiago, orain hori bai, orduko burrunba etzela parre egitekoa, hala bukatu omen zuen bere osaba harek, gor gorra, ezkerreko belarritik ezer etzuela aditzen, eta eskubikoan ere dexenteko falloa.

      Benpein bazkaldu genuen, entsalada hirurentzat eta gero Krispinek eta biok arraina eskatu dugu eta Sakik xerra patatekin, bai al dakik zeren xerra den? Krispinek galdetu zion, baina hari ajola gutxi, zergatik Krispinek esan zion, itxura bazuela txekor eroarena izatia, eta Sakik esan zion, azienda eroak azienda sanoari afektatu behar ziola, eta bera seko jota zegoela berez edo aspaldi, beti holako ateraldiak izaten zituen.

      Komentatu zuten baita ere nola kamionzaliak huelga bat prestatzen ari ziren, eta Sakik: Aber bueltan... aber guri tokatu behar zaigun, baina bueltan huelga zen edo etzen ikusteko ez genuen betarik izandu, eta hau eta beste, nik ikusi nuen Krispin huelgaren alde bezala zegoela, eta Saki berriz, kontra bezala, orain ze arrazoiak esaten zituzten, egia esan ahaztuta nago. Kamionero putakume horiek, esan zidan gero Sakik, federazioko edo eztakit nongo jefeez ari zen, baina, etzuen lehenago aritu ziren harekin zerikusirik izango, ez dute ba seguridade gehiago eskatzen, ez daitezela ilegalak kamionetara sartu!!

      Eta, han ginela, telebisioan partidu zaharren bat ematen ari ziren eta, gu tarteka hari begira eta, gero notiziak jarri zituzten eta, eztakit non zen, Espainiako edo ez oso urrutiko itsas puertoren batian behintzat girasol pipaz betetako barku bateko bodegan sei tipo, Errumaniakoak uste dut esan zuela, atzeman omen zituzten hilda! Ez omen zituzten zeramazkiten jakiak ikutu ere egin, eta inbestigatzen ari ziren nola gertatu zen hiltzia, aber aire faltaz izan zen edo insektizida baten eraginez edo nola krixto izan zen. Esan behar dut momentu hartan notizia horrek inpresio haundi bat egin zidala, zergatik gu negozio berian genbiltzan ulertzen! Eta etzen jendiak esaten zuena, esan badakigu gauza asko esaten dela, han ikusten zen telebistan barku hura, egia behar zuen...

      Gero kafiak hartu eta Krispinek esan zuen bera lasai zijoala eta siesta egin behar zuela, total makinan gelditu zen, eta Sakik berriz, gu aurrera goazela, agur esanda joan egin ginen. Egin bait genuen dagoeneko ordubete pasia, hori omen da legiak esaten duena, eta orduan bagenuen ibiltzia beste lau ordu t'erdiz, eta gero ordubeteko deskantsua egin behar genuen, eta gero beste ordubetez ibili, eta gero zortzi orduko deskantsua, eta gero ya hogeita lau orduak osatu bitartian kamionak geldirik egon beharra zeukan!

      Handik behera nahikoa laster Madridera sartu ginen, han zegoen trafikoarekin ni pixka bat ikaratuta nengoen! Eta, sartzeko hartan, goitik nola pasatzen ziren abionak! bata bestiaren atzetik, herrian txoriak diren baino gehiago baziren abionak. Hiriaren gainian laino zatar bat zegoen, ni enengoen oso lasai, hango etxe pilarekin, hango jendiarekin ere, denak igualtsuak, txoferrak denak antioju ilunak jantzita, bata bestiarekin haserre bezala. Zergatik Espainiako beste tokietan, Burgosen eta horietan, ikusten zen jendia zen pixka bat gu bezalakoa, batzuk txaparragoak, bestiak luziagoak, baina Madridekoak denak igualak eta, etzitzaizkidan oso normalak iruditu!

      Madrid pasata baziren beste herri haundi batzuk, industria sail ikaragarriak, han bazegoen enpresa bat eztakit ze edari egiten zutena, Sakik esan zidan: Horra nik botilak Irundik, taponak Usurbildik eta papera botilari pegatzen zaiona... eztakit nondik esan zuen, hiru tokitatik eraman izan zuela berak materiala hara!

      Handik aurrera ni ya nekatuta nengoen, zapatillak kendu eta hankak guanteraren gainian jarri nituen, enintzen lehen bezala paisajiari begira, halako batian kontrol bat topatu genuen, guardia zibilak egin zigun gelditzekoa, baina ez jeisteko eta etziguten eskatu ezeren paperik ere, ruedei begiratu zieten, Sakik esan zuen: Caguen, erruedak gaizki ditudala ibiliko nauk! bazenekite... Eta, handik aurreraxiago La Mancha deitzen den toki batian gelditu ginen, zergatik nik sabeletik egin beharra neukan, eta han ginela Sakik esan zidan: Hemen eta hemen don Kijote ibili zen, klaro, lojikoa zen, zergatik don Kijote de la Mancha zen, baina nik uste nuen horiek liburuko gauzak zirela eta enuen han barrena bere zaldiarekin imajinatzen.

Halako batian: Hor duk, esan zidan Sakik, ja ta gasolinera batera sartu ginen, haren ondoan pixka bat atzian klub bat zegoen eta ehun edo berrehun metro haraxiago, bidearen ondoan, hotel haundi bat, bere jatetxia eta bere kafeteria eta bere parkia piszina batekin ere. Hori eztakit non zen juxtu juxtu, Jaen edo Andaluzia izan behar zuen, kamionzaliak gelditzen diren toki horietako bat zen.

      Eta, nola Sakik kamiona klubaren aurre aurrian utzi zuen, ni nere artian: honek zer egin behar dik ba hemen? Ez baitzidan ordurarte ezertxo ere esan, bakar bakarrik orduan esan zidana: Hago pixka batian hemen, segituan natorrek eta. Harritzekoa ezta! bera den berritsuarekin, baina hura sekretuan eraman zuen haraino, edo igual bidian gogoratu zitzaion eta horregatik.

      Hala behintzat, bera klubera sartu zen eta ni kanpoan gelditu nintzen, esan behar da klub hartan jende parrasta zebilela, gizonak etorri eta gizonak joan eta emakumiak ere bai, noski ostirala zen eta haiek lana asko, bat bazijoan mercedes batian bi gizonekin eta beste bat etorri zen seat 127 txar txar batian eta harek kamionaren aurrian aparkatu zuen eta nere ondo ondotik pasa zen baina etzidan begiratu ere egin eta gero kamiona ateratzeko kontuak!

      Denbora puxka bat joan zen eta nik nola beste zereginik enuen kajatik esponja eta makila atera nituen eta hasi nintzen kristalak garbitzen zergatik parregarri zeuden, bidian kolore guztietako ehunka xomorro parabrisaren kontra plasta! gelditu ziren. Eta hartan ari nintzela, iluntzen ari zuen eta, ikusi nuen klubeko terrazatik emakume bat neri begira zegoela, emakume rubia bat, eta nik neriarekin segitu nuen eta berriz ere gora begiratu nuenian emakume rubia harek begiarekin klisk! egin zidan, horrek eman zidan korte pixka bat, kristala garbitzen bukatu nuen eta kabinan sartu nintzen eta geroxiago berriz ere gora begiratu nuenian ya emakume rubia hura etxian sartu zen eta pakia!

      Azkenian Saki atera egin zen, eta bakar bakarrik esan zidan: etzela berak hitz egin behar zuen tipoa eta goizian pasako ginela! Orduan izan zen seat harekin mobida, Sakik kamiona handikan kendu eta hoteleko parkinian utzi nahi baitzuen, zergatik hura bijilatuta zegoen eta oso aspaldi etzela bere ezagun bati gertatu zitzaion, kamiona klub haren aurrian utzi eta, barruan lo zegoela, leihoa pixka bat irekita zeukala, handikan spraya bota zioten eta lo gogorrian utzi eta kabinan zituen den denak lapurtu zizkioten. Eta joan zen Saki kotxeko emakume haren bila eta etorri zen, okupatuta zegoela! Hura etorri arte zain egon ginen, eta etorri zenian lasai lasai eta lehen bezalaxe etzigun begiratu ere egin, Sakik hitz alegre batzuk esan zizkion baina harek, kasu koxkorrik ere ez!

      Afaltzen ari ginela etxe hartako neskez hitz egin zidan, esan zidan neska haiek hiru astero hiru astero aldatzen zituztela, eta orain bazela, ikusi zuela berak kolonbiana guapa guapa bat, eta lehenago etzidala esan zergatik bera negozioa lotzera joan zen, baina nahi balin banuen gero bisita egiteko. Baita ere esan zidan neska haiek etzeudela gaizki baina berak aukeran diruarekin pagatzen etziren putak nahiago zituela, eta haietatik nonahi bazirela eta bazirela berrehunka! Eta hola eta hola, nik ikusten nuen bizi bizi zegoela, noski lehenago klubian kopa bat edo bi hartu gabe etzen egongo eta orain ere aise jan eta aise edan eta makina bat kontu, nik enion ezer esaten ikusten bainuen kontrolatu egiten zuela, bai?

      Benpein erretiratu gara kamionera, literak preparatu ditugu, hik segizak gora, esan zidan Sakik, erantzi eta gora trepatu nueneko bera zurrunka ari zen! hori kapazidadia, nik ere lo errexa dut baina orduan ezin nuen, noski bero haundia eta mantarekin ezin tapatu baina, sartu ziren leihoaren txirrikitutik moskito lotsagabe batzuk, bai omen zuen Sakik moskitoak hiltzeko katxarro bat baina etzekien non demonio sartu zuen, eta batek txorkatilan heldu zidan eta bestiak eskuturrian eta beste bat bazebilkidan zzz eginez belarriaren ertzian, eta ezer ikusten enuela ezin ba haiek hil, ezin mugitu ere, hilkutxan bezalaxe nengoen, ya loa zeharo galduta izerdi patsetan... Azkenian galtzak eta kamiseta jantzi eta fuera! salto egin nuen. Eta orduan, zer egin behar nuen! Hantxe bueltaxka bat egin nuen kamionen artian eta gero kafeteriara joan nintzen. Igual ordu bata zen, behintzat gauerdia aspaldi pasata nik uste.

      Gizon batzuk baziren barran kamareroarekin hizketan, nik zumo bat eskatu eta mahai batian eseri nintzen. Gero mono berdia jantzita zabor biltzaile batzuk sartu ziren, haiek ere eseri ziren, aguardientia edo eztakit zer zen, kopa banarekin. Neri denek pixka bat harrituta begiratzen zidaten, hangoa ez banintz bezala, noski ez bainintzen hangoa, baina nik uste pixka bat azalaren koloriagatik zela, moro bat, pentsatuko zuten, zergatik horren gainian giro petrala zegoen eta nik laster sumatu behar nuen!

      Halako batian, barran zen haietako batek, txiki kara txarreko batek neregana etorri eta zerbait esan zidan, eta nik: Zer? Berriz esan zidan, eta nik berriz ez konprenitzen, nik: honek ze hizkuntza dabilki? eta hirugarrenian gutxi gorabehera konprenitu nion: Aber jai al nuen, edo aber festan egon nintzen, holako zerbait, azento garratza baitzuen, gero esan zizkidanak ere ondo kostata konprenitu nizkion, zergatik edanda zegoen eta gainera zeukan dentadura postiza bat eta hura gora eta behera zebilela, ni hari begira flipatuta eta enion erdirik ere aditzen. Jakin nahi zuen aber lanian non ari nintzen, eta depaso nintzela esan nionian eta kamionian nintzela eta berak gainera ikusi zuen nik azentoa eneukala kanpokoa eta total: barkatzeko, ilegal haietakoa nintzela pentsatu zuela, baina ikusten zela, bai, ni enintzela moroa «moreriakoa», baina nik enion esplikaziorik eman, bera bakarrik ari zen, kopa barratik ekarri zuen eta nere ondoan jarri zen, hasi zen moroak gora eta moroak behera, lehengo batian sasien artetik moro ilun zatar bat atera zitzaiola eta egundoko sustoa eman omen zion, ni nere artian: hau harria! Esaten zuen moroak etzirela gu bezalakoak, eta etortzen zirela guri lana kentzera, eta behatz txikerra eman ezkero besoa ere hartu nahiko zigutela eta kontra egiten ez bagenien egun batian relijioa ere kenduko zigutela. Eta nik, bakoitzak nahi zuen relijioa izatia zeukala, hori bakarrik esan nuen, zergatik nik hori familian bizi izandu nuen ulertzen? Baina enuen esan behar, zergatik bota zidan txapa bat krixtona, berak denak errespetatzen zituela baina moroen relijioak esaten zuela kristauak bazegoela degollatzia, esaten zuen baita ere, Espainia moroz beteko zenian, orduan aber elezioak zeinek irabazi behar zituen! Ni ya hainbeste mororekin kopetaraino nengoen!

      Handik eta geroxiago sartu ziren kafeterian bi munipa, batek porra eskuan zuela, eztakit zer esan zuten, behintzat han ziren gizaseme guztiak atera ziren eta nerekin zen tipo txatxu hura ere bai eta kamareroa munipekin ere ateraino joan zen eta nik: zer da, zer da? joan nintzen ba ateraino ni ere eta han karreteran alde samarrian polizien argiak ikusten ziren, oihu eta zalaparta batzuk ere bai, eta munipak esaten, bidian oinez zebiltzan ilegal batzuk harrapatu zituztela, eta batzuek aldegin zutela ere bai! Ostia, ostia, ni nere artian, gauzak nola dauden! Gero Sakik esanda jakin nuen han inguruan holako asko zela, jendia Espainian sartzen dena eta gero hor barrena non sartu ez dakitela ibiltzen dira ba, hurrengo goizian holako batzuk ikusi genituen, haiek eztakit lege barruan edo legetik kanpo zebiltzan, eta kontrol bat ere bai ikusi bidian. Zergatik bertako jendiak beren kotxeetan ateratzen zituzten, batzuek dirua eskatuta, eta kobratzen bai omen diete bakoitzari igual hamar mila duro! Eta beste batzuek, hango baserritarrek eta hango jende leialak, egiten omen dute laguntziagatik besterik gabe. Eta, goizian Sakirekin horretaz hizketan eta tipo asko nola ibiltzen zen hala, caguen, Sakik esan zuen, ño! bakoitzak ehun billete ematen digula, guk ere kargatuko genikek horiekin erremolkekada bat!

      Etorri ziren hara samar joan ziren gizaseme haiek berriz ere barrura, eta haiekin gizon txatxu hura ere, eta nik, ez bainuen batere gogorik haren trastekeriak aditzeko, gabon! gabon! munipak eta denak sartu ziren kafeterian eta nik kamionera egin nuen eta atzian bi kamionen artian pixa egitera joan nintzen, bueno, pentsatu nuen, oraintxe lo pixka bat ere egin beharko dugu ba!

      Joan nintzen atia irekitzera eta orduan, ps! ps! aditu nuen, begiratu eta, parkineko hesian, belarren arrasian gizon bat ikusi nuen. Aurrena arabez esan zidan zerbait, nik: Zer? esan nion frantsesez eta harek duda pixka bat egin zuen, zergatik harek aurrena pentsatuko zuen: hau ere hangoa, hau ni bezalakoa, baina klaro nik arabez gutxi gutxi nekien eta orduan frantsesez harek: Hor al dira horiek? galdetu zidan, eta nik: ezetz, etzirela ikusten, orduan bera pixka bat altxatu zen, eseri zen, gero zigarrillo bat al nuen galdetu zidan, eta nik: Ez, eta berak: Zuria al da kamiona? eta nik: etzela neria, lagun batena zela, eta berak: nora gindoazen, eta nik: Marokora!

      Zerbait marmarkatu zuen, listua bota zuen, gero: Ur xorta bat ez al duzu kamionian izango? Baietz eta igo nintzen kabinara oso ixilik eta ur botila eta tabako paketia jeitsi nizkion. Trago luze bat edan zuen, zigarrilloa piztu zuen, gero eskua heldu zidan, eskuan bi behatz falta zituen. Eseri laguna, esan zidan. Erretenaren kontra eseri nintzen, krixton kiretsa zegoen, han atzian txerri granja bat izan behar zuen, halako batian hesiaz harako belazian soinu batzuk aditu genituen eta hura makurtu eta basakatua bezala alertan jarri zen. Arratoiren bat izango zela esan nion nik, orduan berak burua bi eskuen artian hartu zuen, buru luzia zeukan goian ile mata batekin, esan behar da aurpegia eniola ikusten baina jiratzen zenian ikusten nion begietako distira eta hortz haundi batzuk ere bai.

      Esan zidan Zaragozara zijoazela albarikokiak biltzera. Bere lagunak harrapatu zituzten, nondik eta nola zetorren kontatu zidan.

      Hilabetia tomatiarekin zerri batentzako lanian, inork egin nahi ez duena, espainolentzat lan tristia baita, fumigantiarekin jendia gaixotu egiten da eta plastikoen azpian sekulako beroa! aste eta jai egunero hamalau ordu lanian, lehengoan bukatu genuen eta hirurogeita bost mila peseta! eman nahi zidan, eta nik: zuk neri larogeita bost esan! protesta egin nuen, eta zerriak: kaseta eta koltxoia kobratu dizkizut! kaseta? hamar lagun pila pila eginda, argirik ez, kristalik ez, tetxotik sartzen zen ura bakarrik! hori etzen hitz egina, nik esan nion, zuk esan larogeita bost mila peseta, eta zerriak: ez zaude konforme? joan polizira, salatu! nola salatu nik? paperik gabe! zergatik guri epia bukatu zaigu, orain Lituaniakoak etorri eta gu sobran orain! baina nik zorra eta ni familiaren aurrian eskuan ezer gabe azaldu?? lehengoan kasetara etorri ziren, bati permisoa eman zioten, besteei: zuek etxera! nik aldegin nuen, basoan eman ditut hiru egun! ez jan, ez lo, beti beldurra! gaur lagun horiekin juntatu naiz, stopian joan nahi genuen, Zaragozan «mixmixa» biltzera...

      Gero sagarretara joan nahi zuen Leridara, gero Riojan patatak zirela, eztakit zer, gero galdetu zidan: Laguna, zu nongoa zara?

      Esan nion euskalduna nintzela, etzekien hori zer zen, esplikatu nion, esan zidan: Laguna, ez duzu izango nik jateko zerbait, ogi puxka bat edo...

      Egoteko esan nion. Kafeteriara joan nintzen, orduko zabor biltzailiak eta beste gizonak joan ziren baina munipak han ziren oraindik, aurpegi arraro batekin begiratu zidaten, nik hiru bollo eskatu nituen, atera nintzenian munipa bat heldu zen nere atzetik eta: Hi, nora hoa! Kamionera nijoala eta: Aber utzidak karneta. Karneta utzi nion, alde guztietatik begiratu zuen, kamiona zein zen galdetu zidan, SS matrikula zuen Scania hura zela, aber neria al zen eta ezetz, lo zegoen nere lagunarena zela, ia nora gindoazen, eztakit zer, azkenian karneta eman zidan eta: Bale bale.

      Kamionera iritsi nintzenian han etzen nere gizona, disimuloarekin begiratu nuen bazterretan, hura joana zen! Noski harek munipa ateratzen ikusi zuen eta esan zuen: ospa!

      Nik berriz, kamioneko literan jantzita sartu eta, moskitoekin gehiago gogoratu gabe, seko lo egin nuen!

Sakik esnatu ninduenian, lehenbiziko gauza: Tximi, zigarrilloak hik hartu al dituk?

      Kontatu nion ze mobida izan zen, ze pasatu zen... Caguental hik joditu behar didak negozioa, Tximi la ostia, ateratzeko zeinek esan dik, eta: Txakurrak hor zirela moruari zertan ekarri behar hion jatekorik ezer, uste al duk pasioan karitatia partitzera atera garela? Umia baihaiz, merezi baihuen oraintxe gaztako ederra hik, Tximi caguental hemendik aurrera sokarekin ederki lotuta eraman behar haut!

      Gozoa jarri zen! Ni ixil ixilik, baina ni ere pixka bat haserre nengoen, zergatik nik nere ustian enuen ezer txarrik egin, eta ni lagun bezala enbarkatu nintzen baina egia da baita ere onartu behar nuela Saki nere «jefia» zela.

      Hotelian dutxatu, freskatu ginen, gosari legia azkar azkar egin eta, Saki ya umore hobexiagoan zela: Etorri nerekin, esan zidan. Tipi tapa klubera joan ginen, nik kanpoan gelditu nahi nuen, baina Sakik: Etorri!

      Atia irekita zegoen fregona pasatu zutelako arestian eta lurra zegoen bustiantxen oraindik. Sartu ginen behintzat, barran bazegoen emakume luze bat ez oso gaztia, oso makillatua, neretzako ez oso polita, masailian karitta zeukana, Saki harekin zerbait aritu zen aparte, gero bera aurrera joan zen eta neri: Tximi egon hadi hor momentu batian, eta emakume luze hari: Ateraiozu nere lagunari zerbait.

      Behintzat emakume harekin gelditu nintzen, harek bertakoa behar zuen, hala ere nik hangoak eta Amerika aldekoak eztitut ondo ondo berexten, eta hura eztakit puta zen edo enkargatua edo beste holakoren bat.

      Qué quieres, cariño? galdetu zidan, irriparre arraro batekin, eta nik enuen ezer nahi eta esan egin nion, baina harek zumito bat aterako al zidan, eztakit zer, bueno ba zumo bat atera, atera zuen zumoa baso luze batian jela koxkor batekin baina gero: Ttantta bat jarriko dizut, eztakit zer zen, eta nik: Ez ez, baina harek: Ikusiko duzu ze goxoa dagoen, eta ya jarri egin zidan basoan ttantta hura eta nik ez esatiagatik ezetz eta ezetz eta gainera enengoen oso lasai ulertzen! ba bueno, azkenian edan egin nuen, zergatik nik ez badut edaten ezta relijioagatik, batzuek pentsatzen dutena, nik edaten ez badut buruan gaizki egiten didalako da, medikuak esan zidalako, baina esan behar da emakumiak preparatu zidan brebaje hura etzela batere txarra eta etzidala kalte haundirik egin!

      Eta esan zidan emakumiak: Zu ere euskalduna zara? Eta nik: Bai. Eta berak: Eta euskeraz hitz egiten duzu e? Zergatik aditu egin zuen Sakik lehenago esan zidana eta harrituta bezala, eta nik: Bai, eta berak: Aber esaidazu zerbait, eta ni hasi naiz: Tximi naiz eta hemen nago eta eztakit zer besterik esan! euskeraz hori. Eta esan zidan: Se oye muy bien, hori esan zidan, eztakit horrekin zer esan nahi zuen. Eta gero: irailian Donostiara joan behar zuela eta aber ni han egongo nintzen. Ni? Bai, han edo egongo nintzela. Eta: aber etxerik al nuen. Etxia? bai baina... hasi nintzen, baina hartan moztu egin nintzen, zergatik hari nere bizitza etzion askorik ajola eta gainera nik uste bazilatzen ari zitzaidan! Harek ere nabaritu zuen noski ni motxamarra nintzela eta, zerbaiten aitzikian norabait joan zen.

      Egin zuen Sakik han barruan hogei bat minutu, etorri zenian emakumia etzegoen eta barra gainian bi milako bat utzi eta: Goazemak! esanda, alde egin genuen besterik gabe.

      Bederatziak ziren abiatzerako. Orduan kontatu zidan Sakik han barruan zer aritu zen. Klubeko nagusiarekin hitz egiten egon zen, lehendik eztakit nondik edo eztakit zeretik ezagutzen zuena, eta negozioa proponitu zion. Negozioa zen, imajinatuko zenuen, hemendik hara neska batzuk eramatia. Zergatik guk ordurartian zerrendan seguru bezala hamar lagun bait genituen, horiek ziren Sakik aurreko biajetik eraman zituenak, eta haientzako egin zizkigun nolabaiteko kontratuak Donostiako morroiak.

      Baina guretzat etzen diru askorik, etzen nahikorik, gainera Donostiako harek zati eder bat kendu zigun, eta hemengo kontaktuak zenbateko zatia kenduko zigun ere etzegoen oso garbi, behintzat Sakik bildu nahi zuen dirua bilduko bazuen, gutxien gutxienian zazpi zortzi kilo, beste bost hamarren bat lagun behar genituen!

      Esan behar da neskena bestiak ez bezalako negozio ona zela, zergatik neskak klub hartan erosi egingo baitzizkiguten! Hitz egin zuten behintzat nagusiak eta biak, eta Sakik hitza eman omen zuen bost neska eramango zituela, eta nahi zuen neska haiengatik nagusiak orduan bi kilo eta neskak utzitakoan beste zortzi kilo ematia, eta hola esanda gehitxo ematen du baina ez omen da batere pasada bat, zergatik guk ere neska haiek erosi egin behar bait genituen, orain askoz merkiago hori bai!

      Baina nagusiak esan omen zuen orduan kilo erdia eta jeneroa ikusitakoan, eta ze paperekin eta nola zijoazen ere alde haundia izan behar zuen, orduan hitz egingo zutela, baina, bakoitzagatik kilo t'erdi edo bi kilo pagatzia bastante aseguratuta zegoen. Esan behar da hori berarentzat krixton paotxa zela, zergatik horiek saria baitute montatuta eta edozein neskak zazpi edo hamar kilo pagatu bitartian lanian jo eta jo aritu behar du, eta gainera askotan enpresarioak edo beren morroiak joan behar izaten dira eztakit noraino neskak erostera, eta guk servicio a domicilio eskeintzen genien eta oso modu onian, noski esaten dizut guretzat ere negozio biribila zen.

      Handik Algecirasera hiru bat orduko bidia genuen, karretera bazterretan hemengo jendia, banaka edo taldeka ikusten nituen, eta nik beti gogoan gaueko tipo hura, Zaragozara joan nahi zuena, eta: horiek ere hola ote dabiltza! Eta: hortako etortzen al dira Espainiara horiek! Baina, gauzak zer diren, nik han ze panorama dagoen eta gauzak nola eta zer gaizki dauden kontatzen diodanian hemen jendiari, ixil ixilik aditu eta eztidate ezertxo ere esaten, baina nik somatzen dut ari direla pentsatzen: honek ze ixtorioak, honek ze ipuinak esaten ditu! Zergatik jendiak hangoaz beste imajen bat du bai? El copón dela uste dute hura.

      Baita Sakiri kontatu nion gabian ihesi zijoan gizon harek esan zidana, hori eztizut esan lehenago: aurki Espainian legez kanpo zeudenak gobernuak legalizatu egin behar zituela, edo halako tokian, Almerian edo eztakit non esan zuen, regularizazio epe bat ireki behar zela, holako zerbait, eta nonbait uste horretan zeuden magrebiar asko, eta horregatik pasatzen ari ziren egun haietan itsasoa ehunka edo milaka lagun. Ez baitzuen egia izan behar, gero jakin genuen protesta bat izan zela eta Espainiako gobernuak bakar bakarrik esan omen zuen kasuak banan banan begiratuko zituela. Zurrumurru hori zebilela behintzat, eta Sakik hori jakin zuenian esan zuen: Ederki, orain eztiagu faltako bururik! Alegia, momentu ona zela. Eta, nola nik esan nion nere kezka, ikusten bainuen jendia hor barrena nola zebilen, esan bainion: Jendia horretarako ekarri? Sakik esan zuen: E! guk ekarriko ez bagenitu, beste batek ekarriko lituzke! Eta ni ixildu nintzen, egia zelako eta, zerbait egitekoa zenez, beste batek egitia baino, hobe genuen guk egitia.

      Gero lokartu nintzen, Granadan uste dut izena zuela herri haundi bat, han begi bat ireki nuen. Saki bere irratiz baten batekin hizketan ari zen, handik aurrera hango etxe politei begira ibili nintzen.

Sakik nahi zuen Algecirasera eguerdirako ailegatzia eta juxtu juxtu ailegatu ginen! bestela gero Tanjan muga seietan ixten zen eta biharamuna jai eta astelehena arte inora gabe han egon beharko ginen.

      Algecirasko puertoan zai eman genuen ordubete hola, bero haundia egiten zuen eta hantxe asfaltoan egon ginen tipo batzuen txapa aguantatzen, zergatik Euskal Herrian zerbait gertatu zen bai? eta bertakoek krixtonak esaten zituzten, noski gure kamionaren matrikula ikusi zuten eta marruka ari ziren euskaldunen kontra, ni flipatuta nengoen baina Sakik odol hotz batekin esan zidan egiteko berak bezala, berak bezala bizkar emateko eta, Kristok esan omen zuena: Ez iek puto kasorik egin, esan zidan, etzakitek zer esaten duten eta.

      Ya pasaportiak eskatu zizkiguten eta ni pixka bat harritu nintzen nere pasaportia etzutelako begiratu ere egin, eta geroxiago Saki aduanako ofizinan sartu zen paperak agudo egiteko eta han zegoen lepazuriari: Zer pasatzen da! Zergatik agentziak faxa bidali zuen hara ze kamion zijoan, ze matrikula zuen, zer zeraman eta notizia guztiak, eta poliziak atiak ireki eta begiratu zuen eta dena behar zen bezala zegoen eta pasoa eman behar ziguten ya! Zergatik barkua orduantxe kargatzen ari zen eta kotxe pila bat zegoen, emigranteen kotxiak lepotik goraino beteta, eta gu beldur ginen hurrengo barkua hartu beharko ote genuen eta ya berandu egingo zitzaigun, eta lepazuri harek: berak firmatu egin zuela eta pasatzen zena zela han zegoen polizi hura putakume bat zela, eztakit zer, eta: Zaudete, hitz erditxo bat esango diot. Joan zen eta handik minutu batera, polizia harek berak besoarekin aurrera egiteko seinaliak egin zizkigun eta espainol kaxkar haiek harrituta beraiek hantxe eta gu bagindoazelako aurrera!

      Barkuan kamionak behian utzi eta kolega batzuk joan ziren dutxatzera eta gelan lo kuluxka bat egitera, baina gu kamionzaleen salan gelditu ginen. Ni pixka bat beldurtuta nengoen behin ere enintzelako barku batian ibili, hasieran egin zuen dar dar dar, gero suabe suabe abiatu ginen. Handik ateratzen omen dira barku batzuk guria bezala Tanjara eta beste batzuk joaten omen dira Sebtara, eta izenak gutxi gorabehera hemen esaten diren moduan jarriko dizkizut, ez baitakit euskeraz nola diren horiek. Baina Sebta Espainiakoa da, eta magrebiar asko handik sartzen omen ziren lehenago Espainiara baina lehengo urtian edo aurrekoan izan zen, egin baitzuten eztakit zenbat metroko burnisare batekin hura dena itxi eta orain ya handik oso gutxi eta gehienak itsasotik edo bakoitzak ahal duen moduan pasatzen dira. Eta bai omen dute espainolek Sebtako muga guztia gerrako minez josita, eta hori baleike izatia jendia ez pasatzeko, eta baleike bestela ere izatia, zergatik magrebiarrek uste dute hiri hori beraiena dela, eta espainolak ez omen dira hemengo erregiarekin batere fidatzen.

      Algecirasko puertoan mila kontenedore baino gehiago zeuden, Sakik esan zidan jendia haien barruan ere pasa izaten zela, eta orduan denbora gutxi zela Casatik Italiara zijoan kontenedore batetik bonberoek hiru lagun atera zituztela. Ez al daude ba kontenedoriak itxita? galdetu nion nik, eta berak: diruak kaja fuertiak ere irekitzen zituela, esan zidan, eta da frase bat hori bere mixterioa daukana.

      Gero poliki poliki barkuak buelta bat egin zuen, han eta hemen lurra ikusten zela nik enekien zer eta non zen Espainia eta nondik nora genbiltzan, eta han dago Gibraltar ere, baina hori amerikanoena omen da, eta hori izan zen Sakik esan zidan azkeneko gauza, ze gero banijoan beste zerbait esatera eta hantxe zegoen zangoak mahaiaren gainian luzatuta eta enborra bezalaxe lo gelditu zen!

      Beste kamionzaliak ere erdiak baino gehiago lo eta gainontzekoak telebistan futbol partiduari begira krixton muermoarekin zeuden eta nik: aber kanpoan zer den, aber barkua nolakoa den... Aukera hori nuen bai? eta gogoa ere bai, joan nintzen eta atera nintzen eta sustoarekin segituan atzera sartu ere bai ia ia! Salan baitzegoen krixton jende pila, aulkietan eta lurrian jarrita, jaten, hizketan edo lo, haurrak jolasten paketen artian...

      Baina atera nintzen eta buelta bat egin nuen, baziren beste sala batzuk eta denak jendez leporaino zeuden!

      Kubiertara atera nintzen, kanpoan jende gutxiago eta brisa goxo bat zebilen, mmm giro ona benetan, baziren hemengo gazte batzuk, ilia oraingo modan moztuta, nik ere holaxe daramakit orain, kontuak esaten eta parrezka umore ederrarekin eta turista espainol batzuk ere bazeuden, eta haiek: uretan bazirela arrainak eta ikusi! arrainak saltoka saltoka, eta ni haien ondoan begira begira baina enuen alerik ikusi, han pixka batian kuxkuxian ibili eta atzera sartu egin nintzen.

      Barrara joan eta denak tea edaten ari baitziren nik ere te bat eskatu nuen. Hantxe gelditu nintzen jendiari begira, pixka bat flipatu egiten nuen zergatik alde batetik hori nere jendia zen ulertzen? eta gainera neri asko gustatzen zait jendiak ikustia, eta Sakik gero Tanjan esan zidan bezala: Beti erreparuan Tximi hik zer uste duk bizitza museo bat dela? Horrek eman zidan parreguria...! Baina eske nik hainbeste moro han esaten den bezala ez bainuen sekulan ikusi!

      Han nintzela, barran nintzela, jarri zitzaidan aldamenian gizon luze flako flako bat, antioju lodiekin eta galtza txuriak eta kamiseta txuria, bera moreno morenoa, harek esan zizkidan kontu arrano batzuk! Misioneroa zela, Indian ibili zela, eztakit zer, eta oso posiblia zen zergatik zegoen telebistan ikusten den hango jendia baino makalagoa, eta kuriosoena zena begiak ixten zituen pixka bat txoriak bezalaxe, eta ni nere artian: honi bakarrik falta zaio pio pio hastia, eta kontuak eta kontuak eta gero berarekin joateko esan zidan eta nik segitu nion eta emakume batzuk zeuden mahai batera joan eta eseri ginen.

      Ni pixka bat kortatuta nengoen zergatik ziren emakume gaztiak eta nere ondoan zena oso guapa zen! Haiek hemengoak ziren baina gauza batzuk esaten zituzten frantsesez beraien artian, hemen frantsesez askok dakite zergatik lehenago Maroko Frantziakoa izan zen, kolonia, baina espainolek ere beren partia izan zuten eta horregatik bertako zaharrek espainolez nik baino hobekiago dakite eta gazte batzuek ere bai eta gauza batzuk guk bezala esaten dituzte, konparazio festari esaten diote «fixta», eta «piko» eta «pala» esaten dute, eta beste holako asko.

      Eskeini zizkidaten galleta batzuk, nongoa nintzen eta nora nijoan galdetu zidaten eta gero nere ondoko guapa harek esan zidan aber «poltsa bat» pasako nion, bera oso kargatuta zegoelako, eta nik hitz batzuk esan eta diskulpatu nintzen zergatik ez bainekien poltsa hartan zer zegoen eta gainera Saki gozoa jarriko zen, ze guk ere bagenuen gure lana, eta ikusi zuenian nere postura etzuen insistitu baina gero ya etzidan kasurik egin eta nik beste galleta bat hartu nuen eta adios! kamarotera itzuli nintzen.

      Saki esnatu zen eta erretzen eta nere kontra mala ostia pixka batian zegoen pentsatzen baitzuen: hau nora sartu zait orain! Beldur zen ezegitekoren bat egingo ote nuen, esan zidan: Zer egin behar haut, esposak jarrita ibili! Eta nik lasaitu nuen eta esan nion han kanpoan jendia nola zebilen eta jendiaz eta bestez eta mugez ere mintzatu ginen, berak esan zidan egun on batian txuriak eta beltzak nahastu egingo zirela eta munduan etzela mugarik izango! Baina mugen gainian beste behin kontrakoa esan zidan: mugak beti izan zirela eta etxeetan ere bazirela paretak eta haiek zirela etxeetako mugak, eta landetan ere bazirela mugarriak, eta egun on batian Euskal Herriak ere izango zituela bere mugak, eta espainolak mugaz hara jarri eta haiekin bai kontrola zorrotza!

      Orain haren ateraldi bat kontatuko dizut. Tanjan, kalian, etorri zitzaigun zerbaiten eske tipo ez fidatzeko bat eta, nongoak ote ginen, eta Sakik: Euskalduna, bask. Bask! esan zuen bestiak: Sbania edo Fransia? Zergatik, harek inondik ere bazekien bi aldeetan euskaldunak bazirela, eta Sakik: muga mugakoa zela, mugan bertan zegoen etxe batian jaio zela. Eta hori doble kuriosoa da jakinda gero bueltan zer gertatu zitzaigun.

      Halako batian laster iritsiko ginela eta abisua eman ziguten poliziara joateko. Bagoazela Sakik esan dit: Hi ixilik egon. Heldu gara poliziaren aurrera, bibotedun lodi lodi bat, ni enengoen oso oso lasai, total, harek Sakiri ezer ez eta neri, nere fotoa ikusi, aurpegira begiratu, berriz ere fotoa, galdetu zidan: Xhal f'umrek? Esan nahi duena: Zenbat urte dituzu? Eta, ni harritu nintzen, ulertu egin bainion, noski espainolez erantzun nion, behintzat Sakik: Nerekin dator, esan zuen, majo majo bera, baina bestiari horrek etzion grazia koxkorrik egin eta begiratu zidan begi gaxto batekin! Eta hala ere besterik etzidan esan eta pasaportian danpa! selloa jarri zuen.

      Joan ginen barkuko dendara eta Sakik prezio onian wiski botila batzuk eta tabako kartoiak erosi zituen, horiek gero honako nahi zituen, batzuetan baten bati «opari» bat egin behar izaten zaio bai? Azkenian joan ginen dirua aldatzera eta Sakik etzuen nahi baina nik ere hamar mila peseta aldatu nituen zergatik nahi nuen aldian diru pixka bat izatia eta gainera ordura arte den dena berak egin zuen!

      Barkuan lau bat ordu egin genituen, ordu batian abiatu ginen, hona bostetan ailegatu ginen, baina hemengo orduan hirurak ziren, eta Saki hango ofizinara joan zen eta hango bibotedunari galdetu zion: Ze, gaur aterako al gara? Eta harek baietz, eta kamionaren ondoan gelditu ginen pasatzen utzi ziguten arte.

Handik zuzenian Tetuango karreteran Tanjako poligonoa jo genuen, horrek izena du Mogoga, eta bada hor industria dexente, orain ez pentsa, hau ezta hura inondik ere! Egingo nuke, Andoainen bakarrik, Mogoga guztian baino fabrika gehiago ez ote dagoen. Han dago behintzat Jacob Delafon, horrek banatzen omen ditu Magreb osorako erretretiak eta lababoak eta horiek, eta guk, ba, lehenago esan dizut, horiexek genekarzkiela kamionian.

      Enpresa horretan mutil sinpatiko batek hartu gintuen ofizinan, esan zigun jendia ya joana zela eta kamiona barrenera sartu eta astelehenian deskargatuko zutela. Eta, nahi balin bagenuen taxi bati deituko ziola, baina Sakik esan zion oraindik goiz zela eta pasio pasioan abiatuko ginela.

      Beraz kamiona han utzi eta abiatu ginen eta lehenbiziko gauza, han paretsuan zegoen telebutik batera joan ginen. Telebutikak dira hemengo telefono kabinak, soloke jendia atenditzeko neska bat izaten da.

      Handik egin zituen Sakik dei batzuk, hemengo kontaktua bilatzen ari zen, baina hura etzegoen edo telefonoa aldatu zuen, eztakit zer problema zen, eta Sakik ere etzuen bere mobila ibili nahi! Zergatik mobilak oso peligrosoak omen dira horrelako zeretan, eta hori oso garbi ikusi nuen lehengo batian telebisionian pelikula amerikano batian, bertan gizon mafioso batek hogeita lau orduoro hogeita lau orduoro aldatzen baitzuen bere mobila, zergatik oso erraza izan behar du poliziak horiek kontrolatzen.

      Nik bitartian han ondoko denda txiki batian errefresko bat eskatu nuen, baineukan krixton egarria, eta harritu nintzen, harek zerbait, enaiz gogoratzen zer, arabez esan zidalako eta nik berriz ere ulertu nion! Eta gero hemengo maneran: Xhal? galdetu nion, esan nahi duena: zenbat? eta ya numeroekin enintzen aklaratzen eta billetia eman nion eta ondo edo gaizki kobratu zidan hori ya enuke hain seguru esango zergatik diru klase hori ikusten nuen lehenbiziko aldia zen.

      Han egondu nintzen petrilian jarri eta makila bat lurrian sartu nahi zuen bi bat urteko haur mukizu bati begira, harriarekin jo ta jo ari zen, a ze puttiko bizkorra! harekin pixka bat flipatu nuen eta Saki azkenian atera egin zen, hitz egin zuen baten batekin eta gabian gelditu ginen, eta bera ere seko egarrituta zegoen baina berak «beria» nahi zuen, eta han halakorik etzen, hortaz joan ginen bidian aurreraxiago aber taxiren bat ikusten ote genuen, hango panorama etzen oso ederra egia esateko, baziren malda batian deposito haundi batzuk, eztakit gasarenak edo petrolioarenak edo zerenak ziren, eta ondo ondoan barrio bezalako bat, handik behera ur txirripa zetorren, krixton kiretsa zuena, eta tartian umiak korrika eta artalde txiki batzuk eta moko luzeekiko txori kurioso batzuk, zertzetak omen ziren haiek, Sakik esan zuen, eta bai baitzuen kostunbria berak, edo aldian aldian esaten zuena zen, berak zerbait esan eta entenditzen ez balin bazenuen eta: Zer? galdetzen balin bazenion, berak esaten zuen: Zertzeta, burduntzin puntan erreta, hori bere etxian eta baserrian esaten omen da, baina hori nik berari bakarrik aditu diot, benpein hala zirela, ba, han ziren txori haiek.

      Bueno, azkenian taxi bat pasatu da eta gelditu dugu eta barrura joan gara, eta gurekin emakume txiki bat ere sartu da, hura aurrian jarri da eta gero laster plaza batian gelditu da hura.

      Hotel aurrian gelditu gara eta taxistak veinte eskatu digu eta Sakik hamar eman dio eta atera egin gara, eta taxistak hitz batzuk marmarikatu ditu eta Sakik hari begiratu ere ez eta neri: Zer esaten du horrek?

      Esan behar da Saki etzela diruarekin batere gordia edo nola esaten da, baina bazekien prezioen berri gutxi gorabehera eta etzuen regateoa maite, hemen batzuetan dirham oxtia bategatik krixton erretolikak izaten baitira, baina Sakik erretolika gutxi, berak jartzen zuen bere prezioa eta jeneralian jendia konforme uzten zuen, orain gero ikusiko denez kantidade haundiak izaten baziren gauzak etziren hain errazak izango...

      Portuko abenidan dagoen hotel batera joan ginen, Saki ezaguna zen han, mutilak irriparre ederrarekin hartu gintuen, neri ere bizkarreko batzuk, ni nere artian: kontuz honekin. Gora gela polit batera eraman gintuen, bista ederra zuela esatia asko izango da baina, handik benpein itsasoa eta ikusten genituen, bertan dutxatu eta egonian egondu ginen, eta Sakik eskatuta mutil harek, izena Hassan, botila bat ur eta zerbeza pare bat ekarri zituen eta Sakik bat zurrut batian edan zuen.

      Atera gineneko kanpoan ya iluna zegoen, baina Saki egunez bezalaxe antioju beltzak jarrita zijoan, herrian etzuen halakorik ibiltzen eta nik esan nion egia, pasmakoa ematen zuela, eta Sakik: egun haietan, izan bazena baino, hobia zuela askoz putaseme bat ematia!

      Kontaktuarekin hamaikak aldian gelditu ginen eta bitartian bagenuen denbora puxka bat paseo bat egin eta zerbait jateko, esan behar da gau hartan begiak xuri xuri eginda ibili nintzela, kale batian gora sartu ginen eta alde batera gizon pila bat arraina saltzen ari ziren eta beste aldera beste gizon batzuk espezieak saltzen ari ziren, gizon bat ixkina batian bere makinarekin taka taka taka arropa josten ari zen eta harekin zegoen mutiko bat etorri zitzaigun aber zapatetako lokarriak behar al genituen!

      Sakik barrio hura, medina, pixka bat ezagutzen zuen eta eskerrak! Hala ere esatekoa da jendia etzela sartzen gurekin, eta nik uste nuen Sakiren itxuragatik zela baina gero Sakik berak esan zidan hori neregatik zela, alegia jendiak pentsatzen baitzuen ni bertakoa nintzela eta horregatik etzirela brasa ematera etortzen, eta aber zertako uste nuen ekarri ninduela!

      Jatetxe kutre batian afaldu genuen, entsalada eta kefta, Sakik hori ezagutzen zuen zergatik beti gauza bera eskatzen zuen, badaezpada esaten zuen. Berak tenedoriarekin eta nik bertakoak bezala xarparekin ekin nion, etxian Momorekin bezala, Momok esaten zuen eskuekin hartuta janak beste sabore bat duela, eta nik eztakit hori zergatik den baina egia da!

      Gero denbora bagenuela eta tea eskatu genuen, Sakik esan zuen: Oraintxe txupito bat... baina tea ere gustora edaten zuen, nik bezalaxe, egia esateko ni segituan kostunbratu nintzen, teak badu sabore bat azkar eta gozoa eta tenple bat oso ona ematen dit.

      Han ginela tipo zahar bat etorri zitzaigun, ustez bertako nagusia, espainol zaharra izan behar zuen eta esan zigun: Qué tal, paisanos? Eta, aber nongoak ginen. Euskaldunak ginela, eta: Vascos? Sereis de la Eta. Eta Sakik: Hombre, claro. Gizonak etzion inportantziarik eman, eta: bazuela, esan zuen, Donostian iloba bat berak, gris batekin ezkondua... Grisa, esan zuen, eta nik enion entenditu, baina gero Sakik esplikatu zidan, orain dela urte pila bat maderoak grisez jantzita ibiltzen zirela eta horregatik deitzen zitzaiela grisak. Eta, ilobaren izena ere esan zigun: Asun, Asunción. Eta Sakik: Seguru ez dudala ezagutzen. Eta bestiak: Vais a ver? Hoy juega el Madrid... Eta Sakik: A ver si pierde. Eta bestiak: Qué dices, hombre, baina orduko ohartuko zen ez ginela espainolak behar bezalakoak, eta retirada egin zuen.

Kafeteriako sarreran zahar mehe mehe bat zegoen karrito edo hemen esaten dena karrosa batekin txutxeriak eta holakoak saltzen, gizonak eskuak seko makalduta zeuzkan, gero kafesnia eraman zioten baso batian eta pajita batekin edaten zuen eta tartian tartian lixtu egiten zuen paperezko kukurutxo batian.

      Barruan hogei baino gehiago gizon bazeuden, mahaietara jarrita, batzuk telebistari begira, alemanez edo pelikula bat zegoen, hor bi gazte partxisian, han kuadrilla bat zaku telarekin jantzita solasian, beste batzuk beren buruarekin marmarrian ari ziren, giro ilun samarra zegoen, izkina batian eseri ginen, ni nere artian: eztik ba oso diskretoa ematen toki honek...

      Ba, esertzia egin genuen eta kaletik tipo gazte bat sartu zen gure atzetik, arropa zikin zikinekin, hura nere ondoan jarri zen eta zerbait esan zidan arabez, nik enion entenditu, Mohamed eztakit zer, esan zuen, Mohamedi buruz zerbait ari zen, eta Sakik: Mohamed? galdetu zion. Bai, ni Mohamed, esan zuen bestiak. Eta Sakik berehala: Hi Mohamed zera izango haiz, noski dena espainolez. Eta bestiak, larri larri: Ez, ni ez Mohamed, ni Mohameden laguna, zuek nerekin etorri. Sekretuan bezala, eta ya jeikitzekoa egiten, berarekin joatekoa egiten zuen, baina Saki muittu ere ez, begira begira, eta bestiak: Mohamed gaixo dago, nik eraman, zuek nerekin etorri. Baina Saki etzen fiatzen eta halako batian beste tipo bat etorri zaigu, tipo helduago bat, eta bestiak hori ikusi du eta, besterik gabe altxa eta ziztu batian aldegin du!

      Gu hartaz gero komentatzen: zein ote zen hura? Igual espontaneo bat zen eta etzuen zerikusirik gure mobidarekin, zergatik hemen edozein da Mohamed, ez dakitenian bati nola deitu Mohamed! esaten diote... Dena dela, esan beharrik eztago gertakari horrek etziola Sakiri batere graziarik egin. Baina Mohamedekin ez genuen hitzik egin hartaz.

      Mohamed, hala baitzen, ustez beti ere, bigarrena sartu zen hura, gugana etorri zen eta, Sakiri: Jose? galdetu zion, eta Sakik: Mohamed? Bera zela, harek, harekin hitz egin zuen Sakik telefonoz. Saki etzegoen oso lasai, Mohamedek berriz, guri bostekoa eman eta gabe, kafeteriako gizonari etortzeko keñua egin zion, jarri zen, esan behar da horrek ere batere pinta onik etzuela, horregatik etzion Sakik deus esan beste tipoaz, lehenago sartu zenaz, total, agidanez hauxe zen benpein gure gizona. Edade batekoa, jilabarekin jantzita, buruan txano txiki bat, begirada kristalezkoa, makurra.

      Etorri zen kamareroa, Mohamedek tea eskatu zuen eta, guk zer nahi genuen, Sakik limonada eskatu zuen! Nik uste, diferentziak markatziagatik eskatu zuela limonada, eta nik ere berak bezala eskatu nuen. Gero tipoa ixil ixilik inora begira gelditu zen, eta Sakik:

      Non da Abdul? galdetu zion.

      Abdul hori zen Sakik ezagutzen zuena, aurrekoan negozioaz harekin mintzatu zen.

      Abdul preso dago, esan zigun Mohamedek. Ni naiz bere jendia, esan zigun. Bihar inxallah jendia dagoen tokira eramango zaituztet.

      Gero jakin genuen hori egia zela, Abdul egun batzuk lehenago Cabo Negron kontrabandoan zerbait ari zela detenitu zutela, baina momentuan esan behar da Saki oso moska zegoela.

      Esan behar da gero hitz egin zutenaz enintzela enteratu oso ondo, zergatik tipoa oso ixilka eta ni han izango ez banintz bezala, Sakiri bakarrik ari zitzaion, bestalde Sakik esan zidana, etzen batere garbia, esan nahi da gauzak erdizka eta ilun antxa esaten zituela. Benpein harek egin omen zuen kamionaren galde, paperak ekarri al genituen ere galde egin omen zuen, Sakik detailetan asko sartu gabe esan zion dena en regla zegoela, eta galdetu zion aber zenbat jende zegoen biajia egiteko.

      Eta Mohamedek: Badira bost arima oraintxe. Halaxe esan zuen, «alma» hitza ibili zuen.

      Bost? harritu zen Saki. Hamar ziren eta! Hala hitz egin zuen Abdulekin berak. Eta bestiak? galdetu zion.

      Berak etzekiela Abdulek zenbat esan zuen, berak zekien tokian bost lagun zirela zekiela bakarrik, esan zuen Mohamedek.

      Zer ari zarete, adarra jotzen? bota zion Sakik, eta: karga gutxienez hamar lagunekoa zela, hori zela hitza.

      Batzuk «desaparezitu» zirela, esan zuen Mohamedek, berak etzekiela nora. Baita, gure biajia oso garestia zela. Baita, batzuk barkuan joan ote ziren... Etzuen, ez, oso garbi hitz egiten.

      Baina, bostekin eztugu ezer egiten, esan zion Sakik. Pixka bat pentsatzen egon zen eta, bestiak ez baitzuen ezer esaten: Bostekin eztago negoziorik, erabaki zuen.

      Mohamedek orduan: noski bazela jende gehiago, esan zuen, baina prezioa jeitsi egin beharko genuela.

      Eta Sakik: Jeitsi? Zenbatera?

      Arima bakoitzak, zuretzat berrehun, esan zuen Mohamedek.

      Hainbesterekin Sakik usaia hartu omen zion, gero esan zidana: hura noski kilo erdia kobratuta egongo zen eta, guri horren erdirik ere ez emateko ari zen hala, alegia, hitz hartutakoa baino gutxiago eman nahi zigun. Errealidadia, biharamunian ikusiko genuenez, askoz ere zatarragoa zen.

      Sakik, berriz, musua bihurritu eta eutsi egin zion: prezioa Abdulekin jarritakoa zela, paperak hortako ekarri genituela, hori etzela negoziablia, eta kondizio haietan joan nahi zuenak izango zuela joatia, eta nahi etzuenak batez.

      Mohamed, berriz, jartzen etzaigu ba orduan pipa luzetik erretzen. Sartu baitzen, han ari ginela, kafian tipo gazte bat larruzko kazadora erdi puxkatu batekin eta buruan turbante bat zuena eta jarri zen ondoko mahaian beste gizon batekin pipa batetik erretzen, kifa, eta beraiek erre eta gero gazte horrek Mohamedi pasatu zion pipa eta honek pixka bat erre zuen eta Sakiri eskeini zion eta Sakik ezetz eta nik ere ezetz eta Mohamed ixilik, pipa hustu eta berriz ere piztu, gero pipa beste batek hartu zuen, hala zebilen eskuz esku pakiaren pipa bezala, eta han inor etzen ezer edaten ari, hemen ez baita han bezala tabernan edateko beharrik, eta batzuk hizketan ari ziren baina jeneralian etzen jendia batere berritsua, eta Mohamed ere ez, hala gelditu zen lurrera begira, ni nere artian: hau zeharo kolgatuta ziok!

      Saki bere limonadatik edaten eta nik ikusten nuen barrenak irakiten ari zela, normala da ezta? ze karga oso baten ustez bapatian haren erdia besterik ez genuen, gu bai geunden ederki kolgatuta! Eta denboraz larrixko gainera ze astearte edo asteazkenian buelta egin beharra geneukan.

      Kontua da, gure zerrendan hamar lagun bazirela, eta klaro, bost lagunekin, hitz egindakoa bete ezkero beti ere, guretzat kilo t'erdia gelditzen zen kasurik onenian, gehiago ezin zen espero, bai ordia bata zela bestia zela dexente gutxiago seguruenera. Gero hotelian komentatu genuenez: neskak aparte, behar ziren beste hamar bat lagun, lau bat kilo aseguratzeko, zergatik Mohamed kilo baten koska kendu gabe etzen benpein egongo: berarentzat eta majzenarentzat edo dena delakoarentzat. Noski neskak ere baziren eta haiek ere porzierto nondik edo handik altxatu beharko genituen baina gauzak ze joera hartzen ari ziren ikusita eta Mohamed nolako temosoa zegoen Sakik etzion neskena aipatu ere egin, eta gero mintzatu ginenez: beste zerbait pentsatu behar genuen, beste nolabait beharko genituen bildu gure pasajeroak, alegia, guk ibili beharko genuen jendiaren bila nolabait.

      Eta Mohamed, zerbait ohartu zen eta: Zu lasai, esaten zuen, eztago problemarik...

      Eta, bitartian partxisian ari ziren bi mutil haietako bat etorri zitzaigun eta Sakiri, tabako paketia mahai gainian utzi zuen eta, bi zigarrillo eskatu zion, bi garro hemen esaten den bezala, harek bazuen gurekin kurioxidade pixka bat, ni nere artian: hauek ere paperik gabekoak izango dira igual, ni nere artian: hauek ere esan ezkero igual joan egingo lirateke gurekin hara.

      Eta, limonada bukatu zuen eta: Bueno, esan zuen Sakik, hortaz jendia bihar ikusiko dugu?

      Inxallah biharamunian tratua itxiko genuela, esan zuen Mohamedek.

      Ordua esatia besterik etzen, eta halako tokian, arratseko zortzietan gelditu ginen.

      Agur seko seko esanda aldegin genuen handik. Sakik hoteleko bidian dios eta puta franko aipatu zuen. Mohameden gainian krixtonak esan zituen, esaten zuen etziola batere sinisten, kabron horrek, esaten zuen, diruak bai izango dituk hik galanki jasoak bazterren batian! Esaten zuen etzela batere fiatzen «Mohamed horiekin», eta moroen kontra berealdikoak atera zituen: halakoak zirela, bestelakoak zirela, gaiztoak, kaxkarrak, beti puñala nondik sartuko zebiltzala... Esaten zuen baita ere: Me caguen tal ze suerte txarra dudan Tximi! Hortako egin diagu zerrenda ditxosoa! Eta: Etzakiat nola aterako garen hemendik!

      Eta nik: Bueno, bostekin ere...

      Sakik parre egin zidan: Ze esaten duk? Honaino etorrita, arrisku berarekin... Eta: Oraintxe txalo jo, aterako dituk ziento bat harripeetatik. Enteratzen direnian Espainian jendia regularizatu egin behar dutela... Eta: egoteko lasai, nik nere kilo erdia kobratuko nuela.

      Hori esan zidan. Joe, hi.

      Zer duk, gutxi? Andoainen sei zerokoa esan zidan eta.

      Ez, ez. Kilo erdia, ondo zegoela, joe.

      Hobia daukak.

      Serio zegoen eta, ikusten duzu Sakiren umoria etzela lehengoa. Ya kamionian susmatuta nengoen, baina Tanjan ginela raso kanbiatu zen. Jendiarekin lakarrago zegoen, eta nerekin ere, ez oso samurra.

Hotelera ailegatu ginen eta, han zen Hassan gure zai: Hola, amigos, barra irekita dago, zerbeza bat hartuko dugu... Nik ezer hartzeko batere inbidirik enuen, sobrian sartzeko bai egundoko gogoa baina, Sakik berehala: Zerbeza? Hori duk arrazoia, eta: Goazemak, goazemak barrenera.

      Sartu gara ba Saki eta biok hoteleko barrera, erdi ilunian jarrita han ziren turista batzuk, haiekin neskaren bat ere bai Europakoa, eta gizon rubio batzuekin bertako neska txikiak ere bai, Sakik esaten zienez.

      Sakik zerbeza bat eskatu zuen, han ginen, laster zen Hassan gurekin atzera, Sakik hari zerbeza bat atera zion, honetaz edo hartaz solas pixka bat egin zuten, halako batian Hassanek neri: Ze, gaur haui haui? Eta da hitz hori hitz bat behin ere aditu enuena baina egin zuen hatza borobilian sartzeko keñuarekin azkar asko konprenitu nuen, pixka bat kortatuta gelditu nintzen eta Sakik nere partez: Ez, ez gara plan horretan etorri... Eta bestiak, neri beti ere: Hor da Fatima, neska zure adinekoa, polita polita, ikusiko duzu... Baina nik, zer esan behar nuen, nik Sakik esaten zuena, pues hori. Gero neska haien gainian solastu ziren, lehengo batian hotelian bertan sesioa izan omen zen, ze auzoko bizardun ilustratu batek neskak beren enkantuak erakusten kalian denen bistan omen zirela eta denuntzia jarri behar izan zien, joan omen zen polizia, izan omen zen eszena bat, total, hotela astebetez itxi omen zieten, eta Saki, erdi deskojonoan, hor hasi zaio: Bai, neska hauek Espainian askoz hobeto egongo lirateke... Ni nere artian: arraioa! hau baziak negoziora zuzenian...

      Gero Hassanek kasu eginda neska bat etorri zen guregana, eztakit hori zen Fatima edo beste bat, izenik ez baitzuen esan, Sakik ezagutu egiten zuen inondik ere, eta etzen hain neska esan nahi da hogei urte eta piko luze bat ere bazituela, morena, mehea, buruan painuelo bat zuena eta neretzako oso guapa, begi zoragarri batzuk, puta izatia, horixe, bestela ni gelditu nintzen harekin oso gustatuta eta Sakik gero esaten zuen harek etzuela koxkor bat ere balio baina gero bera gelditu zen harekin! Zergatik ni nengoen neka neka eginda eta Hassan atera zenian Sakik beste bi zerbeza atera zituen, bat beretzat eta bestia emakume harentzat, erretzen ari ziren eta halako batian Sakik emakume hari galdetu zion: Zuk nahi al duzu nerekin etorri? Eta emakumiak: Ezkonduta, bai... Eta, biak parrezka eta nik enekien negozioaz ari ziren edo bestela eta handik pixka batera esan nion Sakiri: Bueno ni baniak, eta besterik gabe han utzi nituen.

      Egondu nintzen denbora dexente ohian loak hartu ezinda, nik uste teagatik izan zela, bestalde nahikoa entretenituta egondu nintzen ze aldameneko gelan «jolasian» ari ziren bai? eta nik neretik haien aiak eta haien oihuak eta denak aditzen bainituen, kalian ere jendeen hotsak eta baten batek kaseta atope jarrita zeukan, azkenian uste dut lokartu nintzela eta eztakit ze ordu izango ziren Sakik esnatu ninduenian, caguen dios! esan zuen, noski ilunian gelako kantoi baten kontra krixton tankatekoa hartu zuen eta gero arroparik erantzi gabe zegoen bezalaxe lo gelditu zen, eta geroxiago ni ere lokartu nintzen eta handik aurrera amets pilo bat egin nuen eta Sussuk esaten duen bezala, pobriaren fortuna dira bere ametsak.

      Eguna oso aurrera zijoala esnatu ginen. Goian plazatxo batian dagoen kafeteria batian gosaldu genuen, biok bagenuen amonak esaten duen bezala goiz erre pixka bat, eta nik Sakiri galdetu nion: Atzo zer, negozioa lotu al huen? Eta: Tximi ixilik egon hadi, ixilik egon hadi... baina gero esan zidanez: zera lotuko zuen! Esan zidanez hango neska haiek bertan lana sobran edo nahi adina behintzat bazuten eta haiek «holandesekin» krixton paotxa zuten, halaxe esan zuen.

      Ni goizian tema horrekintxe nengoen, kezkarekin aber jendia orain nondik eta nola bildu behar genuen, eta kalian pasatu ziren mutil batzuk «busca la vida» esaten den bezala, begi bizi biziak eta gaixto punto batekin, joan nahi izateko pinta guztia zeukaten, eta: Horiei esango al diegu? Eta Sakik: Horiek desgraziatu batzuk dituk motel! Eta gero: Hi lasai egon hadi, eta: gabian ikusiko genuela zer nolako perkala genuen eta orduan pentsatuko genuela zer egin. Nik lasai antxa ikusten nuen, konfiantzarekin beharreko momentuan asko bila ibili gabe jendia euliak kaka mordora bezalaxe etorriko zela.

      Han ginen bitartian etorri zitzaizkigun mutikoxkor batzuk zapatak garbitzen zituztenak, nik zapatillak nituen eta batez, baina Sakik mokasinak baitzituen, garbi garbi zeuzkan baina orain bat eta gero beste bat etorri zitzaion: Nahi al duzu...? Eta etorri zen hirugarrenari: Benga garbitu, esan zion Sakik, pake emateko, ikusten da mutil horiek kliente gutxitxo dutela, zapata kontuan jendia hemen ibiltzen baita nolanahi! Ni hemen oinetako merke samarrak saltzen hasi eta amonak esaten duen bezala torre bat egingo nuke! orain hemen jende pilo batek zapatariarena baino gehiago ortopedaren beharra dauka, zenbat hanka motz eta zenbat hanka makur eta zenbat hanka palo dabilen ezta sinistekoa! Orain orain gure kalian bizi da gizon bat bi hankak moztuta dauzkana, gerrakoa omen da, eta ikusi beharko zenuke gizon hori kalian bi eskuekin korri korri nola dabilen!

      Arratsaldian bero haundia egiten zuen, eta nik uste dutxapian baino hobeto inon ez ginela egongo, baina Sakik paseo bat egitia nahi zuen nik ikusteko bazterrak, eta joan ginen kalian gora eta gero beste kale batian behera eta handik aurrera ni nondik nora enekiela esate baterako aidian bezalaxe ibili nintzen!

      Ailegatu ginen ibilian ibilian plaza haundi batian zegoen azoka batera, hango pestia! beroa ere bai ikaragarria eta, bazterrak denak zikin zikinak zeuden. Agure bat udariak saltzen ari zen: Arruina, arruina! esaten zuen, hori esaten da oferta haundia denian, eta haren aldamenian mutiko batek: Mika, mika! esaten zuen, eta hari poltsa bat erosi genion eta aguriari libra bat udare erosi genion, ziren udare txiki txiki gozo gozo batzuk, eta Sakik udare bati koska egin zionian barrutik harra atera zen, eta: Hola behar dik, hola! esaten zuen. Eta, lehenago han ere frutak harrak izaten zituela eta hala gustoa ematen zuela, Saki horretan gure amonaren estilokoa da, oso basa puntakoa esate batera!

      Gero gauza kurioso bat pasatu zitzaigun. Izan zen, ba, autobus parada batian bi tipo, bat gitarra txikiarekin eta bestia kantari diru eske zeudela eta, gu pixka batian haiei begira egondu ginen, eta gero Sakik bi edo hiru dirham eman zien haiei, bi edo hiru edo eztakit zenbat emango zien, behintzat haietako bat, kantari zegoena han denen aurrian Sakiren alabantzak egiten hasi zen, haren esku zabala besteentzako ejenplo bat zela, eztakit zer, etzuen joaten uzten, eta Sakik: Alde, alde, eta: Hoa hemendik eta pakia emantzak! Sakik ez baititu halako txorakeriak batere maite, baina esan behar da egun haietan etzela hori izan pobreei dirua eman zien aldi bakarra, eta horretan ikusten da pertsona nolakoa den. Baina, berak eztu bere burua hala ikusten, eta horretaz parre egiten du.

      Konparazio, arratsalde berian, sartu ginen jantoki batera haragi pixka bat eta patata batzuk jatera eta, jaten ari ginela, sartu zen komedorian gizon pobre pobre bat, eta nagusiari dirham bat erakutsi zion: aber harekin jateko zeozer emango zion. Nagusiak zer egin zuen eta, dirhama hartu eta atera zion guri bezalakoxe platera! Eta, hura ikusita, Sakik esan zuena: Munduan baduk bihotz oneko jendia ere, denak eztituk gu bezalako kaxkarrak!

Iluntzian poltsak hartu eta Hassani agur benur esan genion, gero Sakik ezagutzen zuen lokal batian dozena bat zerbeza erosi genituen eta oinez joan ginen zitako tokira.

      Berandu iritsi ginen eta han zen Mohamed gure zai kotxe zahar batian, atzian jarri ginen eta ixil ixilik eta poliki poliki egin genuen ordubete paseko bidia, egia esan eztakit non barrena ibili ginen zergatik errebuelta asko zegoen eta ni pixka bat mariatu nintzen, herriaren izena bai badakit baina hori ezta hemen esatekoa izango ze, bueno, pentsatzen dut eztela komeniko bai?

      Esatia bakarrik kosta aldian zela baina gu itsasotik aparte eta malda batian goi samarrian zegoen txabola batian gelditu ginen, zeruan ilargi ederra zegoen eta baziren beste txabola batzuk, kanpoan ume batzuk eta emakume bat eta asto batzuk ere bazeuden eta biharamunian hango harkaitz batetik ikusten ziren behian karreteraz bestaldian etxe txuri batzuk eta haietan BMWak eta horrelako kotxiak, han bakarren batzuk majo bizi behar ziren, eta portua ere pixka bat ikusten zen handik, sumatzen ziren barkuen artian militarrak, kontrol zorrotza zegoen baina guk ere bai handik goitik den dena kontrolatzen genuen!

      Txabola kanpoan kainaberekin egindako hesi kaxkar bat zegoen eta barruan berriz bi gela zeuden, batian jendia zegoen eta gu hara pasatu ginen eta bestian, tartian kortina bat zela gela txiki bat, hartan lo egiten zuten Krimok eta Umamiak edo Umaimak, bere neskalagunak, bietan sueloa lur zapalduzkoa zen baina gu jarri ginen aldian koadro batian hormigoia botata zegoen, leihorik etzen eta sapaia ere kaxkarra baino kaxkarragoa zen, egurrak eta kainaberak nolabait jarrita, parte batzuetan lastoarekin estalita zegoen eta beste batzuetan batez, handik izar batzuk ikusten ziren eta eskerrak hemen udan ez den euririk izaten! Sukalde txiki bat ere bazegoen baina han izan ginen denboran nik sukaldian enuen hankarik ipini zergatik espazio hura emakumeentzako zen, han zebilen Krimoren neskalagun hori eta haren lagunen bat ere bai, guk gure gelatik haien marmarrak aditzen genituen.

      Sartu ginenian neri iruditu zitzaidan jende pilo bat zegoela zergatik gu sartziarekin han zirenak denak jeiki egin ziren guri tokia egiteko eta denak, Krimo ezik, gela edo sala hartako bazter batian jarri ziren, zahar bat besaulki batian eta bestiak lurrian, eta guri utzi ziguten toki hartan bazen mahai borobil baju baju bat eta bi kanape, gu haietan eseri ginen, batian Saki eta biok eta bestian Krimo eta Mohamed.

      Mahai gainian kandela bat zegoen eta paret koska batian beste kandela bat, gelan bi kandela haien argia besterik etzegoen, irrati bat ere bazegoen bateriarekin funtzionatzen zuena baina bateria oso gastatuta zegoen eta Krimok irratian notiziak edo eztakit ze programa zen edo bestela musika entzun nahi zuen eta sartu ginenian eta handik pixka batera Mustafak tea serbitu bitartian Krimok denbora pixka bat horretan eman zuen, aber traste zahar hura arreglatzen ote zuen, eta azkenian jarri zuen kaset bat, oso gaizki aditzen zena tarrat askorekin.

      Krimo neri berehala begi onetik sartu zitzaidan eta dudikabe ni berari ere bai, ikusten zen lasaia zela baina bazuen bere nerbioa ere gero ikusiko genuenez!

      Haundia etzen, txikia ere etzen baina, aho ertzian zikatriz bat zuen, buruan iliak al uno moztuta, eta mingainian ere ile gutxi zuen, edozeri ateratzen zion punta, gauza batzuk esaten zituen arabez eta beste batzuk espainolez gurekin baina esan behar dut ni nere buruarekin oso harrituta nengoela zergatik hari benpein arabez gauza asko konprenitzen nizkion, esan behar da baita ere nerekin ari zenian mantsoxiago hitz egiten zuela ikusten baitzuen enuela ondo aditzen baina hara, benpein aitaren txikitako erakustaldiak etziren alper alperrik izan.

      Tea edateko denboran negozioaren gainian hasi ziren berriketan, horretan Krimok galdetu zigun aber karga hartzera noiz joango ginen, eta Sakik esan zionian karga seguru aski Tanjan bertan hartuko genuela baina oraindik ez genekiela zer zen karga hori eta benpein mariskorik etzela Krimo asko harritu zen zeren eta bazekien edo Abdulek esanda ustia zeukan jendia kamion frigorifiko batian pasatuko genuela, eta aber nolatan ez ginen kamion horretan etorri, zergatik lehenago esan dizut hori zen hasierako asmoa.

      Sakik esan zion kamion hartan jendia hotzak akatuko zela eta guk ekarri genuena ondo preparatuta zegoela hamar lagunentzako zulo ederrarekin, baina Krimo horrek etzuen komentzitu, esan behar da, uste dut lehenago esan dizudala, frigoak alde on haundi bat zeukala, eta alde on hori zen horrelako kamionei puertora heldu bezain pronto esaten omen dietela: Segi! produktu horiek ezin direlako egun batez edo biz mugan plantatuta eduki. Sakik orduan esan zuen kamion frigorifikoa etzela batere segurua eta lehengo batian gertatu zela Agadirretik molusko izoztuak zeramazkien Alemaniako kamion batian tonelada bat haxix bilatu zutela, eta gero neri esan zidan, hori asmatu egin zuela, baina oso ondo zitekeena zela horrelakoak maiz aski gertatzen baitira, noski esan nahi zuen kamion horiek oso peligrosoak zirela. Total, egia beste bat izanda, eta egia zen, ba, lehenago esan dizudanez, kamion horrek alde egin zigula.

      Gero egondu ziren tarte batian hitza galduta bezala, lurrian zirenak ere seko ixilik begiak lurrian jarrita, haiek esistituko ez balira bezalaxe zen, eta nik sumatu nuen Mohamed eta Krimoren artian tentsio pixka bat bazela, pipa beretik erre bai baina etzioten elkarri solasik egiten, Mohamed moxorro moxorro zegoen, Saki ere etzegoen oso eroso, nahi zuen Mohamedek alde egin eta handik aurrera tratua Krimorekin egitia, zergatik hor tartian atera zen Krimok ere ezagutzen zuela Abdul, eta agidanez Mohamed ixtoria horretan zen jende harrapatzailia baina Abdul preso zegoela Krimok izan behar zuen bandako jefia nolabait.

      Halako batian Krimok esan zuen: Bien, goazen diruaz hitz egitera.

      Orduan Mohamedek izan zuen detaile zatar bat, lurrian eserita zeudenei eskuarekin keñu egin baitzien joateko kanpora.

      Baina Krimo bera jeiki zen eta esan zuen: Egon hor, gu aterako gara.

      Bera eta Mohamed eta Saki txabolatik atera ziren eta eztakit nik han ze tratuak ibili zituzten, benpein dirua eskutik eskura ibili zen eta Sakiren poltsikoan bukatu zuen, diru hori izan behar zuen noski lurrian ziren lau lagun haiena, haiek pagatutakoa, horretaz esan behar da egun haietan eta ni Sakirekin ibili nintzen denbora guztian ez genuela hanka bat banku batian ipini eta hori ere izan zen Sakik bere kontu guztiak blokeatuta zeuzkalako eta etzebilelako bankuetan batere dirurik.

      Han kanpoan gero Sakik esanda dakit Krimok hitz gogor batzuk esan behar izan zizkiola Mohamedi eta hau ere ez omen zen ixil ixilik egon eta zemai doinuz hitz garratz batzuk esan ere bai.

      Behintzat handik bost hamar minutura bueltan ziren Saki eta Krimo, Krimo nere aldian jarri zen eta orduan esan zuena: Egin dezala Jainkoak ez dadila gizon zital hori beste inoiz hona sartu, eta astoa ere ez!

      Horrek neri parreguria eman zidan baina Saki etzegoen orduantxe parre egiteko eta Krimori galdetu zion, aber tipo harek orain hala joanda ez ote zigun traiziorik egingo baina Krimok argi eta garbi esan zuen etzela kuidadorik, berak Mohamedez gauza askotxo baitzekien eta barrabiletatik ondo helduta zeukala!

      Sakik, bezperan kafeterian etorri zitzaigun beste Mohamed zikin hura gogoan, galdetu zion aber zenbat jende ote zegoen negozioaren jakinaren gainian, baina Krimok esan zuen alde horretatik lasai lasai egotia genuela zergatik Abdul berarekin eta halabeharrez Mohamedekin beste inorekin etzela mintzatu, eta berak orduan etzigun besterik esan baina nik gero Sussuk esanda jakin nuena, Mohamed hura benetan tipo peligrosoa eta pistolarekin ibiltzen zena zela, eta gero bestia eta pentsatzen dut egia izango dela, Mohamed horrek gure jendiaren kontu krixton negozioa egin zuela, eta oraintxe esango dizut nola.

      Abdul preso sartu zutenian Mohamedek gurekin joatekoa zen jendia, denak ez, Krimorekin txabolan ziren haiek ez, baina bestiak, beste seiak edo zazpiak, denak mendi aldekoak, zona ezagutzen etzutenak, ba, haiek hartu omen zituen eta Abdulen izenian dirua hartu omen zien eta esan omen zien kamiona mugan gelditu zutela eta etzela aterako baina hurrengo gabian barku batek eramango zituela Espainiara, eta hurrengo gabian eraman omen zituen lagun horiek Ksar-esger deitzen den herri batera eta hango patroi baten esku utzi omen zituen, eta handik beste hamabost edo hogei lagunekin abiatu omen ziren, baina barku hura edo batel hura etzen oso ederki egongo zergatik Espainiara heltzen ari zirela hondora joan omen zen eta hiru lagun ito egin ziren, haietako bat gurekin etorri behar zuena, eta bestiak poliziak atera zituen uretatik, baina diru guztia Mohamedek atxiki zuen bai? Horregatik esango zuen Krimok barrabiletatik ondo helduta zeukala eta horregatik etzuen harekin ezer ere nahi. Orain behintzat lau lagun haien dirua emanarazi zion eta handik aurrera hemen esaten den bezala «sir tjra» edo Sopiteneko Katik esaten zuen bezala: Bakemazu hortik!

      Beste pipa pare bat erre eta gero Umumiak edo Umaimak, Umaima uste dut izena zuela, tajina ekarri zuen, arraina patatekin eta berdura batzuekin, bi plateretan ekarri zuen bat guretzako eta bera gurekin eseri zen eta bestia lurrian ziren beste gizon haientzako eta handik aurrera ixil ixilik jan genuen, pikante samarra eta oso goxoa zegoen, orain kantidade haundirik etzen eta ikusi behar zenuen Sakik ze ogi puxkak eta saltsa nola gozatu zuen! Eta berak orduan esan zuena: Ezta aspaldi gure aiton-amonek ere halaxe jaten baitzuten!

      Bitartian esan dizudanez Krimok nerekin konfiantza puxka bat hartu zuen: Jan, jai, jan, esaten zidan eta hemen jai esatia da han anaia esatia bezalaxe, orain Krimok askori esaten zien hola baina Sakiri ez, Sakirekin beti zu hor eta ni hemen eta bistan da bera zela jefia!

      Galdetu zidan Krimok nongoa nintzen eta nere hizkerak eta nere historiak grazia egin zioten, nola Taroudenten familia neukan, esan behar da bera ere mendi aldekoa zela baina Rifekoa, baina ba omen zeramazkien urtiak! herrira joan gabe eta berak beste pipa bat piztuz esan zuena: Ahazten ari zaigu nondik gatozen! Gero Umaimari esplikatu zion, nola ni lehenago Frantziakoa nintzen eta gero Espainiakoa baina nik esan nion ni euskalduna nintzela eta horrek oraindik ere grazia gehiago egin zion eta berak ere baitzekizkien hitz batzuk euskeraz, «kaixo» eta «zer moduz laguna» eta horrelakoak eta baita ere galdetu zidan aber «neska» nola esaten zen eta nola esaten zen «katua», han baitzebilen katu txiki bat platerak milizkatzen eta harekin jolasian Krimok esan zion tsab! Eta hori da guk esaten duguna xapi! Eta gauza kuriosoa! Selimek, nere lagunak, neskei deitzeko esaten du: mix mix!

      Guk espainolez esaten genuena Krimok Umaimari itzultzen zion, esan behar da neska hori oso oso guapa zela, uste dut Mekneskoa dela eta egun batzuetarako etorri zela Krimoren etxera.

      Bitartian zerbezak ireki zituzten, Mustafak, gizon haietako batek, uretan jarri zituen balde batian, hala ere epela zegoen baina hura edan behar, ez baitzegoen edateko urik, Krimok esan zuen barrio hartan ura zela inxallah dena bezala, esan behar da pote luziak zirela litro erdikoak abantxu baina hurrengo goizian etzen batere gelditzen, Sakik eta Krimok mano manoan edan zuten kosakoek bezala, Saki aurrena etzegoen oso umore onian baina janarekin eta edanarekin pixkanaka argitzen joan zen, hasi zen besoekin hizketan eta denei zigarroak ematen eta nerekin sartzen zen baina jator! Neregatik esaten zion Krimori: Mutil honek eztik erretzen, eztik edaten, bizarra besterik etzaiok falta! Krimok horrekin krixton parrak egin zituen eta Umaimari itzultzen eta honek ere parre egiten zuen baina bestela, parre ixila egiten zuen Umaimak, lainoxka baten gainian balego bezala zen eta nik uste hura ere kifarekin pixkat kolokatuta zegoela eta Krimok esan zuen: Hola, hola! Xlah onak eztik erretzen ez! Eta besteei ere grazia egin zien horrek, gizon zahar bat bazegoen eta hura ez, hura serio serio zegoen eta beste mutil bat ere serio edo triste antxa zegoen, baina bestiak bastante animatu ziren eta gurekin solas pixka bat ere egin zuten haiek. Eta Sakik neri euskeraz esaten zidan: Hau duk jendilajia hau! brometan eta bixi bixi azkenian.

      Gero lurrian ziren haiek kartoi eta manta zahar batzuen gainian lokartzen hasi ziren, Umaima bere katutxoarekin beste gelara joan zen, geroxiago Mustafa etorri zen gu ginen aldera. Segitu zuten edaten eta erretzen baina ni ya neka neka eginda eta loak erreta nengoen, eta Krimok esan zidan: Lo egintzak, lo egintzak, haren ondoan txoko txokoan nengoen bezalaxe gelditu nintzen.

      Sakik esnatu ninduenian zeruan argi pirrinta zegoen, esan zidan bera bazijoala kamionera eta ni egoteko bertan, bera gero etorriko zela.

      Krimok lagundu behar izan zion herrian taxi bat hartzera eta nik lo segitu nuen eta gau hartan ere sekulako ametsak eta biharamunian berriz krixton alperguria neukan.

Egun hura Sakik kamiona deskargatzen eta karga on bat bilatzen eman zuen eta nik berriz, txabolan gure «pasajeroekin» eman nuen.

      Esnatu nintzenian Mustafa kanapian eta gizon zaharra besaulkian eserita zeuden, beste bi mutilak lurrian kukulduta oraindik lozorro zeuden.

      Mustafa gaztia eta mutil rektoa zen, lau haietatik nik uste bera zen bakarra han ingurukoa edo behintzat han denbora gehiena zeramana, ezagutzen zituen bazterrak, sukaldian aritzen zen, berak ekarri zidan gosaltzeko kafesnia eta ogi zati bat, eta bera bakarrik ateratzen zen txabolatik noizik eta behin, hori bai, hesiraino bakarrik eta beti denbora gutxiko.

      Zaharra, berriz, eztakit nola izena zuen, gizon mehea zen, ixila, itxura kaxkarrekoa, txaketa eta galtza korriente batzuk jantzita zegoen eta buruan inoiz kentzen etzuen gorrito txuri bat zeukan. Hura beti diskreto eta bulla guztietatik aparte zebilen baina bere begi zirrikituetatik begira begira, etzitzaion detailerik eskapatzen, neri ere noizik eta behin begirada bizi batzuk eta batzuetan igual zerbait esateko gogoa ere, baina badaezpada ixilik! Gizon hartaz gero Sussuk kontatu zidana besterik eztakit: eztakit nongoa zela, herria esan zidan, eta Frantzian zeukala familia, seme edo alaba batzuk hango emazte batekin eginak, eta egin omen zituen Lyonen hogeita eztakit zenbat urte, eta egun batian, orduan bazuen lau urte gutxi gorabehera, poliziak atxilotu omen zuen eta eztakit zergatik hiru urteko kondena bat jarri omen zioten eta kartzelatik atera zenian Magrebera bidali zuten, zergatik Frantzian hainbeste urte egin eta carte de sejourra besterik etzuen! Pasatu egin omen zitzaion beste paperak egitia, kontua da etzeukala nazionalidade frantsesa. Eta, orduan berriz hara joan nahi zuen eta noizpait ere pakia! nahi zuen, eta hortaz nik esaten dudana: guk badugu ba nahi dugunian hona aldera etortzia, eta hemengoak, zertako ezin dira ba nahi dutenian Europara joan??

      Beste biak Iassin eta Ahmed ziren, lehenengoa zen mutil leial bat aldian beti liburu bat zeramana, eta bestia zen Ahmed, eta hau etzen Marokokoa hau Aljeriakoa zen, eta honek ere hitz gutxi edo batere etzuen esaten, baina nerbio hutsa zen, begien txuria gorri gorria zeukan eta aurpegia markaz beteta, asko erretzen zuen eta arropak zeuzkan tarrat bat hemen zulo bat hor, krixto bat eginda.

      Ni haiekin izan nintzen denboran ez batekin eta ez inorekin enuen batere problemarik izandu, kontrarioan, harreman ona denekin, zergatik zen nik ikusten nuen jende bat gu bezalakoa, orduan beren apuroak eta beren larriuniak zituztenak baina jende langilia zen, gainera han ez ginen bata bestiari konplikatzeko bizitza ulertzen? denok bait genuen interesa berbera: gauzak ondo ateratzia.

      Gosaldu eta gero egondu nintzen denbora dexente kanapetik altxatu gabe, zergatik nik ez bainekien zein zen etxeko legia eta igual etzen komeni egunez ateratzia, baina nik ere nere beharrak banituen eta azkenian Mustafari galdetu nion, eta Mustafak esan zidan: han atzian simaur zuloa zegoela baina, neretzako mendian libre zela egitia! Orduan atera nintzen.

      Han ziren txakur batzuei kasu pixka bat egin eta zoko batian aisetu nintzen. Gero atzian zen menditxo batera igo nintzen, zer ikusten ote zen handik.

      Alde batian herria eta lehenago esan dizudana zegoen, bestian berriz, harrien artian erreka eder bat, behian emakume batzuk arropak garbitzen ari ziren eta goian haur batzuk jolasian ur zulo batian. Hauek bapo bizi dira hemen! pentsatu nuen.

      Harkaitz batian jarrita haiexei begira nengoen eta halako batian bidetxiur batetik gizon zarpail bat zetorrela ikusi nuen: jilabaren txanoa jantzita, sandaliak, herrenka, esku batian makila eta bestian saski bat zekarrela zetorren. Eguzkipian poliki poliki, eta gora iristen ari zenian auzoko txakurrak atera zitzaizkion zerbaiten usaian eta berak makilarekin ux! ux! eta ahots larri batekin inprekazio gogor batzuk bota zizkien.

      Orduan gustora egingo nuena: errekara jeitsi eta bainu gozo gozo bat hartu, baina pentsatu nuen etzela lotsa onekoa izango, amonak esaten zuen bezala, eta bestaldetik jeitsi nintzen berriz ere auzora, baina, ez bainuen berehala txabolan sartu nahi, begi bistan ere inor etzen eta, hantxe parian zegoen piku arbola baten itzalian, lur gogorrian eseri nintzen.

      Gero gizon kojo hura azaldu zen gure plazan, txabolan sar atera egin zuen eta ya saskirik etzuela nere pareraino etorri zen, bertan gelditu egin zen eta: Salam 'alekum! esan zidan, hori baita hemengo saludoa eta nik: 'Alekum salam, esaten den bezala.

      Eta berak: Ongi etorri, zer berri, ongi zurian, pozten naiz, ni ere ongi nago Allahri eskerrak, goiz ederra, ongi ote zara?...

      Eta nik: E, e, hemen esaten dena bai, bai esateko, baina ni egia esateko haren piurarekin pixka bat atzeka nengoen ez baitzuen gizon harek batere itxura onik lehen begi kolpe batian, goitik beheraino hautsez betia, aurpegia txanopian ikusten zena txupa txupa eginda, ezpainak harrotuak eta hortzak ere gosaltzeko muturreko bat eman izan baliote bezala benpein ez bakoitza oso bere tokian, gainera enekien zein zen eta zertako gelditu zen hantxe eta gainera enion dena entenditzen baina gutxi gorabehera bai, behintzat nik enion solasik eman, berak berriz, krixton diskurtsoa bota zidan, zerbait entenditu niona:

      Esan salam arabe bati, ogi bat galduko duk, hitz egidak beldurrik gabe. Ez al haiz magrebia, Europatik al hator? Ongi etorria pikuen eta harri koxkorren herrira, eta lasai egon hadi! Hi pertsona al haiz? Ni ere pertsona nauk, horregatik kasu egiten diat, eztiat deus eskatzen, itzal pixka bat bakarrik, Allah haundia da, hementxe jarriko nauk.

      Gizon hori Sussu zen eta ordu onian ezagutu nuen! gero esango dudanez berari esker bainago orain hemen eta libre.

      Egongo ginen hantxe pikupian bi bat orduz bai, eta orduan esan zizkidan ixtorioekin esan behar dut nik pilo bat flipatu nuela.

      Hitz egin zidan Espainiako erregiaz, nola behin berak itsasotik atera zuen nola bizitza salbatu zion, nola erregiak gonbidatu zuen bere palaziora eta nola erregina berarekin prendatuta gelditu zen, nola harekin «egin» zuen eta nola handik jaio zen alaba bat, baina Espainiako erregiak jakin zuenian Marokoko erregiari abisua pasatu zion, eta orduan Marokoko erregia bere atzetik ibili zela, erregia oso azkarra zela baina berak ere bazuela «pentsamentua» eta soto batian izkutatu zela eta handik bakarrik ateratzen zela goizaldian meskitara joateko, eta Allahk entzun egin zituela bere orazioak eta tximista batek jo zuela erregia buruan, eta erregia hil zenian hemen iparraldian jende asko mozkortu egin zela, inork etzuelako maite, baina bera etzela mozkortu, berak burua zuelako, eta bazekielako errege berria Rifeko familia haundien eta amerikanoen lagun mina zela eta haiekin etzetorrela gauza onik, pistola bat erosi ez erosi ibili zela baina azkenian etzela deziditu, ze hemen pistola bat duenari lepoa moztu egiten diote, eta buru bat hemen mila dirhamekin erosi daitekeela... Hori dena Allah gora eta Allah behera eta entenditzen enituen hitzak eta berak espainolez zekizkienak hala esaten zizkidan eta ikusi gabe sinistu ez daitezkeen makina bat keñuz.

      Gero motokarro edo karromato batian, eztakit nola esaten den, lagun batek Krimo ekarri zuen auzora, pixka batian Sussu eta biak aritu ziren, Krimok diru zerbait eman zion Sussuri, gero Krimok esan zidan neri etxian sartzeko, barruan freskoxiago zegoela eta zerbait jango genuela, eta Sussuri ere esan zion sartzeko nahi balin bazuen, baina Sussuk etzuen nahi eta han gelditu zen.

      Hortaz Mustafa eta bestiak, eta Krimorekin seiak egin genuen otordu txiki bat, Umaima sukaldian zen, hura ere etzen uste dut egun guztian etxetik atera, gabian joan zen, eta baziren hiru edo lau arrautz egosi xehe xehe xehe eginda gatz pixka batekin eta olio txurrutada batekin plater haundi batian, eta hori izan zen denentzako bazkaria, hori bai olioa oso ona eta ogia ere kategoriakoa zegoen! Gero Krimok nonbaitetik naranja bat atera zuen eta neri eman zidan, nik egia esateko apetito ederra bainuen besteen ajola gutxiz gustora jan nuen, baina ni nere artian: hauek hola janda... enauk harritzen iraileko irak baino iharrago egotia!

Bazkalondoan Krimo siestara joan zen, Mustafak kanuto bat erre zuen eta zerbait kontu esan zidan, bazekien berak ere basken berri pixka eta Errealeko jokalarien izenak nik baino hobekiago bai! Esan zidan gogotik joango zela hara eta galdetu zidan aber zer giro zegoen, nik esan nion suerte pixka batekin oraindik San Ferminak harrapatuko zituela eta galdetu zidan aber hori zer zen! Bitartian Ahmed bere kartoietara eta zaharra ere bere txokora erretiratu ziren, Iassin berriz, bere liburua zabaldu zuen eta ezpainak mugitzen zituela marmar batian letzen ari zen, ni pixka bat aspertzen ari nintzen eta, Saki noiz etorriko eta bitartian berriz ere atera nintzen.

      Kanpoan eguzkiak erre egiten zuen eta etzegoen inorako girorik, Sussu arbolaren itzalarekin batian metro batzuk harago joana zen eta ixil kantari zegoen, ikusi ninduenian: Etorri, laguna! hots egin zidan. Eta, nola nik, beragana nijoala aber berak ez al zuen bazkaltzen, galdetu nion, orduko laurak edo bostak izango ziren, berak: Bai jango nikek eta emaidak piku gozo pare bat hortik. Eta gero: Beso luze, esan zidan, nola duk izena? Tximi? Tximi, ipar haiziaren umia, eseri hadi hemen, ni Sussu nauk, harriaren umia, belar txarraren auzoa, ni ero hau, ni gizajo hau... Beti hola hitz egiten baitu, ezta oso errexa ulertzen... Bestalde janariaz ari eta kuriosoa! eta esatekoa da, Sussuk ez duela inoiz jatekorik erosten, esaten du jatekoa pagatzia emakumiak pagatzia bezalaxe dela, eta gauza gozagarriek ez dutela preziorik eta hartu egin behar direla gogoa denian.

      Berriz ere kontuak esateko gogo haundiarekin zegoen, eta nik buruarekin bai, bai egitia askia zuen berak segitzeko solasian, tarteka han ziren gure «pasajero» haietaz kontu batzuk esan zizkidan, ikusten duzu Sussu espeziala dela bizitzak asmatzen, hala ere nik uste gauza batzuk benetakoak izango direla eta Sussuk nik eztakit nondik gauza asko daki!

      Ahmed «aljeriarraz» honela esan zuen:

      Egun batian haren etxian gutun bat hartu zuten: zuen semia armadara badoa, zuenak egin du. Ahmedek ihes egin zuen, kanposantu batian izkutatu zen, tunba batian pasatu zituen hiru urte, gehiegi pentsatziagatik gaixo jarri zen, egun batian rebelazioa etorri zitzaion, otso banda batekin juntatu zen, haiekin egin zuen handik honako bidia.

      Mustafaz, berriz, txikitatik ezagutu izan balu bezala hitz egiten zuen:

      Mustafa, bere amaren esperantza, bere arrebaren etsenplua, aspaldi hil zen bere aitaren ohorea. Biskotxo fabrika batian ari zena, egun batian bidali zutena, ustez litro bat esne lapurtu zuelako. Nobia zuena, ezin zena ezkondu, dirurik etzuelako, etxerik etzuelako, etzuelako deus! Saiatu zen beste bi bider Leuropara joaten, lehenbizikoan maleta baten barruan saiatu zen, eta millon bat pagatu zuen, bigarrenian hango obrero baten pasaportiarekin saiatu zen eta bi millon pagatu zituen, oraingoan hiru millon pagatu zituen eta nahi duen hartara iristen Allahk lagundu dezala!

      Esan behar da diru horiek millonak direla hemengo santimak eta horietatik hiru millon gure kilo erdia baino gutxixiago dira eta hor nonbait ibiliko zen!

      Bitartian han ginela emakume bat pasatu zen gure ondotik sonbrero haundi batekin eta bizkarrian bera baino haundiagoko egur xehe pila zeramala, eta Sussuk hari: Zoaz Allahrekin, arraina etxian utzi dizut, han zen zure alaba, herriko neskarik ederrena, Raxidi goraintziak eman! Emakumiak zeozer marmarikatu zuen, gaixoa lepoa jiratu ezin zuela zebilen. Eta, makur makur eginda zijoala atzia ederki ikusten zitzaiola, hartaz Sussuk neri:

      Ederra duk emakumia, gure aldian beste espezie batekoa ematen dik, eta hala ere, gure antza haundia dik, urruti samarretik ikusita konfunditu ahal izateraino. Zergatik ez gintuen Allahk desberdinagoak egingo, esate baterako, katu formakoak emakumiak?...

      Bazeraman emakume harek lastozko sonbrero zabala buruan eta nik pentsatu nuen plazan primeran etorriko zitzaidala halakoxe bat, eguzkitarako bai? Iñakiren aitari etziotelako toldoa jartzeko permisorik ematen, eta gero azokan edo ahal nuen tokian halako bat erosiko ote nuen, Sussuri galdetu nion sonbrero horrek nola zuen izena, eta Sussuri dudikabe grazia egin zion ni harekin interesatziak eta aber sardia ere behar al nuen eta nitaz pixka bat deskojonatu zen baina ondo e! eta nik uste gauzak batzuetan hola izaten direla eta detaile harekin estima pixka bat hartu zidala eta horregatik eman zidala gero bere etxeko helbidia, esan behar dut orain bizi naizen gelako paretan badudala txintxilik sonbrero horietako bat, izena xaxiia!

      Baita, Sussuk Krimoz ere esan zidan zer edo zerbait, esaten zuen Krimok buru on ona zeukala baina pixkat nahastuta zegoela, eta hori zela mendikoa zelako, esan behar da Sussu ere mendikoa dela baina bera da Jebelgoa, jibli, eta Krimo da Xemelgoa, Rifekoa, nik diferentzia eztakit zertan den oso ondo, baina garbi dago badagoela horien artian pike pixka bat, Sussuk esaten du Rifen poteko xardinak besterik ez dituztela ezagutzen, bueno hori normala da, Nafarroan amuarrainekin bezalaxe da.

      Neri bai burua azkeneko nahastu Sussuk bere kontuekin, behintzat arratsaldia solas horiekin eta beste hainbatekin halaxe joan zen, geroxiago ya eguzkia behera zijoan, itsasotik haize zirrinta bat altxatu zen eta zerua gorri gorri jarri zen, Sussuk begiak itxi eta kieto kieto gelditu zen.

Gaua aurrera zijoala eta denak etxian ginela etorri zen Saki bere poltsarekin. Tanja aldian gauzak ondo lotuta utzi omen zituen eta moto bat bezala zetorren.

      Dena listo ziok, esan zidan, orain hauek ikusi behar... bihar goizian kamiona handik mugitu behar diagu, arratsaldian granjan falta den jendia hartu eta bagoazek!

      Eta neskak ere lotu zituztela y el copón.

      Ya Krimorekin lotu zuen, bai? Ya bazeukan jendia zai beste nonbaiten. Esan ez dudana: arratsaldian, Sussu eta biok kanpoan ginela Krimo atera zen eta gabian Saki ailegatu eta geroxiago ailegatu zen bera, eztut esan ere goizian ikusi nuela eta mobilarekin zebilela, egunez Sakirekin kontaktuan ibili zen, bai? bitartian gauzak lotzen ibili ziren eta puntu bateraino gero ikusiko dugunez.

      Egondu ginen biok pixka batian hesi ondoan ilargiaren argitan, kontatu zidan ibili zela egun guztian ero moduan gelditu gabe, Delafonen kamiona deskargatzen aurrena, morroiak etzirela zortzietan azaldu eta bera ibili zela fenuitxarekin, gero ya batekin hitz eginda zegoela eta almazen batian lau pale hartu zituela, patatak, eta bitartian telefonoz nagusiarekin hitz egin zuela eta harek puertoan txatarra granelian hartzeko zegoela esan omen zion eta berak esan omen zion nola patata haiek bazituen dagoeneko eta beste zerbait emateko posiblia bazen, eta bueno eta suerte haundia eduki zuen! Zergatik orain kargak ez omen dira hain errex ateratzen, ze lehenago hemen etzen kamionerorik izaten baina orain bertan ere kamionero asko dago eta hauek prezio bajuagoekin lan egiten dute, benpein suertia eduki zuela esaten zuen ze handik hamar hamabost minutura agentziatik deitu omen zioten esanez Tetuango papeleran bazirela bobina batzuk eta gainera Billabonara eramateko haiek, Borobilera, eta behin ere gertatu etzitzaiona, lauretarako denak kargatu zituen eta kamiona Tetuango papeleran bertan utzi zuen eta ederki! Eta gero, denak bukatu zituenian eta taxi paradara zijoala bere atzetik sumatu omen zuen bazebilela susmo txarreko tipo bat, baina ez lapur gizajo bat, bera seguru hura txakurra zela, eta berak: Segitu nahi nau? Nekia izango dik! Oinez kasa krixtoraino joan zela eta benpein seguru zegoela harek etzuela segitu eta hala ere, biharamunian kontuz eta erne! ibili beharko ginela.

      Baita ere galdetu zidan aber txabolan zer moduzko jeneroa genuen, aber ez al zitzaizkidan matxinatu morroiak, hartan ginela Sussu pasa zen, Sakiri bostekoa eman zion eta neri arabez hargatik zerbait esan zidan, aber nere jefia al zen... broma bat, eta nik ere arabez erantzun eta bakarrik gelditu ginenian, Sakik: Joe Tximi oso integratuta ikusten haut, eta gero: Zein zen hori? Eta nik: Herriko bat, arraina saltzen duena, eta Sakik buruari eraginez: Hau duk abelera, hau... Pixka bat ernegatuta zegoen ikusten zuelako jende gehiegi zebilela kuskusian.

      Gero Krimo etorri zen eta Sakiri «paperak» eskatu zizkion. Sakik bere poltsan ekarri baitzituen, kontratuak eta lan permisoak eta haiek, Krimo paper haiei kontuz kontuz begira egon zen, egin zituen galdera batzuk, agian susmo pixka bat ere izan zuen baina dudikabe paperek etzuten akatsik, hartaz Krimok behar zituenak berezi zituen, zergatik esan bezala hamar haietatik bost joanak ziren, bat beti guziko, Sakik esan zion non firmatu behar zen eta, Krimo barrura zijoala gu kanpoan gelditu ginen.

      Ni orduan enteratu nintzen Krimo gurekin zetorrela. Hura etortzia harrigarria da ezta? eta neroni ere pixka bat harritu nintzen, esan bezala jefeen aldekoa zelako bera baina hemengo jefiak ikusten duzu!

      Aspalditik izan behar zuen Europara joateko pentsua, eta saiatu omen zen hartako gauzak legez eta behar den bezala egiten baina, lan fijorik eta diru sobranterik etzuenez, etzuen posible izandu. Zonakoa zenez eta bazekienez, ordia, gauzak ondo egin nahi zituen eta guria plan on ona zen bai? Hura berriz, mendi puntakoa eta fidakaitza zen, horregatik detaile guztiak jakin nahi zituen, mugapasa nola eta Donostiaraino zenbat denbora egingo genuen, behintzat egiten zituen galdera zorrotzak.

      Gero sartu ginen txabolara eta besteekin jarri ginen bi kanapeetan, ni Krimo eta Sakiren artian eta gure parian Sussu, Iassin eta Mustafa zeuden, zaharra eta Ahmed egurrezko aulki batian beti bezala baztertxo, Ahmedek gau guztian etzuen ahoa zabaldu mokadu pare bat jateko ez bazen eta zaharrak ere kimera gutxi, Saki berriz lantzatuta zegoen, esku palmaz mahaia jo zuen eta esan zuen aber zer zegoen edateko, ez ginela hara «dibertitzera» heldu eta besterik etzegoenez bere poltsatik wiski botila atera zuen eta Sussuk eta zaharrak eta nik ez beste guztiek edan zuten bai eta Krimok afari legia ekarri zuenian botilan tantarik etzen! Saki oso ditxolari zegoen, batek Espainiaz zerbait esan zuen eta Sakik esan zuen berak Espainian puta idearik etzuela baina Euskal Herrian elegante bizitzen dela eta nahi balin bazuten Cadizen utziko genituela baina nahi balin bazuten haraino eramango genituela, hartako pagatu baitzuten, noski eta beraiek esaten zuten bezala inxallah bidian zakurren batek koska egin ezian.

      Egia esateko etzegoen hura edertu beharrik zergatik denak eta Krimo ere bai oso sinistuta zeuden hura paradisuaren atarikoa zela, bakar bakarrik Sussuk esan zuen, espainolez zerbait entenditzen zuen, baina berak beti arabez egiten: Ikusten denez han gure jendiak bizimodu gogorra darama!

      Baina Krimok, espainolez: Ezin da sinistu hango telebistak esaten duena, haiek dena beltz beltza jartzen dute jendia ez joateko.

      Nik orduan, batere maliziarik gabe: Ba... han ere txakurrak hankutsik, espainolez, arabez esan nuen, gutxi gorabehera entenditu zidaten.

      Hartan Sakik neri, euskeraz: Ze esaten ari haiz, hi, kalamidadia! Espainolez, berriz: Ona da hura, ona!

      Krimok esan zuen: Pentsatzen duenak eztu ibaia pasatzen. Eta zaharrari: Ez al da hala, aitona?

      Han ere etxiak ez izatia urrezkoak, zaharrak apal apal esan zuena.

      Badaezpada ere, zu berriz ere hara! Horiek denak arabez.

      Baita, Sakik esan zuen: Orain gainera Espainian jendia regularizatu egin behar dute eta, hiru hilabete barru denak zarete paper onekin eskuan...

      Baina Krimok: Ez, Espainian orain ezta halakorik izango, izatez gero Italian, abuztuan...

      Joe, hari etzegoen edozer gauza esaterik, harek hango gauzen berri guk baino hobekiago zekien! Horrekin Sakik korte pixka bat hartu zuen baina azken batian eta gero esan zidanez biajia pagatu ezkero guri bost! gero Italiara edo Errusiara joan nahi bazuten ere, eta Krimok orduan esan zuena: Batian ez bada bestian, han ezta lan faltarik izango.

      Hari Sussuk errepuesta kuriosoa eman zion: Zid! Zid! «hara, hara!» esan zuen, mendian galdu hituen ahuntzak eztituk bilatuko zelaian...

      Hartan Krimo jeiki eta: Jaso konsejuak hiretzat, esan zion Sussuri, eta sukaldera joan zen.

      Eta, hura han zela Mustafak, Sakiren errespetuagatik, espainolez bere moduan: Ia Sussu, esan zion, zatoz zu ere gurekin, brometan noski. Eta Sussuk:

      'Ala Allah! «ez eskerrik asko». Ezta lurra horren erraz uzten. Eta, Mustafak parre egiten zuenez, atzera berak: Zoazte, zoazte, joateko begi klika bezain libre zarete...

      Halakoxe kontuak ibili genituen, afaldu berriz, ixilago egin genuen, Sussuren arraina jan genuen tomate saltsa batekin eginda, arrain horri hemen sarda esaten zaio eta nik uste eta ia seguru nago hori gure berdela dela, esan behar da oso goxoa zegoela eta apetitua ere bai ederra! Ogia berriz, etzen eguerdian jan genuena, dendako ogia zen hemen esaten zaiona komira eta Sussuk hartaz esan zuena: Ogi eskasa da baina, hauxe jan behar dugu, gure epokako janaria baita!

      Afalondoan atera zen nola ez! pakiaren pipa, eta Sakiren zigarrilloak eta erretzeko bestiak ere bai, nik berriz ere ke pila harekin begietan krixton azkuria neukan, bitartian Krimok ardo gorria atera zuen, botila bat, eta hura bukatu genuenian beste bat atera zuen, Meknesko ardoa, mutilak izan behar zuen hezurretan min izugarria eta gabero gabero berak bakarrik litro bat edan behar zuen bestela etzuen lorik egiten, klaro gero goizian esnatzeko lanak baina gauak beti alegriak, esaten zidan neri: Edan, jai, nerekin baso erdi bat edango duk bai? Nerekin jatorra eta, nik azkenian probatu egin nuen, ardoa etzen oso ona eta ezta nik esana, Sakik esan zuen hango korrientia bezalakoa zela, orain berak ere gogotik edan zuen, mingaina pixka bat joan egiten zitzaion baina pasatu gabe! kontu arinak denak, Krimo berriz, lasai lasaia zen, edanak goxatu bezala egiten zuen eta pixka bat txoratu ere bai, bitartian Sussuk edan beharrik etzuen hura berez baitzegoen txoratuta, baina bata bazijoala, bestia gelditu egiten zela, biak ziren neretzako ero haundiak, batek eta eztakit zeinek esan zuen bezala erotasunera iristeko bide asko dago!

      Gaua aurrera samarrian bapatian Krimok esan zuen: Bueno! eta ya bestiak hasi ziren norbere txokora biltzen, pixka batian Saki eta biok Sussurekin gelditu ginen eta Sussuk orduan: aber joango al ginen biharamunian bere etxera bazkari egitera. Sakik esan zion beste aldi batian izan beharko zela, biharamunian ez genuela denborarik izango, eta Sussuk orduan: Denbora, nik ematen dizuet! eta joateko, baina Krimok esan zion nahikoa zela eta pakia emateko, orduan Sussuk: bere helbidia emango zigula eta hurrengo biajian sin falta joateko, haren helbidia Mustafak paper mutur batian apuntatu zigun eta Sakik neri: Jaso, jaso hik, esan zidan.

      Eta, hura joan zen eta guk bezperan bezalaxe eta nik behintzat ederki lo egin nuen.

Hurrengo goizian artian bero larririk etzela Saki eta biok oinez herrira jeitsi ginen eta taxi batian Tetuanera joan ginen, txoferra gizon zahar bat zen, denbora guztian ixil ixilik eta kasetian profetaren hitzak jarrita zeuzkan, Sakik etzekien haiek zer ziren eta nik esan nion, nik banekien zergatik nik txikitan izebaren etxian halako errezu sorta batzuk entzunda nengoen.

      Papeleran kamiona hartu genuen, sarreran zegoen eta hemen esaten den bezala Adanen seme bati por el morro eskatu zigun «zerga» pagatu genion, gero Sakik zekien bidetik atzera gure herrira itzuli ginen, esan behar da bidian inolako problemarik ez genuela izandu, Saki atzera begira eta erne erne zijoan eta ustez benpein inor etzebilen gure arrastoan, kontrolik ere ez genuen izandu, hori bai artian Tetuandik atera gabe karrefur batian gelditu ginenian ispilutik mutil bat ikusi genuen kamionaren azpiak begiratzen, arrankatu egin genuen eta ezer ez, baina Sakik esan zuen: Hemendik aurrera dena begi ibili behar diagu zergatik deskuidatzen bagara sartuko zaizkiguk goitik eta behetik! Gero karreteran hemen legia den bezala eta badaezpada ere poliki poliki etorri ginen, Sakik maldizioak esaten zituen berak gauzak azkar egin nahi zituelako, baina hori da gauza bat oso normala dena hemen, zergatik hemen errepidian jende asko oinez eta gurdiz ibiltzen baita eta deskuidoan zapaldu ezkero pixka bat azeleradoria jendia aurretik eramango zenuke parrastan.

      Herrira heldu gabe arbola batzuk zeuden paraje batian mutiko bat hartu genuen, han zen hura gure zai beste mutiko batekin, beste hori ardiak zaintzen eta Sakik hartu genuen hura ezagutzen zuen zergatik harek lagundu zion txabolara bezperan, harekin beste pixka batian segitu genuen karreteran, gero esan zigun: Hor ezkerrera, hartu genuen bide zabal bat eta hartatik segitu genuen bost bat minutuz terreno zelaian, halako batian: Hor eskubira, esan zigun. Hortik? esan zuen Sakik: oso bide estua zelako, kamiona justu justu sartzen zen, eta: Bai, bai, handik zela, eta sartzeko lasai, handik sartzen zirela traktoriak eta kamionak ere.

      Kamionak sartuko ziren baina guria bezalakorik eztut uste lehenago besterik sartua izango zenik bide kaxkar hartan, Sakik aurrera egiteko gorriak eta kolore guztietakoak ikusi zituen, errebuelta haundi bat bazen eta aurrenekoan etzuen asmatu, nolabait eta kasu haundia eginez atzera egin genuen poliki poliki eta bigarrenian bai, Saki beldur zen aber gero granjan buelta emateko tokirik ez genuen izango, baina granjara iritsi ginenian hango terrenoa dena liso lisoa zen eta harriz josita zegoen baina kamionarekin maniobratzeko etzen inolako problemarik.

      Mutiko harek Krimoren iloba edo benpein zerbait Krimorena behar zuen. Hamabi hamahiru urte, Peseta esaten zioten, gurekin kamionian ibilita poz pozik zegoen, maite zituen automobilak eta gero galdetu zidana: Zuk ze kotxe duzu? Eta, nik esan nionian nik kotxerik enuela: Ez duzu? Bai, baduzu, etzidan sinistu nahi, parre egiten zuen, eta nik: Honek badik, honek, Sakigatik, eta neri: Ze modeloa? eta aber haizerik al zuen, eztakit zer, kotxeekin oso interesatuta zegoen baina nik zer dakit ba kotxeen berri!

      Ailegatu ginenian Saki izerdi patsetan zegoen, Pesetari billete bat eman zion eta Pesetak etzuela nahi esan zuen baina Sakik sartu egin zion billetia poltsikoan eta ikustekoa zen mutikoaren begiek ze distira hartu zuten. Esan behar da Sakik negozio haundian etzuela barkatzen baina kalian etziola pesetari begiratzen, bezperan ere patatak agudo kargatzeko eskupeko ederra eman behar izan zuen, diruak aise aldegiten zion eta berak esan zidanez: Bazakiat nere kabia egiteko lasto txikiak eta txotxak ere bildu beharko nituzkeela baina...

      Granja edo baserri hura honerako oso moderno jarrita zegoen, hemen holako gutxi ikusten da eta garbi zegoen etzela edozeinena. Bazuen alde batian etxia patio haundi batekin, patioan simaur pila haundi bat eta dozena erdi bat behi eta txakur manso manso batzuk, eta beste alde batian eta aparte almazena eta depositoa, urarena, baita zuhaitzen artian ardi ilemotx batzuk ere baziren.

      Almazenian sartu genuen kamiona mutikoak esanda, han barruan baziren lastoak pardelak eginda eta goldia eta uztak biltzeko makinak ere, bertan egin behar genuen uste genuenez egun bat, jendia dena bertara etorri bitartian zergatik jendiak kamionian han sartu behar zuen, bai Krimo eta Mustafa eta lehengo txabolako haiek eta bai oraindik ezagutzen ez genituen bestiak ere.

      Saki eta biok gabarran sartu ginen eta Pesetak esan zigun gero etxera joateko, bera hala joan zen eta gu han gelditu ginen, Sakik susmatzen zuen bezala bideko koxka eta taka taka haiekin paleak lekuz mugitu egin ziren eta bat bolkatu ere bai! berrogeita hamar zaku, ibili ginen haiek ondo jartzen eta paleak eta bobinak ere bai badaezpada ere egur txiri batzuekin eta lokarri batzuekin denak ondo aseguratu genituen.

      Sakik esaten zuen karga hura ona zela guretzat, zergatik beste batzuetan tokatu izan zitzaion bezala arropa edo kortxoa edo txatarra ere tokatu ezkero mugan poliziak beti ere susmo gehiago hartzia izaten du, haietan errexago baita jendia gordetzia eta txarrena zen patata haiek gero Bordelera eraman behar zituela, gainerantzian suertia izan genuela esaten zuen.

      Gero Sakik nabaritu baitzuen bidian hots bat arraro bat kamionaren azpian, errueden artian sartu eta han ibili zen giltza haundi batekin eztakit zertan, ni bitartian han zegoen kanilla batian edan eta ur epelarekin freskatu nintzen, egiten zuelako ikaragarrizko beroa, eskuak eta besoak hazita neuzkan eta burua ere pisu, Saki kamion azpitik atera zenian koipiarekin dena zikinduta zegoen eta bera ere kanilla hartan garbitzen egon zen, gero Pesetak esan zigun bezala etxera joan ginen.

Etxian Peseta ez genuen ikusi baina neska aurpegi potolo bat atera zitzaigun eta irriparre polit batekin esan zigun salara pasatzeko, sala hartan lurrian alfonbra eder bat eta buelta guztian kanape horietakoak baziren eta haietan eseri ginen, handik pixkatxo batera neska hori berriz ere azaldu zen bandeja batian limoi ura txarroan eta platertxo batian oliba batzuk ere zekarzkiela, galdetu zigun aber telebista ikusi nahi genuen edo besterik ezer behar ote genuen, eskerrik asko eta ederki geundela esan genion eta bera joan zen eta limonada edanez han utzi gintuen.

      Sakik zigarrillo pare bat edo beste erre zituen, etzegoen oso lasai inguratzen ari zelako berak esaten zuen bezala momentu garratza, eta ustez Krimok gauzak ondo lotu zituen baina auskalo! esaten zuen, moroekin gauzak zertan hasi bai baina ez baitakik behin ere zertan bukatuko diren...

      Gero esan zidan: Orain Bertxinen egotia besterik ez, parrillan txuleta batzuk eta errekan freskatzen bost edo sei botila sagardo, hantxe como dios egotia izan eta diru parrasta bategatik munduaren punta honetara etortzia, okurritu egin behar! Asko erre eta eztula ere asko egiten ari zen, eta: Aurki jubilatzeko moduan natxok, esan zuen, baina larri ibili! Eskukada bat oliba eraman zuen ahora eta begiek dizdiz egiten ziotela esan zidan: Eztakik Tximi ze gogoa dudan bukatzeko ixtoria honekin!

      Aldian behin pasatzen ziren handik, orain bata, gero bestia, bi edo hiru urteko umemoko batzuk, guri begiratu bat eman eta korri joaten ziren, ezkaratzian jolasian eta parreka ari ziren, sukaldetik edo beste kuarto batetik emakume batek ez etortzeko eta errixta egiten zien, nik egia esateko beroarekin edo ikaragarri logaletzen ari nintzen eta esan nion Sakiri: Joe joe lo gelditzen ari nauk, eta berak: Egintzak, egintzak orain, bihar eztuk egiterik izango! Hala behintzat, nengoen kanape hartan bertan etzan egin nintzen eta seko!

      Sakik esnatu ninduenian salan biok bakarrik segitzen genuen baina mahaia serbituta zegoen, atera ziguten tomatia eta pepinilloa edo eztakit zer zen, txiki txiki eginda, eta oilasko erdi bat ere, inguruan patatak eta tipulak eta almendrak eta espezie batzuekin gozatuta, nik gose haundirik ez izatia bestela dena jango nuen oso goxoa zegoen, Sakik ere bastante jan zuen, betiere berak esaten zuen askoz nahiago zuela janari garbia, hango estilokoa, baina denen gainetik kantidadia estimatzen baitzuen, bukatutakoan behatzak ederki zupatu zituen!

      Bazkalondoan, hemen esaten den bezala «bazkaldu eta etzan», Sakik zigarrillo erdi bat erre zuen eta orduan bere aldia zuen, tearen zai egon gabe bera jarri zen etzanda baina kanapian ez, bera lurrian alfonbran tripagora jarri zen eta laster zen lo bete betian, patxadarekin hartu behar genuen zergatik bagenekien bostak edo seiak bitartian etzela etorriko Krimo.

      Neska gauzak jasotzera etorri zenian eta tea nahi al nuen galdetu zidanian, nik esan nion ezetz eta zutik jarri nintzen laguntzeko gauzak eramaten eta berak irriparre gozo gozo batekin esan zidan egoteko jarrita, nik orduan pentsatu nuen gero beste zerbait esan behar niola, bakar bakarrik irriparre gozo hura berriz ikusteko.

      Egondu nintzen pixka batian gogoa eztakit non, gero Saki bertan utzi eta inork ikusi gabe etxetik eta patiotik atera nintzen, kanillan pixka bat freskatu nintzen eta kamixeta erantzi eta buruan lotu nuen.

      Egin nituen pauso batzuk hango belar idorretan, bero hartan txoriak ere ixildu eta eskorpionak ere ixkutatu ziren, bakar bakarrik aditzen ziren kilkirren karraxiak, eta ze karraxiak! eta ze usaia! usai sendo bat, hemengo belarren usaia, barreneraino sartu eta burua pixkat nahastu egiten duena.

      Haraxiago zuhaitz haundi batzuk baziren eztakit ze klasekoak ziren eta haien itzalera bildu ziren ardiak, bat edo beste zutik eta bazkan, gehienak ordia etzanda eta losistan, apartetxo jarri nintzen eta errezeloz begiratu zidaten, ardi latz haiek dudikabe kanpoan hazitakoak ziren, nik ardiak pixka bat ezagutzen ditut zergatik han Arritako Krixpinekin orduak ematen bainituen, eta, bazen nigandik alde samarrian lau edo sei hortzeko ardi ziztrin ziztrin bat eta nik hari brr brr egin nion, orduan eta sustoa eman zidana! belarren artetik tipo bat jeiki zen, hura ere siestan egon eta nik belarrekin ez bainuen ikusi, eseri egin zen eta: Ze haiz hi, ze egiten duk hemen? bota zidan, ez batere jenio onian.

      Esplikatu egin nion kamionekoa nintzela eta: A, a, esan zuen, berriz etzan zen, belarretan bizkarrak marruskatu zituen, buelta egin zuen, nagi bat atera zuen, gero atzera eseri zen, ni beste aldera begira bezala baina sumatzen nuen hura neri begira zegoela bere begi txikiekin, nik zeozer esatiagatik: Honek zer du? galdetu nion, ardi ziztrinagatik, izen bat esan zidan eta nik uste gure miarrerie izango dela hori, galdetu zidan: Hi zer haiz, artzaia? Eztakit zer planta edo zer ikusi zidan hori esateko, parre egin nion, ezetz esan nion eta esatiagatik esan nion tailer batian lan egiten nuela, eta berak: Espainian...? Bai, orain jendiak Espainiara joan nahi du baina... han paro asko behar du! Baietz hala zegoela esan nion nik, eta berak: Horixe! Eta segidan bertako bati, Iussef izeneko bati gertatu zitzaiona kontatu zidan: joan omen zen gizon hura bere familiarekin Espainiara eta hasieran nahikoa lana eta ondo bizi omen ziren, handik denbora batera, berriz, lanetik bidali omen zuten, eta ez besterik bilatzen, ez besterik bilatzen, sartu omen zen etxera gosia, egun batian enpresa batetik irin zaku bat ostu omen zuen, ogia egiteko, irin hura, ordia, matarratasarekin nahastuta zegoen eta, bi semiak pozoinduta hil zitzaizkion!

      Ezpain haundiak eta aurpegia oso morenoa edo gorrixta, alkandora eta galtzak zahar eta zikinak, zapata desastriak, noski baserrikoa edo hemen esaten den bezala fellah zen, etzena zen ematen zuen bezala tipo pobre bat, baserritarrak han eta hemen beti dira klase bat aparte, eta etzena ere zen gizon apal bat, esaten zuen: Hemen lasai bizi gara, hemen eztago parorik, hemen denok egiten dugu lan gutxi bat, eztakit zer, berak ez paroa behintzat! bai omen zituen, esan zidana, berrogeita hamabi ardi, hemeretzi ahari eta ahuntzak hogeita hamaika! Eta gero: traktoria ere bazuela, eta «makina» bat, eta hiru kamion ere bai! bere anaiek ibiltzen zituztenak, esan zidan baita ere handik ikusten ziren lur haiek eta haiek beriak zirela, gastuak bere kontu eta hango nekazariek, handik ikusten zirenak, eguzkipian makurtuta igitaiarekin gari ebakitzen, kuadrillan, haiek uztaren hainbesteko bat ematen ziotela berari, garbi zegoen gauza guzti haiekin harro harro zegoela eta denbora gutxian burua numeroz bete zidan bai! Esan zidan mendian ere bazituela lurrak, eta haietan lehengo urtian zazpiehun kilo tabako atera zituela eta bostehun kilo «planta», tabakoa hogeita hamar dirham pagatu ziotela kiloa eta planta, kifa, berriz, kiloa berrogeita hamarrian, esan behar da hemen igeltsero batek egunian hortxe hortxe berrogeita hamar dirham aterako dituela eta ofizinista batek bataz bestian egunian berrehun, erraz duzu kontuak ateratzen!

      Hala ginela halako batian gure fellah horrek ikusi zuen mutil bat granjatik hara zijoana, eta: Hi, nora hoa? hots egin zion, bestiak besoak altxa eta lanak bukatu zituela edo holakoren bat esan zion eta gure gizon hori jeiki egin zen, makila hartu zuen eta harengana zijoala: Orain ba al hoa, goizian eztuk ezer egin eta? Segi lanera! Eta, makilarekin harengana abiatu zen eta granjaren atzekaldian izkutatu ziren biak, noski gizon hori granjako nagusia zen, eta eztakit haren emaztia Krimoren arreba zen edo zer ziren bata bestiarentzat, benpein senide zerbait izan behar zuten.

      Bakarrik gelditu nintzenian zapatillak erantzi eta belarretan gozatzen ederki! ibili nintzen, hango basamendak eta karduak eta izenarekin ezagutzen ez ditudan beste belarren artian, atentzioa eman zidaten hango harri koxkor beltz eta biribil batzuk ere, zergatik ote ziren haiek biribilak? Haiei begira egondu nintzen eta bat jaso ere egin nuen poltsikora, harri polit polit bat... gero komediak harekin!

      Baziren han baita ere kakalardo beltz arraro eta oso kurioso batzuk, haiek dedikatzen ziren atzeko hankekin batetik bestera kaka pilotak eramaten! Nik han enuen sekula halakorik ikusi eta haiei begira nahikoa harrituta egondu nintzen.

      Halako batian: Tximi! Saki zen, etxetik atera baitzen, harengana joan nintzen eta: Ze egiten duk hor? Bazirela animalitxo batzuk... esaten hasi nintzaion, eta: Hi eta hire animaliak... azkenian nik ere pentsatu beharko diat tximinoekin zerbait parentesko duala! Hori esan zidan, eta: neskak esnatu egin zuela eta ni joan ote nintzen galdetu ziola eta bera, non oxtia sartu ote duk hau, baita esan zidan kamixeta harekin hala jarrita kaminero bat ematen nuela, eta: Oraintxe Krimok deitu ziola esanez bazetorrela, eta listo egoteko! Orduan izango ziren seiak, seiak eta zerbait, zazpiak benpein etziren oraindik izango.

Guk uste genuen Krimo jendiarekin etorriko zela, baina zera! bakarrik etorri zen, esan zigun joan behar zuten bestiak gabian ikusiko genituela ez baitziren handik oso urruti, eta Mustafa eta txabolako bestiak, haiek ere goizaldian etorriko zirela, Sakik esan zion: Orduan goizian abiatuko gara edo zer! Eta Krimok: Bai bai, Sakik ikusten zuen gauzak luzatzen ari zirela eta gaua ere luzatu egingo zela eta berak lo egin behar baitzuen bai? zergatik hurrengo egunian ordu asko egin beharko zituen kamionian eta etzegoen orduantxe gaupasa egiteko!

      Hor ixtilu bat izan zen, eta izan zen Krimok kaxeta edo zuloa ikusi nahi zuela, paratu genuen bobinen artian eskalera gabarran eta Sakik eta biek barrura salto egin zuten, ni gabarran eskalera gainian gelditu nintzen, egia esateko krixton beroa egiten zuen eta hori lona kenduta zegoela eta gainera eguzkiak jotzen etzuen tokian izanda! Horregatik, Sakiren ustez dena lixto zegoen eta ura eramatia besterik etzen falta, baina Krimok ikusi zuenian tokia esan zuen sartu nolabait sartuko zirela baina dena itxita zegoela ito egingo zirela han! Sakik berriz esaten zuen gero martxan jarritakoan goitik, lonaren irrixkutik airia sartuko zela eta gainera mugara nahikoa goiz eta artian bero haundirik etzela iritsiko ginela eta ondo pentsatuta zeukala, baina berak bazekien eta lehenago neri esan zidan eta esan gabe ere nik ere banekien hura inpernu bat zela, hala ere esan zuen muga pasatu eta gero lonako gomak lasatu egingo genituela eta haizia asko eta nahi baino gehiago ere sartuko zela gabarran, hartan Saki nerekin haserretu zen behar etzena esan nuelako, bakar bakarrik esan nuen eta euskeraz esan nuen gainera labe hartan bat edo beste igual kixkali egingo zela, eta berak: Hik zer dakik, esan zidan, segizak hortik! Baina hori etzen problema, problema zen Krimok etzuela amore ematen, esaten zuen hala etzela joaterik, nik uste arrazoiarekin, eta Sakik ere bazekien en el fondo, eta berak dudikabe bazekiena eta nik enekiena baina Krimok esan zuen: aber jendia «txino haiek» bezala itotzia nahi al zuen, eta nik hori gero jakin nuen: egun batzuk lehenago Frantziatik Inglaterrara zijoazen berrogeita hamar txino kontainer baten barruan ito egin zirela, karraxika aritu omen ziren baina inork ez omen zuen aditu eta bat bakarra atera omen zen handikan bizirik, eta ezta kasu bakarra izan, Alemanian orain dela gutxi hamabi lagun atera zituzten itota zisterna batetik.

      Bitartian Krimok gako batekin lurreko oholak pixka bat altxatu zituen eta azpian metalian zulo txiki batzuk atxeman zituen, baina haiek zortziko brokarekin eginak izango ziren eta, handik sartzen zenagatik berdin berdin itoko zirela, eta Sakik, aber zer nahi zuen egitia, etzuela ba txikituko gabarra eta gainetik oso peligrosoa zitekela eta hartaz aguantatu egin beharko zutela, berak denborak eta denak ondo kalkulatu zituela eta han etzela inor itoko! Baina Krimok: burni hura «Moise» baino zaharragoa zela eta beti ere gabarrak baino jendiaren bizitzak gehiago balio zuela, eta granjatik erreminta ekarrita zulo haiek pixka bat haunditu egingo zituela, Sakik esan zuen «me cago en los cuarenta mandamientos» eta aber zer nahi zuen, aber nahi al zuen bentiladore bat jartzia, baita ere esan zuen berak behin kamion txikian eta dena itxita zegoela Terueletik Bilbora hirurogei txerri eraman zituela eta denak bizirik ailegatu zirela, hori Krimok oso gaizki hartu zuen txerriengatik bai? eta Saki Europako txakur bat zela esan zuen baina hori arabez esan zuen eta Sakik esan zion hitz egiteko ondo eta hitz egiteko klaro, Krimo oso mikaztuta zegoen eta benpein esan zuen zulo haiek haunditu gabe berak etzuela jendia ekarriko, ikusten zen oso serio ari zela, eta nahi bazuen ez bazuen azkenian Sakik esan zion alde egiteko eta ekartzeko erreminta ostia hura, Krimo granjara joan zen baina hura tarratulu zaharrarekin etorri zeneko Saki mailua eta destornilladoria aterata zegoen eta zulo txiki haiek nolabait haunditu zituen, mala letxian eta lardaskan ari zen eta haietako batian ras! burniarekin behatzian krixton ebakia egin zuen, orduan bai santu guztiak kakaztu zituen, Krimorekin su hartuta zegoen, eta batez ere nik uste bere buruarekin, eta nerekin ere, eta hala ere nik enuen besterik ezertxo ere esan, bueno eta azkenian benpein pila haundien tamainako lau zulo utzi zituen, ertzak limatu zituen eta gainian oholak jarrita, kamion azpitik begiratuta ere etzen asko nabaritzen.

      Eta, handik atera ginenian Saki izerdi patsetan eta behatza odoletan trapu batian biltzen ari zela oraindik ere haserre eta orduan ni ere haserretu nintzen esan zidalako: Hi zeinekin hago? baina neri hori etzitzaidan ondo iruditu zergatik ni berarekin nengoen bai? bakar bakarrik gauza hori esan nuen eta gainera intentzio txarrik gabe esan nuen iruditzen zitzaidalako zela gauza bat begi bistakoa eta konpontzen erreza gainera, eta hala zela garbi ikusi zen, egia da baita ere Saki larri larri zegoela, hala ere esan nion aber zer nahi zuen, aber mingaina moztia nahi al zuen, orduan berak esan zidan krixton inuxentia nintzela, nik hori oso gaizki hartu nuen eta esan nion nahiago nuela inuxentia izatia eta ez bera bezalako gogorra, baita ere esan nion dirua ez dela gehien balio duena, eta hori esanda joan egin nintzen handik eta ardiak ziren parajera joan nintzen, bakarrik egon nahi nuen bai? enuen harekin ezer jakin nahi, nik ere baititut nere gorabeherak!

      Bitartian Saki eta Krimo aritu ziren hitz egin zuten bezala ur botilak zulora sartzen, eta lurrian manta batzuk eta plastikozko ontzi bat ere paratu zuten, hura zen uinala amonak esaten duen bezala, pixontzia. Eta, gauza haiek egin zituztenian Krimo granjara joan zen eta Saki neri etorri zitzaidan eta: Benga Tximi, esan zidan, ez haiz ernegatuko oraintxe, beroaldi batian esan zidala inuxente, eta: orduantxe bagenuela batak bestiaren beharra eta etzituela nere muturrak hola ikusi nahi, oso itsusia nengoela! Nik pixka bat kontra egin nion baina azkenian irriparria atera zidan, baita ere esan zidan berari dirua etzela gehien inporta zitzaiona, dirua beretzat zela gauza bat oso pasajeroa, berak beti beti familia zeukala gogoan eta gauza denen gainetik lagunak eta gu lagunak ginela eta hori inork etzigula kenduko! Baita esan zidan bera buru gogorra zela bai, baina mundua hala eginda zegoela, inon harri bat jaso eta azpian buru gogor bat bilatuko nuela, eta inor etzela horregatik asaldatzen eta bera kamioneroa zela eta etzela frantziskanoa, eta nik karitatia egin nahi banuen bide ekibokatua hartu nuela, holako gauzak esan zizkidan eta neri azkenian parreguria eta esan nion mandamentuak etzirela berrogei, berak esan zuena, eta berak: No te jode, bazakiat mandamentuak ez direla berrogei, eta batzu batzuk aipatu ere egingo nizkikek oraintxe, baina kamionero baten ahoan hamarreko zifra ezer gutxi zela eta ekilibrio bat bilatu behar zela kateximaren eta bere ofizioaren artian. Orduan esan zuen istantian gehien falta zuena trago on bat zela baina azkeneko botila mugarako jasota zeukala eta aguantatu egingo zuela.

      Gero berriz ere granjara joan ginen, orduan astagurdian Peseta zetorrela ikusi genuen, sartu ginenian salan zen Krimo eta tea atera berria, gure zai bezala serbitu zigun eta pastak ere baziren, Saki eta biak erretzen eta Krimo oraindik ere lakar samar eta etzegoen oso goxo baina dirua zela eta zerbait mintzatu ziren, bai omen zeuden barrakan bi neska bakarrik: hiruren ustia ibili zuten, eta haietako batek esaten omen zuen dena batian ezin zuela pagatu eta eskatu omen zion erdia orain eta beste erdia Espainian pagatuko ziola, Sakik esan zuen gero Espainian auskalo! Eta baita neska haien ofizioa zela gezurrak esatia, eta, berari behintzat bere partia emateko eta gero berak, Krimok, bere partia nahi balin bazuen datorren urtian kobratu, egiteko nahi zuena, eta beragatik behintzat: Ezin balin badu, fuera! esan zuen, hori zela kondizioa, baina gero negoziazioak izandu ziren eta neska harek benpein etzuen dena pagatu baina kamionian gurekin joan zen.

Baina nik enuen pasta haietatik probatzerik izan, zergatik bapatian tripetan ziztako batzuk sumatu nituen, lehen ere kanpoan ginela pixka bat hasi zitzaidan baina salan bost minutu egin nuen eta te zurrut bat edatia egin nuen eta orduantxe min bizi bizi bat, korrika komunera joan eta baineukan beherako galanta, noski eta uste dut kanpoko kanilla hartatik edan nuen ur epel hargatik izan zela, Sakik etzuelako edan eta tan pantxo zegoen.

      Nengoen izerditan eta komunetik atera nintzenian neskak ezkaratzetik: Zatoz, esan zidan. Sukaldera sarrarazi ninduen, han zegoen emakume gazte bat lurrian sesamoa edo ale ttiki ttiki batzuk aletzen, lurrian ere gasaren su txikia zegoen, eltzian zerbait egosten ari zen, eta emakumiak irriparre gozo batekin: Gaizki zaude? galdetu zidan, ni «kabinan» nengoela Krimok zerbait esan behar izan zien, eta nik: Bai enengoela oso ondo... Neskak armairu batetik poltsa bat atera zuen eta: Jan, esan zidan eta eman zizkidan kakahuetiak «qauqau», horiek direlako hemengo erremedioa tirrinaren kontra, neri jaten ari nintzela eta gero ere puxka batian zerbait efektua egin ote zidaten baina gero berriz ere behera, eztakit ze mikrobio edo ze tripazorri sartu zitzaidan nik ez bainuen sekulan halakorik izandu.

      Ai ai ai, esaten zuen emakumiak, begi irritxo batekin, antza grazia egiten zion nere situazioak, etzena bestalde oso graziosoa baina, etzen hain larria ere, emakumia oso sinpatikoa zen, pixka bat harritzekoa zena kontuan izanda zein misiorekin heldu ginen hara eta batez ere Krimo bere anaia edo zerbait holakoa bazen. Gero esan zidan: Jarri hor, jarri, inbitatu ninduen aulki txiki txiki batian jartzera, esan zidan: Gaztia zara... Baina gero ya etzidan besterik esan, etzidan beste galderarik egin, neskak baso bat te atera zidan tea denetako ona delako bai? eta hura ere lurrian azenario luxe batzuk xehe xehe egiten ari zen, tarte batian ixilik egondu ginen, ikusten zen emakumia preokupatuta zegoela bai? eta ni nengoen tokitik ikusten nuen beste kuarto batian etxeko jauna edo osaba, lehengo gizon hura, belauniko eta bere orazioak egiten ari zela, lehengo bi mutiko haiek kanpoan jolasten ari ziren, neskak berriz, aldian aldian begirada bat neri, gero emakumiak bere aletziak bukatu zituen eta bazijoala ardien bila, esan zuen, hura joan zen eta gu han gelditu ginen, ni nere botikatik jaten eta neska bere lanak egiten, orduan galdetu zidan nere izena eta nik ere beria galdetu nion, neskak izena zuen Naima, bapatian esan zidan: Kendu kamiseta. Kamiseta kendu? Parre egin zuen eta: bai, zikina neukala eta garbitu egingo zidala, nik ezetz eta etzela beharrik, baina harek baietz eta baietz eta kamiseta garbitu bitartian kanpoan dutxa bat hartzeko! Eta galtzak eta denak ere garbitu egingo zizkidala, galtzetan gainera zarrat txiki bat ikusi zidan eta hura ere josi egin nahi zidan! Baina nik galtzak eta ezetz ondo zeudela, baina dutxa bat bai gustora hartuko nuen zergatik nengoen igande goizetik dutxatu gabe, orduan joan zen, etorri zen, kamiseta garbia ekarri zidan! Eta hori oso ongi etorri zitzaidan zergatik baneuzkan kamionian beste bi kamiseta baina biak biajian ibilita biak ere zikinak, gero Sakiri kamioneko giltzak eskatu nizkion toalla eta kaltzetinak hartzeko, Krimo eta biak orain berriz ere lagun eta ardo botila bat ireki zuten, haiek han utzi eta Naima aurrian eta ni atzian kanpora joan ginen, hantxe ziren behiak, hantxe zen asto beltxa, umiak belarretan hankutsik eta oihuka txakurren artian pilota batekin jolasten ari ziren, neskak esan zien segi barrura! Orduko iluna zegoen baina ilargiak argi ederra ematen zuen, oraindik oso gogoan dut gau hartako usaia... Eta, nik arropak eranzten nituen bitartian berak kanillan mangera lotu zuen, baldia bete zuen eta bertan txoko batian pikotxian jarrita txinbo jaboi pastilla batekin garbitzen hasi zen, ni kaltzontzillotan bustitzen hasi nintzen, eta Naimak brometan: Edan, edan! esan zidan, jaboia pasatu zidan, ur tanta batzuk bota nizkion, ardiak biltzen ari zen emakumiaren ahotsak entzuten genituen, pixka bat gehixiago gozatu nuen uretan, gero kamionera joan nintzen janzteko eta itzuli nintzenian Naimak ya kamiseta zabaldu zuen eta orain hankak garbitzen ari zen, haren parian gelditu nintzen, elkarri begiratu genion, haren begietan ilargiaren distira ikusi nuen, esan zidan: Zeri begira zaude...?

      Orduan nere atzian Sakiren ahotsak: Hi ba al hator ala...?

      Joan, nora? galdetu nion nik.

      Barrakara! esan zidan.

      Sakik hango jendia ikusi nahi zuen bai? batez ere neskak ikusi nahi zituen, «zer moduz» ote zeuden eta diru kontuak argitzeko ere, Krimok ere etzuen jendia granjara eraman nahi ez baitzen fiatzen hango tipo batekin.

      Ba, Naimari gero arte esan nion baina hura ya enuen berriz ikusi, eta Saki eta biok gurdiaren atzian jarri ginen eta Pesetak arre! arre! esan eta kalop kalop abiatu ginen.

      Krimo dagoeneko abiatua zen hara aldera oinez, Sakik lepondoko bat jo zidan eta esan zidan: Hi haiz hi elementua... Eta, kamiseta ikusi zidanian: Horrek hirekin joan nahi dik, esan zidan, eramantzak, literan tokitxo bat egingo zioagu... Adarra jotzen zidan bai? eta pixka bat alegre zegoen, nik enion ezer esaten, gustora eta aidian bezalaxe nengoen, laxto bat jarri nuen ahoan eta lasai!

      Igual pixkat Naimarekin gustatu nintzen bai? Naimak berriz, zer pentsatzen zuen? Eztaukat idearik ere, egia esateko ezta erraza emakumiak entenditzen, nik benpein eztakit haiek nik nahi dudana nahi duten, edo zer nahi duten, orduan pentsatu nuena besterik eztakit: oraintxe lurrikara bat izango balitz, pentsatu nuen, eta gu puxka bateko hementxe gelditu beharko bagina, enintzateke bakar bakarrik egongo...

      Astoa lijero zijoan, aurrena terreno lisoan eta gero beheraka, gu klanka! eta klanka! ipurdiko ederrak hartzen genituen, bidia oso kaxkarra eta estu estua zen, ilargiaren argitan ikusten ziren alde batian garien eskutadak multzo txikitan bilduta, bestaldian arbola haundiak zeuden haien izena erderaz alkornokiak, neri dena ederra iruditzen zitzaidan zergatik neretzako dena berria zen, inoiz enintzelako lur haietan izandu.

      Sakiri sobrare besoan eulizar batek edo mandeuli batek heldu zion, eta: Euli nazkagarriok! esaten zuen, eztituzte ba, hor eta hor, behi gorotz pastel ederrak, gugana zertara etorri behar dute! Nik parre egin nion, halako okurrentziak!

      Bitartian Peseta asto beltxarekin hizketan ari zen, ni kontentu nengoen eta fistu batzuk bota nituen, Sakik esan zidan: E, e! ez pasatzeko...

Handik pixka batera eta errekaren hotsa aditzen zen toki batian malda txiki bat igo dugu eta hantxe zuhaixken artian ondo gordeta zegoen baserri batera iritsi ginen, han baziren kaktusak eta beste landare haundi batzuk eta kainabera batzuk ere bai, txakur mehe bat inguratu zitzaigun eta «konpromisoz» pixka bat usmatu zigun, bertan gurdia utzi eta Pesetak esan zigun barraka non zegoen, etxetik berrogeita hamarren bat metrora zegoen eta aterik etzela barruan argi moteltxo bat ikusten zen han, bertan Pesetari agur esan genion etxe hura zelako sobrare bere etxia eta gu bidetxiurretik abiatu ginen.

      Barraka hura egur eta kainaberekin eta metal plantxekin eginda zegoen, kanpoan lastoa eta barruan simaurra edo ardi baba zegoen, sartu eta hantxe ilunian koltxoi zahar batzuen gainian hiru gizon eserita zeuden, haiei kaixo esan genienian kortina batez bestaldetik Krimo atera zen eta esan zigun pasatzeko hara, han eta kandela baten argitan sofa batian jarrita bi neska zeuden, haien izenak esan zizkigun, han etzen saludorik edo esku txokatzerik izan, bi neskak galtzekin jantzita zeuden, bat txikitxoa eta haragi ederrekoa zen eta harek zeukan soinian kamiseta txuri manga luzeetako bat eta ilia atzian bilduta zeukan, bestia berriz txandalarekin eta buruan painueloarekin eta sandaliekin jantzita zegoen, azken hori zen Lila, hori haundiagoa zen eta basa behorraren aurpegia zeukan, Sakik gero esan zidan hura «regularra» zela baina nik uste etzegoela batere gaizki eta bestia berriz Sakik «bastante» esan zuen eta neri berriz iruditu zitzaidan oso neska polita, gero jakin nuen bi neska haiek Krimoren lagunak, Umaimak «bilatu» zituela.

      Lila zen orain erdia eta gero beste erdia pagatu nahi zuena, horrek erderaz tutik etzekien eta bestiak ere frantsesez ondo baina espainolez hitz pare bat eta kito, hala bada Krimoren bitartez hizketatu ziren, Krimo istant batez atera zen eta han ziren gizon haiei esan zien errekara joateko, eta hori zen noski haiek ez aditzeko ze kontuak esaten zituzten, gero Krimok aulki bana eskeini zigun eta esan zion Lilari esateko esateko zeukana, neska oso apuratuta zegoen baina aldi berian ikusten zen etzela neska lotsati bat, hori bai hizketan ilun samarra zen eta gauza denak nahastu egiten zituen, esaten zuen haur txiki bat zuela eta orain Rabaten bere amarekin utzi zuela haur hori berak ezin zuelako mantendu, berak lan asko egin zuela baina lapur batzuek dena kendu ziotela eta ematen zigun hura zela aste haietan bildu ahal izan zuena eta baita Zinebek utzi ziona, Zineb zen han zena, bestia, baina gehiagorik etzuela eta gehiago izan balu den dena emango ziola Espainiara joan behar zuelako, dirua behar zuelako bere haurrarentzat, inon eta berak, Sakik, nahi balin bazuen errueda baten barruan joango zela eta Espainian prest zegoela egiteko zernahi eta dudikabe orain pagatzen etziguna gero han pagatuko zigula eta Krimo testigu zela eta Krimok bazekiela non bizi zen bere familia eta gezurra esaten bazuen bilatuko zuela...

      Hari Sakik erantzun ziona izan zen ba, Krimok jakingo zuela bera nongoa zen eta jakingo zuela bere familiaren berri baina berak etzekiela deus eta berak Krimo etzuela ikusiko han eta nola fiatu behar zuen, baita ere esan zuen berak Espainian lan seguru bat eskeintzen ziela eta horrek balio zuena balio zuela eta berak ezin zuela inor bere aurpegi politagatik eraman.

      Eta Lilak: Bestela ezin zuela, bere haurragatik eta gehien maite zuenagatik zin egiten zuela bestela ezin zuela... Hartan Krimok ya utzi zion itzultziari, neskak arabez segitu zuen, haize ikutu bat zuen baina moko ona zeukan, hartan Sakik neri begiratu zidan eta buruari eraginez esan zidan: Ikuste'k? Azkenian jendia debalde eraman beharko diagu, hi!

      Azkenian gu ere denboraz eta diruz ere ez geunden oso sobrante eta deskuentua onartu genuen, gainera Sakik klubeko tipo hari bost nesken hitza eman zion eta bakar batekin azaltzia penagarri samarra zen bai? eta errebaja eta guzti Sakirentzat negoziorik onena zen, esperantza baitzuen tipo harek neska bakoitzagatik gutxienez beste kilo bat emango ziola, noski neskek etzekiten hori eta Lilak mesedez eskatzen zigun eramateko baina Sakik baietza seguru zeukan, kontua zen jokua jokatzia eta ahal zen gehiena ateratzia.

      Hala behintzat Lilak apal apalik eskerrak eman zizkion Sakiri eta handik aurrera ixil ixilik gelditu zen, bitartian eta denbora guztian beste neska, Zineb ere oso ixilik egon zen, negozioa lotu zuenian Lilari eskua heldu zion eta Krimok orduan kanpora hots egin zuen eta oso laster gizon haiek sartu eta gu aulkiak hartuta kortinaz bestaldera pasatu ginen, hiru haiek beren koltxoietan jarri ziren eta haiekin erdi ilunpetan edo frantsesez esaten den bezala txakurraren eta otsoaren artian egondu ginen.

      Gizon haiek, bueno bi gizon ziren eta bestia Slim edo Selim zen, nere adinako mutila, hirurak ziren Beni Mellalgoak, hori da probintzia bat oso jendetsua eta dagoena hemendik urruti, Atlasen ondoan, han gehienak omen dira fellah eta igual horregatik da hango jendiak, askok eta askok, Europara joan nahi dutela, hemen iparraldian hangoei arropan eta figuran ere begi kolpe batian segituan antzematen diezu, pentsatzen duzu: hori zerbait badabil hemendik, batzuk oso galduta ikusten dira eta mafiaren oso menpian, gero asko izaten dira Jenifrakoak ere eta Oujdakoa ere jende espeziala eta bere modukoa izaten da, neri hango, Beni Mellalgo jendia gustatu egiten zait oso menditarrak baitira eta asko da baita ere Selim orain nere laguna delako.

      Bueno eta lagun horiek ziren Mohamedek han kolgatuta utzi zituen haietakoak eta handik hara okasio baten zai zeudenak, haiek lehenago esan dizudanez pateran saiatu ziren eta lagun batzuk ito eta bestiak harrapatu zituzten eta bueltan Mohamedek etzien diru koxkorrik eman, eta nola hala zorrak eginda edo bakoitzak ahal izan zuen moduan berriz ere diru bat bildu zuten, esan behar da lagun horiek ez direla erabateko «tiradoak», azken batian pateran edo gurekin bezala kamionian joaten direnak zerbait dutenak dira bai? ezertxo ere ez duenak muga kamionaren azpian eta ixtilu batian pasatu behar du.

      Kontua da haiek, kasu aparte zirelako Krimori «bi millon» eman zizkiotela baina Sakik nahi zuen haiek Mustafak eta besteek bezala «hiru millon» pagatzia bakoitzak, eta Krimok hartan egin zuen berriz ere bitarteko lana aber ados jartzen ziren eta noski berak ere depaso beretzat beste puxka bat altxatu, baina noski etzuen hori esaten eta «majzenaren» aitzikia jarri zuen, gobernuaren aitzikia, eta nik uste dut hala zela, esaten baitzuen: Majzenak beti gehiago nahi du, haren gosiak eztauka limiterik eta egun hauetan gu kontrolatzia beste zereginik eztu...

      Hari hiruren izenian hitz egiten zuenak kontestatu zion: Prezio bat esan zenigun eta orain gehiago nahi duzu, gure seme-alaben ogia jaten ari zara, non dago zure hitza?

      Eta Krimok: Neure poltsikotik jarri dut dirua, nik ere hainbeste jarri dut, nik ere badut familia, hiru seme-alaba ditut, hiru! ez al da egia, diodana?

      Hori neri galdetu zidan eta nik noski seme-alabarik bazuen edo zer zuen idearik enuen eta zer esan behar nuen!

      Hori dena arabez izan zen besteek etzekitelako beste hizkuntzarik baina Krimok gauza batzuk erderaz esaten zituen Sakirentzat... Eta Sakik: Ba al dakite lana badutela han? galde egiezu.

      Baina Krimok esan zuen: esan ziela eta bazekitela, baina haiek bestaldera pasatzia besterik etzutela nahi, lagunak bazituztelako «Levanten», nik eztakit hori non den, eta behintzat hara nahi zutela joan!

      Abdelhak hori, bere eta beste bien izenian hitz egiten zuen hori etzen oso negoziatzaile bikaina eta motel samarra ematen zuen baina ladrilloa baino egoskorragoa zen, noski hura ere fellah eta douar edo herri txiki batekoa zen, aurreko urtian mendian lehor haundiak eta uzta txarrak izan omen ziren eta etxia utzi beharrez enteratu omen zen bazela sare bat... Sosak ahal izan zituenak bildu, Tanjara joan zen, mugalari bati sei mila dirham eman omen zion, harekin zita egin omen zuen, hura ez omen zen azaldu... Mohamedekin berriz, harek ez omen zuen dirurik batere galdu: diruak ostutakoan Abdulekin topo egin omen zuen eta honek esan omen zion, biaje baterako hamabost lagun biltzen balin bazituen bera doan pasatuko zuela, jo zuen batera jo bestera, bilatu zituen behintzat hamabost lagun haiek, beste kuadrilla batekin batela bete zuten... gero dakigunez batelak hondoa jo zuen eta desgraziaz hiru lagun ito ziren eta bizirik atera ziren haietatik gehienak beren etxeetara itzuli ziren eta berarekin orain Slim eta Kebir bakarrik gelditu ziren.

      Selim Lkasiba izeneko herri batekoa da, mendi ondoan eta oso herri polita izan behar du, esan bezala bera orain nere lagun ona da baina orduan eta ilunian bera txoko txokoan eta aurpegia apenas ikusi nion, bestia zen Kebir, hura ere hango herri batekoa eta Selimen familia ezagutzen zuena zen, gizon haundia zen eta kuriosoa! tripa ere galanta zeukan, hemen gizon gehienak flakostak izaten baitira eta oso gutxik eta poliziek eta holakoek bakarrik izaten baitute halako tripazarra, Kebir gizon ona zen eta malezia haundirik etzuena, azkenian gehiago pagatu behar zela eta, ez Sakik nahi beste baina zati bat pagatziarekin konforme gelditu ziren eta, Kebir horrek egin zuena, bera baitzen kuadrillako «kajeroa», txaketako poltsikotik billete mordo bat atera zuen, diru asko ematen zuen eta Sakik uste dut etzuela hura ikusi, Abdelhakek ukondoarekin jo zuelako Kebir saihetsian... Ni nere artian: hau duk gizon puska, eta: enauk zozo bakarra, pentsatu nuen, bueno, esan dudan bezala azkenian eta nola hala tratua itxi egin zuten, Saki pixka bat muxinduta zegoen, esan zidan erremuska: Martxa honetan negozio kamutsa aterako zaiguk!

      Gero mobida txar bat izan zen Ali delako batekin eta hori izan zen hemengo aldian izan genuen estropezu bakarra, eta oraintxe esango dizut gauzak nola gertatu ziren.

      Saki besteekin diru kontuan ari zela bapatian nik sumatu nuen sabelian beste estutu bat eta esan nion Sakiri: Oraintxe natorrek.

      Hartu nuen ba etxeko bidetxiurra eta handik kainaberetara sartu eta hantxe nere egitekoak egin eta belar ihar batzuekin ipurdia garbitu nuen, bitartian eta han nengoela ikusi nuen tipo bat barrakara zijoala, hura itsututa zijoan eta harek eninduen ikusi ni, gero berriz, ni kainaberen artetik atera nintzenian hango etxe hartatik gizon bat atera zen eta: E! e! hots eginez eta neregana lasterrian etorrita: Nondik hator! hots egin zidan eta ya harrapatu eta besotik heldu zidan, gizon zahar bat zen aurpegia dena zimur eta mila demoniozko haserria zeukana, saiatu nintzen libratzera baina harek orrikekin bezala gogotik atxiki zidan, esaten zidan lapurra eztakit zer, eta aber non jaso nituen... eztakit zer ziren, ustez nik ostutako zerbait, ni aluzinatuta nengoen eta nik ezer enuela jaso inondik eta neria etzenik ezer ez neramala eta Krimoren laguna nintzela, azkenian behintzat hura ohartu egin zen ekibokatuta zegoela, besoa libratu zidan baina: Hi zer haiz, galdetu zidan, gaiztoen kuadrillakoa? hori esan zidan, nik: Zertaz ari zara, aitona? Baina berak: aber han kanpoan zer egiten nuen eta aber gaua izarren azpian pasa behar al nuen, esan nion kaka egitera atera nintzela, baina harek: Eztuk ba, esan zidan, diruarekin ihes egin nahiko? Hura bere teman eta ni flipatuta, etzen oso baju ere ari eta ni nere artian: barrakatik ez ote dute aditzen? Esperantza, baten bat etorriko ote zen, baina inor etzen etorri eta eskerrak halako batian etxe hartatik Pesetaren ahotsa: Ba, sahbi, sahbi! Noski ni laguna nintzela eta uzteko pakian esaten zion.

      Azkenian gabonarekin bidali ninduen zaharrak eta ni pixka bat sunsunduta barrakara itzuli nintzen. Eta, han ere musika zegoen eta horregatik besteek etzuten zaharraren purrustarik aditu, eta guztia izan zen nik ikusi nuen eta orduan hara sartu zen tipo harengatik, Ali zela esaten zuena eta jendiak hala deitzen zuena baina benetan eta gero jakin nuenez Boujmi izena zuena, Tanjakoa bera eta eztakit nondik eta nola heldu zen hara, eta hori zen tipo bat hemen esaten den bezala «ez ona» eta guk esaten malapartekoa, denekin gaizki eramaten zena eta inork etzuena maite, hura zaldiarekin engantxatuta zegoen bai? eta orduan eskasia edo monoa izan behar zuen eta burua zeharo ilunduta eta errabiatuta zegoen, azkena eta eguerdi hartan zer egin zuen eta gero gurdian Krimok kontatu zigun: Eztakit zer zela eta barrakan Ali eta besteen artian iskanbila atera zen eta gero Pesetaren amonak fuente batian bazkari egitekoa ekarri zienian besteek Aliri jatekoa ukatu zioten, orduan harek zer egin zuen eta egin omen zuen zaka! fuentia hartu eta kanpora eraman omen zuen, errekan berak bakar bakarrik jateko, hori gainera debekatuta zeukatena zen, egunez ateratzia, orduan noski, bestiak bazkaldu gabe eta haren kontra krixton amorruarekin zeuden, gainera Krimok sospetxa baino gehiago ere bazuen hura izango zela granjan antxumia lapurtu zuena, beste egun batian auzoko gizon batek arbola batetik fruta lapurretan ikusi omen zuen eta zerbait esatera zijoala Alik hura harrika korritu omen zuen, noski Pesetaren aitonak harekin konfunditu ninduen eta gabian katu guztiak omen dira grisak baina hura eta biok ez ginen kif kif, ez ginen batere parezidoak.

      Kontua da besteek eta Krimok ere etzutela nahi hura beraiekin joatia, harekin bidian problemak besterik etzirelako izango, baina harek biajia pagatu egin zuen bai? eta ni heltziarekin horretan ari ziren, Krimok billete sorta bat eman zion Aliri eta pake pakian joateko esaten zion, baina Ali oso haserre eta billetiak lurrera bota zituen eta berak etzuela dirua behar, berak atzerrira joateko pagatu zuela eta orain nahi bazuten eta nahi ez bazuten ere bete egin beharko zutela hitz egindakoa, harek erderaz eta zuzenian Sakirekin negoziatu nahi zuen baina Sakik mobida ikusi zuenian esan zuen berak etzekiela ezer eta besteekin konpontzeko, etorri zen Saki neregana ba, eta biok kanpoan ginela, barruan Abdelhakek esan zion Aliri: Hartzak dirua eta hoa, hoa eta oiloek hortzak dituztenian etorri, eta Krimok, berriz: beria etzuena ematen ziola eta zerbait ematen zionerako kontent egotia zeukala, eta nahi balin bazuen hartzeko diru hura eta bestela eskutsik joateko baina benpein etzela beraiekin inora ere joango, Alik azkenian billete haiek bildu zituen eta han dirua falta zela! garraxi egin zuen, aber zeinek lapurtu zion, han denak lapurrak zirela eta lapurren eta puten paradisua zela hura. Hura bai tipo pozoie amonak esaten duen bezala, ahotik aparra zeriola eta erabat bere onetik irtenda zegoen, barrakatik atera zen eta bere atzetik Krimo eta Kebir ere bai hura kalmatu nahian, inposiblia zena, Alik behin eta berriro bere behatz potoloan txistu egiten zuen eta airian gurutziak egiten zituen eta zemai egiten zuen: bera gabe etzirela bizirik inora ere joango! Krimo harengana joan zen baina Alik harri bat hartu zuen eta oihuka esaten zuen: ametitzen ez balin bazuten disparate bat egingo zuela, bere burua zartatuko zuela, Krimok harria kentzeko eskua luzatu zuen eta Alik hari bota zion harria, eskerrak Krimoren erreflejuak eta harriak besoa jo zion, bitartian Kebir inguratu zen eta Aliri matrailian krixton okallekoa jo zion, mutilak lurra jo zuen eta seko baino sekoago gelditu zen hantxe, bitartian bestiak eta neskak ere atera ziren, Ali arrastaka eraman zuten lasto metaren kontra eta Krimok esan zuena: Horrek puxka bateko pakia!

      Gero barrakara sartu ziren haiek eta Krimok azkeneko errekaduak eman eta handik bi poltsarekin atera zen eta bat neri eman zidan, eramateko gurdira, poltsa haiek Zineb eta Lilarenak ziren zergatik haiek biharamunian eta lehenengo argiarekin oinez joan behar zuten granjara, eta bera eta noski Saki eta hirurok Pesetaren etxera joan ginen, han zegoen zaharra gure zai eta dudikabe bullak aditu zituen, pixka batian Krimo harekin aritu zen, bukaeran besarkatu zuen eta despeditu ziren, azkeneko behintzat eta lehen bezalaxe gurdian granja aldera abiatu ginen, orduan maldan gora eta polikiago, astoa ere etzegoen oso umore onian eta burrufada batzuk egiten zituen, bidian Krimok Aliz kontu pare bat esan zigun eta gero ixilik joan ginen, gu ere ez ginen lehen bezain «irrizu», Saki ere pixka bat itzalita zegoen, galdetu nion: Zer, nekia? Zera, esan zidan, burua armiarmaz beteta zaukat! Noski nekia zuen eta bitartian tabakoa bukatu egin zitzaion, eta granjara ailegatu ginenian aurreneko gauza, kabinara joan eta zigarrilloa piztu zuen.

Han ginela almazen barrenetik Mustafa azaldu zitzaigun. Krimo? galdetu zigun. Krimo gurdia patioan aparkatzera joan zen eta ya bazetorren guregana. Bertan solas pixka bat egin zuten biek eta, nere ustekabia, txabolan ziren Iassin eta Ahmed eta gizon zaharraz gain, haiekin beste hiru lagun etorri ziren, haiek ere noski gurekin joateko, eta haiek ziren gure ekipajeko azkeneko «arimak». Eta, nonbait neuk bakarrik enekien ezer, Sakik ere bai omen zeukan lagun haien berri baina ia seguru ematen zuen azkenian etzirela etorriko eta Krimok berak ez omen zituen dagoeneko espero.

      Mustafari aditu nionagatik eta aurrena pentsatu nuena, haiek Mauritaniakoak zirela, baina gero jakin nuen Nigeriakoak zirela baina Mauritania izeneko Tanjako pentsio batian egonak eta handik ekarri zituztela, haiek ba omen zeramaten, hauek ere gero jakindako kontuak, beren herritik aparte eta batetik bestera bi urte! jo hona eta jo hara itsasoa pasatu nahian, Sebtan ere egon omen ziren kanpo batian atxilotuak eta orduan ya libriak eta diru pixka bat eginak eta haiek ere orduan gurekin aukera.

      Bi gizon eta emakume bat zirela, Krimok esan zuena, guk orduan ez bait genituen ikusi, haiek ez baitziren beren etzalekutik atera, bakar bakarrik Krimo haiengana joan zen eta handik bost minutura gabe berriz ere gurekin zen eta diru freskoa zekarrela, haiek eztakit nondik aterata frankoekin edo Katik esaten zuen bezala liberekin pagatu ziguten gainera! Noski haiek ez ikustia izan zen eta gau hartan Sakiren ametsak: Beste tipa bat, esan zidan, eta ipurditsua gainera, ba al dakik horrek zer esan nahi duen? Urria parparka!

      Azkenian eta bazen garaia, Krimo eta Mustafa norbere txokora eta gu ere kamionera erretiratu ginen, Saki oraindik ere diruak kontatzen egon zen eta denak poltsa batera bilduta toki sekretuan jaso zituen haiek, esan behar da berak dirua han ere beti hola ibiltzen zuela, ez baitzuen bankuekin ezer ere nahi: Lapur horiek... esaten zuen, baina, hori baino gehiago nik uste, Andoainen behin esan zidana zen, alegia, berak aurretik maneju ez oso garbi batzuk ibili zituela eta, kontu guztiak enbargatuta omen zeuzkan, nik eztakit hori zer den baina, benpein fitxatuta zegoela, bai?

      Gau hartan, kabinan geundela nik esan nion: Orain, dirua dugula, ja eta alde egingo al dugu? brometan, noski. Eta Sakik: Segizak lotara Tximi, segizak lotara lepoa oraindik ere estima pixka batian balin badaukak!

      Ordia, lo egiteko beta haundirik ez genuen izandu ze, begiak ixterako granjan oilarra lata ematen hasi zen eta, handik geroxiago nik uste, bi ordu? askoz gehiago ez, Krimok esnatu gintuen.

Orduko Zineb eta Lila eta Beni Mellalgo gizonak ere etorri ziren eta denak, haiek eta bestiak eta hiru beltzak ere almazenian zeuden lasto pardelen artian jarrita.

      Lehenengo ikusi genuena eta eserita bazegoen ere ikusteko modukoa zen: neska beltzak krixton zorroa zeukan, haurdun zegoen bai? eta ez hiru edo lau hilabetez. Horrek Sakiri etzion batere graziarik egin, Krimok etziolako halakorik esan eta gainera, neri esan zidana, neska harekin zer egin behar genuen? Hala zegoela hura klubera eramaterik etzegoen, baina hori gutxienekoa zen eta etxera zijoazela Krimok Sakiri esan zion, neskarekin zegoen gizon haietako bat bere gizona zuela, noski txarrena eta Saki estutu zuena zen hala egotia bera eta zuloan estado hartan sartu behar izatia, Krimok zazpi hilabeteko zegoela esan omen zion, hala esan omen zion neskak berari, eta Sakik esan omen zion hala izatia hobe! Eta gero neri esan zidan: Hori gure Axierrekin batetsu etorriko duk! nik orduan jakin nuen Axier jarri nahi ziotela beren semiari, eta hartan, Sakik esan omen zion Krimori, jakingo zutela beraiek zer egiten zuten, eta bidian zerbait pasatzen balin bazen, hor konpon!

      Hala bada, Saki eta Krimo etxera joan ziren eta Sakik esan zidan: Hi! beraiekin joateko, baina ni kanillan musua garbitzen ari nintzen eta Selimek orduan, artian nik enekien haren izena baina, han itzalian jarrita zegoen eta: Zu hangoa zara? galdetu zidan, eta nik: Bai, irriparre batekin begiratu zidan, ya Saki eta patioan izkutatu ziren eta, ni egia esateko beste inorako ez baina oherako hobia nengoen, hartara Selimen ondoan jarri eta begiak itxi nituen, eta Sakik behintzat kafesniarekin eta gosari legia egin zuen, noski bera txoferra zen eta, besteen aldian atentzio pixka bat merezi zuen, bai?

      Handik laster bueltan ziren biak, Krimok kapazo bat zekarren eta barruan ogi fin edo crêpe bezalako batzuk, Krimok haiek partitu zituen, esanez: Hau da gure azkeneko janaria eta barruan eztago jaterik eta norbaitek beste beharrik balin badauka, orain egitia dauka eta gero aguantatu dezala! Esan behar da Selimek ogi fin hura, berak deitzen diona «mesmen» baina hemen iparraldian esaten da «rgaif», Selimek hiru mokadutan ziplatu zuela, zergatik barrakako bestiak bezalaxe berak bezperan baraua egin zuen!

      Bitartian Saki gabarrari lona kentzen hasi zen, ni ere igo nintzen, jarri genuen bere tokian eskalera, gero Krimok esan zuen: Iala! esan nahi duena: Goazen! eta ya denak inguratu ziren, Sakik gabarrara igotzen laguntzen zien eta nik eskalerari eusten, bobinen arteko pasilloan eta pataten artian banan banan eta kontu pixka bat eginez pasa behar zuten, aurrena Lila eta Zineb sartu ziren beren poltsekin, gero Fati, beltza, eta bere gizona, lehendabizi hau eta gero andria poliki poliki, haien atzetik beste gizon beltza zetorren, eta harek, Sakik ikusten, bazeraman gerrian lotuta mobila, eta hari, erderaz: E, negro, itzalita izango duk ala! esan zion Sakik. Bestiak, begirada harro batekin: Claro, esan zuen, eta barrura joan zen.

      Beltz haiek halakoxiak ziren, kalma haundikoak eta haiek, orduan larria bazuten, ederki asko disimulatzen zuten. Bestalde Nigeriakoek fama hori dute, harro samarrena, eta ni oraintxe hasi naiz beltzak hemengoak edo hangoak eta batzuk besteengandik pixka bat berexten, hala Nigeriakoak sendoak dira eta inglesez jakiten dute, Senegalgoak dira meharragoak eta hango emakumiak oso guapak dira, esan behar da beraiek ere aprobetxatu egiten direla hortaz, eta orain Senegalgoak aipatu eta gogora etorri zait behin Donostiako puertoan tipo bat sartu zitzaidala «negozio» bat eskeintzen, esan zidan Senegalgoa zela, gero hurruna plazan Iñakiren aitari esan nion, eta harek: Badakit nor den hori, horrek dio Senegal, hori ez Senegal, hori Somalia, horrek eztaki wolof... Bueno eta beltz haietaz ezin besterik esan, zergatik gero haiekin ikusi eta ez ikusi izan zen eta gero esango dizut nola.

      Bestiak ere sartu ziren banan banan, Krimo bera azkena eta harekin hamahiru ziren. Bueno eta ya denak barruan zirela, handik Krimok hotsa: Ura! eskatu zidan, pataten artian utzi zituztelako botilak, eman nizkien ba ur botila haiek eta gero eskalera gainetik azkeneko begiratua eman nuen, Krimo ez beste guztiak eseri ziren baina zeuden oso juxtu! Oraindik ikusten ari naiz, izkina batian hiru emakumiak beren poltsen gainian jarrita eta gero beste guztiak soinian soinekoak besterik etzeramazkitela eta hankak bil bil eginda oso bata bestiaren gainian oso nolabait, gainera han barruan beroa hasi zuen, Fatik minaren aurpegia eta hankak bere gizonaren gainian zabalduta zeuzkan, Kebir haundia izerditan eta eskuarekin tapatuta begiak, haren ondoan Ahmed buruan trapu busti batekin, gaua inondik ere sukarrarekin pasatu baitzuen, denen erdian zaharra kuku kuku eginda eta oso apuratuta neri begira zegoen eta Zineb berriz, burua paretaren kontra eta irriparre triste bat eskeini zidan.

      Gakoarekin tira eginda lona korritu zuen Sakik, eskalera kendu, paleak berriz ere ondo ajustatu genituen eta gu ya jeitsi eta gabarra itxi genuen.

      Bueltako bidia ezagutzen genuen eta errekan kontu pixka bat baina karreterara problemarik gabe iritsi ginen eta handik ere zuzen eta aise, Tanja baino hamar bat kilometro lehenago xortak zeuden eta Sakik: Putakumiak, eta: Emaidak pakete bat, ya haiei emateko eskuan tabako paketia hartuta zeukan baina haiek eskuarekin segitzeko adierazi ziguten eta bastante.

      Gero hiriko sarreran jende pilo bat zetorren oinez karreteraren erditik eta ez ginen berehalakoan ohartu entierro bat zela! Kotxiak gure aurrian eta beste aldian ere denak geldirik eta motorrak itzalita zeuden eta Sakik aurrena: La madre que le parió! Eta etzuen berak itzali motorra zergatik Krimorekin hitz egin zuen bezala motorra itzaltzia puertora heldu ginela seinalia baitzen, baina jendia guri begira zegoen eta batere begi onekin ez! Eta Sakik: A tomar por culo! esan eta motorra itzali zuen, hori baita hemengo kostunbria edo legia entierro bat izaten denian.

      Han egondu ginen hiru lau minutuan eta ya kamionaren atzetik mutiko batzuk hurbildu ziren eta nik uste jolasian baina auskalo! kamionaren azpiak begiratzen hasi ziren, Sakik atia ireki zuen eta: Alde, alde! oihu egin zien haiei, noski beldurra zeukan, behin Casako autopistan gertatu zitzaion bezala, kuadrilla batek erremolkia asaltoan hartuko ote zuen.

      Asteazkena zen, puertoan sartu ginenian goizeko bederatziak, eta nik, orain parre egiten dut, baina orduan pentsatu nuena: ederki goazek, bihar iluntzian han gaituk, asteburuan parranda pixka bat egin eta astelehenian lanera niak!

Kamionen errezintoan, Sakik sarrerako polizia majo saludatu zuen eta kamiona beste kamionen artian aparkatu genuen. Jeitsi ginen.

      Hori zer den ikusi gabe eztakit imajinatuko duzun. Poliziak eta polizien morroiak, kamioneroak, denetako saltzailiak, mutiko pobre bandak kamion egoki bila... Eta hori, trafiko askorik etzela, zer izango ziren ba, gu ailegatu ginenian hogeita hamarren bat kamion?

      Gero segituan beste batzuk etorri ziren, baina han etzen kolarik eta han etzen bururik eta etzen isatsik ere, bakoitzak ahal zuen tokian uzten zuen eta han kamioneroek ere «busca la vida» ibili beharra zeukaten, noski Saki horretan espezialista zen, bai? Esan zidan: Ez mugitu hortik, eta bera paperak hartuta aurrera joan zen jeferen baten bila.

      Han aurrian poliziak magrebiarren furgoneta batzuk hustutzen ari ziren, eta hesiaren aldian ere beste polizia batzuk kamion bat begiratzen ari ziren, kamion hura Valenciakoa zen eta zeramazkien lurrezko ontzi edo pote haundi batzuk, polizia bat eta bi morroi igo ziren erremolkian eta gainian zeuden ontzi haietako batzuk lurrera jeitsi eta denak banan banan barruan begiratzen ari ziren.

      Ni mutikoen banda haiekin flipatuta nengoen. Porra eskuan zuela polizia bat haien atzetik zebilen eta haiek, orain zulo batetik hesi barrutik atera, orain beste zulo batetik berriz ere sartu, polizia hura eta han ziren bestiak burlatu ezezik, sartu ere egiten ziren kamionen azpian. Bat ikusi nuen, hura ez oso gaztia hala ere, kamion batian, errekanbioko erruedaren atzian izkutatu zena, eta txoferra, suekoa edo holakoren bat zen, tipo rubio bat, bere kabinan, atia zabalik eta hankak ere zabalik, ezer ez balitz bezalaxe zegoen!

      Klaro, mutiko haiek, ni han nintzelako ezajola papera eginez baina, gure kamionari ere begiak jarrita zeuden, eta ni, orain alde batian, orain bestian, ezin nintzen deskuidatu minutu erdi batez, bitartian etorri zitzaidan tipo bat kristalak garbitu nahi zituena, beste batek eta harek txapa bat sartu zidan txokolatia saldu nahi zidan, hirugarren batek, eta eztakit hura nondik eta norako elementua: Emaidazu berrogei dirham, esan zidan, eta txakur horiek begiratu gabe pasatuko zaitut... Nik denei ezetz eta mutikoak beti bistatik galdu gabe, egia esateko enengoen ez oso lasai!

      Halako batian Saki etorri zen, zigarrilloa piztu zuen eta: Aber, aber, esan zuen. Nonbait gu ailegatu baino lehentxiago barku bat abiatu zen eta ia seguru zen hurrengoan gu sartuko ginela, zergatik xortarekin hitz egin zuen eta, diru pixka bat mediante, berehala gurekin zela esan omen zion. Baita, Sakik kale saltzaile haietako bati gorra bat erosi zion eta buruan jarri zidan neri, bisera duen gorrita horietako bat zen, hemen tarbuxa esaten zaio horri.

      Eta, hala ari ginela, gure atzian beste kamion bat jarri zen eta, nik bapatian ikusten, kamionaz bestaldetik mutiko bat guriaren azpian sartu zela, atze atzian, amortiguadoreen aldian. Hi, esan nion Sakiri, hor bat sartu duk. Saki pixka bat makurtu zen, mutikoa ikusi zuen eta: Utzi, esan zidan. Ni nere artian: hau zer tramatzen ari da...?

      Eta, denbora berian, pare parian ginen eta gabarra barrenian hots batzuk aditu genituen, orduan Sakik ere galdu zituen kolore guztiak! Hitzik esan gabe eta ikara batian egondu ginen, baina gero ya etzen beste soinurik atera. Klaro, kanpoan ere bero latza orduko, ni pentsatzen: hauek barruan txikle eginda egongo dira. Eta, Sakiri belarriaren ertzian: Ondo ote dira...? Sakik disgusto keñu bat egin zuen, eta: Hobe diagu ez pentsatzia, esan zidan, bestela txoratu egingo gaituk.

      Bitartian Valenciako kamionian suge bat, paisanozko bat ari zen destornilladore baten heldulekuarekin kajaren eta traktoriaren juntura denetan tak, tak, kolpetxoak ematen, Sakik esan zidan: Txokolate bila, eta polizia haiek krixton belarria zutela. Ni nere artian, baina enuen ezer esan: behintzat ez al da etorriko gurera... Handik ateratzeko krixton gogoarekin ni.

      Sakik, berriz, erre eta erre baina, situazioa nahiko kontrolatzen zuela ematen zuen. Haietako batian larruzko txupa bat saldu nahian tipo bat etorri zitzaigun, eta nik: La, la, ezetz esan nion alegia, eta Sakik orduan, baina apaletik: Hi, esan zidan, hemen erderaz egintzak. Baita, gure aldamenetik pasatu zen tipo bategatik: Ikusten al duk hori? Babuxa horiak eta jilaba zuri zuria jantzita zegoen, eta: Zer ba? Eta Sakik: Erregiaren serbizioetakoa duk, hala esan zidan...

      Oraindik ere zigarrillo pare bat erre zituen Sakik, kamionero batekin hizketa pixka bat egin zuen, azkenian etorri zen gure xorta, gure polizia: hura zen Sakik hitz egin zuena, eta gauzak agudo egiteko diru pixka bat eman ziona...

      Gizen samarra zen eta berarekin bere «sekitoa» ekarri zuen: trastiak deskargatzen zituztenak, xortari zakilaren puntan jarri ezkero, eta beste morroi pare bat.

      Sakik atiak ireki zituen eta morroi haietako bat, sugia nik uste, gabarrara igo zen. Xorta bera etzen igoko noski, bere tripa eta bere paperekin lurrian nahikoa lana baitzeukan. Behintzat igo zen harek begiratu bat eman zuen, bestiari zenbat bulto zeuden esan zion eta bestiak konprobatu zuen, bale! Joe eta koipe pixka batekin makina ze fin dabilen!

      Bestia jeisten ari zela, Sakik xortari keñu egin zion, nola azpian mutikoa zegoen, xorta pixka bat eta tripak uzten zion moduan makurtu egin zen eta, belauna lurrian zuela, saiatu zen mutikoari heltzen. Mutikoa, ordia, hura baino azkarragoa izan eta, beste aldera salto eginez ihes egin zuen, hori bai, bertan zapatilla bat utzita. Xortak hari: Ferfut, «patxiku salto», hots egin zion, itzuli hadi hire amaren alura! Eta, bitartian igo zenak Sakiri: Hi, emaidak zerbait gosaritako. Saki, kaja ixten ari zela hari billete txiki bat eman eta bestiak eskerroneko keñu bat eginda, beste norabait abiatu ziren...

      Zailena eginda zegoen, orain falta zen «destornilladoria» ez etortzia, momentu batian ematen zuen gure aldera etorri behar zuela baina xorta batek handik: Mhamed! deitu egin zion eta... pake!

      Orduan Sakik neri: Hoa zerbait hartzera, esan zidan, ni gelditzen nauk hemen. Eta, bai gustora joan ere! Kafeterian zumo haundi bat eskatu nuen eta bistan da hura hasiera besterik etzen, baina nik alibio bat neukan...

      Egongo nintzen bost edo sei minutu han, atera nintzenian: Ostia, kamiona! Enuen ikusten eta, Saki ya bolantian eta metro batzuk aurrera joan zen, sartu nintzen neu ere kabinan...

      Gero zen pasaporteen aldia. Sakiri erreparatu gabe sellatu zion, neri berriz, etortzekoan bezala baina susmo gehiagorekin oraingoan, begiratu dit, pasaportia begiratu du, berriz ere neri begiratu dit, esan dit: Espainola al haiz? Baina arabez esan zidan eta ni, baietz esatera nijoan eta erreflejua izan nuen: E? galdetu nion. Espainola? esan zidan espainolez, eta nik: Bai bai, Donostiakoa, herri txiki batekoa... Hitz batzuk benpein, ikusteko harek enintzela marokoarra. Eta Sakik: Nere paisanoa da, moreno xamarra da baina... Azkenian, selloa jarri zidan, eta Sakiri: Eztuzu botilaren bat izango...? Botilarik ez, baina... Kabinara igo zen, kartoian eztakit zenbat pakete zeuden, hura poltsa batian sartu eta: Tori. Biaje on, esan zuen bestiak.

      Barkuan sartu ginenian: Me cago en la ley, esan zidan Sakik, enauk harritzen sospetxatzia, ikusi al duk ze kuxidadia duan?

      Egia esateko, enengoen oso kristaua: gomazko txankletak, hankak hautsez beteta eta galtzak ere zikinak, buruan berriz, berak emandako tarbuxa... eskerrak Naimak alkandora garbitu zidan!

Zai egondu ginen gainontzeko kamioneroak eta kotxeetako txoferrak ere garajetik alde egiteko, gero Saki jeitsi zen eta, gabarraren azpian sartuta, barruan zirenei zer moduz zeuden galdetu zien, noski bezperan egindako zuloak etziren alper alperrik izan, eta barrutik erantzun omen zioten bero haundia egiten zuela eta emakumia gaizkitxo zegoela, noski Fatigatik esan zuten hori, orduan Sakik esan zidan neri: Partoko jartzen ez balin bada behintzat, eta baita: Ni gora niak eta hi hemen gelditu hadi badaezpada ere. Eta, hala gelditu nintzen.

      Baina, bera joan eta handik bi minutura gabe, pasatu zen handik morroi alu bat, esaten den bezala, tripulaziokoa nik uste, espainola bera, eta: Gora joan behar duzu, esan zidan. Nik esan nion torloju batzuk ajustatu behar nituela, baina harek: Gero, gero, esan zidan, orain hemen ezin da inor ere gelditu. Esan nion: Zapatillak jantzi eta oraintxe nijoa... Zapatillak janzten denbora pixka bat egin nuen, aber hura joan eta nerekin ahaztu egiten ote zen, baina ke ba, tipoa hantxe erdi nere zai bezala gelditu zen eta: gora joan beharko dut ba, pentsatu nuen, eta: aber hauek «portatzen» diren...

      Beraz garajetik atera eta eskalerak gora eta pixka batian galduta ibili nintzen, barku hura diferentia zelako, dena modernoago bezala eta etzegoen etortzekoan bezainbeste jenderik baina, hala ere jende asko samar, azkenian eta ya barkua abiatzen ari zela «azafata» bati galdetuta aurkitu nuen kamioneroen sala.

      Han zeuden aurrekoan bezala kamionero batzuk hankak zabalik eta lo, beste batzuk telebistari begira, Saki mahai batian Valenciako haiekin elkartu zen eta orduantxe kamareroa zerbait ateratzen ari zitzaien, Sakiren ondoan jarri nintzen eta esan nion zer pasatzen zen eta Sakik etzuen ezer esan hartaz eta Valenciako haiei, lehendik ezagutzen zituen eta, bere laguntzaile bezala presentatu ninduen, batek esan zuen: Honbre, konpañia pixka bat, beti ere... Etzen konfiantza izugarririk, hala ere, hiru ziren eta, haietako bat, berritsuagoa zena, kontatzen aritu zitzaigun lur pote haiek basamortuko zein ixkinatik ekarri eta Extremadurako herri batera nola zeramazkiten, eta puertoan nola zirrikitu guztiak begiratu zizkieten, guk ikusi genuena, eta etzebiltzala bakarrik haxixaren bila, baina jendiaren bila ere, zergatik iaz beraiei gertatu zitzaien, abuztuan Sebtako feriatik Espainiara zijoazela eta beraien ezjakinian, zeramazkiten makinen artian hogei! lagun sartzia, eta mugan haiek atxeman zituztenian beraiek ere hiru egunez eduki zituzten, uste zutelako kobratuta pasa nahi zutela jendia, eta horregatik fitxatuta zeudela. Baita, esan zigun aurki Espainiako mugan Amerikatik eramanda pertsonen detektoria jarri behar zutela.

      Nik halako batian eta ginen salako kristaletatik hara, kanpoko barran garajeko morroi alu hura ikusi nuen uniformez jantzitako beste morroi batekin hizketan, eta Sakiri esan nion, hura zela igotzeko esan zidana. Eta, Valenciako harek, sobrare aditu zuen haietaz ari ginela eta, esan zigun transbordadoreetako langiliak huelgan hasi behar zirela, zergatik omen zeuden lanaz leporaino eta hemezortzi orduko lan egunak ere egiten zituztela. Sakik esan zuen: Huelgas, huelgas... Dónde va el país? Gero bere kubata edo dena delakoa tragu batian edan zuen eta, zutik jarrita: Bueno, hankak pixka bat luzatzera noa, esan zuen, eta nik pentsatu nuen: hau garajera ziak.

      Noski hala joan zen eta ni han Valenciako haiekin gelditu nintzen, haiek erretzen eta beren gauzez hizketan ari ziren eta, ni berriz, laster eta bertan, burua alde batera okertu eta lozorro gelditu nintzen.

      Esnatu nintzenian Saki salan etzegoen eta Valenciako haiek ere ez, pixka bat moska gelditu nintzen eta han zebilen kamionero edo tipo txiki bati galdetu nion: Asko falta al da...? Harek erlojuari begiratu eta esan zidan: itsaso zakarra zegoela eta, igual hiru ordu laurden ere izango zirela Algecirasera ailegatzerako.

      Saki kamionian izango da ba, nik pentsatu nuen. Momentuan enion aparteko garrantzirik eman.

      Hala ere, ni gorputz txar batekin esnatu nintzen, igual barkua asko mugitzen ari zelako edo igual aire egokituagatik, kontua behintzat enengoela oso tenple onian, eta aldi berian egarriak, beraz atera nintzen eta barran baso bat ur eskatu nuen, ez neukalako pesetarik.

      Ni taburetian eta, nere parian besaulkian jarrita betaurreko ilunekin tipo bat zegoen, eta neri iruditzen, harek etzidala begia gainetikan kentzen, ahoan keñu txar bat zuen eta etzuen batere kara onik egiten! Minutuak pasatu ziren eta, Saki beti ez etortzen, ez etortzen, ni susmo txartzen hasita nengoen: aber zerbait pasatu den, pentsatu nuen, aber tipo hori ni bijilatzen ari den...

      Halako batian neska bat hasi zen altabozetik hizketan: Hamabost minutu barru iritsiko gara, eztakit zer. Nik orduan: hau etzetorrek, nik joan beharko diat ba.

      Bidian inorekin topo egin gabe kamionera jo nuen, kabinan eta kanpoan ere enuen Saki ikusi eta: ze arraro...! Gero berriz, gabarra barruan hots bat aditzia iruditu zitzaidan eta, bai harrigarria! katu baten marrua ote zen! Eta behin, eta berriro. Nik: zer egiten du katu batek hor...?

      Joan nintzen atzekaldera, atia ireki nuen eta, ireki nuen bezala Saki barrutik nere gainera etorri zen, aurpegia gorri gorri, izerditan blai: Ze pasatzen da, ze...? galdetu zidan, baina erantzuteko betarik eman gabe neri, haren atzian Krimo ikusi nuen eta Sakik kanpora salto eginda, ate txirrikutik hari: Esaiezu ospitalera eramango ditudala baina me caguen dios orain ume horri ahoan patata bat sartu edo nahi duana egin, ez dezala benpein karraxirik egin!

      Tanka! atia itxi zuen, bazterretara begiratu zuen, garajian hara aldian beste txofer batzuk sartzen hasi ziren, Sakik, orain neri begira, orain hara begira, bakar bakarrik esaten zuen: La hemos cagado, behin eta berriz esaten zuen hori, gero kabinara joan zen, etorri zen, kamionaren azpian sartuta giltza batekin zerbait aritu zen, ni larri larri inorako ez eta daldarka nengoen, Saki atera zenian ikusi ninduen, eskua lepoari erantsi zidan eta: Lasai Tximi, esan zidan, hi behintzat lasai egon hadi. Hemendik atera behar diagu bai? gauzak ondo eginda suerte pixka batekin aterako gaituk, hola esan zidan, horrek konfiantza eman zidan bai? ikusi bainuen bagenuela aukera bat, Sakik bazekiela zer egin eta asko gure esku zegoela.

      Kabinara igo ginenian ya barkua mantsoago hasi zen, Sakik zigarrilloa piztu zuen eta: Ardiak, Tximi, ardiak, esan zidan... hemendik ateratzen bagara artalde bat hartu eta mendi ixkina batian artzai jarriko nauk...

      Ni hain harrituta nengoen... eta, galdetu nahi nion nola izandu zen baina ikusten nuen etzela momentua eta gero ya ez genuen beste momenturik izan eta gauzak nola pasatu ziren gero Zinebek esanda dakit.

      Granjatik abiatu ginenian Fati puxka batian erdi lo joan zen, puertoan ginela berriz, minekin esnatu zen eta ya kontrazioekin hasi zen, klaro min haundiak eta trapu batekin ahoa tapatu zioten, gero barkuan, esperantza erditu gabe Espainiara iritsiko zela eta, Sakik ondo ote zeuden galdetu zuenian etzioten ezer esan baina bigarrengoan jeitsi zenian, orduan oso garbi zegoen umiak atera nahi zuela eta esan egin zioten eta Sakik zer egin zuen eta kamionari lona kendu eta lagundu zion Fatiri atzera pasatzen, eta Fatirekin haren gizona Brahim, baina Krimo eta Lila eta Zineb ere zulotik atera eta gabarrara pasatu ziren, lona berriz ere itxi eta linterna batekin eta bobinen eta pataten artian «ospitala» montatu zuten, Sakik palankana batian depositoko ura eraman zuen eta haiek zeuzkaten arropekin eta nolabait moldatu ziren...

      Nik enion galdetu eta Sakik etzidan orduan halakorik esan baina bai jakin nahi nuen eta galdetu nion: Haurra zer moduz dago? Eta Sakik esan zidan: Haurra ondo ziok, baina ama oso makala ziok.

Algecirasen aurrena nazionalen kontrola zegoen eta haiek pasaporteei bistazo bat eman eta sellatu ere egin gabe eman zizkiguten, eta hartan, lehenengo kolpia: aurrena neria eman ziguten eta nik, batere pentsatu gabe, alkandorako poltsikoan jaso nuen, eta gero Sakiri beria eman zioten, eta harek beti bezala beria guanteran utzi zuen, eta bestela beti biak hantxe uzten genituen, eta orduan horrela ez egitiak gero krixton garrantzia izan zuen.

      Okerrena eta momenturik txarrenak guardia zibilen garitara gindoazela pasatu nituen. Ikusten bainuen, pikoloek kamionero bati ez, baina gainontzeko guztiei atzeko atiak irekiarazi egiten zizkietela. Egia da igo gabe eta etzutela ia ia begiratzen, eta normalian hala izaten omen da, badakitelako lehenago Marokon kamionak ederki miatu dituztela, baina klaro, guk jendiaren erdia bobinen artian izan!

      Gure atzian ilara luze samar bat, aurrian berriz bi kamion besterik ez... Hiru guardia zeuden: bat geldi geldirik eta txakur bati eusten, beste biak kamionak begiratzen... Gure aurrekoaren aurrekoari gabarra irekiarazi zioten, aritu ziren ordura artekoekin baino denbora pixkat gehiagoz, nik zeharka Sakiri begiratu nion, hura berriz, besoa leihoaren ertzian, zigarrilloa erretzen eta izerditan baina, aurrera begira, harrigarri lasai...

      Gure aurrekoari begiratu gabe segitzeko esan ziotenian ni paralizatuta gelditu nintzen, ni nere artian: akabo! pentsatu nuen. Gure txanda zen...

      Sakik burua leihotik atera zuen, guardia zibilak berriz, eskuarekin tap tap egin zuen kabinako metalian eta, keñu sinpatiko bat eginez: Otro pa la ducha, esan eta, pasoa eman zigun...

      Garbi dago suerte ikaragarria izandu genuela eta asko izandu zen Sakiren planta eta haren odol hotza.

      Puertotik ateratzeko beste kontrol bat zegoen, zibilena hura ere, baina Sakik esan zuen: Honek eztik behin ere begiratzen, eta ni hala ere, pikolo harek buruarekin saludo txiki bat egin eta hura atzian utzi arte belaunak ikaran egondu nintzen.

      Ya kanpoan, gure aurrian abenida zabal bat, nora aldera jo behar genuen ez genekien. Sakik esan zidan: Galdetuiok horri. Tipo flako bat zen bere gorritarekin eta: Hara, hara, esan zigun: abenidan ezkerrera hartu behar genuela eta errepide haundian hiru edo lau kilometro eginda, ospitala gure eskubira genuela.

      Gero ya seinaleei erreparatu genien. Hospital Punta de Europa, hori zuen izena.

      Maldan gora, sartu ginen ospitaleko rezintoan, kotxeen artian etzen oso erraza maniobratzia baina Saki lantzatuta zegoen! Edifizioari buelta eman eta ate nagusiaren pare parian aparkatu zuen, kalez beste aldian.

      Joan ginen gabarrako atia irekitzera, Brahim, aita jeitsi zen aurrena, hura ere izerdi patsetan zegoen eta bera eta Sakiren artian eta goitik Krimoren laguntzarekin Fati jeitsiarazi zuten eta Brahimek hura besoetan hartu zuen, emakume gaixoa begiak itxita zijoan, bitartian Zinebek Sakiri umia eman zion, umia toalla urdin batian bilduta zegoen eta etzitzaion musurik ikusten.

      Hala joan eta hala sartu ziren, ba, Saki eta familiako hirurak ospitalera, han ziren pertsona bakanen artian... Egia esateko dena oso azkar pasatu zen eta istantian baten batzuk begira gelditu ziren baina haiek ospitalera sartu zirenian ohartu nintzen inor etzegoela kamionera begira, hala behintzat, ikusi nuen edo noski iruditu zitzaidan gabarrako atia ondo itxita zegoela eta, pentsatuz Saki di da batian etorriko zela, kabinara igo nintzen ni.

      Gero, eztakit zenbat denbora pasatu zen, igual minutu bat edo bi edo igual bost edo gehiago ere pasatu ziren, eztakit ni aidian nengoelako bai? Behintzat halako batian bozina bat aditu nuen, ispilutik begiratu nuen eta kamionaren atzian autobusa zegoela ikusi nuen, noski kotxeentzat tokia bazen, baina autobusa pasa ezin zela zegoen! Eta ya segituan, autobusaren atzian kotxe bat etorri zen, beste kotxe bat... Non sartu zen Saki? Nik enekien zer egin, igual kamiona arrankatzen asmatuko nuen baina eztut uste eta orduan ere pentsatu nuen ezetz eta onena izango zela Sakiren bila joatia, hala bada, jeitsi nintzen... Eta, jeistia egin nuen eta kamionetik hara Krimo lasterka zijoala ikusi nuen, han baziren obra bateko zakar pilo batzuk eta hura haraxe zijoan, ni nere artian: zer ari da hori...? Begiratu nuen eta hantxe errebueltan, kotxeen ilaran polizien autoa zegoela ikusi nuen.

      Noski gabarrako atia erabat itxi gabe gelditu zen eta Krimok, denbora bazijoala eta bozinak entzutian, zer ote zegoen, hura pixka bat irekiz berak ere polizien kotxia ikusi zuen eta, kale edo bale, pentsatu zuen...

      Poliziak kamionera begira zeuden baina haiek ziren tokitik Krimo ezin izan zuten ikusi eta, nik orduan, eskuekin espantuka ari zitzaidan autobuseko txoferrari mesedez itxoiteko seinale bat eginda, gabarrako atia ixtera joan nintzen. Eta, orduantxe Zineb ya lurrian eta Lila ere jeisten ari zen. Ez, ez, esateko besterik enuen betarik izandu, ez baitzuten ezer aditu nahi eta hankak agudo eta burua derrotian bazijoazen haiek ere obrako zakar haietara...

      Oraindik gabarra ixteko erreflejua izan nuen, ordia autobusaren ertzetik muturra agertu nuenian ikusi nuen bazetozela kamionera poliziak... Ostia hi, pentsatu nuen, goazemak hemendik!

      Eta, ni ere habailan hasi nintzen, baina Krimo eta neskak joan ziren aldera ez, ni beste aldera bezala, belaze batian eta lagun batzuk eskibatuz ospitalari buelta eman nion, gero han hesia bazegoen eta hesiaren azpitikan sartu eta malda batian behera harrapaka jo nuen. Momentu batian atzera begiratu nuen eta, eskanpatu hartan inor ez baina, ni nintzen tokitik ehun bat metrora tipo bat ikusi nuen, hura ere istilu batian, maldan erori eta txiribuelta bat egin zuen eta, gero korrika segitu zuen...

      Gero Selimek eta kontatu zidaten: Krimok zergatik alde egiten zuen ikusi zuenian, barruan Zinebek alerta eman zuen: Bulisia! Bestiak ordia, noski zuloan itxita zeuden, baina Ahmed, sukarrak ematen zion indarrarekin edo, Kebirren gainian igo zen eta, lonaren txirrikutik eskua sartuta, hura gabarrari lotzen zuen goma askatu zuen eta, salto mortal bat eginda, lurra jo eta behintzat ihes egin zuen, noski bera zen nik maldan behera korrika ikusi nuena. Eta, haren atzetik Abdelhak ere saiatu omen zen ateratzen, baina harek eta besteek etzuten betarik izandu zergatik poliziek Ahmed ikusi zuten eta hura ez beste guztiak bertan atxiki zituzten.

      Ni bitartian goitik ikusten etzen zaborleku batera iritsi nintzen, han irrista txar bat egin eta fruta ustel pilo batian erori nintzen, pentsatu nuen han gelditzia baina tokia hala ere nahiko agerikoa zen eta, handik laster zegoen barrio batera jo nuen, etxe txikiak ziren bakoitza bere jardintxoarekin, kalian ia inor etzebilen baina ahuntz bat zeraman tipo batek eskua jaso eta zerbait esan zidan, handik kale txiki batian sartu nintzen, behera autobia zegoen eta, kale txiki horren akaberan leihoak itxita zeuzkan eta jardinian lore asko zeukan etxe bat zegoen, bazterretan inor etzela ikusi eta barrenera salto eginda, hango berduren artian izkutatu nintzen. Handik pixka batera urruti samar helikopteroa sumatu nuen eta pentsatu nuen: horiek besteen atzetik zabiltzak.

      Garbi dago norbaitek txibatazoa eman zuela, zergatik handik bost minutura etxe kanpoan neuzkan.

      Esan zidaten: Tranquilito ven p'acá.

      Eta nik esan nien: Ya voy, ya voy.

      Batek esan zuen: Este sabe hablar.

      Beste batek esan zuen: Mira a ver si tiene algun papel.

      Eskuak gora altxarazi eta katxeoa egin zidaten baina, galtzetako poltsikoan diru billete batzuez aparte etzidaten bilatu paperik. Pasaportia galdu nuen!

Guardia zibil haiek besterik gabe eta bidian beste ezeren galderarik egin gabe zuzenian komisariara eraman eta polizien eskuetan utzi ninduten.

      Poliziek aurrena sala espera bezalako batian sarrarazi ninduten, han baziren zazpi edo zortzi silla eta erdian mahai txiki bat hautsontzi haundi batekin eta, bertan tipo bat zegoen, espainola hura eta ustez burua pixka bat nahastuta zeukana, neri begiratu gabe eta bere buruarekin ari, bertan zai denbora asko zeramalako kejatu egiten zen, jeiki, bi pauso eman, beste silla batian esertzen zen, tonto keñu batzuk egiten zituen...

      Orduan pentsatzen egondu nintzen: orain zer pasatuko da? Nik banekien edo pentsatu egiten nuen egin genuen delitua zigor haundi batekin penatuta zegoela, orain nik enekiena zen horrek zer esan nahi zuen, edo multa haundi bat, edo kartzelan hilabete batzuk, edo zerbait txarragoa, eta beldur nintzen zerbait txarragoa izango zela baina, enuen pentsatu ere egin nahi!

      Nekien gauza bakarra zen galdetzen zidatenian ahal nuen gutxiena esan beharra neukala, hori da legia, bai? baina orduan arrazoi gehiagoz, zergatik igual, eta nik orduan oso posible ikusten nuena zen, igual Saki etzuten harrapatu, eta kasu horretan ni txoferraren laguna nintzela eta nik ezer enekiela esan beharra neukan, baina igual Saki harrapatu egin zuten eta orduan erabat haren eskuetan nengoen eta harek zer esango zai egon beharra neukan, banekien Sakik etzidala putadarik egingo eta seguru nengoen harek etzidala erantsiko kulparik, baina nik nahiago nuen gauzak berak esatia eta ez nik haren kontra deus esan eta ni benpein haren «lagun» bezala azaltzia.

      Enuen denbora luzian itxoin beharrik izandu, halako batian deitu zidaten. Pasarazi zidaten ofizina batera, hartan elkarren ondoan edo batetik bestera tarte txikia zela hiru mahai zeuden, haruzkoan inor etzegoen, erdikoan bi polizia zeuden, bat zakur zaharraren muturra zeukana, hura eserita, eta bestia, tipo luze, serio bat, antiojuak zebilzkiena, hura berriz zutik, eta bi haien parian eta nere saihetsian esate batera, gure beltza zegoen eta niki gorriagatik berehala ezagutu nuen, hura Brahim ez, bestia zen, nik izenik enekiena, goizian mobilarekin sartu zena kamionian.

      Neri bitartian, sarrarazi ninduen polizia harek: Poltsikoetan dituanak denak mahai gainian utzitzak. Nik diruak atera nituen, seiehun dirham eta moneda batzuk, eta granjan hartu nuen harri txiki beltz polit hura ere atera nuen, eta poliziak, hura ikusi zuenian: Zer da hori? Eta nik: Harria. Harria? esan zidan harek, nik emango diat hiri harria. Hartu zuen, saiatu zen hausten, usaindu zuen... Harek txina bat zela pentsatu zuen! Eta, hala etzela ikusi zuenian, harria mahai gainian utzi, katxeo azkar bat egin zidan eta: Eseri, esan zidan, eta bera ya atera egin zen.

      Nik ordia, harria zegoen poltsiko hartatik paper mutur hura ere atera nuen, Sussuren direkzioarekin Mustafak idatzi zidana. Eta, hura mahai gainian ikusi nuenian, aurreneko gauza pentsatu nuena: eztuk ba komeniko hauek paper hau ikustia... Baina, besteek ikusteko beldurrez, enintzen atrebitu hartzen.

      Bitartian bi poliziak beltzarekin ari ziren, mahai gainian Fatiren poltsa zeukaten eta handik arropa batzuk eta txaleko salvavidas bat atera zituzten eta hartaz zeozer ari ziren eta zutik zegoenak nik entenditu enituen galdera batzuk egin zizkion beltzari, eta beltzak: Yes, yes, etzuen besterik esaten.

      Halako batian, zakur muturrekoak, luziari: Aber beste beltza ekarri. Heldu zion ba luze horrek gure beltzari besotik eta, badaramala, eta atia irekitakoan, atian zen poliziari: Hori ere kamionekoa duk ala? neregatik hori. Bestiak baietz, eta hirurak atera ziren.

      Bitartian eta bazijoazela beltzak ni ikusi ninduen, baina etzuen ezagutu ninduen eta etzuen ezeren seinalerik egin.

      Eta, orduan neri, amonak esaten duen bezala buruan idea bat ernatu zitzaidan. Pentsatu nuen: hauek uste balin badute moroa naizela, eta... jendia trafikatziagatik halako zigor haundi baten arriskuan balin banago... igual posible izango dut hauen jokua segitzia eta... igual komeni zait nor naizen ez esatia. Nik banekien gurekin joandako besteek, batzuek behintzat, etzutela paperik, eta igual bat gehiago bezala pasatzia neukan...

      Ordia, nintzena ez balin banintzen, zein esango nuen nintzela? Hori pentsatu nueneko ya begiaren ertzarekin ordenadorian ari zen zakur zaharra bijilatu eta ya mahai gainetik paper muturra hartu nuen. Hura letu, eta papera zapatillan gorde nuen.

      Hori dena izandu zen batere pentsatu gabe eta oso bapatian. Zergatik, bestalde, beltza han ikusi nuenian, pentsatu nuen: hau eztuk bakarra izango, seguru bestiak ere harrapatu dituztela: beste batzuk edo denak, eta baita: aber Brahim ekartzen duten orain. Poliziak esan zuelako: Ekarri beste beltza. Eta, Brahimek, edo gero beste edozeinek ni han ezagutu eta ni nor nintzen eta zer nintzen esaten bazuen, neretzako akabo eta bukatu zen dena!

      Hala behintzat, polizia luziak beste beltza ekarri zuenian, lasaitu nintzen. Honek behintzat eztit larrua kenduko, pentsatu nuen. Hura etzelako Brahim. Orduan pentsatu nuen: igual Brahim eta libratu dira. Igual Saki ere libratu da...

      Luziak ekarri zuena behintzat beltz txiki eta sendo bat zen, eskuak aurrian burniekin lotu zizkioten eta, sudurrian odol arrastoa zeukan.

      Polizia luziak esan zuen: Honek esaten du bera etzetorrela kamionian, ospitalian paper honekin aurkitu dute. Beltzak esaten zuen: Nik tripako mina, ni ez gaiztoa, nik lana... Zakur zaharrak, paperari begira: Paper honek ez du balio, esan zuen. Baina beltzak: Paperak bai balio, ni Liberiakoa, nik problema asko buruan, nik tripako mina. Baina zakur zaharrak: Ixilik egon, agindu zion eta, telefonoa hartu zuen.

      Bitartian bestia, luzia neregana jiratu zen eta: Zu kamionian ekarri zaituzte, ezta?

      Nik: E?

      Harek: Igual dio. Nola duzu izena? galdetu zidan. Izena.

      Nik: Izena? Abderrahim.

      Harek: Abizena?

      Nik: E? Eztakit...

      Harek: Nom de famille.

      Nik: Chami. Chami.

      Harek: Nola idazten da? Badakizu idazten? Idatzi hemen.

      Idatzi egin nion eta: Natural de...? galdetu zidan. Herria. Nongoa.

      Sussuren herriaren izena jarri nuen.

      Gero: Noiz jaio zinen?

      Ni nere artian: Oraintxe harrapatu natxok. Eta, paper hartan nere eguna jarri nuen baina ditudanak baino hiru urte gehiago neuzkala jarri nuen. Eta, Sussuk hamar gehiago ere izango zituen baina, ezin esango nuen hogeita hamar urte nituela!

      Azkena, eskua hartu zidan eta, tintaren kajan beratuta nere hatzaren marka paperian jarri zuen, berak paper berian zerbait gehiago idatzi zuen.

      Bitartian zakur zaharrak luziari galdetu zion: Aizak, honek, telefonoan, kablez beste aldian ari zenak, esaten du Cadizen Liberiak ez daukala konsuladorik, zer egiten dugu?

      Luziak esan zion: Bidali Los Canutosera besteekin.

      Los Canutos izen hori gero gehiagotan aditu izan dut eta Fati eta Brahim eta beren umia ere ospitaletik aterata hara bidali omen zituzten eta han beltzak eta behintzat magrebiarrak ez direnak sartzen omen dituzte, eta gero gehienetan libre uzten omen dituzte paper bat emanda.

      Gero luze harek diruak hartzeko esan zidan eta, atia irekiz, han zen poliziari: Hau ere Barriadara, Sanchez. Sanchez horrekin gogoratzen naiz, berak eraman ninduelako Barriadara, eta han ere: Hola, Sanchez, eta: Qué tal, Sanchez, denek ezagutzen baitzuten. Eta, Sanchez horrek, luziari: Ya bagoaz? Eta luziak: Bai, esan zuen. Neskak hemen utzi, esan zuen.

      Nik orduan: neskak? Noski Lila eta Zineb harrapatu dituzte.

      Eta baita: Barriada... nora bidali behar ote naute?

      Eta: zer atera ote du txakur horrek egin dizkidan galdera horietatik? Esan ditudanak, bat gehiago ere ez baitzidan egin.

      Ni eta normala denez oso akojonatuta nengoen baina, uste dut teatroa ondo egin nuela, bai? Eta, suertia ere galanta, Lilak eta momentuan ez ikustia. Behintzat Barriadara bidali ninduten.

Barriada deitzen zuten hori eta gero Barriada de Pescadores izena ere aditu nuen, toki hura, hiri barruan zegoen kuartel zahar bat zen, eta hango dependentzia batzuk legez etzeuden magrebiarrentzat berezi zituzten, beren herrira bidali baino lehen.

      Sanchez horrekin eta beste bi poliziekin konejera batian ni eta beste bi lagun bidali gintuzten hara. Bi haiek eguerdian eta Tarifan bidez bide zebiltzala detenitu zituzten.

      Koartelaren kanpoan horma batian pintada bat zegoen: «Alto a la invasión». Istantian enuen konprenitu baina geroxiago bai eta noski magrebiarren inbasioaz ari zen!

      Sarreran metralletarekin guardia bat zegoen eta barruan gela txar batian Sanchezek emakume bati paperak eman zizkion eta, beste gabe patiora sarrarazi gintuzten.

      Patio hartan igual baziren berrogei edo gehiago lagun, lurrian edo petrilian jarrita edo etzanda edozein ixkinatan, batzuk erdi gordian eta denak benpein itzalian eguzkiak oraindik indarrarekin jotzen zuelako. Aurrena eta distantzia batian poste baten kontra zeudela Selim eta Abdelhak ikusi nituen, Selimek begiak itxita zeuzkan eta Abdelhak berriz, ni ikusi eta krixton harrituta gelditu zen, nik buruarekin kasu egin nion eta harek ere keñu txiki bat egin zuen baina nik enekien haiengana joan edo zer egin eta badaezpada bakarrik eta arku baten azpian eseri nintzen. Han nintzela gure kamioneko zaharra ere ikusi nuen urruti, dudikabe dagoeneko berak ere ikusi ninduen.

      Handik pixka batera Selim etorri zen neregana eta nere ondoan jarri zen. Hura ere harrituta zegoen baina begi argi batekin begiratzen zidan...

      Hi ere hemen? galdetu zidan.

      Eta: Bai, eta kontatu nion nola ihes egin nuen eta nola harrapatu ninduten eta enion esan buruan ze makinazio neukan, azken batian berak eta Abdelhakek eta Kebirrek barrakan eta Sakirekin ikusi ninduten baina haiek etzuten jakin beharrik ni zein aldetakoa edo zein modutakoa nintzen, gero Selimek esan zidan berak pentsatu zuela ni Europan bizi baina magrebiarra eta mafiarekin ari nintzena nintzela eta pixka bat bai baina asko ere ez omen zen ni han ikusita harritu. Nik galdetu nion beraiek nola harrapatu zituzten eta berak hori hitz gutxitan kontatu zidan, mutila lur jota zegoen, begiak irekita edukitzeko ahaleginak egiten zituen, baina laster errenditu zen eta berriz ere loak hartu zuen, eta hala ere neregana etortzeko indarra egin zuen eta nik momentu hartan detaile hori benetan eskertu nion.

      Geroxiago eta dagoeneko zortziak izango ziren bi emakume azaldu ziren, haiek ziren bertako jende ona karidadia zutenak eta guretzako bokadilloak eta errefreskoak ekarri zituzten, orduan zutitu ginenian nik bestiak denak ikusi nituen: gizon zaharraz gain Iassin eta Mustafa, eta esan dudanez Abdelhak eta Kebir ere bai, azken honek begiak oso haundituta zeuzkan betazalak ia ezin zituela ireki, mediku bat eskatu omen zuen baina han ez omen zen medikurik eta funtzionario batek botikinian tanta batzuk bilatu omen zituen eta tanta haiek eman omen zizkioten baina tanta haien ondorioz edo ikaragarrizko azkuria jarri zitzaion.

      Mustafa eta bestiak ere, ni han nintzelako dexente harritu ziren, baina inork etzidan behar etzen komentariorik egin eta inork etzidan errezeloz begiratu eta nik uste haiek txabolan ginela sinpatia pixka bat hartu zidaten eta horregatik beren aldekoa edo benpein beraietatik bat gehiago bezala hartu ninduten.

      Haiek denak guardia zibilek detenitu eta beren komandantziara eraman zituzten eta bertan ordu pare bat egin eta neri komisarian bezalaxe galdera batzuk egin zizkieten eta handik zuzenian kuartel zahar horretara eraman zituzten.

      Galdetu nien Ahmedegatik eta lehenago esan dizudana esan zidaten, eta hartaz egundaino eztut beste berririk izan, eztakit alde egitia lortu zuen edo harrapatu zuten eta Aljeriakoa zelako libre utzi zuten, haiekin legia diferentia baita.

      Noski Krimoz ere mintzatu ginen, hartaz Iassinek esan zuen: Hori ya eztute harrapatzen... esperantza benpein.

      Iassini, berriz, komandantzian zer okurrituko eta okurritu omen zitzaion abokatu bat eskatzia, noski Iassin karrera egin eta oso ikasia baita... Ez omen zioten parre gutxi egin zibilek horrekin. Eta, Iassin hortaz ari eta, Abdelhakek galdetu zion, aber abokatua zer den edo zertako den abokatu bat, Iassinek esplikatu zion... Hemen ez baita abokaturik izaten, hemen notarioak eta orain izena gogoratzen etzaidan beste elemento batzuk izaten dira.

      Iassinek esaten zuen, nonbait berak hala ikasi zuen, eta abokatua horregatik nahi zuen, emigrantiak Espainia barruan atxilotu ezkero ezin dituztela juizio bat egin gabe Magrebera bidali. Mugan atxilotu ezkero bai, baina berak mugatik kilometro batzuetara harrapatu zituztela eta, horregatik juizio bat izateko deretxoa zutela. Orain, nik gero aditu dudanez, eta legiak bere letra txikian esaten omen du, pertsona, esate baterako kamionian atxeman ezkero, nahiz mugatik mila kilometrora izan, hura «frontera móvil» dela eta poliziak mugan harrapatu balu bezalaxe ibiltzia daukala.

      Selim ere saiatu omen zen eta hamazazpi urte zituela esan omen zuen: edade horretan ezin zaituztelako bidali, baina zibilek esku muturra neurtu omen zioten eta besteekin batian bidali zuten, egin berri berriak zituen hemezortzi.

      Bueno, nik gazta bokadilloa haiekin jan nuen, artian kontu gutxi eta orain esaten ditudanak gehienak gero hitz egindakoak dira zergatik lagunak orduan etsi etsian eta berriketa gutxiko zeuden, eta han zeuden asko gu baino askoz okerrago zeuden, jendia oso tiratuta zegoen, batzuk kostara iristen ari zirela paterak harkaitza jo omen zuen eta bi lagun ito egin omen ziren, eta bestiak, bizirik atera zirenak, Paloma Alta deitzen den toki batian beldurrak akabatzen eta hiru egunez ezer jan gabe egon omen ziren, esaten den bezala etzen giro han!

      Orduan Selimekin hitz egin nuena eta Selimek kontatu zidana haurrarena izan zen, hori oso fuertia izandu zelako, bai? Selimek amaren minak ikusi eta gero berak zulotik dena aditu baitzuen, eta gero komentatu genuena, aber orain haur horrekin zer egiten duten, zergatik legiak esaten omen du Magreben jaiotako haurra magrebiarra dela, eta Espainian jaiotakoa espainola dela, baina itsasoko haurra nongoa izango da, eta non dago itsasoko muga?

      Eta, orduan eniena galdetu, baina gero bai, Saki ikusi ote zuten. Eta, inork ez omen zuen ikusi eta inork ez omen zekien ezer, eta hartaz gero Momoren bidez jakin dudana da, ospitalian bertan harrapatu zutela eta Algecirasko komisarian eduki zutela, eta noski ni egondu nintzen komisaria berian egongo zen baina, bera «espainola» edo bera «jende trafikatzailia» zelako beste dependentzia batzuetan eduki behar izandu zuten.

      Artian ilundu gabe zegoela erretreta jo zuten, hor istilu bat izandu zen gizon batzuek eta Abdelhak tartian zela patioan beren orazioak egiteko mantak eskatu zituztelako, bai? eta guardiak esan zien udan etzela mantarik eta mantak negurako zirela, eta: mesedez, manta xinple batzuk zergatik etzizkien ematen, galdetzen zuen gizon bati guardiak bakar bakarrik esan zion hori zela legia eta berak etzuela idatzi legia, eta norbaitek lege hura aldatzia nahi bazuen eskaera idatziz egin beharra zeukala eta dagokion tokian azaldu behar zuela, gizonak oso haserre zeuden eta batek hitz gogortxo batzuk ere esan zituen txakur kristau haien kontra...

      Esan ziguten komunera joan nahi zuena orduan joateko, pabelloia itxi egingo zutela, gero nave haundi batian sartu gintuzten, burnizko ohe lerro luzia zegoen eta koltxoi zahar batzuk eta koltxoi bakoitzaren gainian maindire bana, atia esan bezala giltzarekin itxi zuten eta leihoak zeuden kristalik gabe baina rejekin itxita. Handik pixka batera argia itzali ziguten eta gizon batzuek hizketan segitu zuten baina Selim eta biok eta gainontzeko gehienak ere nor bere kamantzara eta nor bere pentsamentuetara bildu ginen, eta nik biharamunak zer ekarriko zidan enekiela egia esateko lorik ez egiteko motibo on onak banituen baina, maindire hartan nolabait ere bildu nintzenian, ukabilak ondo itxi eta lo galanta egin nuen!

      Goizian zazpietan Selimek astindu ninduenian esnatu nintzen, ya bestiak maindiriak tolestuta zeuden eta guardiak esan zuen dutxatu nahi zuenak bazeukala dutxatzia, baina gizon bat edo bi bakarrik dutxatu ziren, gero berriz ere patioan talde txikitan edo banaka jarri ginen eta handik ordu erdi batera: Gosaltzera, esan ziguten, nik jeikitzekoa egin nuen baina Selim eta bestiak eserita gelditu ziren, nik Selimi: Ez al duzue gosaldu behar? galdetu nion, eta berak esan zidan ezetz eta bezperan beren orazioak egiten etzietelako utzi etzutela jan behar... Guardiak esan zuen, etzen gaueko guardia, beste bat zen, majoa ematen zuena: Zer dugu, huelga? esan zuen, eta: Lastima da, kafesne bero beroa... Nik la puta eta orduantxe katilukada eder bat eta zazpi bollo ere jango nituen baina ixil ixilik eta bestiak bezalaxe triste eta gosaldu gabe gelditu nintzen.

      Goiza aspertuta eta beste konturik gabe pasatu genuen, eguerdi partian Zineb ekarri zuten.

      Bakarrik ekarri zuten, ez Lila ez beste inorekin, neska oso baju zegoen, aurpegi txar bat egiten zuen... Bere poltsarekin eta inori kasu egin gabe eta inori begiratu gabe denen aparte jarri zen, noski gizonen artian bera zen emakume bakarra! Baina gure gizonetatik ere, inor etzitzaion joan galdetzera aber zer moduz zegoen edo aber nondik nora ibili zen, neri hori etzitzaidan ondo iruditzen, baina dudikabe hori zen prejuizioengatik, bai? Etzutelako ondo ikusten, herriko neska bat hola eta hola ibiltzia eta zeukan ofizioa zeukala... benpein inork etzion kasurik egin, baina nik kuriosidade haundia neukan eta jeiki eta komunera nijoalakoan handik bueltan haren ondoan gertatu nintzen eta saludatu egin nuen, gozo begiratu zidan duda punta batekin, galdetu nion zer moduz zegoen eta «ça va», esan zidan, zigarrillorik al nuen galdetu zidan eta nik han zebilen igeltsero bati eskatu nion, orduan Zineben aldamenian jarri nintzen eta esan nion suerte txarra izandu genuela, eta harek: Bai, gero eta solasian hasita pixka bat soltatu zen, frantsesez aritu ginen berak arabez nik baino gaixkiago baitzekien, noski familia bereberia eta Frantzian bizitakoa zen, kontatu zidan Lila eta biak kamionetik aterata ordu erditxo batian edo hola ibili zirela, karretera batera iritsi zirela eta bertan auto stopa egin zutela baina inork etzituela hartu eta azkenian polizien kotxia etorri eta harek hartu zituela! Galdetu nion eta esan zidan Lila komisarian gelditu zela, baina etzidan esan zergatik eta etzidan hartaz gauza garbirik esan, behintzat hura gero etzen gurekin etorri eta Zinebek nahiago zuen hartaz ixilik egotia, noski eta pentsatzen dut hura Espainian geldituko zela.

      Gero bere poltsatik bi melokotoi atera zituen eta bat neri eman zidan, komisarian zela polizia bati fruta pixka bat edo jateko zerbait eskatu omen zion eta harek dendaren batian edo nonbait erosita melokotoi kilo bat ekarri omen zion, ikusten denez kamionian utzi zuen bere poltsa ere eman egin zioten eta bestela kamionarekin eztakit handik aurrera batere zer pasatu zen, orduan ere hartaz gogoratu nintzen eta rejistratzen zutenian noski nere arropak eta nere gauzak ere bilatuko zituzten baina, gauza haiek neriak zirela inork esan gabe, nola jakin?

      Handik denboratxo batera Selim guregana etorri zen eta hura ere lurrian jarri zen eta ya egin genuen hiruko bat, buelta elkarrekin egin genuen eta oraintxe bi hilabete izango dira Selimek atzera Zinebekin topo egin baitzuen, baina hori geroxiago esango dizut.

Eguerdian ez bazkaldu eta ezer ez genuen egin, halako batian patioan poliziaren autobusa sartu zen, bildu ginen haren aurrian eta izenak banan banan esanda barrura sarrarazi gintuzten, buru makur geunden eta ixilik, leihoak burni sareekin estalita zeuzkan, Iassini ere abokatua behar zuela ahaztu zitzaion... Patioan hiru lagun gelditu ziren, eta haietako bat gure gizon zahar ixila, hura han gelditu zen guri begira distira batekin... Eta, denak barruan ginela, bi poliziek besotik helduta eta kuarteleko ikuiluetatik beste tipo bat ekarri zuten, drogatuta bezala zetorren, ezpainak haundituta eta esku muturrak bendatuta eta skotx zintarekin lotuta zeuzkan, detenitu zutenian labanarekin bere burua zauritu omen zuen, hura autobusaren aurre aurrian, polizia ondoan zuela jarriarazi zuten, behintzat denak «latan» sartu eta noski ya hona ekartzeko zen, eta nonbait ematen duenez han ginen denak eta ni neu ere identifikatu ninduten! Neroni nintzen lehenbiziko harritua, baina gauza harrigarriagoak ere gertatu izan omen dira, konsuladoan benpein nik poliziari emandako datuak etzituzten luparekin begiratu, bestela ezta entenditzen hatz markena, eta fotorik ere etzidaten egin, zergatik komandantzian Selimi eta besteei foto bana atera omen zieten baina komisarian neri horrelakorik ez! Eta, ni orduan pozik, Espainian justiziaren aurrian pasa behar enuelako, orduan inportanteena zen distantzia bat jartzia, bai? baina aldi berian larri larri nengoen, ni pentsatzen: orain Marokon zer egin behar dut? Eta gainera, autobusian ginela Zinebek esan ziguna: orain eta bost urtez ez genuela Europan sartzerik izango, hori kontatu gabe orduan jarriko zigutena, urtebete eta bost urte bitartian omen dute jartzia baina jendiak normalian ziegan hilabete edo ematen omen du, orain dirua izan ezkero... esan zuen Zinebek, eta Selimek: Nik eztaukat ba diru koskorrik ere! Eta, ni orduan gogoratzen, poltsikoan neuzkan billeteekin, haiek zerbaitetarako balioko zidaten?

      Bueno eta beste gabe eta luzatu gabe esan, barkuan beste kotxe edo kamionik etzen garaje batian etorri ginela, baina bai zegoela garaje ilun hartan funerariako kotxe luze bat, eta hori omen zen egun batzuk lehenago kostan ito ziren emigrante haietako baten gorputza zekarrena, paperik ez izan arren identifikatu zutena, eta beste gorputza ere bilatu omen zuten baina beste hura ez omen zuten identifikatu eta Espainian utzi omen zuten, eta Zinebek esan zuena: Hori hilda benpein han gelditu da... Baina autobusian gurekin zen gizon batek, pateran hil ziren haiekin pasatu zuena itsasoa, hura oso haserre eta deretxorik etzegoela eta mutil haren gorputza diruagatik etzutela ekartzen, esaten zuen, bestiak ixilik zeuden, gure aurrian gizon beltzantzeko, ile zuriko batek esaten zuen: Pobriak jaio gara... hori da gure desgrazia...

      Dena dela eta benetako problema badirudi baietz diruarena zela, zergatik gorputzak bidaltziaz hango, Algecirasko edo eztakit nongo enpresa bat arduratzen omen da eta kilo bat kobratzen omen du, eta batzuetan hango, Cadizko edo azaldu diren tokiko udaletxiak kostuak bere gain hartzen omen ditu baina beste batzuetan eta beste udaletxe batzuek ez omen dituzte kostu horiek beren gain hartu nahi izaten, eta orduan hemengo gobernuak edo erregiak edo eztakit nork pagatu behar du eta hauek esaten omen dute familiak pagatu dezala, eta familiak pagatzen ez balin badu, gorputza han gelditzen da eta kasu horretan eta beti ere hango entierroa inork pagatzen ez balin badu, zergatik han lurra ematiak hiru kilo kostatzen omen du, ba, kasu horretan gorputzari bere begiak eta bere barrunbiak eta zerak kentzen omen dizkiote, eta sobratzen dena edo karkasa, hango kanposanturen bateko bazterren batian enterratzen omen dute.

      Gero Tanjako puertoan gu autobusian alde batetik eta kotxe hura beste batetik atera zen eta gu atera eta plaza edo patio bezalako batian utzi gintuzten, han baziren erdi parian lurrian jarrita trabiesa batzuk eta plazaz beste aldian emakume batzuk, hilda zetorren mutil haren ama eta izebak omen ziren haiek, eta haiekin gizon haundi bat, bizar luzia zuena, eta gurekin zetorren mutil batek, nonbait haiek ezagutu eta haiengana joan nahi zuen, baina poliziek etzioten utzi, trabiesa haietaz alde honetara egon behar genuen, emakume haiek ere ezagutu zuten mutila eta ezer esan gabe begiratzen zioten krixton penarekin, hildakoaren amak eta izebek edo eztakit zer ziren, ixil ixilik negar egiten zuten, gaixoak lasai negar egiten ere etziren atrebitzen, nik eztarrian korapilo bat edo gauza bat neukan... Zinebi begiratu nion eta malko bat xukatzen ari zen...

      Gero, gurekin hiru edo lau xorta baziren eta, nik ikusten, pixka bat aparte gure gizon bat haietako batekin ari zela, eskutik eskura zerbait eta trafikoren bat zebilkitela, gero gizon horrek egin du, espaloi txiki bat zegoen eta handik martxa egin du! Eta, nik orduan, ondoan Selim neukan eta, hari ukondoarekin jo eta, polizia harengana joan eta, liso esan nion: aber guk ere bagenuen ateratzia. Mala ostia aurpegi batekin begiratu zidan, Selim nere atzian zen, nik poltsikotik billetiak atera eta hiru eman nion: Hau neria, hau... Selimena, esatera nijoan baina, polizia harek raka! kolpe batian denak kendu zizkidan, protesta egin behar nuen baina: Segi! esan zidan neri, joateko alegia, baina Selimi: Hik zer begiratzen duk...? Eta, harengana pauso bat egin zuen. Baina Selimek hura eskibatu eta korrika hasi zen, eta orduan nik ere, haren atzetik korrika... hura korritu beharra! Ni haren atzetik, minutu batez bai, enekien nondik nora genbiltzan, abenida bat, kale bat, paret haundi batian zulo bat... medinan ginen!

Egun hura kalian eman genuen eta gaua ere kalian, bar batian sopa bat hartu genuen eta gaua Selimek ezagutzen zuen edifizio obretako batian pasatu genuen, zigarrillo bat erre eta solas pixka bat egin eta bueno! lo ere zerbait egin genuen eta hainbestian!

      Biharamunian Selimi lagundu nion azokaren atzian ezagutzen zuen oilozale batengana, Selim harekin egun batzuk oiloak hiltzen eta garbitzen aritu omen zen eta berriz harekin nahi zuen, baina harek bitartian beste mutil bat hartu zuen eta etzeukan dagoeneko beharrik, hari Selimek tipo baten galde egin zion eta hura goizian «behera» pasa zela, esan zigun harek, gero handik gora eta hiri berrian ibili ginen, ni turista frantses batekin saiatu nintzen, txapa pixka bat sartu nion eta Selim lotsatuta eta poliziaren beldurrez ere aparte gelditu zen, zergatik bera mutil on ona baita eta Sussuk lehengoan esan zion bezala eta nik gogotik parre egin nuen: Hi hain ona haiz, neguan ohian arkakuso bat bilatuko bahu, hura ez hozteko almohadaren azpian sartuko baihuke! Baina ni ere begira nintzen, enuen eta batere paperik... baina hemen ni bezala paperik ez duen mutil asko dago, eta azkenian eta total turista hari bi dirham atera nizkion eta harri batek gutxiago ematen omen du! Ogi bat erosi genuen eta harekin egin genuen egun hartako otordu bakarra.

      Arratsaldia hona eta hara pasatu genuen, hemen etzan eta gero han jarri eta, iluntzian Selimek oilozaliari galde egin zion tipo haren etxera joan ginen. Selimek Kebirrekin lehenago egun batzuk emandako etxia zen hura. Eskalera batzuk goraino igo genituen eta, hango itxoiteko lekuan tipo hori zegoen, izena Kebdani, bertako nagusia, gaztia, ile korte modernoa eta bibote haundi batzuk, hura orduan pareja batekin hizketan ari zen, pixka bat zai egon ginen eta, azkenian gure txanda zen. Zer nahi genuen eta, Selimek esan zion aber egun batzuetako tokia ote zuen, eta harek: Zenbat zarete? Bi? Ezkaratz hartan baziren sei ate, gehienak irekiak, itxita zegoen bat ireki zigun eta: Hor lagun bat dago eta biok ere hor moldatuko zarete. Gero: Bakoitzak hamar dirham, esan zigun. Biharamunian pagatzeko hitza eman genion.

      Kuartoan baziren bi kamantza eta koltxoi mehe bat espumazkoa lurrian, paretak koska ederrekin eta aspaldi kareztatu gabe eta sueloa ere ez oso berdina. Alfonbra txiki bat, kajon bat mahaiaren funtzioa egiten duena, haren gainian teontzia, bi baso, hiru euli... Ondo ixten ez den leiho bat ere badago eta hortik hara ikusten dira etxe teilatu batzuk, urrutira itsaso zati bat, arratsaldian eguzki pixka bat ere sartzen da, orain negua datorrela eta egunetik egunera gero eta gutxiago...

      Abdel da gure gelakidea. Dar Xauikoa, mutil gor mutu bat, lasai lasaia eta eskuekin oso abila, azoka txikiaren atzian kristal tailer batian lan egiten du, goizian goiz hara joan eta bertan bazkaldu eta gabian berandu arte ezta etxera etortzen.

      Esan bezala badira ezkaratzian beste bost ate, ate batian eta lehenbiziko kuartoan Kebdani bere lagunekin egoten da, horiek beti musika eta solas sekreto samarrak ibiltzen dituzte eta bai omen dauka Kebdanik poliziarekin zerbait, baina guri trabarik ez eta gurekin jator portatu da behintzat. Beste ate bat itxita egoten da eta noizik eta behin merkatari bat etortzen da horra, eta beste bi kuartoetan bi familia bizi dira, bat dira matrimonio gazte eta lotsati bat semetxo batekin eta bestiak zaharragoak dira eta sei ume dituzte, horiek beti bullan aritzen dira eta hain toki txikian haurrek txandaka egiten omen dute lo, gero sukaldia dago bere harriarekin baina guk hori ura hartzeko besterik eztugu ibiltzen, eta komuna azkenik eskaleran bi pisuen artian eta etxeko denentzat bat bakarra dago.

      Biharamunian eta hurrengo egunetan goizian goiz txoriak baino lehenago Abdelekin batian jeiki eta kalera atera eta, orain oilo dendari horrentzat edo frutazale batentzat ere mandatuak egiten, orain kalian kasetak saltzen... Egun batian, plastikozko esprimidore bat «bilatu» eta, arratsaldia plaza nagusian laranja zumoak egiten eman genuen, baina plazan eta lan berian aritzen den emakume batek krixton bronka bota eta haatik alde egin ez genuenez poliziak bidali zizkigun!

      Hala, egunian egunekoa eta kuartoa pagatziaz gain gabian gabian ere gure resistentzian edo gure su txikian bi patata edo tipula bat edo arroz eskukada bat edo zerbait beti izaten zen, noski Selimentzat hori etzen nahikoa eta berak problema gogorragoa zeukan, bere herriko jauntxo batekin zorra egin zuelako! zor hori pagatzia garbi zegoen etzeukala momentuz egiterik eta berak ya gogoan eta soluzio bakarra zela esaten zuen eta gainera horixe nahi zuen, Espainiara beste biaje bat saiatzia, orain hartarako berriz ere dirua behar zuen eta modu guztietara ere oso gogorra zeukan.

      Bitartian eta etxera deituta jakin zuen Kebir herrira itzuli zela, eta Abdelhak ere Beni Mellalen bere etxian omen zegoen, eta total, haiek Tanjan preso gau bakar bat! pasa omen zuten, nonbait tokirik etzela eta poliziak antzarrak perratzera bidali zituen!

      Berriz ikusi genuena eta Selimek kasualidadez egin zuen harekin topo kalian, Zineb izan zen, handik hona zenbait aldiz harekin izandu gara, bera da gure lagunik onena, berak ere saiatu behar du berriz Europara joaten, hemen ez daukalako inor, berak esaten du beretzat orain Marokon edo Pakistanen egotia berdin berdin dela, bere jendia Frantzian delako eta Frantzian eman duelako bere denbora gehiena. Ze, bera hamasei urte arte Parisen bizi izandu zen, aita orduan hil baitzitzaion eta amaordiak Casablancara eraman eta, pasaportia kenduta, han, bere pariente batzuekin utzi zuen. Arabez ezer gutxi zekiena, Frantziako ohiturak izan eta erre egiten zuena, eta gainera, aita berriak egun batian bai eta hurrengoan ere jo egiten baitzuen, egun batian, Zinebek etxetik ihes egin eta Tanjara etorri zen.

      Azkenian eta kasualidadia! egun berberian Selimek eta biok lana bilatu genuen, goizian Kebdanik esan zion Selimi portuan txatarra tokian mutil bat behar zutela eta joateko eta hango enkargatuari bere partetik zijoala esateko, Selimek etzekien zer egin, mobida txar bat uste zuen eta gainera, puertoan izan genuen mobida harekin beldurra ematen zion, nik esan nion: Joan hadi ba kakati hori eta ikustak zer den, eta berak: Etzakiat ba, eztakit zer, hartaz hizketan ari ginen eta, haren paretik pasatzian, oiloen dendako gizonak, horrek izena Taieb: Selim! Libre al haiz? Hire bila ibili nauk... Eta, omen zuen gizon harek asmoa eta makina dagoeneko erosi zuen, oilasko erretegi jartzekoa eta, hura hartu nahi al zuen... Selim horrekin oso pozik! Eta neri: Hoa hi puertora aber zer ote den. Baina, nik esan nion: Kebdanik hiri esan dik eta, igual etziok graziarik egingo...! Eta berak esan zidan: Hi ni haizen bezala joan hadi eta zera jakingo dik harek! Hala ere nik ere beldur pixka bat banuen baina zer ba!

      Puertora joan nintzen eta hamarrak hola baziren ailegatu nintzenerako, joan nintzen eta txatarra tokiko langile bati Yamougatik galdetu nion, enkargatuak hala zuen izena edo hala esaten zioten, eta harek: Yamou!

      Etorri zen, gizon txaparro bat, esan nion Kebdaniren partetik nijoala eta zer ote zegoen, begi erniarekin begiratu zidan eta gero, berak eramanda eta han zegoen poliziak ezer esan eta inork paperik eskatu gabe, depositoan sartu ginen, han bazen kuadrilla bat, hiru lagun lanian eta beste bat, Europako bat, haiei ordenak ematen zebilen, Yamouk kuadrilla harengana bidali ninduen eta: Egintzak bestiak bezala, eta: Bob! eztakit zer, inglesez zerbait esan zion. Han baziren zaku batzuk, ez oso haundiak, baina bai oso pisuak! Haiek tokiz aldatu eta batzuk hemen, bestiak han, kajetan enbalatzen aritu ginen, dena oso kontuz eta dena Bobek esaten zuen bezala egin behar genuen, nik eztakit eta idea koxkorrik eztaukat zertan aritu ginen baina mobida bat zela hori seguru, benpein bazkaldu gabe eta arratsaldeko seietan bukatu genuen, nik lana gogotik egin nuen eta Yamou nik uste gustora gelditu zen nere lanarekin, zergatik bukaeran diru polit bat eman zidan eta: Bihar etorri, esan zidan.

      Biharamunian joan eta, orduan ya lan hura ez eta beste bat eman zigun, hura kaian bertan eta: txatarra pilo hartatik burni luziak besteetatik berezi behar zirela! obretako burniak, hura lan korrientiagoa baina gogorragoa ere bai, bestiak guanteekin ziren eta nik guanterik enuen eta txatar batekin besoan ebaki txar bat egin nuen, hura trapo batekin bildu eta segi, segi beharra neukan lana ondo pagatua zelako eta batez ere han ez baitzuten paperik eskatzen! Gero burni haiek barku batera kargatu zituzten, barkua Errusiakoa zen baina Belgikan eskala egin behar zuen, ni nere artian: hor sartuko al naiz? Baina bijilantzia zorrotza zegoen eta beldur haundia ere bai!

      Egun hartan ez genuen bukatu eta, arratsaldian Yamouk esan zidan: Bihar ere etorri, baina hurrengo egunian joan eta lan hura ordu pare batian bukatu genuen, orduan Yamouk esan zidan: Gaur etziok gehiago hire beharrik, etorri bihar.

      Harrezkero holaxe ibili izan naiz: lana dagoenian, lana, eta lanik ez dagoenian, kalian buelta bat edo enkargu batzuk, eguerdian Selimi bisita bat egin eta oilasko platerkada bat jan eta bestela ya etxera, eta gabian beste kezka batzuk ere bai eta askotan! amonarekin eta lagunekin gogoratzen naiz eta orduan egiten zait koxkor bat hemen, eta hara joateko gogoa ere bai ikaragarri, baina dudikabe egun on batian Zineb bezala itzuliko naiz, orain denbora aldi bat pasatzen uztia komeniko da, bai? eta bitartian egunak hola eta gauak ez beti oso onak, tartian amets txarrak ere bai baina ezin kejatuko naiz horregatik eta Sussuk esaten duen bezala asko duenaren amets txarra pisua izaten omen da baina gutxi duenarena, hura arina izaten omen da!

      Askotan nola ez Sakirekin gogoratzen naiz eta hura beti Puerton dagoela esaten dute, egongo da imajinatzen dut krixto bat eginda, hori da segurua jakinda bera nolakoa den... Nik eztiot zuzenian idatzi, badaezpada, bai? baina Momori bidali diot harentzako gutun bat, hori Yolik pasa dio, noski Sakik eztit erantzun, berak letrei ikara die! hori bai eskuminak bidali dizkit eta beti gogoratzen omen da nerekin, eta bitartian Momok berian esaten zidana, Yolik umia izan du, potolo potoloa omen da, zuk igual ikusi duzu?

      Sakik prozesuan esan omen zuen berak ezer etzekiela eta emigrantiak kajan kolatu egin zitzaizkiola baina dagoeneko eztu inporta esatia zergatik dena dela sententzia kontrakoa atera zen, «delito contra los derechos de los trabajadores» egin omen zuen eta, sei urte sartu zizkioten, Momok esaten du suerte pixka batekin hiru lau urte eginda aterako dela, hori ere ezta gutxi eta, bitartian Donostiako kafeteriako morroi hura eta Hernaniko enpresario hura kalian eta lasai lasai ibiliko dira.

      Ni orain gogoratzen, han ginela eta kartzelaz ari ginela behin esan zidana, nik esan nion: Barruan bi urte, ez nikek ba nahi! Eta berak esan zidan: Bi urte? Oraintxe firmatuko nikek. Eta nik esan nion: Han jendiari por culo ematen omen ziotek, eta berak: Baten bati muturra hautsi behar bazaio hautsi egiten zaiok eta kito!

Egun batian, nik lanik ez eta Selimek ere eguna libria, Zinebekin elkartu ginen eta errekara joateko plana egin genuen, Krimoren txabolaren ondoko erreka hartara bai? nik oso gogoan bainuen toki hori, eta buruan beti idea hori nebilkien: egun batian hara joan behar diagu. Gainera Zinebek Umaima ezagutzen zuen, eta bazuen harekin hitz egiteko zerbait, bueno eta, oilasko pare bat erosi eta kalian ogia eta fruta batzuk ere erosi ditugu eta, taxia hartu dugu hara joateko.

      Herritik gora bidia oinez egin genuen, eguerdi aldia zen baina ya dagoeneko bero latzik ez eta, lasai lasai igo ginen, Zineb ezta ikaragarrizko mendizalia eta poliki poliki, auzoan aurrena Krimoren txabolara joan ginen baina hura itxita zegoen, galdetu genion aldameneko emakume bati eta Umaima, neska «gorri» hura, aspaldi ikusi gabe zegoela esan zigun, Fesen omen dago hura, hala behintzat handik gora egin dugu nik ezagutu bidetik eta goian, tokiaren ederra, Selim eta Zineb harrituta gelditu ziren, erreka garbia, arroka eta belazeen artian itzuliak eginez zetorrena, txori banda batzuk...

      Baziren aurrekoan ikusi nituen bezala emakume batzuk arropa garbitzen, baina orduan etzen umerik jolasian eta jolasa egiten duten umiak eskolan egongo ziren eta beste ume edo mutiko batzuk larrian ardi kontu zebiltzan.

      Bilatu genuen toki babes bat itzalian, putzu batian eta kontuz bainatu ginen, neskatila batek han suge bat bizi zela esan baitzigun, bazkaldu genuen, hango zuhaixka batian habia izan behar zuten txori batzuei begira egondu ginen, txori ederrak eta behin ere ikusi gabekoak ziren haiek: luma laranjak eta buruan kukulin txuri eta beltx polit polit bat, horiei hemen hedhud esaten zaie eta euskeraz batere eztakit, gero txori haundi bat ere pasatu zen bere moko luziarekin, enaiz horren izenarekin gogoratzen baina horrek egiten du ga'ga', esaten zaio, eta igual hori izango da amonak esaten zuena kurrilloa?

      Behintzat arratsaldia lasai eta siestan eta berriz ere bainatu ginen eta ya ilundu gabe joateko prestatzen ari ginenian, bitartian mutil batzuk etorri ziren eta batzuk hango elorri eta sastraken artian zerbait bilatzen eta bestiak errekaren ixkinan sua piztu zuten, bapatian hara begiratu dut eta: hor datorren hori... ez ote da Sussu? Belarren artian gugana bezala bere makilarekin kojoka eta egundoko esiak eginez zetorren, berak artian gu ezagutu gabe eta, ematen zuen kasu egin gabe pasatu behar zuela, orduan nik: I! hots egin nion.

      Begiratu zidan, etzuen ezagutu ninduen itxurarik egin baina, guganaino etorri eta, irriparre txiki batekin hiruroi eskua eman eta bere moduko formulak esanda, esan zidan neri: Ongi etorria hi pobreen paradisura, ogi gogorraren herrira...

      Halako burlairiarekin eta begiak oso zabalik eta esaten zuena baino gehiago baleki bezala, baina berak egun hartan eta harekin egondu ginen hurrengoan ere zer eta nola ibili nintzen etzidan batere galdetu eta horregatik nik ere enion esan etortzeko bere izena erabili nuela...

      Eta, horixe eztakit jakingo zuen, baina bestela, ni harrituta, gero besteekin eserita geundela, halako batian eta Zinebi begira esan zuen: Dar el-kahlan haurrak jotzen dituzte, aurki eroei burua moztuko diete... Dar el-beida Casablanca da, handik baitzetorren Zineb, Dar el-kahla Casanegra izango litzateke. Eta, eroarena berriz, hori beragatik esango zuen noski, ze aditu dudanez oso aspaldi ez dela Sussu Beni Makadako eroetxian egon zen eta hori baino lehenago kartzelan urte batzuk ere bai! granja bat erre zuelako eta atxilotzera joanda polizia bati burua ireki ziolako.

      Baina zatozte, zatozte... Guk, joan egin behar genuela baina, insistitu baitzuen eta lagun haiek bertan baitzeuden, haiengana inguratu ginen.

      Lagun haiek, batzuk etzanda zeuden, beste batzuk sutan txoritxoak erretzen, bitartian bueltan bueltan ardobizia edaten ari ziren, eskeini ziguten baina Selimek bakarrik edan zuen trago pare bat. Han eseri ginen, apartexiago gu, Sussu zen dudikabe batzarreko nagusia, personaje bat, bere jilaba mendiko buztinarekin eta arrainen odolarekin zikindua, begiak ikaran eta zainak daldarka zebilzkiena.

      Ateratzen zituen kontuak lurretik eta zerutik, ikusten zituen gauzen gainian eta jendiaren gainian ere kontuak, eta bitartian esan ziguna, Mustafak kartzelan aldi bat egin eta herrian zela orain, eta Krimoren berri ere bazekien eta, esan zigun poliziari ihesi eta hango baso batian egondu zela gordeta, pinu kopa batian egon omen zen egun oso batez, gero pinu hartatik jeitsi eta ijito batzuekin artzai egon omen zen, gero azkenian eta zeuzkan sosekin txofer bati pagatu omen zion probintziatik ateratzeko eta benpein heldu nahi zuen tokira heldu zela hura...

      Inbitatu gintuzten txoritxoak jatera, honetaz eta hartaz aritu ziren eta, berriz hara joan nahi duen eta bere Europarekin amets egiten duen gure Selimi, Sussuk hitz hauek esan zizkion gutxi gorabehera:

      Heriotzaren beldur gutxirekin, berriz ere zerutik hara joan nahi duk, ez al dakik arrotzaren sukaldian ezin dela kozinatu? Anaia! Biaje hori bueltarik ez duena duk, eta bidian estropezu egin eta errekara erortzen bahaiz, ez badakik igeri, sugia besarkatu beharko duk! Anaia, adizak ondo, handik ez haiz itzuliko eta hire amak negar egingo dik, ez dezala Allahk hala nahi izan! Hartzak anaia arbola hori, lekuz aldazak, bitartian sustraiak moztu dizkiok, orain ezin duk inorare aldatu, orain ihartzen ari duk, hiltzen ari duk... egun batian udaletxeko morgan azalduko duk... Inxallah, ni enauk ba Leuropara joango!... Baina denak baziaztik, dir rasek bin errus u 'eiet l qeta' errus, «jartzak hire burua buruen artian eta dei egiok buru moztailiari», katez loturik eramaten ditek Leuropara jendia, zer ba! paradisura indarrez nahi gaituzte eraman? Hemen duk paradisua! Zuek zaretelako hemen... Anaia, herria uzten duen anaia bakoitza, ni nauk pixka bat alde egiten duena, egun batian nere gorputzik gabe bilatuko nauk, basamortuan itzal bat... Pentsazak, anaia, esaten ditek han gure haurrak despreziatu egiten dituztela, hil egiten direla herriminez, zeren bila joan nahi duk? Diruaren bila? Anaia, uztak aberatsek eraman dezatela beren hilkutxetan dirua! Bitartian hango fabrika izugarri batian bonbilla haundi bat fabrikatu ditek eta, haren argiarekin itsututa, dagoeneko eztizkiagu izarrak ikusten...

Milesker:

      Beni Mellalgo Nordin eta bere familiari.

      Tanja eta Asilahko lagunei.

      Donostiako SOS Arrazakeriako Koro eta lagunei.

      Encarnari ere bai, Algecirasen dena.

      Eta zertan hartan lagundu didaten orori.

Hain aspaldi ez dela, edo nobela idazten ari nintzen bitartean, orain aipatu nahi ditudan ipuin eta liburu hauek irakurri nituen; lan honi begira, guztiek lagundu didate honetan edo hartan: honek idea bat eman dit, hari frase bat ostu diot...

      Nikolai Gogol: Arima hilak.

      Bohumil Hrabal: Les palabreurs.

      Azouz Begag: Le gone de Chaâba.

      Youssef Idris: La sirène.

      Nina Bouraoui: La voyeuse interdite.

      Jaroslav Hasek: Xveik soldadu onaren menturak mundu gerran.

      J.M. Coetzee: En attendant les barbares.

      Joseph Conrad: Au coeur des ténèbres.

      Thorkild Hansen: Les bateaux négriers.

      Primo Levi: Si c'est un homme.

      Georges Bensoussan: Auschwitz en héritage?

      Sven Lindqvist: Exterminez toutes ces brutes.

      Emine Sevgi Ozdamar: La vida es un caravasar.

      Tayeb Salih: Saison de la migration vers le nord.

      Agota Kristof: Koaderno handia.

      Mario de Andrade: Macunaíma.

      Apuleio: Urrezko astoa.

      Sergiusz Piasecki: El enamorado de la Osa mayor.

      Beatriz Diaz: Todo negro no igual.

      Gassan Kanafani: Hombres al sol.

      Fatima Mernissi: Sueños en el umbral.

      Moreno & El Gheryb: Al raso.

      Jamaica Kincaid: Lucy.

      Humbelino Ayape: Las tardes de la Bardena.

      Panaït Istrati: Kyra Kyralina.

      Juan Rulfo: Paso del Norte.

      Aïcha Ech-Channa: Miseria.

      Mamadou Dia: Kaso, le migrant perpétuel.

      Ivan Gontcharov: Oblomov.

      Tahar Ben Jelloun: Moha le fou, Moha le sage eta L'écrivain public.

      Albert Taieb: Chroniques abidjanes.

      Imre Kertész: Être sans destin.

      Nikos Kazantzaki: Alexis Zorba.

      Mohamed Choukri: Le pain nu.

      Mohamed Mrabet & Paul Bowles: M'haschich.

      William Shakespeare: Macbeth.

      Muhammad Berrada: L'histoire de la tête coupée.

      Izz Ed-dine Madani: Celui qui n'avait pas émigré.

Bestalde, liburua ez zatekeen den ber-bera izango, bitarte berean Zhang Yimouren Keep cool edo Nabil Ayouchen Ali Zaoua filmak, adibidez, ikusi izan ez banitu; filmetan, hala ere, guziz gain Gianni Amelioren Lamerica-z gogoratzen naiz, ez baitzidan titulua bakarrik sujeritu.