Kaxa huts bat

BEÑAT SARASOLA

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© 2007 Beñat Sarasola

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2007ko apirila

Edizio hau: 2011ko ekaina

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.com

                Webgunea: http://susa-literatura.com

POESIA

idatzi

mugitzeko dudan modurik

bizkorrena delako

CHANTAL MAILLARD

HILDA DAGO

Poesia hilda dago eta ni izan naiz, sarjentu jauna.

Ni nintzen kale bazterrean prest zegoena,

11:16 a.m, april 17.

Ez ezazuela gizontto hau kondenatu,

bere hatz markak topatuko zenituzten akaso,

baina ikusazu, sarjentu jauna,

gizon honek zibismoan sinesten du oraindik.

Ez ezazuela komisaldegira eraman, benetan

eraman nazazue ni, ni izan naiz.

Poesia akabatzea hain erraza balitz bezala!

Labankada bat eman nion urdailean lehendabizi

eta han utzi nuen lurrean odolusten.

Gurutze Gorrikoek salbatu zuten

azken generazioko aparatu batzuei esker.

Geroago, laranja batzuk erosten ari zela

bost tiro eman nizkion bizkarraldean.

Sarjentu jauna, ez dakit

ulertzeko gai izango zaren

baina poesia akabatzea ez da

zuk uste bezain gauza sinplea.

Ene eskuez ito behar izan dut,

zuek ailegatu arte egon naiz lepoa estutzen.

Seguru hilda dagoela ezta?

Hartu al diozue pultsua?

Benetan, ez dakit nondik atera den morroi hau.

Ez, ez ezazuela gorpua periodikoz estali;

etor daitezela kazetariak, tv-kamerak, fotografoak,

eta orkestra ttipi bat ere bai, topatzen baduzue.

Esan poesia hilda dagoela,

esan ni izan naizela.

POESIA?

Euren itsasontzia itsaso zabalean berreraiki

behar duten marinelen gisakoak gara

OTTO NEURATH

XXI. mendeko poesia ez da liburuetan argitaratuko,

akabo hitzaurreak, argitalpen berriak, tapa gogorragoak.

Poema argitaratugabeak eta

imajinatu ez direnak izango dira bakarrik,

poesia ez da hilko, ugalduko da etengabe

estoldetako arratoiek lotsa galdu izan balute bezala.

Poesia jalgiko da plazara,

poesiaren iraultza eta poeta zaharren haserrea.

Sarrionandia erbestetik itzuliko da halako batean

eta Moyua Plazako manifara deituko du.

Pott banda elkartuko da berriz, Juaristi eta guzti.

Han egongo dira, halaber,

Savater, Lete, Vargas Llosa, Izagirre, Volgako Batelariak,

Bederatzi Novisimoak, Vladimir Brigadak, Lubaki Banda.

Eta batzuek esango dute,

izpiritualki Ezra hemen dago.

Besteek,

izpiritualki Bukowski hemen dago

izpiritualki Lizardi hemen dago

izpiritualki Unamuno hemen dago.

Unamuno espainolista zen

Bukowski ez da poeta

Ezra faxisten alde jarri zen (eta zer?)

Lizardi? nor da Lizardi?

Istilu literarioa Moyua Plazan:

bultzadak, oihuak, liburuak jaurtika,

Herri eta Harri,

               Paradisu Galdua,

                              Surrealismoaren Manifestua,

sirena hotsak, pelotazoak, zaurituak eta abar.

Baina berdin izango da

XXI. mendeko poesia XX.ekoa baino hobea izango da,

antologiarik gabe, bildumarik gabe

poesiak hautsa galduko du.

Egile eskubideak azkenean eskubide izango dira

eta, behingoz, ez dira beteko.

XXI. mendeko poesia egingo da halabeharrez,

lau egur eta bi iltzerekin

ozeanoaren erdian barku bat egiten den bezala.

ODA POEMA BAZTERTUEI
EDO DIEGESIA EREMUTIK KANPO

Estimuan zaituztet, ez pentsa.

Denborarekin poztu eta guzti

eginen zarete agian,

marginalitatean bizitzen

kultuzko pieza gisa.

Mundu guztiak behar du

derrotaturen bat bere menpe.

Zuen haserrea konprenitzen dut, bai,

beharbada izen handiko abokatu bat

kontratatu beharko zenukete, ez dakit.

Baina esan dezakedan oro zera da:

funtzio poetikoa ez dela zuenean nagusi.

Hirugarren pertsonan beharrekoak

lehenengoan ematen dituzue,

hitzak trakets erabili, topikoak errepikatu.

Sentitzen dut baina zuen baitan

ezin da topatu korrelato objektiborik,

apur bat hunki dezaketen

esaldi efektiborik sikiera.

Ez duzue desautomatizaziorik

eragiten irakurlearengan,

erritmo baldar batean

egiten duzue aurrera;

eta grabeena dena,

ez zarete inolako tradizio

literariotan txertatzen.

Estimuan zaituztet, bai,

baina zer egin nezake!

Sakonean, inbidia apur bat

edukiko dizuet akaso;

ez baitago fikzioan ere

galtzaile izatea baino

gauza makurragorik.

LEOPOLDO MARIA PANERO ETA POESIA

Leopoldo Maria Panerok bi eskumuturrak moztu zituen manikomioko tailerreko zerra elektrikoarekin. Moztu eta patiora bota zituen. Leiho ondoan odolusten ari zen bitartean, eroak, eroak zaintzen dituzten ero bikoitzak, kazetariak, estatuko presidentea, kultur ministroa, alkatea, kultur zinegotzia, kritiko literarioak, poeta gazteak, eta abar, hasi ginen agertzen patioa inguratzen zuten leihoetan. Hantxe denak esku horiei begira. Eta eskuak mugitu egin ziren, erantzun egin zuten. Hatzak eskuaren baitara bildu ziren, hatz guztiak, esku bakoitzeko hatz luzeak izan ezik.

TXORIAK

Antony & The Johnsons-en Bird Gurhl eta

J.A. Artzeren Txoria txoriren bariazioa

Txori neskatila bat naiz

Hegoak ebaki zizkidaten behin

Baina eskuetan daukat

Orain ene bihotza

Txori neskatila bat naiz

Ene hegoen bila ibili naiz denbora batez

Baina ez ditut kausitu

Ez naiz gehiago txori izango

Orain txori neskatila bat naiz

Eta txori neskatilak zerura joaten dira

Eta txori neskatilek hegan egiten dute

Alde egiten dute hegorik gabe

H

Huts-hutsean

Hutsetik hutsera

Hutsal

Hutsa ezin husbete

Hutsune hutsak

Hustu dira

Huste oro

Hustasun hutsalenak

Hutsaldi hustelenak

Hutsaltzen dira

Hutsalkeriak, huskeriak

Hutsarteen hatsekabeak

Hutsak baitira

Hutsune hutsezinak

Eta zer ginateke gu

Oteiza gimnasia erritmikora dedikatu izan balitz.

PROCESS ART: POEM Nº 1

Lehen: Aurreskua dantzatu. Ez badakizu, aldez aurretik dantza talde batean izena eman, matrikula ordaindu, klaseak jaso, jarrera ona eduki ikastaroan.

Bigarren: Egunkariko Zuzendariari sailean zure iritzi-artikulu bat argitara dezaten lortu. Mundu islamdarrean emakumeak pairatzen duen egoera salatu.

Hirugarren: Zauden zaudeneko objektuak baliatuz, Eusko Gudariak interpretatu eskuen perkusiozko kolpeen laguntzaz. Gogoan izan amaierako Gora Euskadi Askatuta! Gora! ere interpretatu behar dena.

Laugarren: Aurreko operazio bera baina Internazionala-rekin, eskuen ordez oinak erabiliz eta Gora Euskadi Sozialista! Gora! erreproduzituz amaieran.

Bosgarren: Liburua irakurtzea amaitu eta birziklatzera bota.

(Arestiko bost puntuak ordenan, segidan eta zintzotasunez osatuz gero, abracadabra, Arte Lan bat sortzen da, autoria zehatzik gabea, sortzaile-hartzaile logikaren kontrakoa, efimeroa, konprometitua, antiakademikoa, antikomertziala, antitaurinoa, antinuklearra, antimilitarra, antibiotikoa, antiklinala, abracadabra, antisorgailua.)

MAGIA

Magoak hitz magikoak esan

eta kapela zabaldu duenean,

elefante arrosa bat azaldu da

lehenik. Gero magoak

kleenex pakete bat sortu du.

50etako automobil gorri bat,

maitasuna,

erregalo paperean bilduta.

Bakero urratu batzuk

Dead Kennedysen txapa batekin.

Eta are gauza gehiago...

Kandelen halabeharraren gaineko

teoria kimiko konplexu bat.

Desioa, azukrearekin eta katilu bete.

Untxi klonatu bat, mahai gurpildun bat.

El Correorekin batera oparitzen zuten

Athleticeko aterkia.

Kiwi usaineko xanpu bat,

infinitu byte kabitzen diren brontzezko tronboia.

Euskara-euskara hiztegi bat.

Antonio Tejero esertzeko eskatzen,

esertzeko, s’il vous plaît.

Baporezko tren zahar bat.

Kemena, zoriona eta tristezia apur bat ere bai.

Gandor berde punki bat.

Zirku bat, pailazoa, funanbulista eta

lehoi zaharra eta guzti.

Gora Euskadi! jartzen duen kapela.

Piano isatsdun zuri bat.

Dantzari bat,

molde tradizionalen aldeko aldarriak egiten.

Kaxa huts bat,

matrioska batzuk.

Surf taula handi bat,

eguzkitako betaurreko horiak.

Fermin Muguruza O sole mio

kantatzen Euskal Telebistan.

Lapur bat antifaz gorriarekin.

Entierroetarako egokia den kantu goibel bat.

Tripi kadukatu bat

Panoramixen marrazkia duen kartoi puskan.

Compact Disc pirata bat

errotulagailuz jartzen duena «Confusion is Sex».

Vitoria-Gasteiz izan litekeen hiri bat.

Jose Antonio Ardanza eta bere plan laranja.

Magnetofono zahar bat

etengabe mezu bera errepikatzen duena:

«Bukatu duzu?

Zure iritzia bidali egunkarietara, goazen».

Telebista kate porno japoniarrak harrapatzen dituen

programa informatiko bat.

ISO 9001 ziurtagiria eman dioten

poema liburu kurtsi bat.

Trabesti bat ezkontzen kontra dagoena.

Juan Tamariz hor agertu da

kapelatik ezustean,

eta bi David Copperfield ere

atera ditu, eta bietako batek

atera du Txan magoa,

Txanek Splendini Houdini.

Alfred Tarski azaldu da azkenean,

arazoa konpondu nahian.

Eta horrela,

inoizko gauza posibleen desfilean.

Munduko magia eta mago

guztiak bilduta ere

garbi geratu da,

ez direla gai.

MAX BRODEN EPAIKETAN

Max Brodek bere lagunari eginiko traizioa epaitzeko elkartu dira lau adiskide-edo.

San Paulok zera esan du: Jainkoaren esana traizioaren kontra dago, eta Maxek egin beharrekoa bere lagun Franzen borondatea betetzea zen; hots, bere idazkiak sutara botatzea, San Joan egunean adibidez.

Kantek galdera erretoriko bat egin du: Pentsa dezagun Brod jaunaren ekintza orokortzen dugula, hau da, edonork traizioa egitea onartzen dugula. Orduan zer?

Aristotelesek ez du zalantzarik: Halako traizio bat ezin da inolaz ere bertutetzat hartu.

John Stuart Mill izan da azkena hitza hartzen: Ukaezina da ekintza horrek humanitatearen zoriona handitzeko egin duen ekarpena (ikustekoa izan da Kantek jarri duen aurpegia), eta honenbestez, Broden ekintza onargarria ez ezik laudagarria ere bada.

META-:

Komunera joan eta ontzian eserita

inoizko indar gehien egin du Nicanor Parrak.

Betiko kaka nardagarri horren ondotik

giltzurrunak kanporatzea erdietsi du lehenik.

Indar apur bat gehiago egin eta

begiak ere bota ditu komunetik behera,

haginak banan-banan, mingaina, eztarria.

Heste meharra, lodia, urdaila

denak ere irten dira gero.

Birikak eta bihotza.

Bihotz, bye, bye, bihotz.

Zakila, barrabilak.

Hezurrak diarrea gisa,

ez daki oraindik nola pasa den aldaka.

Eta burmuin likatsu

nazkagarri hori pasa denean

mina joan zaio ia lipar batez.

Zainak, kartilagoak, azala.

Uzkiaren bakardadea komunean.

Meta-: Autodestrukzioaren arazoak.

RAMON SAIZARBITORIA ETA AMODIOA

Goitik behera irakurriak nituen Egunero hasten delako, Bihotz bi, Rossettiren obsesioa, Kandinskyren tradizioa. Emakumea bankuan eserita zegoen, Babelia irakurtzen. Ni bertara gerturatu nintzaion, patxada eta sosegua erakutsi nahian.

Batzuetan gauzak ez dira ongi joaten, ez dago bermerik gure mundu honetan, «risk society», arriskuaren gizartea. Risk society, arriskua eta oinetakoen lokarriak solte. Risk society, arriskua eta lokarriak zapaldu nituen. Risk society, eta emakumearen aurrean ziplo erori. Aurpegia odolusten eta emakumea Babelia irakurtzen. Garrasiak, telefono deiak, anbulantzia, eta emakumea Babelia irakurtzen.

Arren, ez espero epikarik, gutxiago lirikarik. Emakumea ez zen ospitalera bisitan etorri. Risk, arriskua, emakumea Babelia irakurtzen.

UDABERRIA

Sekula burutu ez zen

Mike Tyson vs. Evander Holyfield

hirugarren borrokan bi boxeolariak

kinada alde batera eta kinada

beste aldera, guardia altuarekin,

aurkaria kolpatzeko zirrikituren baten bila.

Ez dute elkar sobera maite.

Tysonen bi crochet ondo saihestu ditu Holyfieldek

eta biak geratu dira clinch egoeran.

Tysonek ahoa Holyfielden belarrira

hurreratu duenean jendeak okerrena pentsatu du,

Don Kingek irribarre egin du disimuluz,

baina Tyson kartzelan irakurritako

liburu erlijioso haiekin oroitu-edo

eta gizakiaren berreziketaren aldeko

militanteen zorionerako,

«April is the cruellest month, breeding»

xuxurlatu dio Holyfieldi belarrira.

Hasieran harritu egin den arren,

boxeoan erantzun gabe geratzea

akabua dela akordatu eta

«Lilacs out of the dead land, mixing»

erantzun dio serioski Holyfieldek.

«Memory and desire, stirring»

Tysonen erasoa orduan.

«Dull roots with spring rain»

erreak indartsu ahoskatuz Holyfieldek.

«Winter kept us warm, covering»

Tysonek, seguru, oso seguru.

«Earth in forgetful snow, feeding»

Holyfieldek, izerdi patsetan.

Eta lehenengo txistuak Madison Square Gardenen.

«A little life with dried tubers»

Tysonek irribarrez.

«Spring surprised us, coming over Starnbergersee»

Holyfieldek etsi gabe,

baina berehala ohartu da bere okerraz.

Udaberriak ez duela dagoeneko harritzen, Evander.

Tysonek berehala jaso ditu bi besoak, alai.

Hor joan da Holyfield burumakur bere cornerrera.

Madison Square Gardeneko zalaparta egundokoa da,

apustulariak oihuka, publikoa ringera igotzekotan.

Eta espikerrak bere denbora hartuta

«The new heavyweights world champion is

Mike Tysonnnn!!!» bota duenean,

jendea txalo zaparrada izugarri batean bildu da.

Eta Tysonek zoriona zer den

konprenitu du bizitzan estreinakoz.

AMODIOAK URRATUKO GAITU

Errutinak gupidarik gabe hozka egiten duenean

Eta desioak amesten ez direnean

Eta erresumina geldiezina denean

Baina emozioak antzuak direnean

Eta bide arrotzak hartuta

gure norabidea aldatzen dugunean

Orduan amodioak

Amodioak urratuko gaitu

Berriro

Zergatik dago ohea hain hotz

Burua zure aldera jiratzen dudanean?

Ene denboraren neurria da zartatu dena

Hainbeste sikatu al da gure arteko begirunea?

Oraino erregu hau dago

Guk ahaztu ez duguna

Gure biziengatik

Amodioak urratuko gaitu

Berriro

Ene oker denak aldarrikatzen al dituzu

Zure ametsetan?

Dasta ezazu ene ahoa

Etsipenak egiten duen lez

Gauza hain ederra izanda

Bukatu al da betiko?

Amodioak urratuko gaituenean

Berriro

Love Will Tear Us Apart

JOY DIVISION

OBJEKTU GALDUAK

Horrela egiten dute negar jainkoek

RICARDO REIS

ZERU HAUEK

Petrolioarekin bezala egin zuten.

Zeru asko zegoen behiala:

bakarra, zabala, erraldoia.

Hasi ziren esplotatzen ustiatzen bainoago.

Aurrena kanaberazko etxebizitzak,

ondoren egurrezkoak, eta gero

palazioak, komentuak, eliza gotikoak,

ia Babelgo dorrea bezain etxeorratz handiak.

Eta jan eta jan, gizakia zeru

zatiak saltzen ere hasi zen.

Badakizu? zerua ez zen Brent upeletan saltzen,

metro koadroak dira zeruaren neurria.

Eta halako batean, agortu egin zitzaien,

gizakiak zerurik gabe geratu ziren,

zeru berriak asmatu zituzten.

Ordutik Zeru letra xehez idazten da

eta zeru ordea letra larriz.

HITZ EGITEKO MODU BAT

Suizidak ezin du sinetsi

bere burua (hitz egiteko modu bat da)

etxe zaharreko paretetan islaturik agertzen denean,

edo trumoi hots artean Leirek

egongelan film bat ikusten ari dela

bere hatsa entzuten duenean,

edo goizeko bostetan Leire komunera doala

suizida pasilloan kandela bat eskuan agertzen denean

bere borondatearen kontra eta Ku Klux Klan

-ekoa ematen duen jantzi batekin,

ezin du sinetsi Leire

oihuka hasten dela ero baten antzera

eta gero, aurpegia zurbil (beste bat dirudi),

telebistetara joaten dela gertatutakoak kontatzera,

eta nola han ura ekartzen dioten erregutuz

lasaitu, arren, zuzenean gaudela!

Suizidak ezin du sinetsi:

«Hil ondoren horrela ibili beharra ere».

MIGRAZIO ERRUTINARIOAK

Hegaztien migrazio errutinarioak

Pasa dira zerutik

Pilotu suizidak dituzten bi hegazkin

Ez dira egokiak akrobaziak egiteko

Bi xentimoko txanponak

Desegin egin nahi dituzte progresoaren aldekoek

Kolunpio-triziklo-txirrista arriskutsuak

Egun nostalgiko batean bururatu zaizkio Sarari

Jonen estreinako esaldi erridikuluak

Interneteko web orrialde italiano batean aurkitu zituen

Hainbeste denboran bilatutako komikiak

Txuribeltzezkoak direla ikusi du Felipek

Zebrak, baina baita modazko jertseak ere

Ez da erraza Zoologikoetatik kanpo ikustea

Tximino zuriak

Iruzur galanta direla azaldu da egunkarietan

Telefono konpainietako eskaintzak

Letra txikiarekin batera irakurri behar ei dira

Amodiozko gutunetako promesak

Despedidetako damuak direla

Biharko kantu melankoliatsuak

Ez dute saririk erdietsiko

Kremailera elektronikoak asmatu dituzten inbentoreek

Diru laguntza gehiago eskatu dizkiete gobernariei

Aktoreek-idazleek-musikariek-artistek

Inspirazioa lortu dute

Bilboko azkeneko atrakadoreak

Zoriontsu sentitu ziren

Gora begiratu eta ikustatu zituztenean

Hegaztien migrazio errutinarioak

KANARIAK

Etxetik irten fardel txiki bat eskuan

Ordu bete, ordu bete gutxiago Kanarietan

Euririk ez, semaforoa hondaturik

Udaltzain bat, udaltzain bat gutxiago Kanarietan

Kotxeak haserre bozina joka

Otorrino bat, otorrino bat gutxiago Kanarietan

Loro bat diosala eginez kontsultan

Gor bat, gor bat gutxiago Kanarietan

Aireportu ondoko etxe salezinak maizterra du jada

Ohe bat, ohe bat gutxiago Kanarietan

Billeteak bururdi azpian

Amets bat, amets bat gutxiago Kanarietan

Esperoa itxaroten, istant hori ordu estrak sartzen

Esnatze bat, esnatze bat gutxiago Kanarietan

Ordutegi-taulari begira

Atzerapen bat, atzerapen bat gutxiago Kanarietan

Camel bat piztu hormako seinaleari so egin

Debeku bat, debeku bat gutxiago Kanarietan

Aireportuan lasterkak aurpegi hits anitz

Hegazkin-istripu bat, istripu bat gehiago Kanarietatik

LITZATEKE

Nire gelako batek beti litzateke esaten du.

Andereñoak galdera bat egiten dionean,

Play Stationarekin jolasten garenean,

patioan futbol partida jokatu bitartean

litzateke esaten du. «Egokiago litzateke

Oierri pase luzeak ematea» edo

«hori profesionaletan jokoz kanpo litzateke».

Behin batean klasean asperturik geundela

litzateke guztiak kontatu genizkion,

egun bakarrean 48 bider esan zuen litzateke.

Izan ere berak beti du aitzakiaren bat

litzateke santu hori esateko.

Hasieran grazia egiten zigun

baina orain badakigu

bere burua nabarmentzeko esaten duela

litzateke zorioneko hori.

HISTORIAREN ESTATUAK

Jakina da Askatasunaren Estatua Frantziako Errepublikak Amerikako Estatu Batuei egindako erregalu bat izan zela. Olivier Legrand, Rouengo portuko langileak, Askatasunaren koroaren barnean zeharkatu zuen Ozeano Atlantikoa eta bere omenez marraztu zituen marrazki haiek Jean Michel Basquiatek ehun urte geroago THOR edo ASBESTOS bezalako hitzen gainean. Eta hainbestekoa izan zen amerikanoen entusiasmoa eta esker ona ze Django Dupont izeneko artistak Berdintasunaren Estatua egin eta oparitzea proposatu baitzuen apur bat geroago, deskuiduan amerikanoek hori ere esker onez hartuko zutelakoan. Baina aholkulari iluminatu horietako batek Errepublikako Presidenteari esan zion ezinezkoa zela, ezinezkoa zela metafisikoki Berdintasunaren Estatua bat egitea. Eta halaxe geratu ziren amerikanoak. Berdintasunaren Estatua gabe eta Askatasunaren estatuarekin.

PLAZARA

Gizakiak,

barkatu baina

ez dut zuengandik

ezer nahi, ezer espero.

Ez egotzi

arrotzak zaizkidan ardurak.

Ez dut nahi

zuen kontu kolekzionablerik:

ez duintasuna

ez adierazpen askatasuna

ez bizi-eskubidea.

Beraz

ez lapurtu

arren

bizitza honetako

alegrantzia behinena.

Ni,

galtzeko aukera guztiak izanda ere,

plazara jalgiko naiz

ene harrotasun eta ohorearekin,

eta toreroa akabatzen badut

planetako zezen zoriontsuena izango naiz,

zuen eskubide kolekzionable

horietako bat bera ere eduki gabe.

GU GEU

Bihotzeko xango galaia eta pikako anderea

zorigaitzez mintzo dira beren amodio hilez

CHARLES BAUDELAIRE

LAUROGEIKO HAMARKADA

Laurogeiko hamarkadakoa naizela badiot

ez da Mark David Chapman

madarikatu nuelako Central Parken.

Ez Tinanmenen tankeek zapaldu nindutelako

zapaltzeko ezin modu zapaltzaileagoan.

Ez naiz laurogeiko hamarkadakoa

deskubritu nuelako heriotzaren

abizenak GIB HIES zirela.

Ez Gijonen Zamoraren golaren ondotik

jendearen gainera jauzi egin nuelako.

Ez Postdamer Platzen kapitalismoari

merezi zuen ongietorria eman niolako,

espekulatzaile domestiko baten antzo

Hesiaren zatitxoak biltzera dedikatuz.

Ezta ere Challengerrak zeruan nola

erlojuetarako ehunekoen orratzak

aldarrikatzen zituen ikusi nuelako.

Laurogeiko hamarkadakoa banaiz, bada,

ez da Ian Curtisen taula gaineko

krisialdi epileptikoak ikusi ahal izan nituelako.

Ez da Txernobilgo ahate deformatuei

eta tximeleta fosforitoei kantatu nielako

«Nuklearrik? Ez, eskerrik asko».

Ez Jacques Derridari idazten

aditu niolako Zorroagan.

Laurogeiko hamarkadakoa naizela diot

mila bederatziehun eta laurogeita lauko udaberrian

nire amak, baikortasunez hordi, bere semea

munduratzeko indar guztiak bildu zituelako.

ZU JAIO IZAN EZ BAZINA

«Zu jaio izan ez bazina ni ere ez nintzatekeen jaioko»

esan zenidan, horrela, bat-batean

eta nik ulertu ez izanarena egin nuen.

Eta jarraitu genuen hitz egiten gauza tribialez,

negutegi efektuaz, telebistaz, horrelako gauzez.

Zineman, film bat ikusten esan zenidan bigarrenez

«Zu jaio izan ez bazina ni ere ez nintzatekeen jaioko».

Eta nik filma jarraitzen nengoenarena egin nuen,

barre egin nuen, harridura eszenifikatu nuen,

nahiz eta filma batere ona izan ez.

Senide bazkari batean esan zenidan hirugarrenez.

«Zu jaio izan ez bazina ni ere ez nintzatekeen jaioko»

xuxurlatu zenidan belarrira. Hotzikara sentitu nuen

zure ahotsak kilimak egin zizkidan-eta belarrian.

«Zer?» esan nizun faltsuki.

Nik ere, beste hark bezala,

ez nuen sekula «maite zaitut» esaten

eta ez nituen halako konfesioak eramaten.

Zuk bazenekien hori,

zuk bazenekien, arrebatxo.

BIHOTZAREN GEOGRAFIA

Palmera bat hazi zait ene bihotzean,

ez galdetu zergatik, noiz, nola,

baina palmera bat hazi zait bihotzean.

Palmera bat, leku sobera balu bezala

hedatzen dituena bere abarrak.

Koskor bat dut orain ene bularrean,

baina ez da kezkatzekoa,

palmera bat hazi zait-eta ene bihotzean.

Errepideak eraiki dizkidate ene bihotzean,

ez galdetu nork, zertarako, zergatik,

baina errepideak eraiki dizkidate ene bihotzean.

Errepide zabalak, garapen jasangaitzez eginikoak,

bihurgune arriskutsuak dituztenak.

Kilimak sentitzen ditut orain bihotzean,

baina ez da kezkatzekoa,

errepideak eraiki dizkidate-eta bihotzean.

Itsaso bat aurkitu didate ene bihotzean,

ez galdetu non, nork, nola,

baina itsaso bat aurkitu didate ene bihotzean.

Itsaso beltza, ilargiarekiko aske dena,

piztia beldurgarriak gordetzen dituena.

Naufragoen oihuak entzuten ditut orain bihotzean,

baina ez da kezkatzekoa,

itsaso bat aurkitu didate-eta ene bihotzean.

Inperio oso bat osatu dute ene bihotzean,

ez galdetu nork, noiz, norekin,

baina inperio oso bat osatu dute ene bihotzean.

Inperio gupidagabea, etengabe gudan dabilena,

bakearen kontra dagoena.

Oinazea sentitzen dut orain bihotzean,

baina ez da kezkatzekoa,

inperio oso bat osatu dute-eta ene bihotzean.

Bihotz ttipi bat paratu da ene bihotzean,

ez galdetu nondik, zergatik, nola,

baina bihotz ttipi bat paratu da ene bihotzean.

Taupadak ozta-ozta ematen dituena,

bihotz izatea nahiko neke ematen dizkiona.

Taupada epel batzuk aditzen ditut orain bihotzean,

baina ez da kezkatzekoa,

bihotz ttipi bat paratu da-eta ene bihotzean.

ABERATS

Ez zaigu aberasteko asko falta.

Egon hor, pazientzia apur bat,

gure aurreikuspen moderatuenak

betetzearekin nahikoa izango dugu.

Ez alde egin oraindik, ez etsi,

ez dut zoria aipatuko,

izan konfiantza nigan.

Eta gero ez da inor konturatuko,

zin dagit ez duela inork jakingo.

Nahi duzuna egingo dugu,

disimuluak dena estaliko du,

joan gaitezke Jordaniara,

Singapurrera, Brunei aldera,

irri egingo dugu hango sultanaren bizkar

eta mundu zabaleko xaloen omenez.

Kasino eleganteen albotik pasatzean

ez gaitu ezerk liluratuko,

guk betiko alkandorak jantziko ditugu,

baita tirantezko galtza laranjak ere.

Ez ditut zuk erregalatutakoak baztertuko,

ez ditugu gure ametsak arbuiatuko.

Benetan, itxaron apur batean,

ez zaitez errenditu oraindik.

Zin dagizut:

ez zaigu aberasteko asko falta.

OSTEN DIRA

Osten dira ametsak

kolore eta trazu guztietakoak.

Osten dira amoranteak,

osten diren bezala autoak

Peugeot, Opel edo Ford.

Osten dira halaber imintzioak,

maitasunezkoak, gupida erakustekoak.

Osten dira liburuak,

autolaguntzakoak, gurutzegramak egitekoak.

Osten dira, gero eta gutxiago, banketxeak

«manos arriba esto es un atraco» oihukatzen.

Osten dira, orain oroitu naiz, futbol partidak

azken minutuko penalti batekin,

txartel gorri injustu batekin,

nazio oso bat negar batean.

Osten dira, bide batez, herrialdeak

ezin konta ahala modutan.

Osten dira etxebizitzak

jabetza eskubidearen izenean.

Osten dira alegrantziak

aldaketa kimiko ezdeus baten erruz.

Osten dira, osteagatik, sagarrak

arboletatik edo dendetatik,

hegazkinak, aireportuetakoak eta jostailuzkoak.

Guk, ekibokazioz,

kaxa huts bat ostu dugu

eternitatea beharrean.

AMETSA

Oroitzen naizenean

zeru urdin bat ikusten dut,

gainbaloratuak ditugun hodei errariak

eta errieta ahantziak.

Oroitzen naizenean

zu ez zara edonor,

abesti erromantikoak ere sinets ditzakegu

promes egiten dugunean

zintzoki estreinakoz.

Jada ez dugu denboren beharrik

bizitzen jarraitzeko,

bizikleta zahar bi belarretan paraturik

eta paraje desolatu bat

zugatik ez balitz.

Amets egiten dugu baina

uholdeak ikusten ditugu kapitalean,

katu itoak, zazpi bizi

heriotza bakarrean galduak.

Flotatzeko gai ez diren baloi zulatuak,

uholdeak pasealekuetan,

uholdeak ozeanoetan.

Emakume baten etsipena

betirako errepikaturik.

Edonor zara zu.

ERREPUBLIKA BANANEROAK

Ez da erraza.

Besarkatzen nauzunean

errepublika bananero batean sentitzen naiz,

zure bilo luzeek itoko ote nauten beldur.

Begi xalo horiekin begiratzen nauzularik

nork esango luke halakorik egiteko

gai izango zinatekeenik.

Ez da erraza,

ez naiz inorekin fidatzen jada.

Nire zakila eskuetan hartu eta

aurpegia gerturatzen duzunean

okerrena pentsatzen dut.

Sukaldean sartu eta labanatzar horrekin

ikusten zaitudanean, urduri jartzen naiz.

Zergatik gidatzen duzu abiada horretan?

Zeren presa duzu?

Eta gero gainera balkoian dantza egiteko

duzun mania arraro hori...

Benetan, ez dakit zer pentsatu.

Errepublika bananero batean sentitzen naiz.

Eta barre algaraka imajinatzen zaitut batzuetan

koarto ilun batean, traje beltzak eta eguzkitako

betaurrekoak daramatzaten gizon misteriotsuekin.

AULKI JOKOA

Burukomina eragiten duen kaos honetan

musika geratu egin da eta denak

ziztu bizian joan dira aulki hutsen bila.

Iñaki izan da esertzen lehena,

hamazazpi urterekin ehun metroetan

Euskadiko Txapelduna izan zena.

Harrezkero urte mordo bat pasa den arren,

gaztetako sasoia galdu ez duela frogatu du.

Gero eseri dira David eta Maialen,

ez dute aulki libre bana aurkitzeko arazorik izan.

Peruk zikin samar jokatu du esertzeko lehian

Karlosi bultzakada bat eman dionean.

Karlosek, oreka galdu badu ere, azkenean

Maialenen alboko aulkian paratzea lortu du;

hemen ez dago epailerik, ez dago

NBO eta NBEko ikuskaririk.

Jaioneri bihotza erauzi zaio ia

aulki librerik ikusi ez duenean,

baina lasaitu ederra hartu du gero

bazter batean aulki txiki bat ikusi eta

beste inor baino lehen eseri denean;

orduan, bere alaba txikia agurtu du eskuarekin.

Azken aulki librearen aurrean Migelek

abantaila osoa du, bere egoera fisiko

mugatua ez da arazo izan hara iristeko,

dena ez baita lastertasuna.

Zeren ez baitakit zer gertatu zaizun,

ez duzu erreakzionatu, ez zara mugitu.

Denak aulkien bila korrika

munduan beste ezer ez zegoelakoan

eta zu plazaren erdian geldirik

ez dakit zertan pentsatzen,

hau txikitako joko bat bailitzan.

Azken aulkirantz oinez abiatu zarenerako

erabakita zegoen dena:

Migel metro erdira, esertzeko zorian.

Baina hara non aurrera egin duzun patxadaz,

halako dotoreziaz, halako lasaitasunez,

eta hara non Migel ez den eseri.

Migelek galdu egin du

munduko konpetiziorik inportanteenean;

soinekoa apur bat igo, belaunak erakutsi

eta eseri egin zara.

ARRAZOI DUZU

Arrazoi duzu, eta beraz, zurea da kexatzeko eskubide guztia. Haserretzeko arrazoi guztia, gogaitzeko eskubide guztia. Nola liteke zure senar horrek halako maitasun istorioak idaztea? Ez duzu ezer ulertzen eta ez duzu zertan ulertu behar, andere. Uste zenuen, ondo uste ere, zu ezagutzearekin batera ahituko zitzaizkiola bere maitasun istorio hain liluragarri haiek. Baina idazten jarraitu zuen, eta ez iraganean preseski, ez 3. pertsona aseptikoan, eta ez zu bezalako emakumeei buruz, emakume altuago batzuei buruz jeneralean, musika klasikoan adituak zirenak-eta. Bai, ez duzu zertan ezkutatu. Zu baino emakume perfektuago batzuei buruz idazten du zure senarrak. Jeloskor jartzeko eskubide guztia duzu, andere. Azken aldian laztan bat bera ere egin ez dizun hori, hitz politak esateko gai ez den ganorabako hori, gauza sentzilloenak ere gobernatzeko kapaz ez den inutil total hori, zer eta, maitasun istorio hunkigarriak idaztera dedikatzen da. Sariak eman dizkiote, kritika bikainak irakurri dituzu egunkarietan, idazle ospetsuenen aipamenak; eta zuk, emakume gajo horrek, ezin duzu eraman halakorik. Eta horrela, bakarrik zaudenean, Jesukristori galdetzen diozu ea zergatik ez zintuen zapatari batekin ezkondu.

ZORIA

Kasualitateak ez gaitu laguntzen, maite,

eta itxura guztien arabera aurre-

rantzean ere ez gaitu sobera lagunduko.

Zoria ere, ez du ematen gure alde dagoenik.

«Eta guri zer?» esaten dute astroek.

Yin Yang-a bezala, haiek ere

ez omen dira ondo moldatzen gurean.

Onar dezagun, Goliaten kontra

mila bider borrokatuta ere

ez genuke sekula batailarik irabaziko.

Guregatik balitz, maite,

ametsak ere aurreztuko genituzke

humanitatearen 673075339130 kontu korrontean.

«Uztazu, igual da, ez du axola, beste batean» eta abar.

Iruditzen zait dena dugula gure kontra.

Ez dakit baina, batzuetan pentsatzen dut

agian horregatik izango garela hain koldarrak, maite.

ARRAINA

Arrain laranja bat erregalatu zidaten

umetan  urtebetetze egunez.

Bost urte-edo izango nituen garai hartan,

inozentzia apur izango nuen seguru aski,

ze nik uste bainuen arrain hori zela

unibertsoko arrain laranja bakarra.

Zarautz eta Landen tartean kokatzen zen

nire unibertsoa, baina oraingoa baino,

infinitua eta irudika ezina delarik ere,

askoz ere handiagoa zen.

Ez nuen egundo halako arrainik ikusi,

arrandegikoak zilarrezkoak,

zuriak edo marroiak izaten ziren,

han ez zegoen arrain laranjarik.

Egun batez, ama ontziko ura aldatzen ari zela,

uretatik salto egin eta harraskan behera

joan zen nire arrain maitagarria.

Handik aste batzuk barru gurasoak

ikusi nituen etxean aurrera-atzera,

kaxa handi bat besoetan, ezkutuan bezala.

Ez nion garrantzirik eman, egia esan,

baina egun hartan bertan

arrain laranja topatu nuen berriz,

orain bañerako uretan igerian.

Tuberien labirintoan ibiliko zen

arrain gizajoa, noraezean,

halaxe kontatu zidaten gurasoek,

eta azkenean bainerako zuloa aurkitu

eta horrela iritsiko zen atzera gurera.

Urte batzuk geroago, pentsatzen jarrita,

gauzak modu diferentean ikusi nituen.

Orduan ohartu nintzen:

problema ez da ez Olentzero,

ez Meltxor, Gaspar edo Baltasar,

ezta Perez sagua ere.

PETER PAN SINDROMEA

Ume garaiak oroitzeko modu asko dago.

Batzuek trasterotik mekano zaharrak

berreskuratzen dituzte, eta puzzleak,

100 piezatakoak, 200ekoak...

Eta iruditzen zaie ez direla

puzzle horiek atzera osatzeko gai,

metalezko xafla horiekin

helikopteroak eraikitzeko gai.

Euren miseria ikusten dute aurrez aurre.

Beste batzuk ikastola zaharreko

patiora joaten dira eta begi-bazterrez

porteriei behatzen diete.

Edo supernintendoa pizten dute berriz eta

atzamar lodi gorrituez oroitzen dira,

mandoari indarrez sakatzez minberatutakoak,

eta horri bizio deitzea txistea iruditzen zaie orain.

Argazki bilduma zaharrak hautsetatik atera

ezein garai iraganeko hobea dela konturatzeko.

Badira jostailu dendetara

lantzean behin sartzen direnak ere,

jostailu berriak begiratzen jarduten dute,

eta bat-batean konturatzen dira

zenbat zahartu diren denbora gutxian.

Nik uzkiko ileak kentzen ditut

umetasun pixka bat sentitzeko.

BIDE BATEZ

Bide batez gauzak esaten ibiltzea

ez da ez fundamentua,

gehiago da hondakin erradiaktiboa.

Baina esadazu bide batez

zer moduz dagoen

bonbilla fundituak ohe-kidetzat edukitzea,

kalerako bide bakarra leihotik beherakoa dela sentitzea,

tokata zaharrik ez kausitzea,

biniloak dekoratzeko soilik balio izatea,

jarraitzea beste irtenbiderik ez dagoela ohartzea.

Esadazu ahapeka ea

baporezko trenak lastertasun handikoak bihurtu diren,

behialako titareak gaurko jostorratzak ote diren,

putetxe batetik ordaindu gabe aldegitea haizu den

edo banketxe batetik sakela beterik irtetea.

Garagardoa plastikozko botiletan

saltzen duten honetan, esadazu

zer demontre egingo dugun

ozono geruzako zuloa handiegia izan eta

mundua sodomizatzea ezinezkoa denean,

haizeak hiztegi bat ireki eta

orriko lehen hitza bart dela ikustean.

Esadazu bide batez

honek guztiak sentidurik ba ote duen,

negar zotinka aritu eta

hegoaldean egarriz hiltzen direla jabetzean

zergatik egiten duzun oraindik negar gehiago,

zergatik pertsiana hertsiak baino ez dituzun ikusten,

tinta gabeko bolalumak baino ez dituzun kausitzen,

izotz puskak esku artean ez zaizkizun jada urtzen.

Esadazu otoi, bide betez bada ere,

nitaz akordatu zaren inoiz.

ZIGARROKINA

Last Night When We Were Young

HAROLD ARLEN / E.Y. HARBURG

Bart, gazteak ginenean,

ematen zuen

munduko magia guztia

guretzat baino

ez zegoela egina.

Beste mundu guztia

kolore horiari,

katu beltzei,

gaizki egokitutako

eskailerei

errua botatzen ari zen

bitartean,

gazteak ginen

bart.

Bart, gazteak ginenean,

ez genuen presarik,

ordularietako orratzekin

belaontzietako mastak

egin genituen.

Bart, gazteak ginenean

ez genuen

gure gaztetasuna

aldarrikatzeko premiarik.

Bart, gazteak ginenean,

zeharo borobila zen mundua

eta hogei metro koadrotan

kabitzen zen.

Bart, gazteak ginenean,

gazteak ginen,

eta gauza askoz gehiago

ere bai.

Gaur goizean, aldiz,

zure Ducados paketea

ikusi dudanean,

zigarro bat falta dela

ohartu naiz,

baina hala ere

ez dagoela

zigarrokinaren arrastorik

hogei metro koadro

karratu hauetan.

MUNDUAREN EGOERA

Jende guztiak gordetzen du

joandako amodioetako

oroitzapen baliagarriren bat.

Keinu bat agian,

itsasertzeko irudi bat,

melodia epel bat

besterik ez bada.

Gerra dorpeenetan ere

beti erdiesten bide da

akordu eredugarririk.

Baina esan didate horretan ere

zu ez zarela

gainontzeko guztien lakoa.

Iragana suntsitzeko gai zarela

inolako ausikirik izan gabe gero.

Ahanztura borondatezkoa dela zuregan,

presentean atxikirik,

ez dituzula jada

nik kutsatutako hitzak erabiltzen,

«entrañablea» edo «lelo» adibidez.

Non laga dituzu behialako arropak?

Zein koloretako kontainerretan

bota dituzu plastikozko lore ximeldu haiek?

Zein ispilutan konprobatzen duzu orain

munduaren egoera?

Istant honetan bertan

non zara?

zer ari zara ospatzen?

Ni?

Ni hemen naiz,

hemen egongo naiz,

zure balizko musuak

masailean karminez pintatzen.

BLAKI

Blaki omen da bere lagunik leialena,

hori esan dit lehen Mariak.

Berak ba omen daki

Blakik ez duela inoiz traizionatuko,

Blaki ez da gaiztakeriak egiteko gauza,

ez da batere extrabagantea,

ez ditu haserrealdi ulergaitzak izaten,

ez du atzo «seguru» eta

gaur «ez dakit» esaten.

Ez ditu, ezta ere, justifikazio

absurdu eta sinesgaitzak asmatzen.

Makila bat bota ezkero

ziur da haren bila joango dela.

Blakik ez du egun txarrik izaten,

baina ez pentsa tontoa denik

esan dit Mariak.

Ordu biak aldera

sukaldean sartzen naizenean,

Blaki beti gerturatzen zait

buztana alde batera-bestera

badakielako jateko garaia iritsi zaiola.

Txakur hau ez da batere tontoa,

txakur honek ematen dit

beste inork ematen ez didan zoriona.

Hori guztia esan dit Mariak

Baina nik agintzen dizut

zu maitatzen zaitudala gehien oraindik.

BIZIKLETAZ

Heldu eskutik,

goazen bizikletaz hondartzara,

ekarri arrosa koloreko kometa,

ekarri pintura eta koadernoak.

Goazen pintatzera lakuak,

herensugeak, tximinia duten etxetxoak.

Margotu dezagun etorkizuna,

egin ditzagun figurak harean,

hitz egin dezagun zeruari begira,

hitz egin dezagun koloreei buruz,

irribarreez, malkoei buruz, libertateaz.

Eta egin dezagun mundu berri bat

marea igo baino lehen,

mundu berri bat hareazko figurez

eta marrazturiko pinturez.

Atondu orrialdeak eta harea,

eta itxoin dezagun atzean eta

begira dezagun itsasoa aitzinatzen,

ezarian-ezarian gerturatzen.

Eta ikusiko dugu nola olatuek

gure mundua itotzen duten,

baina gu triste jarriko ez garenez

itsasoak atzera egingo du

eta bihar berriro hondartzara

itzuliko gara bizikletaz.

Behin bakarrik bada ere,

heldu eskutik,

goazen bizikletaz hondartzara.

AZKENAK ERE EZ DITU
NAZIOARTEKO ITUNAK ERRESPETATZEN

Pentsa, momentu honetantxe

auskalo non (gutxienekoa da hori)

batzuk, zu eta ni bezalaxe,

elkarri begira egonen dira isilik

baina ez horregatik zer esan ez dakitela.

Bien arteko distantzia hori

minez josirik egonen da

eta handik igarotzea suizidioa litzateke,

estatistiken arabera %99’9an hain zuzen.

Anonimo horiek begiak bustirik izanen dituzte

eta konturatuko dira, onartuko dute

gauzak aldatzen direla, pertsonak aldatzen direla

baina azkenean inork ez dakiela zer geratzen den,

azkenera berandu heltzen garelako denok,

mina-eremua garbi dezaten itxoiten dugula beti.

Eta ordurako azkenak ihes egin du

mina sorta galanta lagata bere gibelean.

Eta bitartean, auskalo non,

batzuk elkarri begira

egonen direla otuko zaie,

eta bien arteko distantzia hori,

haiena bezalaxe, geurea bezalaxe,

minez josirik egonen dela.

MATERIAL CULTURE

Lurpean aurkitzen zaituztenean, hilotz,

esango dute hona hemen Homo Sapiens,

ez askoz gehiago.

Hara bizkarrezur segmentuduna,

pelbis zabal bat.

Hara garezur handia hagin txiki batzuekin.

Begiak aurpegiaren erdialdean

ikusmena handituz.

Batez bestekoa baino altuagoa:

metro eta hirurogeita hamar.

Agian museoren batera eramango zaituzte,

baina ez da izango

maitatzeko zenuen modu eder horregatik,

lotsatzean egiten zenuen keinu horregatik.

Ez dituzte aintzat hartuko zure

eskerrak emateko manera naturala,

esaldi enigmatikoak eta

belarrira errezitatzen zenizkidan

poema ingenuo haiek.

Gehienez ere esango dute

hona hemen Homo Sapiens Sapiens,

harro egoteko moduko motibo bat balitz bezala.

GERNIKAKO ARBOLA

Hau zen nire Gernikako arbola guztia

JOXE AZURMENDI

BERLIN

Eremulauei

Denok dugu Berlin bat gure baitan, bere mintzaira ulertezinekin, bere lurpeko pasadizo abandonatuekin. Denok dugu Berlin bat gure baitan, bere harresi eraitsiekin, erosotasunera eramaten gaituztenak, mediokritatea saltzen digutenak; bere harresi zatitzaileekin, tristezia eta oinaze aieneak isilarazten dituztenak, paternalista egiten gaituztenak. Denok dugu Berlin bat gure baitan, bere bele beltzekin, jakina. Nork ez dauka bere ekialdea, bere mendebala? Nork ez du desiratzen ekimendebala? Bonbardaketa guztiek ere ez dute gure baitako Berlin hori suntsituko, ez dizkigute gure utopiak zapuztuko, gure Tacheles partikularrak desjabetuko. Denok dugu Berlin bat gure baitan, bai, bere emakume eder eta maitagarriekin, garelarik ohartzen istanteko maitemina dela maitemin berdadero bakarra. Istantekoa den bezala agurra, istantekoak diren bezala, zergatik uka, oroitzapenak. Denok dugu Berlin bat gure baitan, Berlin bat eta ez askoz gehiago, gure berreraikitze planekin, gure trazu guztietako biktimekin eta kabitu ere egiten ez zaizkigun hauen omenezko monumentuekin. Denok dugu Berlin bat gure baitan, aixkide, denok baitugu kontzentrazio-esparru bat gure baitan, denok dugu-eta judutar bat gure baitan, eta turkiar bat, eta errusiar bat, eta deskuidoan euskaldun bat ere bai, jakintzazu. Denok dugu Berlin bat gure baitan, U-Bahn, S-Bahn, bitte Friedrichstrasse, bitte. Denok dugula Berlin bat gure baitan, eta batzuek Berlin bat eta pare bat ipuin eta aitzakia, baina batzuek bakarrik amigo, batzuek bakarrik.

EGUN BATEK PRESA DUENEAN

Lagunak aulkietan bermatu dira isilik,

aitak esan dit: eta orain zer?

Ez naiz ausartu ortzemuga begiratzera,

ordu berean Washintongen emakume batek

«I love you» esan dio bere mutilari eta

Osakan Toyotako langileak bere buruaz beste egin du

eta notatxoan jarri du ez zela gai

bere neskari «anata wo aisiteimasu» esateko.

Apaiza elizako ateak ixtean jabetu da

ez dituela atzera irekiko,

eta errezatzen hasi da, badaezpada.

Ruper kontzertua ematen ari den bitartean

Kirmenek kukuaren nota hori aurkitu du azkenean,

eta alkateak kondena solemne bat irakurri du,

atxikimendua izan da erabatekoa, ñabardura gabekoa.

«Zeinen onak atera diren aurten laranjak!»

bota du etxekoandreak, senarra

telebista ikusten ari zen bitartean,

telebistari begira, telebista itzalita,

eta jabetu da ez diola entzun,

jabetu da ez diola zinez bere senarrari esan,

esan duela horrela, orokorrean,

senarrarena aitzakia bat dela,

aitzakia bat inork eromena leporatzen badio.

Errealak gol olinpiko horietako bat sartu du

eta ikusleek galdetu dute: eta orain zer?

Ameriketako presidenteak prentsaurrekoa eman du

baina ez da inor agertu, ez kamerarik, ez kazetaririk,

inork ez daki zer arraio esan duen.

«Hitz polit bi zure aberriari»

eskatu diote aireportuan iheslariari,

«esaiezu herrimina, nostalgia»,

«esaiezu, azken batean, melankolia direla».

Mariak antzeko zerbait esan dio epaileari,

akituta zegoela, akituta bere ikasle horiekin,

gurasoekin, haien problema hutsalekin.

Bien bitartean, jende aldra abenidetan

semaforoak, trafiko seinaleak, errotik ateraz.

Festa giroa parlamentuan, «Aldapeko»

kantatzen diputatuak, kanona eginez,

lehenengo ezkerrekoak, gero eskuinekoak,

azkenik zentrokoak eta zentro-zentrokoak.

Zirkuko pailazoak poz dei geniezaiokeen

aldarte kurios horretan, eta domadoreak

galtzaile sentitu dira, zeharo galtzaile.

Tabernako eztabaidan, aldiz, buila gutxi,

baso hautsi gutxi, boutaderik apenas.

Patronalak lanuztera deitu du

ez dutela gehiago aginduko,

eta langileek galdetu dute: eta orain zer?

Harategian beti zenbaki bera ateratzen da

ticket-makina horretan, baina harakinak aitortu du

behi guztiak ero daudela, eta ondoren

Eusko Labelaz ez dagoela fidatzerik jadanik,

eta erosleek pentsatu dute: eta orain zer?

Eslovakiako txirrindulari bikainenak ere

onartu du EPOa hartu izana,

horrelaxe sentitzen zela libre,

aldapa luzeenak ere igotzeko kapaz.

Eta hau guztia

lurra izeneko planeta horrek

bira oso bat betetzen zuen bitartean,

inoizko lastertasun handienean,

bi minutu eta hamar segundo betean.

IKERKETAK

1933an ikusi omen zuten lehendabizikoz

Jon Mirandek zortzi urte bete zituen egun berean.

Hamilton anderea izan zen lehena.

Urtebete geroago Peter Grant izeneko ikasleak

lakutik irteten ikusi zuen, bere motor gorri

berriarekin paseoan zebilela.

Lanbro eta mendi artean bizi omen da.

Azken urteetan hainbat ikerketa egin dituzte

baina oraindik ezin izan dute egiaztatu

zinez existitzen den ala ez.

1954an sonar batek detektatu omen zuen,

baina zalantzak ez ziren uxatu, akaso

beste zerbait izango baitzen detektatutako hori.

1969an submarino batek bilatu zuen

ezer kausitzera iritsi gabe.

1974an Robert Rine izeneko zientzialariak

bere kamera infragorriaren bidez

berau fotografiatzea lortu zuela adierazi zuen.

1991n Stewart Campbellek amets eta

itxaropen guztiak zapuztu zituen ia,

ikerketa sakon baten ondotik

halako izakirik existitzen ez dela esan zuenean.

Eskerrak, hala ere, guk gaurkoan hemen dugun.

Hamaika espekulazio eta ikerketa ondoren

hementxe duzue zuen aurrean.

Ladies and gentlemen, zuekin,

(teloia zabaltzen da)

Euskal Herria.

GABRIEL ARESTI BIZIRIK DA

Batzuen arabera Elvis bizirik dago

eta faltsua da 1977ko abuztuan

Graceland-en hil zena.

Bob Dylanek ere badaki hori,

nahiz eta ezkutuan mantentzen duen.

Jim Morrison ez omen zen zendu,

bizirik da oraindik, hor, hortxe bertan.

Baina esango nuke hala balitz

enteratuak egongo ginela honezkero.

Nik, ordea, badakit

Gabriel Aresti bizirik dela.

Gabriel Aresti astelehenetan

Batasunako militantea da,

ETArena ez zaio guztiz ondo iruditzen baina

Euskal Herriaren independentziaren alde dago.

Astearteetan PSOEkoa da, EEko militante ohia,

ez du jada Aberri Egunean xanpainik edaten.

Asteazkenetan EAJkoa da,

ezin dira horrenbeste txinatar oker egon beti.

Ostegunetan EBren alde egiten du,

Madrazo ez zaio gehiegi gustatzen

baina zer egingo zaio,

bera beti paratuko da gizonaren alde.

Ostiraletan EAk betetzen du gehien,

ez daki sozialdemokrazia klasikoaren

edo hirugarren bidearen alde egin behar duen.

Larunbatetan noizean behin Aralarrekoa,

baina batez ere PPkoa,

sekretuan mantentzen duen arren.

Eta igandeetan,

igandeetan Gabriel ez da mezetara joaten.

Igandeetan libertarioa baita,

eta horregatik esaten duzue

Gabriel Aresti hilda dagoela.

ON DENOTING

Eiderrek liburua irekitzen du eta banan-banan hasten da marrazkiei izenak ipintzen. Amak lagundu egiten dio. Txoria; bai txoria. Trena, trena. Zuhaitza, zuhaitza. Gizona, gizona. Mot... Motorra, motorra da, brum-brum egiten du. Hau? Semaforoa, bere koloreak dira... berdea, horia, gorria. Oso ondo. Kotxea, kotxea. Hau? Zera esateko puntuan egon da: Zipaioa, bere herriaren kontra egiten duen polizia prokolonialista. Berak sartu zuen osaba Felipe kartzelan. Baina azkenean, ez daki ongi zergatik: «Ertzaina, Eider, ertzaina da hori».

BERMINGHAM KALEA, DONOSTIA

Bermingham kalean ez da droga

trafikatzaile gehiegi egoten,

ez dira heroinomanoen gorputz

zurbilak portalen babesean aurkitzen.

Bermingham kalean ez da istilu gehiegi gertatzen,

ez dira banden arteko liskarrak bertan ebazten,

ez dira labankadak ikusten,

ez eta tiro hotsak entzuten.

Iluntzean, bakea da nagusi Bermingham kalean,

ez dira prostitutak kale bazterrean paratzen.

Ez da hemen bizi Jack destripatzailea,

poliziek gutxitan patruilatzen dute kale honetan,

umeak trapuzko baloia hartuta

futbolean jolasten dira ondoko plazan.

Etxekoandreek erosketak egiten dituzte

merkatuan: piper berdeak, marrubiak,

patatak eta azaloreak erosten dituzte;

euren senarrak futbolaz mintzatzen dira

inguruko taberna lizunduetan.

Baina hala ere, hor dugu Migel

Bermingham kalean barrena

erradiografien estalki handia beso artean.

Mirenek ere bere nobio (zenaren) aurrean

adorea erakutsi duen arren, abaildu egin da

bere logelara bakarrik sartu denean.

Omarrek ez du gutunik aurkitu postontzian,

eta alboko postontzietan begiratzen aritu da

hutsegite bat egon delako itxaropenarekin.

Laurak sobera makillatu ditu gaur bere lotsaizunak.

Eta Violetak euren seme-alabak

non ote diren galdetzen dio bere buruari,

bakoitzak agindu baitzion astean behin etorriko zirela,

turnoka-edo moldatuko zirela, egoteko lasai,

ez zutela agureentzako erresidentzia batera bidaliko.

Eta denei ere, salbuespenik gabe,

huskeriak iruditzen zaizkie

telebista aurrean jarrita

Chinatownen edo Rio de Janeiron

jazotzen ei diren desgrazia ikusgarri horiek.

GURE BELAUNALDIA

Gure belaunaldiak ez du deus balio, gure belaunaldia Aginako zero bat da. Ezin izan ditugu gurasoak akabatu; etxetik alde egin, komuna hippie batera joan. Gure gurasoek ulertu egin nahi izan gaituzte, eurek lotutako txirriak erre ditugu, gure alde jarri, gure bandora pasa dira. Irakasleek ikastoletan heziketa teknika modernoenak erabili dituzte gurekin; jolasak egin ditugu, drogen inguruan mintzatu gara, larrutan egiten irakatsi digute ia. Gu iristerako Historia amaiturik zegoen eta Artea, berriz, gure aurrekoek hil zuten. Dena dago honezkero idatzirik, ez da existitzen eskola literariorik haien kontra joateko, baina hala ere ezin konta ahala literatur sari eta beka antolatzen dizkigute gure karrera literarioak promozionatzeko. Utopia eta ideologiek ere, bestetik, ez dute lekurik gaur egun. Gure belaunaldiko inor ez da eromenez, gosez akabatuko. Modelo eta futbolariek tatuajeak eramaten dituzte euren errebeldiaren erakusgai, C&A-k Che Guevararen irudia erabiltzen du udaberriko denboraldirako. Ez dugu katekesirik egin, ezin izan gara apaizen kontra oldartu. Lanean, Giza Baliabideen departamentuak laguntzen gaitu, langileek brainstormingak egiten ditugu enpresaren kudeaketa hobetzeko, sindikatuek babesten gaituzte euren konbenio kolektiboen bitartez. Gure belaunaldiak, gainera, ez du diktadurarik ezagutu, ez dugu demokrazia besterik bizi izan. Gure belaunaldiak erreklamazio orriak ditu eskura bere kexak bideratzeko. Gure belaunaldia…

URRUNEKO HIZKUNTZA

Urruneko hizkuntza batean

«zuhaitz» hitzak tristezia esan nahi du

«tristezia» hitzak loria

«loriak»k txorimalo

«txorimalo»k kuku

«kuku» esaten zaio epaitzeari

«epaitu» da hemen ikusi deitzen diogun hori

«ikusi» diotenean sorgindu esan gura dute

«sorgindu» diotenean laboratu

«laboratu» entzuten baduzu sinetsi uler ezazu

«sinetsi» entzutean baloi

«baloi» entzunda gizen

«gizen» erabiltzen dute exodoaren ordez

«exodoa» da beraientzat

guk denbora neurtzeko erabiltzen dugun gailua

Baina han ez dute epailearen aurrean

hizkuntza horretan hitz egiteko batere oztoporik

urruneko lurralde hartan ez dituzu «diglosia»

edo «normalizazioa» bezalako hitzak entzungo

ez dituzte euren hizkuntzaren aldeko

jaialdi erraldoiak antolatzen

han ez dago inor hizkuntza horren alde

ez dituzte irrati eta egunkariak zigilatzen

Urruneko hizkuntza hartan

«hizkuntza» hitzak hizkuntza esan nahi du

NEW YORK, NEW YORK

Standing in the corner suitcase in my hand

autobusa ez da iristen eta alboko emakumeak

begi-bazterraz begiratzen nau, irribarre melengaz.

Atzo Dorre Bikiak eta auskalo

zenbat dorre isolatu erori ziren.

Orain euria zintzilik dago zeruan,

baina zer nahi duzu ba,

hau New York da, jendetzaren hiria,

garajeak kotxeen patrimonio ez diren mundua.

Negriren hiria ote?

Hau ez da Seattle,

hemen rock & rolla egiten denean

hip hop-a dantzatzen da

eta mass media boikoteatzen (!!!).

Dizze Rascalek bi eskuko

Master System-ak saltzen ditu.

Hau ez da edozer gauza,

hemen merkatuak agintzen du inon ez bezala;

hemen merkatua pikutara joan daiteke

New Yorkek hala nahi badu

eta inolako hauteskunde

demokratikoren beharrik barik.

Eguzkitako betaurrekoak jarri

suitcase in my hand

eta munduko gobernadore

izan zaitezke 15 minutu luzetan.

15 minututan suntsi daitekeelako mundua

4 bat aldiz gutxienez,

15 minututan konpondu daiteke mundua

lipar baterako bakarrik.

New Yorken 15 minutu

900 segundo eta askatasun apur bat dira.

12 minutu 37 segundo eta 35 ehuneko

behar izan zituen behin Kenenisa Bekelek

5000 metro korritzeko, eta oraindik

bi minutu t’erdi soberan geratu zitzaizkion

I’m lovin’ esateko 547 alditan, etengabe.

Eta beste egun batez, Kenneth Kochek

zulo handi bat ikusi zuen New Yorkeko zeruan

eta ez zen ozonoa, ketanoa,

Objektu Hegalari Ezezagun batek

eragindako efektu optikoa.

New York ez da broma bat.

Autobusak berandu iristen dira

baina ez zaio inori axola.

Hemengo jendea

denbora alferrik galtzearen alde dago,

hemengo jendeak

ez daki zer pintatzen duen New Yorkek

unibertsoko bazter honetan,

domino efekturik existitzen ez den toki honetan.

Edward Hopper, Don DeLillo, Michael Jordan

hiri honetan jaio dira,

Marx anaiak bezala, edo Walt Whitman,

kale laranjan, inoizko poemarik bikainena

New York bera dela aldarrikatuz;

ze New York izan daiteke zuria

beltza

         gorria

                  berdea

                            horia

                                   bioleta (gutxitan).

Entzun, inoiz bihotzik eduki duzuenok,

New Yorken barkamena eskatzea ez da bertute,

ez tematu mundua graffitiz pintatzen,

New Yorken ez dago «Welcome to NY»

jartzen duen afixarik, argizko iragarkirik.

New York behin bakarrik gertatzen da bizitzan

15 minututan, ordu laurdenean.

Hilda Doolittle, ez izan lotsarik

hormak erori eta erori ari badira,

jendeak 60. pisutik jauzi egiten badu,

ez da zure errua.

Standing in the corner Bob Dylan ikusi dut

geltoki ondoko McDonald’s-ean

boligrafoz hitzak idatzirik dituzten

serbilletak lurrera botatzen,

Chan Marshall du aurrez aurre,

emakume ona izatearen inguruan teorizatzen.

Taxistek, taxi horietan, jakinarazi didate

aireporturako hiru autobus hartu behar ditudala,

baina alboko emakumeak erantzun die nire partez

eta ea taxista «tax»-etik ote datorren galdetu.

Edozer gauza da posible hiri honetako

abenida eta kalezuloetan,

baina hemen ez dio inork Mariah Careyri

titiak erakuts ditzan eskatuko.

Eta anabasa honetan inork zoria aipatzen badu

William James azalduko da suitcase in his hand

eta konspirazioaren teoriaren aldeko proklamak eginez.

New Yorkek ez du deliberatzen

zerura ala infernura joango zaren,

ez da paternalista batere, ez du gaztigatzen deus,

baina ez die barkatzen euren poemetan

New York aipatzen duten poeta bentajistei

(NY bera da inoizko poemarik bikainena!).

Pinpirina da, ondo zaintzen du bere skyline-a.

Akaso Federico Garcia Lorca

agertuko zaizu bertan bals bat dantzatzen

zibilizazioaren alde baina dantzalagunik gabe.

Edota beltz bat English B

ikasgairako idazlan bat izkiriatzen.

Hau ez da bluesaren hiria, hau ez da Memphis.

New Yorken Nuyoricanoak bizi dira,

Slam! oihukatzen dute, Slam! Slam!

New Yorken ilargia destoki sentitzen da

gauero, arrotz.

Izarrek kariño pixka bat eskatzen dute

kariño pixka bat, bederen.

Bon, orain Jane joana da.

Autobusa ez da agertu.

Biziki maite dut New York,

biziki amorrarazten nau New Yorkek.