EIDER RODRIGUEZ

Eta handik gutxira gaur

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2004 Eider Rodriguez

© edizio honena: Susa

Lehen edizioa paperean: 2004

Edizio hau: 2018ko abendua

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

HITZAURREA

Ez dut E.R. ezagutzen, hari buruz dakidana da halako egun batean mamu bihurtu zela. Orain dela hilabete jakin nuen, bere ipuin argitaratu gabe batzuk jaso nituenean eta haietako batean, ipuin autobiografiko bat zalantzarik gabe, bera mamua bihurtu zenekoa kontatzen zuelako. Ez dakit ipuin hori liburu honetan izango den, editoreek benetako mamuen agerpenak baztertzeko joera dutelako.

      Mamuei buruz irakurtzeko ez da hainbeste aukera izaten. Errazagoa da fantasiak asmatzea, eta irakurtzeko ere errazagoak dira fantasiak. Ondo bereizi behar dira fantasiak eta mamuak. Fantasiak arinagoak eta erabilgarriak dira, dekoratiboak, eta nahieran bazter daitezke. Mamuak fantasien antzera gauzatzen direla ematen du, irrealitatearen edo errealitatearen kondentsaziotik, baina astunak bihurtzen dira eta, ez nahi duzunean bakarrik, modu gogaikarri eta beldurgarrian agertzen zaizkizu gero. Fantasiak nahieran sortzen eta erabiltzen dira. Mamuak, ostera, behin eta berriz itzuli eta gogaikarriak bihur daitezke, eta sortzailearen beraren kontra ere jardun daitezke. Mamuak desleialak, lotsagabeak, mingarriak bihur daitezke. Eta heltzen da momentu bat, mamuen eraginez, sortzailea mamu bihurtzen dena.

      Jende asko bihurtzen da mamua adin batez geroz. Ni 20 urte bete nituen egunean bihurtu nintzen mamua, oraindik ere ondo ulertzen ez ditudan zirkunstantzietan. Eider 22 edo 23 urterekin bihurtuko zen mamu. Zeu ere arrisku larrian zaude, mamua zara jadanik edo mamu bihurtzear zaude. Mamu bihurtzeko arriskua etengabea da benetan biziz gero. Edozeinek, adin batez gero, galdetu beharko lioke bere buruari: Mamu bihurtu naiz? Ala oraindik ez?

      Argi dago idazlea bihurtzea, bizi osorako mamu izateko kondena dela, madarikazioren baten ondorioa. Baina mamua bihurtzeko beste modu ugari dago, irakurlearena modu erraz bat da. Mamu bihurtzearena ustekabean gertatzen da, batzuetan oharkabean, eta auskalo zergatik. James Joycek azaldu zuen zelan bihurtzen den pertsona normal bat mamua: hiltzen denean, desagertzen denean, ohiturak aldatzen dituenean.

      Pertsonak banan-banan bakarrik ez, badira herri oso batzuk denborarekin mamu bihurtu direnak, Euskal Herria esate baterako, urrunago joan gabe. Pierre de Lancrek antzinako sasoietan bezala, gaur egungo inkisidoreek badakite Euskal Herriko lainoen azpian eta sasien gainetan dabiltzan sorgin, azti eta mamuen berri. Bestalde, euskaldunok badakigu batzen eta bereizten gaituen hizkuntza mamu hizkera dela, fonetika ia bantu horrekin, etimologia gotiko horiekin, aditz sinplifikaezin horrekin, isiltasun horiekin. Jakina da, mamuak hizkeratik, bestelako hizkeratik sortzen direla gehienak.

      Egunen batean, euskal literatura ghost story luzea izan dela irakatsiko da entziklopedia anglosaxoietan. Ghost story writers izango dira Bernard Detchepare (hizkuntza bera eraman zuena plazara, dantzara), Johanes Leizarraga (munduan izan den libururik mamuenaren itzultzailea), Pierre Topet Etxahun (bere zorigaitzaren itzalarekin zebilena bideetan), Jon Mirande (bere mamuekin bakarrik bizi zena Parisen), Gabriel Aresti (mamua bihurtua bera Bilbon), Bernardo Atxaga (Obabako eta Etiopiako mamuen kronista)...

      Eiderrek, errealitateak duen mamu partearen kronika egiten du ipuinotan zehar, bere fikzioa ez dabil fantasien bila, baizik eta mamuen bila. Auñamendiko ibar batzuetan «Kontuz, hemen hartzak dabiltza!» kartelak erakusten diren moduan, abisatu behar da liburu honetan mamuak dabiltzala.

      Gizarteak mamuen kontrako defentsak ditu. Egunkariak eta telebista mamuen mundua estaltzeko egiten dira, errealitateekin eta fantasiekin mamuak estali nahiz antolatzen den espektakulu eder, ikaragarri eta etengabearekin. Nahiko arrakasta du espektakuluak, hala ere beti geratzen da zirrikitu bat mamuak ugal daitezen, eta ugaltzen dira literaturan esate baterako. Literatura minoritarioa eta ilunagoa dela esaten denean, horixe adierazten da, mamuak libreago dabiltzala esparru horretan. Literatura mamuen partea ikertzeko izan da beti, eta behar bada geroago eta gehiago izango da, literatura palazio zahar erruinatuen modukoa bihurtzen ari delako.

      Jakina da idazleak berez mamua izateko madarikazio eta kondenapean idazten duela. Baina, irakurlea ere mamua bihurtu behar da literatura ondo irakurtzeko, ezagutuko dituen pertsonaien berdina izateko. Dena dela, literatura irakurtzean, mamua bihurtzearena baino arrisku latzagoa du irakurleak, jendeak bizitzan duen arriskuaren antzekoa. Batzuek irakurtzen dute eta ez dira enteratzen, bizitza osoa bizi eta enteratzen ez direnak bezala.

      Ia derrigorrezkoa da orduan mamu bihurtzea. Hara hor, gela berez ilunean, bonbilla ahul baten argitara irakurtzen hasi zara, oraindik ez zara liburura sartu, baina ia, mamu bihurtzen ari zara, pasatu orrialdea hatzen puntaz, hortxe aienatuko zara. Mamua bihurtzen bazara erraz sartuko zara liburura, orria ezkerraldera eskuaz bultzatu beharrik gabe, orrian zehar, eguneroko espektakuluaren bestaldera, paperean zehar barrura, mamuen partera...

Joseba Sarrionandia

ETA HANDIK GUTXIRA GAUR

—Egin arte ez nuen jakin horren erraza izango zenik. Baina egin eta zapla, hortxe amaitu ziren kezkak. Beldur nion lehendabiziko urratsari, buruan buelta asko eman nizkion, asko.

      Florenek oihalezko musuzapi bat patrikatik atera eta kopeta sikatu du. Bilobak erdi kezkaturik erdi errespetuz entzuten dio, lurrean jesarrita, indio posturan, maistrak txikiak zirenean agintzen zien bezala. Aitonak bizkarra eman dio lorategiko lanak egiteko, eta hitz egiten jarraitu du.

      —Egin eta ospa, hori zen dena, sinplea eta azkarra —begira gelditu zaio bilobari, eta zeremoniatsu gaineratu du—: Baina egin behar zen.

      Sargori dago Miarritzen. Abuztua da.

      Manex aitonarengana hurbildu da hitzak gertuagotik entzuteko. Belauniko dagoela ari zaio hizketan zaharra, lurra iraultzen, zuhaixka bat landatzeko. Arrazoia du, lehenengo urratsa izango da okerrena. Aitona lur hezea eskuetan ibiltzen ikustea lasaigarri zaio.

      —Egidazu kasu, Manex, lehen urrats hori da gaitzena. Hortik aurrerakoak bakarrik datoz, ikusiko duzu. Ausarta izan beharra dago eta lehenengo pauso hori eman. Ondorengoa eginda dago, coser y cantar, nire herrian esango luketen bezala.

      —Noiz joango gara zure herrira, aitona?

      —Untxiak bizikletan ibiltzen direnean.

      Irri egin eta begirada jausi zaio Manexi. Belar artean bere bidea egiten duen amona mantangorri baten gorputzean ipini du arreta. Aitonak arrazoia du. Egin eta kito.

      Agureak kopeta lehortu du eta Manexen ondoan jesarri da, plastikozko aulki batean. Adaska baten muturrarekin azkazaletako zikinkeria garbitu du eta entzuten jarri da. Baina Manexek ez du fitsik esan. Amona mantangorriari begira jarraitu du, ez dago zertan hitz egiten jarraitu. Aitonak arrazoia dauka.

      37ko udaberria oroitzen du. Oraindik ez da oinazerik gabe gogora ekartzeko gai. Edo ez du oinazerik gabe gogora ekarri nahi. Oinaze hori da Manuelengandik gelditzen zaion bakarra. Akaso inoiz ez diolako nehori kontatu, akaso oroitzapenak euriteek urratzen dituztelako eta, orduan, kontatutakoaren oihartzun tantak baizik gelditzen ez direlako. Eta euri asko izan da 37tik hona. Baina berak ez dio inoiz nehori kontatu, ez eta Genevieveri ere, ohean, eskuak elkarri emanda, heriotza itxaroten zuten arratsaldeetan.

      Isiltasuna paretei itsatsirik. Harrien mututasunak herriarenarekin bat egiten zuen. Ez zen inoiz hildakoei buruz hitz egiten, eta haien senideei ez zitzaien keinu ulerkorrik eskaintzen. Alkate berriaren etorrerarekin, udal langileen berregituraketa egon zen, gaur egungo hitz bat erabiltzeagatik. Gorriak bota egin zituzten udaletxetik, edo gorria izan zitekeen oro. Faxisten lagunek bete zituzten hutsik gelditutako lanpostuak, edo beste gizagaixo batzuek. Floren mantendu egin zuten. Mutil laño hura beti bakarrik ibiltzen zen, ez zirudien lanjerosa zenik. Herrian arrarotzat zeukaten. Jaio zenean galdu zuen ama, eta aita Iruñera joan zen lan egitera hiru urte geroago. Izeba batekin hazi zen, eta hark ez zuen subertsibo trazarik. Beraz, bota distirantedun alkateak bere lanpostuan mantendu zuen Floren, udal jagolea. Denetarik egiten zuen, baina zereginik kuttunena landareak zaintzea zuen. Izaki delikatu haiei bizitzen lagundu, zurtoinen freskura hatzetan ukan, muskilen gizentzea gertutik ikusi. Nafarroako Erriberan, balkoian landareak izan zituen lehen udaletxea. Aurreko alkateak baimena eman zion korridoreetan eta balkoietan lorontzi handi batzuk paratzeko, eta halaxe egin zuen Florenek.

      Manexek ez daki zer den Gerra Zibila. Eskolan azaldu zieten, baina gauza horiek ahaztu egiten dira, azterketa osteko ogitartekoa irentsi orduko. Aitonaren ahotik entzutea gustuko du. Kosta egiten zaio aitona guda batean irudikatzea. Gudak heriotza eta etsaia esan nahi du, hegazkinak eta kedarrez pintaturiko aurpegierak; eta zaila egiten zaio aitona Floren kontzeptu horiekin lotzea. Zirrara sortzen dio gerratik ihes egin zuela entzuteak, pelikuletako delinkuente edo heroi modura imajina dezake aitona xalo eta bonetaduna.

      —Astean zehar bero handia egin zuen, txitxarrek garrasi egiten zuten gauez. Bazirudien euri erauntsi bat izanen zela. Goiz-goizetik irratiak Marokoko kolpe militarrari buruzko berriak zabaldu zituen. Badakizu non dagoen Maroko?

      —Afrikan, desertuan —eta sorbaldak harrotu ditu.

      —Guardia Zibilaren buruak lasaitasuna eskatu zion herriari, indar polizialak Errepublikaren alde zeudela esanez. Badakizu zer den Errepublika?

      —Gutxi gorabehera.

      —Zer gehiago, gutxi ala behera?

      Leihotik saiheski erre usaina dator, eta ondoren amantal hori bat jantzirik daraman emaztea, À table!, frantsestuek bakarrik dakiten bezala garrasi egiten, À manger!, eztarriko zain guztietatik indarrez irteten zaion xuxurla. Jakien inguruan jesarri dira Manex eta aitona. Emakume oreztadunak entsalada zerbitzatu die plastikozko koilara eta sarde oso handiekin. Manex ez da bere ama begiratzera ausartzen, nahiago du aitonaren solas lasaigarrian murgildu, ama beti dago erdi ospel. Aitonak ere nahiago du Manexekin solasean jarraitu, berarekin egotea Manuelekin batzea bilakatu da bat-batean. Amak, bestalde, nahiago du Manexek eta aitonak elkarrizketa pribatuan jarraitzen badute, ez du esparru samurrera jauzi egin nahi, eroso dago bere egontasun inpartzialean.

      —Eta Serge? —galdetu dio aitonak, hiru plater besterik ez daudela ikusi duenean.

      —Bordelera joan behar izan du bilkura batera. Ez da gauera arte itzuliko.

      Begiratu gabe erantzun dio aitonari, Manexen plater gainean uhaza hostoak pausatu dituen bitartean. Ez du aitaren ezkutuko galderari jaramon egiteko gogorik. Manex uhaza hostoei gelditu zaie begira, amaren esalditik ehunka legoara.

      Floreni bihotza kargatu zaio bilobarekin izandako solasaldiaren ostean, eta ez da gose. Alabaren muturrari aurre egiteko ere indarge gelditu da.

      —Sergek lan gehiegi egiten du, ezta? —galdetu dio Florenek.

      —Bof.

      Bof. Horrek esan nahi du: Zaude isilik behingoz, ez dut hitz egiteko gogorik, utzidazu bakean eta jan uhaza ostia hori, cette merde de laitue, kokoteraino nago zentzu bikoitza duten zure galderez, jan eta ixo, agure nekagarri hori, eta segi sagarrondoak landatzera eta irratia entzutera.

      Bizilagunen belarra mozteko makinaren motor hotsa besterik ez da entzuten mahaian. Bizilaguna bainujantzi gorriarekin eta Baionako festetako elastikoarekin egongo da ziur aski makinaren atzean, espartinak oinak baino txikiago, oskolean kabitzen ez diren itsas karakolak. Zuhaitzetako hostoak geldirik daude, beroak makaldurik. Ez dabil haizerik.

      —Gerra garaiko kontuak esaten ari nintzen Manexi. Agian egun batean herrira eramanen dut, bakantzak amaitu baino lehen. Zer iruditzen zaizu?

      —Benetan? —aurpegia oskarbitu zaio alabari, agian berarengandik urrun dagoen zerbaiti buruz ari direlako hizketan—. Eta zer galdu zaizu ba han?

      —Galdu ezer ez. Manexek joan egin nahi du —erantzun dio aitonak errudun antzera.

      Manex kasketaren azpian gorderik dago. Irri egiten duenean zulotxo bat jaiotzen zaio aurpegiaren alde banatan. Bi zulotxo eta kasketa bat da Manex. Eta hortz handi batzuk. Eta oreztak.

      —Sergeri galdeginen diot Donostiara autoz eramateko. Han hartuko dugu autobusa —jarraitu du Florenek.

      —A bon —alabak.

      —Agian bihar bertan.

      —A bon —hitz berdinak, bolumen berdina, baina bekainak zentimetro erdi gorago, eta ezpainekin zirkulu itxiago bat egin du.

      —Bihar ezin dut, surf ikastaroaren azken eguna da, baina etzi bai —esan du Manexek, amari trabeska begiratuz.

      —E be ados. Niregatik ez dago arazorik —eta saihetsak banatu ditu hiru plateretan, mugimendu nekosoz.

      Antzeko beroa egiten zuen udaberri hartan. Herriko Etxearen atzealdean topatu behar zuen Manuel, pilota partida jokatzeko. Bezperan, bero handiegia zegoenez, partida egin ordez belazeetan etzan ziren, alkandorak erantzirik, urdintasun epelera begira, izerditan, hizketan, begira. Gazte harekin bakarrik hitz egiten zuen Florenek herrian, eta bera baino gazteagoa zen lehengusina batekin. Manuel agertu ez zen arratsalde hartan tenperatura altuak zeuden, eta Floren poztu egin zen, pilotan ibili ordez belazeetan etzango zirelako, hizketan, izerditan, begira. Ero eta alai. Halakoxea zen Manuel. Eta Florenek ere halakoxea izan nahi zuen. Horretan pentsatuz eraman zituen zahatoa eta gazta pusketa bat, baina arratsalde hartan Manuel ez zen azaldu. Eta Floren haserretu egin zen, pentsatuz batzar ezkuturen batean egonen zela, beste batzuetan legez. Florenek bakardadea sentitu zuen aurreneko aldiz bere bizitzan. Ordura arte inoiz ez zuen pertsona baten gabezia sumatu, presentzia ere sentitu ez zuen bezala. Eta gauza itsusia zen bakardadea, lapurreta bat bezala, harri gainean lo egitea bezala. Manuelen zain jarraitu zuen arratsalde hartan zahatoa ia hustu zuen gaztarekin lagunduta. Mingaina ahoan ezin kabiturik etxera itzuli zenean, izebak esan zion, aho-kordei ia eragin gabe, hil egin zituztela herriko bost gazte. Eta izebaren keinu gabezia hura, nola jarraitu zuen marmitatik esnea ateratzen, eta gero arrozarekin eta kanela adar zatiekin nahasten.

      Valentin Sarnago: Conejo. Adolfo Belzunze. Mari Garro: Leonorren koinatua. Luis: harakinaren semea. Eta Manuel Iroz: Manuel.

      Florenek odolaren zapore gazia sentitu zuen ardoarekin nahasturik. Eta Manuelen izena behin eta berriz ahopeka errepikatzea besterik ez zitzaion etorri, izebak mahai gainean afaria paratu zuen arte. Egurrezko mahaiaren kontra platerek egindako hotsak ekarri zuten Floren bizidunen mundura, edo, kasu honetan, hildakoenera.

      —Ma chèrie —esan dio alabari frantsesaren ahoskera lege guztiei muzin eginez—: Siestara noa. Bero nardagarri honek tripak aldrebestu dizkit. Mon pot —esan dio Manexi eta, zerbait gaineratuko zuela zirudien arren, ez du beste ezer esan.

      Eta meloiari haginka eginez gelditu dira ama eta semea, bata bestearen ondoan, irribarre berde erraldoiak aurpegietan, etxea inguratzen duen hesiari so.

      Floren ohe gainean jesarri da. Ez du loak hartzeko inolako asmorik. Bihotza erreta daukala konturatu da, eztarria puztuta. Genevieve hilzorian zegoenean hainbatetan pentsatu zuen guztia kontatzea, Manuelekin iragandako egunei buruz hitz egitea, baina ezin. Emaztea hil ostean heriotzak bete zion gogoa, eta ez zen gehiago Manuelekin oroitu. Gaur arte. Manuelen eta Genevieveren hozkak gibelean, odolaren eta eritasunaren usainak, alabaren begi grisak mahaiaren bestaldean. Eta Manex ttipiaren beldurrak.

      Hurrengo egunean Floren betiko legez joan zen udaletxera lanera. Alkatea barrez lehertzen entzun zuen eskailerak igo zituenean. Egun hartan goiko gelara zihoan eskaileraren harmaila konpontzea egokitu zitzaion, eta hori profitatu zuen ganbaran gorderik egoteko, noizean behin mailukada batzuk jotzen. Ohiko lasaitasunaren arrastorik ez zegoen gazte harengan, dena zen sua eta gorrotoa. Eguerdi aldera, alkatea eta idazkaria hamaiketakoa hartzen ikusi zituen betiko tabernan, eta Floreni tripak irauli zitzaizkion berriro.

      —¿Qué vida o qué? —bota zion alkateak, bere mutur olioz bustia basa animalia baten antzera mugituz.

      Txerri oinak ikusi zituen platerean, atzamar bat sardean iltzaturik, saltsa arrean bildurik. Idazkariak arrautza bat eta txistorra zati bi zituen aurrean, eta eskuoihala lepo inguruan loturik.

      —¿Te se ha comido la lengua el gato, o qué?

      —Buen día, señor alcalde —eta hitzok esan eta berehala konprenitu zuen mendekua izanen zela.

      Atea jo dute. Florenek ohea harrotu du eta bertan etzan da, esnatu berriaren plantak eginez. Alaba da.

      —Banandu egingo gara. Serge eta biok banandu egingo gara. Apartamentu bat hartu du Bidarten. Datorren hilean joango da hemendik. Voilà, hori da dena. Eta ez dut hitz egiteko gogorik. Ez egin galderarik, otoi.

      Maratila askatu gabe mintzatu da, korridoretik, aitaren logela zapaldu gabe. Floren ohean eserita dago, eta ez daki zer den egokiagoa, poztu edo serios aurpegiera jartzea.

      —Bo —ausartu da.

      —Bion arteko erabakia izan da. Hauetako egun batean esango diot Manexi, eta voilà —eskuak haserre bezala astindu ditu—. Arraina utzi dizuet gauerako. Magaliren etxean afalduko dut nik. Labean sartu eta kito, hogei minututan prest izango duzue.

      Eta gero eskaileretan behera abiatu da, takoiek egur gainean egiten duten hotsa Florenen logelan utziz.

      Bilobarekin herrira joateko irrikan dagoela ohartu da, aspaldidanik ez duela halako grinarik gorputzean sentitu. Manuelena gaztaroko kontu txatxu bat izan zela uste nahi izan zuen, baina ez da. Pelikuletan bezala, argazkiak begiratu nahiko lituzke orain, 63 urteren ondoren, baina ez du argazkirik. Izebaren gutun batzuk gorde zituen garai batez, lehengusinaren baten batzuk, larruzko pilota bat, eta Manuelek inoiz eman zion Errepublikaren intsignia txiki bat, baina orain hori ere ez du. Crédit Agricole banketxeak noizbait oparitutako maletatxoan gorde izan zituen gauzok. Orain Crédit Agricolek oparitutako maletatxoan Genevieveri Paristik igorritako gutunak dauzka, Genevievek Ziburutik erantzun zituenak, Manexen lehen marrazkietako bat, eta gurasoen ezkontzako argazkia, baina horrek ez dio urrutiko oroitzapenik ekartzen, ez antzinako barnerik ukitzen, ukabil hutsak edukitzea bezala da. Manuelen oroitzapena da herriarekin duen lotura sendo bakarra, hango lur usaina gogora dakarkion bakarra. Eta horra hurbiltzeko memorian arakatzea beste biderik ez du.

      Mendekua bururatu zitzaioneko eguna oroitu nahi du Florenek. Badaki Manuel erail eta gutxira izan zela, baina ez du oroitzen zehazki noiz. Lehengusinari eskatu zion Iruñetik haziak ekartzeko. Petuniak etxeko baratzean landatu zituen lehenik, loratu arte. Mendekua gehiago gozatzeko modu bat izan zen: egunero baratzera joan, lurrean zerbait irten zen zaintzera, ureztatzera, haizearen magalean mugitzen begiratzera. Hasieran koloretako burutxoak hasi ziren, gauza delikatu batzuk, iletxoekin, Florenentzat izaki erabat ezezagunak. Gero burutxoak zabaltzen joan ziren kanpai itxura hartu arte. Eta Floreni berebiziko ikuskizuna iruditu zitzaion. Loreak erabat zabaldu ziren egunean garraiatu zuen lurra orgatxo batean. Udaletxeko balkoiko lorontzietan lurra atontzen ikusi du bere burua. Lur freskoa eta leuna.

      —¿Qué pasa o qué? —galdetu zion idazkariak, bota distiranteek ematen zioten itxura beldurgarritik.

      —Que voy a adornar el balcón p'al día de la Virgen.

      Idazkaria Florenek ezagutzen ez zuen militar batekin zegoen, eta honek esandako zerbaitengatik barrez lehertzen aldendu ziren biak. Larruzko botek lurreko hautsa harrotzen zuten ibiltzerakoan. Bi gizaseme haiek hodei batean urruntzen ikusi zituen Florenek eta lurra ukabil zarratuetan estutu du hartxintxarren oinazea sentitu arte.

      Manex kasketa jantzirik duela jaitsi da gosaltzera. Motxila handiegia du bizkarretik zintzilik, eta horrek areagotu egiten du bere argaltasuna. Florenek bi baso esne atera ditu mikrouhin labetik.

      —Ez al duzu motxila kenduko gosaltzeko? Dortoka bat dirudizu —esan dio aitonak.

      Manexek masailak puztu ditu, eta eskuekin dortoka baten igerialdia imitatu du. Aitonak eta bilobak txokolatesnea hartu dute, eta ogi errea ahabi konfiturarekin. Gauean Florenek ez du ia lorik egin nerbioen erruz. Uste baino denbora gehiago darama bere herrira itzuli gabe, eta uste baino gogo handiagoa dauka itzultzeko. Ontziak harraskara eraman baino lehen entzun dute Sergeren autoaren bozina hotsa eta etxetik irten dira. Manexek agur egin dio eskuaz amari; bere logelako leihotik begira dago, katilu bat eskuartean, korri egiteko txandalarekin jantzirik. Florenek ere agur egin dio, eta motorra martxan duen autoan igo dira.

      —Zer gertatu zaizu ba orain hara joateko? Ondo iruditzen zait, ez pentsa, baina arraroa da, ez?, hainbeste urte eta gero halako batean hara itzultzea.

      Sergek azkar gidatzen du. Sintonizatu gabeko irrati orroen gainetik egiten du oihu. Bere alboan, Manex, Game Boyarekin jolasean ari da.

      —Manexi nire jaioterria erakutsi nahi diot, jakingura dauka —erantzun du Florenek atzeko eserlekutik.

      —A bon? —eta Manexi kolpetxo konplize bat eman dio kasketan maitekiro.

      Mutikoak ez du pantailatik begirada altxa. Atzean utzi dituzte belaze berdeak eta pertsona begiak dituzten behiak, eta etxe zuri-gorriak bidearen bazterretara. Donostiara iritsitakoan, autobus geltokian utzi ditu Sergek.

      —Zortzietan puntuan hemen izanen naiz bueltan. Txintxoak izan —esan die irratiaren zurrunbiloaren gainetik, eta Manexi beste kolpetxo bat eman dio buru gainean.

      Floren eta Manex aske sentitu dira bakarrik gelditu direnean. Txartelak erosi eta autobusean igo dira.

      —Hitz egin genuenari buruz pentsatu duzu?

      —Pixka bat.

      —Eta?

      —E be hori —Manexek itzalita dagoen Game Boyaren gomazko botoiak sakatu ditu, begirada jausirik.

      —E be hori zer? —galdetu dio aitonak haserre plantak eginez.

      —E be arrazoi duzula.

      —Seguru nago ez dela horrenbesterako izango. Irakasle bat hil eta lorategian ehortzi duzu!, hori da?

      —Ez —mutikoak irriz.

      —Norbait akatzeko egitasmotan zabiltza?

      —Ez!

      —Amaren ezkontza-eraztuna saldu duzu droga erosteko?

      —Ez!

      —Orduan zaude lasai, amari ere ez zaio hain grabea irudituko-eta.

      Eta botoiei sakatzen jarraitu du pixka batean. Gero lo egin du, kasketa aurpegi gainean paraturik, aitonaren izterren gainean kiribilduta. Floren erne doa, leihotik begira, ez du egun honen segundo bat bera ere galdu nahi. Bere bizitzan egiten ari den atzera bidaia da, ilobaren eskutik iraganera. Paisaia horitzen den heinean bizkorrago doa Florenen gogoa. Bi orduren buruan iritsi dira. Errepidetik ikusten den elizagatik izango ez balitz, ez luke bere jaioterria ezagutuko. Manex esnatu behar duela pentsatu du, baina unea luzatu du, gustura dago-eta bakarrik. Sexuan kilimak igarri ditu herrira iritsi direnean, gaztetan ere gertatzen zitzaion halakoetan, nerbioengatik. Manexi kasketa kendu dio aurpegi gainetik eta eguzkia jarri da bere gainean. Begiak kliskatuz, ezpainak adurrez bustirik, galdetu du:

      —Non gaude?

      —Nire herrian —esan du, eta bakarrik sentitu da bat-batean.

      Manuel eta gero, Florenek ez du beste gizonik maitatu. Bera baino lehen bai, 14-15 urterekin, esne saltzailearen semea, baina ez du bere izena oroitzen. Behi artean maitatzen zuten elkar, ukuiluan, pixa usaineko lastoaren gainean, azkar. Eta gero errapeetatik edaten zioten esne epela behiari, azkar baita ere. Hori ere ahaztuta zeukan gaur arte. Baina Manuelena ezberdina zen. Lagunak ziren. Edo oraindik inportanteago zena, lagunak izango ziren. Manuel izan da bere azken gizona. Handik gutxira, herritik alde egin zuen urte berean, Ziburun ezagutu zuen Genevieve, eta handik gutxira ezkondu ziren. Handik gutxira jaio zen alaba, eta handik gutxira Akizen bizi den Pedro. Eta handik gutxira gaur.

      Lehen soroak ziren hartan supermerkatu eta gasolindegiak landatu dituzte, eta etxebizitza geometrikoek eten dute hodeiertza. Baseliza zegoen tokian osasun-etxea jarri dute, eta bere etxea zegoen tokitik errepide zabal bat igarotzen da.

      —Hemen bizi nintzen, Manex.

      —Errepide gainean?

      Jendearen azentuak ezagutzen ditu, gaztelaniazko hitzak ahoskatzeko modua, hain bakarra. Norbaitekin hitz egiteko premia sentitu du, gaztelaniaz; Miarritzen oso jende gutxirekin egiten du gaztelaniaz, Behobiko lagun batekin eta beste pare batekin, baina ez gaztetako gaztelaniaz. Bere adineko norbaitekin hitz egin nahi du, aditzak ebakitzeko modu gozo hori, ahoskera hunkigarri hori entzun. Lo aurpegiarekin oraindik, Manexek aitonaren ibilerak kopiatu ditu, eskuak atzean emanda, begitartea zimur, bonetaren ordez kasketa. Antza dute.

      Udaletxeko plazara iritsi direnean erdi-erdian paratu dira.

      —Hortxe egiten nuen lan. Ez da asko aldatu. Ni izan nintzen balkoietan lorontziak jarri zituena, bazenekien? Hau izan zen Erribera osoan loreak izan zituen lehen udaletxea.

      Gau hartan alde egin zuen herritik, betirako, atzera begiratu gabe. Gaur arte. Burusi batean bildurik: argazki bi, ogi apur bat, txokolatea, gazta laurden bat, alkandora bat, galtzontzilo eta galtzerdi pare bat, eta galtzerdien barruan 25 ogerleko.

      Bidean negar egin zuen, atzean utzi ez zituen gauza guztiengatik. Egun osoa oinez eman ostean iritsi zen Iruñera. Bere bigarren aldia zen hirian. Jende gehiegi zegoela iruditu zitzaion. Militar batzuk ondotik igaro zirenean arnasa eten zuen Florenek, uste baitzuen bazekitela, eta fusilatu egingo zutela. Baina militarrak bota hotsekin batera urrutiratu ziren, eta hautsez beteriko espartinei begira gelditu zen Floren, oraindik denbora pixka batean. Bi egunen buruan muga gurutzatu eta Ziburun hartu zuen ostatu. Han ezagutu zuen Genevieve, eta handik gutxira ezkondu ziren. Handik gutxira jaio zen alaba, eta handik gutxira Akizen bizi den Pedro. Handik gutxira alaba Sergerekin ezkondu eta Manex jaio zen.

      Eta handik gutxira gaur.

      Udaletxe pareko arkupean dago Floren, Manexekin, gau hura oroitzapenean. Lorontzietan pinu txikiak daude landaturik, eta balkoitik zintzilik Paz dioen pankarta karratua.

      —Negarrez ari zara? —galdetu dio Manexek.

      —Zergatik ariko naiz ba negarrez?

      —E be agian triste jarri zara zure herrira etortzeagatik.

      —Triste? Pozik nago-eta!

      —Negarrez ari zara —esan dio haurrak, detektibe plantak eginez.

      —Hemen esaten duten bezala, Eres peor que una caparra en los huevos —esan dio Florenek, baina Manexek ez du ulertu zer den caparra eta huevos.

      Loreak erabat ireki zirenean baratzetik erauzi eta lurrez betetako orgatxoan jarri zituen etzanda, umetxoak bailiran. Hiru bidaia egin behar izan zituen lore guztiak baratzetik udaletxeraino eramateko, gauez, eta inoiz baino isilago zegoen harrizko herri hartan orgatxoaren karrankarekin jendea esnatzearen beldur izan zen. Gau epela zen, eta argia. Balkoietako lorontzietako lurra atondu eta petuniak landatu zituen bertan, Manuel eta besteen kolore maiteekin: lehenengo ubelak, gero horiak, gero gorriak. Asko. Gau hartan ilargiak gazta tankera zuen edo barrez ari den emakume oso gizen batena. Ez zebilen inor kaleetan. Udaletxe plazako arkupeetan zigarro bat isiotu zuen Florenek. Ederra zen handik ikusten zena. Ilargi esnetan bustiriko loreak balkoietatik zintzilik, mendekuaren kolorekoak, garrasiaren kolorekoak, haize epelaren kulunkan. Manuel lapurtu ziotenetik lehen aldiz sentitu zen osorik, nahiz eta bakarrik.

      Manexi lepoan zimiko bat eginez esan dio:

      —Goazen, gauza asko ditugu ikusteko.

      Biak eskuak atzean emanda dituztela joan dira, pauso txikiz, udaletxe ondoko estankora.

      —¿Tú eres Perico? —esan dio, goxoki, fruitu lehor eta tabako paketeen atzean kristal lodi eta zikinetan gordetzen den agureari—. ¿Te acuerdas de mí?

      Gizon betaurrekodunak hortz artean duen zotzari eragin dio, baina ez dio ezer erantzun.

      —¿Sabes quién soy? Soy Floren Ainzua, el sobrino de la Paca, la huevera. ¿Te acuerdas?

      Gizonak betaurrekoak erantzi eta litxarreriak biltzeko erabiltzen dituen paperezko eskuoihal batekin garbitu ditu. Arrautzak saltzen zituen emakume hura oroitu du, gaztetan desagertu zen iloba isil eta arraroa... oroitzapenak etortzen hasi zaizkio.

      —Sí que me acuerdo —tabako saltzaileak eskua luzatu dio leihatilatik, debekaturiko zerbait egiten ariko balitz bezala, azkar eta ikarati—. ¿Qué vida o qué?

      Florenek tinko estutu du, eta oraindik sendoak diren hortzak erakutsi dizkio.

      —Mira, éste es mi nieto —esan dio, lur koloreko eskua Manexen buru gainean jarrita. Eta aurrera egin baino lehen, begirada udaletxeko balkoian etzanda, gaineratu du—: Sólo habla francés y vasco.

POLITIKA ALBISTEAK

1

Bazkaldu ondoren konturatu da. Sabelean azkura sentitu eta zer ote zen begiratzeko alkandoraren azkeneko botoia askatu duenean, lizundurik azaldu zaio zilborra. Oraindik urdindu gabeko lizuna, hauts zuri harroa, txikitan hainbeste maite genituen sorgin-loreen antzekoa. Minutu bat eman du horrela, zilborrari begira, norabide hartan putz egiten; baina ezer ez, ez da joan.

      Sukaldeko mahaiaren aurrean, plater hutsak jaso gabe, bazkalostearen kolore bakarra postreko laranja azalaren serpentinak dira. Serpentinek, eta inoiz jaio ez den semearen algarek, alaitzen dute giroa.

      Josebaren fotoa erakutsi dute Teleberrian. Duela hamasei urte errefuxiatu zenetik beste hirutan bakarrik atera dute. Aspaldian ez zuten erakutsi, eta Idoia urduri jarri da. Argazkian beltz-beltz dauka ilea, ezpainak gorri eta azala leun. Ikusi zuen azkeneko aldiz, ordea, betaurrekoak eramateaz gain, urdindua zeukan ilea, eta zimur finek gurutzatzen zioten aurpegia.

      Idoiak primeran gogoratzen du erretratu hura egin zueneko eguna. Hemeretzi urte zituen berak eta hogei Josebak. Josten ikasteko akademiara joan zitzaion bila, lehenengo aldiz kotxez. Gidatzeko baimena erakusteko eskatu zion, paper arrosa luzatu zion hark: argazki hura, hamasei urte gutxiagorekin, telebistako irudi bera. Autotik irten eta kioskoaren atzeko bankuan eseri ziren. Alboetan makalak, bakardadez jantzirik; pintura, bankuetatik jausirik; eskuak eta haragia.

      Akaso gero Maritxu, Josebaren ama, ikustera joanen dela pentsatu du, berririk izan ote duen jakiteko, gaur, kaleetan balarik ez dagoela dirudien egun honetan. Akaso botikatik bueltan.

2

Idoiaren amak gorroto du alabaren bakarrik hitz egiteko ohitura. Hilkutxa den ohetik bere ahotsak eromenaren inpresioa areagotzen du. Amak isiltzeko eskatu dio Idoiari garrasika. Idoiari iruditu zaio amaren boza entzun izana. Erabaki du ez diola gaixotasun berriari buruz ezer esango, eta lizuna gordetzeko erabili duen potea eskuoihal batean bildu du. Josebaren fotoa albistegietan agertu denik ere ez dio esango, gaixoa. Amak arren erregutu dio isilik egoteko, bere pentsamenduak bereak direla eta beretzat gordetzeko. Baina Idoiak ez dio entzuten, edo entzuten badu uste du erotzen ari dela, amaren ahotsa entzun izana iruditzen baitzaio.

3

— Ez nintzen ausartu neure kabuz kentzera, baina nori deituko nion? Koilara txiki batekin egin dut azkenean, zilborretik hauts guztia kendu eta piper pote honetan gorde. Gero xaboiarekin ondo garbitu dut zilborra. Hemen duzu, azter dezazuen —esan dio Idoiak Piliri.

      —Ez dut uste ezer larria izango denik —Pili, botikaria, asperturik dago. Sakoneko asperdura, existentziala, haserrea ia. Kristalezko potea kendu dio eskuetatik, Idoiaren begi berdeetan ezkutatzen den urduritasuna enoratuz—. Laborategian begiratuko dut —esan dio sinesgarritasunik gabe—. Pasa zaitez bihar, arratsaldean-edo.

      —Ez nekien nori deitu. Amak aspaldian ez du hitzik egiten, oso gaixo dago. Ez dakit ondo egin dudan edo ez. Agian hoberena zuk zeuk pintza batzuekin kentzea izango zen, baina ezin izan dut jasan, lizuna hor, nire zilborrean; eta koilaratxo batekin atera dut.

      Bigundu egin da Pili. Begi berdeak ikusi dizkionean izan da, emakume haren garai bateko edertasunaz oroitu denean, Patxikuko belazeetan elkarrekin erre zituzten lehen zigarroen kearen atzean gogoratu duenean, barrez. Pilik ez du Josebaren oroitzapen gardenik gordetzen, nahiz eta lehengo koadrilakoa izan. Telebistako argazkia da daukan oroitzapenik gardenena.

      —Bihar arte orduan, eta lasai egon, ez da-eta ezer izango. Aizu, Idoia, oraindik erretzen al duzu? —galdetu dio Pilik antzinako belazeetako belar bustitik berreskuratu duen freskotasunarekin.

      —Ez. Galarazita daukat. Kaferik ere ezin dut hartu. Nerbioengatik, badakizu.

      Lepoa inguratuz daraman kufia burua estaltzeko erabili du eta, alde batera eta bestera begiratu ondoren, botikatik korrika bizian atera da. Kioskoan Gara erosi du; etxetik horretarako apropos hartutako karpetan gorde ondoren, poltsan jaso du. Ertzaintzaren kotxe bat eguneroko erronda egiten ari da Idoiaren ondotik igaro denean. Orduan Idoia etxe-atari batean gotortu da, bizilagunen izen-abizenak hamaika aldiz txirrinetan irakurriz, norbaiten bila ariko balitz bezala. Ertzainak izkinan galdu direnean jarraitu du bere bidea korrika batean, etxeraino.

      Atearen kontra joan da, arnasestuka. Behatxulotik herria bare dagoela dirudi. Herriko enparantzaren zati bat ikus dezake. Haurrak jolasean udaletxeko arkupeetan. Bi bizkartzainen betaurreko lausoak, kalakan. Etxe horretan jaio da Idoia. Hogeita hamabost urte daramatza hor bizitzen.

      Lasaitu denean sukaldeko mahaian eseri da, Gara-n bere ezinegonaren zioak topatu nahian. «Batasuna augura acciones policiales inminentes». Josebaren argazkia bilatu du egunkarian. Ez du deus aurkitu.

4

Egunkariarekin dagoenean, Idoiak gustuko du amaren ondoan esertzea. Titularrak irakurtzen dizkio; amak gorroto du hori, baina alabak ez ditu amaren hitzak entzuten.

      —Biharkoan aterako da bere argazkia. Bihar ere erosteko arriskua hartu beharko dut, baina tira. Elizan ikusi ditudan bala zuloek bart gauekoak behar dute izan —pentsakor gelditu da, hormako friso loredunak osatutako hodeiertzari begira—. Seko lo uzten naute pilula hauek, eta eskerrak, horrela ez naiz-eta erdiaz enteratzen. Putakumeak, ez dakit noiz utziko gaituzten bakean.

      Gaurkoa bezalako egunetan Idoiaren ama damutu egiten da alabari gerra zibilari buruzko kontuak aitatu izanaz. Hala ere, hirurogeita sei urte geroago, arratsetan, amildegitik heltzen diren uluak entzun ditzake. Zorigaiztokoen hegaldiak isiltasunean. Zakurren negarrak diruditen azken irrintziak. Ignazio. Esteban. Xebe. Martin. Animalien orrorik ere ez zen entzuten, haiek ere adi. Amildegian behera jaurtiki eta heriotzaren zain zeudenen letrarik gabeko heresiak oroitzen ditu haurraren memoria zintzoarekin. Ez zuen harrikoa egitera joan nahi izaten errekara, ura odolarekin nahasturik etortzen zelako, oin azpian partitzen ziren adaska gazteak gizonen hezur erdi ustelak bihurtzen zituelako irudimenak. Oraindik herritar asko biltzen da urtero amildegiari begira, ekitaldi xume baten aitzakiaz, hainbat urteren ondoren askatasuna gertuago dutelakoan, oraindik negarrez.

      Berriro azaldu zaio hauts hori zilborrean. Beste pote batean gordeko du badaezpada, batek daki. Ez du batere itxura onik. Bihar, analisia jasotzera joandakoan, pote berria eramango dio Piliri, bata eta bestearen artean aldaketarik ba ote dagoen begira dezan.

5

Bi piper pote daude hozkailu gainean: hutsik bat, kotoi maluta bat gordetzen du besteak. Ondoan sugea eta aizkora tailaturik dauzkan erloju bat, beheraxeago «Bietan jarrai» idatzia duela. Geldirik. Hozkailuan zintzilik, Seaskaren egutegia. Izen batzuen aldamenean «neska», besteetan «mutila» idatzi zuen Idoiak urte hasieran, eta Amets izena axota gorriz borobildu, «neska zein mutila».

      Logelatik egurrezkoa den ama baten zurrunga gozoa heltzen da. Haur logelatik, isiltasun metalikoa. Ondokotik nire hitzak, honek ez du batere itxura onik, logelako ispiluari begira zilborra atzamar dardaratiz arakatzen dudanean. Hauts gehiago.

6

Bazkalostean zorua eta sabaiaren arteko distantzia handitu egiten da etxe honetan. Eguneko ordurik okerrena da, dudarik gabe, zorua sabaitik urrutien dagoeneko hura, bazkalostea.

      Makalek ere berdin pentsatzen dutela dirudi, eta kolore ugerra hartzen dute ordu horretan, denboraren kolorea.

      —Telebistan hire argazkia erakutsi ditek. Ordutik atzean ditiat zipaioak, ondo baitakite hire andrea naizela. Botikatik irten naizenean hantxe zeudean nire zain, putakumeak. Hire gutunak Piliri gordetzeko emango zizkioat badaezpada; hamaika gutun hamasei urteotan, eta azken sei urteetan gutunik ez. Barkatuko didak, baina batzuetan zalantza zaukaat egia ote den segurtasun kontuagatik ez didaala idazten, maitea. Hemen ere latza duk egoera, faxistek inguraturik gaitiztek, eta ez zigutek euskaldun bizitzen uzten. Denok gaudek kontrolpean. Herria hartua zagok. Baja hartu nuenetik etxetik egunean behin baino ez nauk irteten, goizean Gara erosteko eta mandatuak egiteko, eta kito. Amaren egoera ere tristea duk. Gaixoak ez dik hitz egiten aita hil zenetik. Ohean jarraitzen dik. Tristea duk gerra, maitea, eta ez gudarientzat soilik. Umea nahi diat, borrokan jarraituko duen adaska gaztea. Amets jarriko zioagu. Berandu izan baino lehen, barrendik lizuntzen ari naiz-eta; horretarako idazten diat, zita bat adosteko: igandean Donibane Lohizunen, Petiteko aparkalekuan.

      Zapia buruan ipini, gutunazala kuleroen barruan gorde eta Herriko Tabernara abiatu da Idoia. Poliziarik ikusten ez duen arte geldituko da erakusleiho baten aurrean, kirioak ezin eutsi. Euriak lurra busti du eta espaloiko kolorea biziagotu.

      «El congreso aprueba la ilegalización de Batasuna». Ezin duela denborarik galdu pentsatu du, eta Herrikoan sartu da. Idoiak badaki toki arriskutsu batean dagoena, gerra garaian ezin dela horrelako tokietan sartu, baina hori da duen irtenbide bakarra Josebarekin egon ahal izateko.

      Lehen, Josebaren gutunak heltzen zitzaizkionean, heldutako bidetik bidaltzen zituen bereak. Orain ordea ez dago biderik, ez baitago gutunik.

      —Zuzendariarekin hitz egin nahi dut. Urgentea da —esan dio tabernari tximadunari.

      Zerbitzari gazteak erdi asperduraz erdi nazkaturik begiratu du:

      —Herrikoetan ez dago zuzendaririk, emakumea.

      —Ba arduradun batekin.

      —Ezta ere. Zer nahi duzu?

      Idoiak mutikoaren azalari erreparatu dio. Mutiko bat da. Hemeretzi urte izango ditu, asko jota. Ez du ezagutzen, baina belarritik zintzilik duen zilarrezko arranoaren distira dela-eta fio da. Laguntza emango diola seguru dago. Papera eta axota eskatu dizkio. «Joseba Amilibiaren andrea naiz. Gutun bat helarazi behar diot. Lagundu». Paperarekin batera gutunazala entregatu dio, eta kufiarekin aurpegia estaliz irten da tabernatik. Mutikoak ez daki zer egin. Joseba Amilibiaren izena ezaguna egiten zaio, nondik ez dakien arren.

      Neskalaguna kafea hartzera joan denean kontatu dio gertatutakoa, kontakizunari misterioa eransteko eginahalik egin gabe; neskak esan dio oso ondo gelditzen zaiola eraztuna sudurrean, bolatxoa baino hobeto; eta mutil tximadunak erantzun dio, bera ere polita dagoela ile lisoarekin. Ordu erdi geroago, inor ez da akordatzen gutunazala eta oharra existitu diren ere.

7

Erditzen ari den emakume batenak dirudite logelatik heldu diren garrasiek. Idoiaren ama erditzen edo erdibitzen ari dela esango luke edonork. Bera dela alabaren egoeraren errudun iruditzen zaio batzuetan, kontzientziak traizionatzen dionetan; baina segituan ahazten zaio. Segituan ahazten zaio hein handi batean bera dela alabaren egoeraren errudun.

      —Ama garrasika ari dela iruditzen zaidak batzuetan. Susmoa zaukaat ez ote den ari guztiaz jabetzen; gerra, etxetik irten gabe ere, gaixo egonda ere, usaindu egiten baita. Are gehiago, aurretik beste gerra bat ezagutu duenak. Eroskin gauzak faltatzen hasi dituk. Gaur ez zegoan hegaluzerik, eta beste apal asko ere erdi hutsik zeudean. Probisioak erosten hasia nauk. Eramango ditiat batzuk Urruñara. Maitek kajera lanetan jarraitzen dik; eta, zailagoa dena, gutarra izaten... ez Arantza bezala, Eroski utzi eta Antxonen bulegoan lanean hasi zenetik El Diario Vasco-rekin paseatzen da-eta herriko kaleetatik. Keinu bat egin zioat Maiteri, baina ez zidak ezer erantzun, beldurragatik agian. Berak ere ez dik umerik eduki. Lesbiana dela esaten ditek.

8

Ezer ez duela esan dio Pili botikariak hurrengo egunean, osasuntsu dagoela eta ez larritzeko, kotoizko jantziren batek askaturiko arrastoak baino ez direla potean ekarritakoak. Idoiak poteak itzultzeko eskatu dio, baina Pilik ez dizkio eman nahi, ezertarako balio ez dutela argudiatuz. Azkenean nahi duena lortu du Idoiak, poteak egunkarian bildu eta sumindurik irten da botikatik.

      Arratsaldeko laurak dira. Aldi berean, goizegi eta beranduegi da kaleetan jendea egon dadin. Pauso azkarrez doa Idoia. Animalia-denda bateko abereak begira gelditu zaizkio eta berak keinu itsusi bat eginez erantzun die. Taxistek aharrausika egin dute errepidearen beste aldetik, eta erosketez beteriko plastikozko poltsak lurrean pausatu dituzte emakumeek aurrera egin aurretik.

      Etxera iritsitakoan, Idoiak kufia erantzi du eta amaren logelara joan da negarrez. Bere altzora makurtu da, honek ilea laztandu eta galdetu dio: Zer duzu, zer duzu, zer duzu; baina Idoiak ulu luze zurrun bat baino ez du entzuten.

      Afaritarako arroza lapikoan egosten ari den bitartean, Idoiak berriro ere lizun hori aurkitu du zilborrean. «Espezialista batengana joan beharko dut» dioen bere ahotsaren oihartzuna entzun da sukalde hutsean.

      Tomate itxurako erlojuak, egunero bezala, albistegiaren ordua iragarri du. Irakinaldiaren burbuilak esatariaren ahotsarekin nahastu dira: «La Policía gala ha detenido en un camping de la localidad francesa de Arles al presunto etarra Joseba Amilibia y a su compañera Dominique Paulus. Los detenidos, junto con su hija de tres años, se disponían a abandonar el camping cuando un agente de la Policía francesa les pidió la documentación».

      Idoiak sabela laztandu du, zilbor zuloa urduritasunez arakatuz, telebistako irudiei begira. Joseba da. Eta emakume horail bat. Aipatu duten umearen irudirik ez da inondik ere ageri, eta pentsatu du gezurra dela, manipulazioaren beste azpijoko bat dela. Baina irudiek, nahiz eta errealitatean baino berdexeago agertu, bere gizona erakutsi dute. Eta blonda hori..

      Ohartu orduko Idoiak odoletan dauka zilborra, eta azkazala odol lehorrez zikindurik. Arnasarik gabe gelditu da garrasi luze bat egin ostean. Egurrezko ama egurrezko mugimenduak eginez jaiki da bere hilkutxa bigunetik. Krema koloreko kamisoiaren azpian aurrera egin dute oin gardenek, alabaren oihuraino, sukalderaino. Esatariak Josebaren atxiloketaren berri eman du bigarren aldiz. Bor-borra gero eta bortitzagoa da, baina ez dira ohartu ez ama ez alaba, ez dute usaindu arroz errea. Eskutik helduta daude sukaldeko eserleku luzean, pantailari begira. Lurrinak telebista umeldu du, eta orain leihotik ikusten diren makalak bezala ikusten dira telebistako irudiak, telebistako Joseba, telebistako esataria eta poliziak. Idoia eta amaren bisaiak ere ohi baino lurrinduago daude. Hitzek ez dute pisurik, ez dira entzuten, ez dira esaten.

SOFAKO AMODIOAK

Bat-batean oso zorigaiztoko sentitu nintzen, nahiz eta eserita nengoen sofa bertan hondoratzeko bezain biguna izan.

Wilde sargasso sea, J. Rhys

Monike

Astelehen goiza zen. Monikek eta Karlek ez zuten lanik egin behar. Karlen etxean lo egin zuten eta berandu esnatu ziren. Monikek pentsatu zuen, elkarrekin ateratzen zirenetik ez zutela eduki egun oso bat beraientzat bakarrik. Bi hilabete igaro ziren lehenengo aldiz amodioa egin zutenetik, eta astelehen hartara arte ez zuten bi egunez segidan elkarrekin lo egin. Horregatik zen egun berezia Monikerentzat. Nolabaiteko garaipena zen esnatu eta erlojuaren aurkako lehian egon ordez egun osoa elkarrekin igarotzearen perspektiba. Karlek Monikek baino denbora luzeago zeramanez hiri hartan bizitzen, berak erabaki zuen goizean Lorategi Botanikora joango zirela. Esnatu zenean muxuz jantzi zuen Monike, besapeetatik hasi eta orpoetaraino; hatzak milizkatu zizkion banan-banan, eskuetakoak eta oinetakoak. Monikek pentsatu zuen egiazki goiz hartan egin zutela amodioa lehenengo aldiz, eta poztu egin zen. Zerbait aldatu zen eta ez zuen arrazoiak jakiteko inolako presarik. Lorategi Botanikoko harrizko landareekin liluraturik gelditu zen Monike, eta Michael Enderen harrizko izakitxoak gogoratu zituen. Karlek nahiago zituen enbor zuzeneko arbola hegoafrikarrak. Eskutik heldurik egin zuten ibilbide osoa, Karlek gogoz ezagutzen baitzuen lorategia. Axolagabeki bezala azaldu zizkion toki hartako marabillak. Garai batean lorazain egin zuen lan eta ordutik, hiri berri batera iristen den bakoitzean, hango lorategietara joan ohi da lore eta landare artean irakurtzera. Negutegi zaharrera eraman zuen, bere tokirik kuttunenera. Bertan, burdinazko zutabe modernistak eta antzinako ureztatze metodoak mantentzen ziren oraindik. Ur-baporea askatzen zuten makinei begira gelditu zen Monike; negutegiko sabaitik zintzilikaturik zeuden, eta gargolen antza hartu zien une batez. Ur-baporeak gorputza estal ziezaion utzi zuen. Berdin zitzaion goiz hartan makillajea hondatu eta ilea zakartzea, erakargarria sentitzen zuen bere burua eta gozatu egin nahi zuen. Karl atzean ipini eta gerritik heldu zion, bera ere bapore euriarekin bustiz. Lepoan lotzen zen soinekoa zeraman Monikek, eta Karlek atzetik zimiko bigunak egin zizkion titiburuetan. Bularrak tinko heldu zituen soinekoaren barrutik. Monikek zakila sentitu zuen bizkarraldean, nagiak kentzen ari zen aberetxoa. Monikeri okurritu zitzaion une hura magiaz beterik zegoela, bakarra zela, eta pentsatu zuen ordura arte ez zutela inoiz amodioa ohetik kanpo egin. Negutegian egitearen ideiak are gehiago eszitatu zuen. Muxu luze bat eman zion Karli, bere kontra estutu zen. Orduan Karlek barre egin zuen, eta kontatu zion behin lorazainak amodioa egiten harrapatu zuela toki hartan bertan ikaskide batekin, eta benetan lotsagarria izan zela; lanean hasi zenera arte maiz joaten zela hara, eta faltan hartzen zuela harrizko banku batean eseri eta Indi gaztaina baten azpian argiak utzi arte irakurtzen gelditu ahal izatea. Eskutik heldu zion berriro eta baratzeak ikustera eraman zuen. Bidean Monikek ez zuen deus esan, arreta minimoa jarri zuen Karlen monologoan baieztapen gaixo batzuk txertatzeko eta, dezepzionaturik, pentsatu zuen mundu honetan ezer ez dela autentikoa, baizik eta noizbait, lehenengo aldian autentikoa izan zen zerbaiten kopia itsusia.

      Karl ezagutu zuenean Mikelekin zebilen Monike.

Mikel eta Monike

Bi urte eta erdiz ibili ziren elkarrekin. Lehenengo aldiz oheratu zireneko biharamunean elkarrekin gosaltzera joan ziren Monike eta Karl, honen auzuneko kafetegi batera, eta han sartu zen Mikel tabako pakete bat erostera. Ikusi zutenean, paretak estaltzen zituzten National Geographic-eko argazkien eta dekorazio kastizoaren arteko kontrasteari buruz hizketan ari ziren Monike eta Karl. Ez zen azalpenen beharrik egon. Mikelek Monikeren lagun eta ezagunak ezagutzen zituen, denak, eta arlote hura ez zuen sekula ikusi. Interes antropologikoarekin bezala aztertu zuen bezperan Monikerekin oheratu zen gizona, eroso egon ez zedin ahaleginak eginez. Behin-behineko mendekua erridikuluan oinarritu zuen Mikelek, eta Karlek totelka hitz egitea lortu zuen arte ez zituen agurtu. Monikeri ez zion jaramonik egin. Joan baino lehen begiratu zuen soilik, eta Monikeri otu zitzaion benetan maitemindurik behar zuela Mikelek horrela begiratzeko. Mikelek zion maitasunaz harrotu zen segundo erdi batez. Gero Karlen aurrean gelditu zen bakarrik, kruasana esku artean, maite ere ez zuen baina bizitza aldarazi zion gizonari zer esan ez zekiela.

Argitasuna

Arratsaldeko hiruretako argitasunak luzatu zuen Monike eta Mikelen arteko harremana. Argitasunak min guztiak orekatu zituen denbora luzez. Monikeren etxeko sofan etzanda, pertsiana erdiraino jaitsirik, Mikelek eta Monikek eguneroko urrezko hamabost minutu horiek xahutzeraino gozatu zituzten. Eguzkiak aurpegian jotzen zien horrelakoetan, eta begiak itxirik, besarkaturik, gozo egoten ziren hizketan eta laztan artean, bat-batean argia zuritu eta zutitu beharraren ordua ailegatu arte. Arratsaldea Monike eta Mikelen aurpegietan. Argitasun haren pean bikoterik zoriontsuena sentitu izan ziren, eta zoriontasun garden bat zela sentitzen zuten gainera, ordezkaezin eta bakarra, sakratua. Monikek pentsatzen zuen ez zela argitasuna soilik, baizik eta horizontaltasunak berez inposaturiko su-etena, botere oreka; baina ez zion inoiz Mikeli horri buruzko ezer esan, une hura interpretazio arraroekin ez lohitzeko.

      La double vie de Veronique-ren musika Mikelen etxean.

      Badirudi probokazioagatik jartzen dutela musika hori. Giroa tinkotu, gero hausteko. Tonifikazio sentimentalerako ariketa baten parte dirudi. Mikelek ez du ulertzen, Monikek gau hartan berarekin baino beste lagun batekin afaltzea nahiago izatea. Egiazki, Monikek nahiago du Mikelekin afaldu lagunarekin baino, baina jasangaitza zaio Mikelen ahulezia eta ez du amore emango, lagunarekin afalduko du. Monikek badaki pasioagatik dela Mikelen haserrea, eta berea ere bai, pasio horri erantzun apasionatu bat emateagatik. Hitzordura doan bitartean malkoak xurgatu ditu, eta pentsatu du Mikelengana joango dela afaldu eta berehala, berdin duela batzuetan zeken jokatzen badu, zekenkeria maitasunak eraginda bada. Maitasunaren izenean denak balio duela pentsatzen du; eta Mikelek eromeneraino maite duela sentitzen duenez, afaria bukatu eta harengana itzultzeko gogoz iritsi da jatetxera.

      Karlena beranduago gertatu zen.

Monike eta Karl

Monikek garbi ikusten zuen etorkizuna. Arazoa zen egunero modu ezberdinez ikusten zuela garbi, eta egun hartan, Mikelekin sesioa izan eta gero, garbi ikusi zuen, jakin zuen, gizon haren eta bere arteko harremana bukatu egin zela, fini betiko. Karlek lan egiten zuen tabernara joan zen kafea hartzera eta, ordura arte armateria dosi txikietan erabili bazuen ere, egun hartan, bere nobioarekin etorkizunik ez zeukala jakin zuen egun hartan, proposamenezko begiradekin bonbardatu zuen walkiria baten semea behar zuen kamarero hura. Horrelakoetan ahotsa aldatzen zitzaion nahi gabe, tonu pare bat altuagoa bihurtuz, eta begiak itxi-irekitzen zituen ohi baino erritmo azkarragoan. Gizonezkoak. Gizonezko guztiak berdinak dira. Zarete. Ez zaituztet ulertzen eta berdin zait, ez zaituztet ulertu nahi. Monikek bazekien diskurtsoak ez zuela inolako sinesgarritasunik, estandarra zela, baina berdin zitzaion, ez zuen inolako gogorik diskurtso hori erabiltzen zuten emakumeengandik ezberdintzeko.

      Biharamunean gertatu zen aipaturikoa, Mikelek kafetegian harrapatu zituenekoa, Monikek kruasanarekin zer egin ez zekienekoa.

      Karlen etxera itzuli ziren, eta Monikek ezer jazo izan ez balitz bezala jardun zuen. Bukatu da, betiko. Hobe horrela. Ikusi duzu zeinen harroa den? Bera hondoratu ordez zu hondoratzen saiatu da. Goiz hartan ere Monikek, aurreko egunean bezala, pentsatzen jarraitzen zuen; garbi zeukan Mikel eta bere artekoa bukaturik zegoela. Ez zen errudun sentitzen, baizik eta koherente. Eta hala ere barkamena eskatzeko deitu zion.

Mikel eta Monikeren lagunak

Mikel eta Monike ezagutzen zituztenek zioten, ez zutela sekula halako bikoterik ikusi, kodigo propio eta pribatu baten jabe, mundu estralurtar batean bizi zirela zirudien edo ingurukoak baino bizpahiru zentimetro gorago bederen. Ezagutzen zituztenek, haiek elkar maite zuten bezala maitatuak izateko nahia sentitzen zuten maiz; eta arrazoi horregatik neska askok desiratzen zuten Mikel, jakin gabe benetan desiratzen zutena, Mikelek Monikerekin egiten zuen lez, haien edertasun xelebrea, sormen eroa, begien distira, pasio bortitza, inteligentzia fina, azal gozoa, irribarre hauskorra, lizunkeria sotila goraipatzea zela. Alta, harramazka txikienaren azpitik hauskortasuna zerion harremanari. Eta hori zen tragedia, oinazeak sostengatua zela maitasuna.

      Monikek ez luke maitemin hitza erabiliko Karlekiko sentitzen zuena adierazteko.

Karl

Objektiboki asko gustatzen zitzaion: esku fin eta trebeak zeuzkan, ahots lakarra eta elkarrizketa azkarra, matrailezur germanikoa; eta hala ere ez zegoen Karlekin maitemindurik. Monikek uste zuen bere erruagatik zela eta konponbidea zuela, oraindik maitemintzeko denbora zegoela. Mikel abandonatu izanagatik inkontzienteki bere buruari inposaturiko zigorra iruditzen zitzaion, erruduntasun konplexua. Teoria psikoanalitiko horiek ordea ez ziren erraien lagun, eta Monikek berdin sentitzen jarraitzen zuen goizean esnatu eta Karlen eskua bere sabelaren gainean sumatzen zuenean. Edo berdina dena, Monikek fitsik sentitu gabe jarraitzen zuen goizean esnatu eta Karlen eskua bere sabelaren gainean sumatzen zuenean. Hasieran, Karlen interes ezak harremana orekatu zuen, behar adinako erakarpena ekarri zion, baina Karlen interesa puztuz joan zen heinean urtuz joan zen Monikeren ilusioa. Lorategi Botanikotik irten zirenean pentsatu zuen Monikek horri buruz, eta goibeldu egin zen. Harrizko landareen ondotik igaro zirenean, haien keinu hitsaz jabetu zen. Erotu izanaren sentsazioa izan zuen une batez Monikek, ohartu zenean, pare bat ordu lehenago, munduko emakumerik zoriontsuena sentitu zela Karlen ondoan, unearen autentikotasunagatik maitemindurik sentitu zenean.

      Orain, aldiz, zorigaiztokoena zen.

      —Zein da zuk gehien maite duzun lorea?

Mikel

Mikelek dena mitifikatzeko joera zuen: filmak, tabernak, pertsonak, abestiak, urteak. Makina bat mito eraiki zuten Monike eta Mikelen artean.

      Mikelek Monike mitifikatu izana gorrotatu zuen. Monike ez zen ez hain maitale ona ez hain polita ez hain azkarra. Elkarrekin igaro une zoragarrienak ere ahaztuko zitzaizkion noizbait. Baina orduan, zertarako existitu ote ziren? Zertarako une, abesti, toki eta maitale zoragarriak oroimenean gorderik betiko ez baziren?

      Monikeren etxepetik igarotzen ari da Mikel, elkarrekin usaindu izan duten zuhaitz loratuaren azpitik, hainbatetan aterpe izan den autoaren albotik, terrazatik hainbestetan miretsi duten bitsezko zerupetik.

Karlen etxea

Beti Karlen etxean egiten dute lo. Lagun batekin bizi da, baina laguna beti kanpoan da. Barrualdera ematen duen etxea da, ia altzaririk gabekoa, paretak errekortez zipriztinduak. Erosoago sentitzen da han Monike, babestuago. Bere etxean Mikel dago oraindik. Mikelen musika. Mikelen marrazkiak. Mikelen orkatila bihurrituarentzako pomada. Lorategitik bueltan Karlen etxera joan dira. Zer daukazu? Zer gertatzen ari da burutxo horretan? Monikek irribarre eginez besarkatu du eta, bere gorputzetik aldendu denean, begietara begiratu dionean, pentsatu du zoragarria dela, eta goibel jarraitu du.

      Objektiboki zoragarria da, pentsatu du, eta tristuraz beterik besarkatu.

Monike eta Mikelen etxea

Arratsaldea Mikel eta Monikeren aurpegietan. La double vie de Veronique. Ezpain hotzezko muxuak. Zeta-ren kapitulu xuxurlati bat gauero. (Hirugarrenez irakurtzen ari zitzaion harremana bukatu zenean). Beti algara eragiten zion ispiluaren txistea. Haxixezko bainu apartsuak. Goizaldeko freskatzea terrazan. (Goazen ohera). Coca-cola eta patatazko zinema uneak. Magno usaina Mikelen ile garbitu berrian. Bizipenei, denborari eta emozioei arrotzak zaizkien objektu inozenteen bilduma apaletan: Marguerite Durasen hilobian aurkituriko txanponaren fede ona, gau epel batean urtu zen kandelaren eite iradokitzailea, argazki bat eta Monikeren begi distiraren anakronismoa kanpin ondoan.

Objektiboki

Zordun sentitzen zen Karlekin. Bizitza konpartitzeko proposamenari baietza emateagatik zorra. Eta bere esku trebeak eta bere ilaje hori nahastua eta bere ahotsa. Apustua egina zegoen: Karl. Oraina Karl zen eta elkar maite zuten. Monikek pentsatu zuen ederra zela eta haur politak eduki zitzakeela berarekin. Egun hartan Monikek Mikelen eta bere etxea izan zenera eraman zuen Karl lehen aldiz. Intxaur eta ezti entsalada prestatu zion; bigarrenerako, plantxan egindako entrekota gazta-urdin saltsarekin. Bazkalostean La double vie de Veronique-ren musika jarri zuen, eta Karli azaldu zion entzuten ari zirena La double vie de Veronique-ren musika zela. Monikek abegikor begiratu zion Karli. Irribarre egin zuen gero. Eskutik helduta eraman zuen sofara. Mikeli gustatzen zitzaion bezala jaitsi zuen apur bat pertsiana. Bata bestearen ondoan etzanda, argitasunak busti zitzan utzi zuten. Ez al da zoragarria argiak aurpegian jotzen duenean?

      Apustua egina zegoen: Karl, eta zoragarria zen objektiboki. Monikek azkeneko aldiz begiratu zuen, modu zalantzatian; atzamarrekin ilea orraztu zion eta, argitasuna gatz koloreko etorri baino lehen, maite zuela esan zion lehendabiziko aldiz. Atsekabez beterik besarkatu zuen, arratsaldea haien gainean pausatzen ari zelarik.

BELLEVUE

            Patrika-erlojua, ondo eman diot ordua.

            Musker arrakalak dira kaleak

            Maldan behera, ezkutatzeko zuloekin.

            Hobe dugu kale itsu batean elkartzea.

            Belusezko jauregi bat

            Ispiluzko leihoekin.

            Hortxe dago bat segurua,

            Ez dago famili argazkirik...

                        «Gigolo», S. Plath

Hamalau

Erizainak sardina zahar bat dirudi, asko jota lumarik gabeko oilasko biguna. Arropa zintzilikatzen ariko balitz bezala oratzen dit, indiferentziaz, mahuka batetik lehenik, gero bestetik, pixka bat astindu zimurrak kentzeko eta hurrengora, op!, mahuka bat, gero bestea. Aho parean paratu dizkit patetikoki pintaturiko azkazalak, gorritik baino laranjatik hurbilago dagoen kolorez pintaturiko gainazal arrailduak, dortoka hatzak. Eguerdiko pilulak ahoratu dizkit, hirurak batera, beste erizain batekin mintzatzen den artean. Egunerokotasunaren poderioz sufrimendua egoera normala iruditzen zaionaren ohituraz mugitu da, uniformea bezain aseptiko.

Hamabost

Orratzezko belaze bat zeharkatzen ariko balira bezala ibiltzen dira, antzinako garai batean esleitutako espazio jakin batean kokatu beharko balute bezala gorputz atalek, gogoa hila, galdatan jarritako burdinaren biharamuna.

      Eskai zuriz tapizaturiko metalezko aulkiak naturaltasunik gabe sakabanatu dira gelan: telebista aurrean bospasei, mahai bakoitza inguratuz lau, lerro ia zuzenean beste lau... Lehen begiratuan, gizatasunik ez da nabari okupaturik dauden eta ez daudenen artean: harmoniaz ez dakien mugimendua noizean behin, telebistatik hurbilago egon nahi duenak eragiten duen aulkiaren karranka besteetan, tximino baten antzera kizkurtuta dagoenaren kexu monotonoa... Lehen begiratuan, erizainak dira materialtasun hau inarrosten duten bakarrak. Besteek azukre uretan beratu udareak dirudite.

Hamasei

Hamasei egun besterik ez dira Bellevuen nagoela, eta ohitu naiz jada bizimodu honetara. Lehen egunetako ajea ahanzturaren bazka da aspaldidanik. Oroimenaren zama ere ez dut sentitzen. Alegia, oroimenak ez nauela akuilatzen; kontu handiarekin jotzen du atea, printzesa baten zolitasunez. Uzkur gelditzen natzaio begira, haren sotiltasunak garaitzen nauenera arte, eta eguzkiaren kilimak bizkarrean senti ditzaket ia, uhinak nire oin txikietan hausten, esku sendo eta gihartsua nire eskua atxikiz, eta beste eskuan, zuk erositako kubo gorria dilindan, karramarroen gotorlekua inbaditzen lagunduko zidanaren pausoa irmotasun berarekin imitatu nahian, dorpeki.

      Abuztuko egun sargoria izan zen, airea ente mardula den egun horietakoa, Portugalgo hondartza batean. Zenbat har ditzaket, aita?; Nahi hainbat, maitia; Berrogeita hamar? Gomazko sandaliarik ezean aitak besoetan hartu ninduen arroketara igotzeko. Lepotik heldu nuen eta gerria inguratu nion hankekin, karramarrorik polit eta handiena nintzela esanez. Hark gorputzaren aurka estutu ninduen, eguzkiak erretako bere bisaia niretik gertu. Haize beroaren kilimak bere muxuen kilimekin nahastu ziren, adatsekin, eta hatz luzeez gainetik kendu zizkidan hondar ale ikusezinak, bular herabeak setiatuz, terrenoa irabaziz, azal gaineko hondartza imajinarioa orraztu arteraino, nire tolestura ezkutuenak, bainujantzi azpiko fereka ausartekin.

      Eta ondoren eguzkia berriro ere. Eguzki zuria ni itsutzen eta karramarro preziatuak iraulitako kubotik ihesi, euren bizilekuetara bueltan.

Hamazazpi

Gaurkoa egun bekartsua da. Une batzuetan ordulariaren orratzek atoian eraman behar naute. Agian kanpoan haizerik egiten ez duelako da, mundua burbuila batean sartuta dagoela dirudielako eta txoririk pausatzen ez delako harrizko barandan.

Hemezortzi

Hari bat ikusten dut, eta hari horren muturrean dagoena ez dakit zer den zehatz-mehatz, baina ona edo txarra edota handia edo txikia den badakit. Bilatzen ari naizena den edo ez den badakit. Tira egin behar dut, intentsitate jakin batekin, nire arreta osoa horretan ipiniz, ez suabeegi, bestela hari gehiagorekin nahastu eta denbora luzea eman beharko baitut askatzen, baina indarrarekin ere ez, hari hauek ez baitira batere malguak, eta apurtu egiten dira segituan. Honela jasotzen dut iraganaren uzta. Orduak eta orduak igarotzen ditut hari egokiak bilatzen, eta behin aurkituta, bitxigilearena imajinatzen dudan zehaztasunez, haietatik tira egiten dut, garaipen txiki bat lortu izanaren zirrararekin.

      Bazkaria prestatzen ari ziren apartamentura iritsi ginenean. Isil-isilik nengoenez, aitarekin haserre nengoen-edo galdetu zenidan. Baietz esan nahi nizun, zure gorputz oparoan galtzea desiratu nuen, zure esku beti zintzoek laztan nintzaten utzi, baina ezin hitzik egin, ezin negarrik egin; begiradarekin adierazi nizun dena. Zuk, beti bezala, ez zenuen ezer ulertu. Aitak esan zizun ez genuela karramarrorik harrapatu eta horregatik nengoela horrela, eta zuk maitekiro begiratu zenidan, eta maitekiro begiratu zenion berari. Orduantxe sortzen hasi zen gure arteko labarra, ez segundo bat lehenago ez geroago, orduantxe baizik.

      Oporrak bukatu zirenean itzuli ginen etxera. Elefante bat marraztuta zeukan katilu gorria, amonaren askari bedeinkatuak, buztinarekin egindako eskulanak eta Dyane Seisaren eserlekuetako zigarro zuloak, Ez itzazu behatzak sartu, geroz eta handiago bihurtzen ari dira, eta nik kasurik ez, eta zuk Neska honi zerbait gertatzen zaio, Ramon, esaten diodanari jaramonik ez egiteaz gain beti haserre dagoela dirudi, eta hark Badakizu nolakoak diren haurrak, etxean otso eta kalean uso, pasako zaio, emakumea.

      Urtebetetze egunekoa izaten zen frogarik gogorrena. Oroitzen al duzu oparitu zenidan margo kaxa handia? Zenbat ordu ez ote nituen igaro erakustoki aurrean hari begira? Mila esker diplomatiko bat besterik ez nizun esan, eta zuri begiak itzali zitzaizkizun bat-batean, hodeiez bete zitzaizun aurpegia eta logelatik irten zinen.

      Zoriontasunarekin nahas zitekeen seinalerik ñimiñoena agerian ez uztea, hori zen nire zigor partikularra; eta dena, eguerdi hartatik aurrera bi begi berde hauek ezkutatzen zuten saminean arakatu ordez, Ume honi amonarenak bezalako begi tristeak atera zaizkio esanez konformatu zinelako.

Hemeretzi

Erizainak zer moduz nagoen galdetzen dit batzuetan, orain egin berri duen moduan, jauregi honetako kondesa abegikorra izango balitz bezala, gaixoak. Zuk ere galdera bera egiten zenidan batzuetan, baina iruditzen zitzaidan, begietara begiratu gabe egiten zenidan galdera zelako, nahiago zenuela egia osoa ez jakin. Eta horrela bilakatu zen ohitura nire mututasuna, eta horrela estali zuen utzikeriak zure kezka, egoera betikotuz, etorkizuna erreakzio ustelez ereiten ari ginela enoratuz. Praktikotasunetik haratago zegoen esaldi eta keinu oro desagerrarazi genuen ordurako murritza zen gure harremanaren errepertoriotik. Zure aurrean zorion seinalerik ez ematea, hori zen umetako nire justizia-zentzu zurrunak agindutakoa. Horren aurrean ez aztoratzea erabaki zenuen zuk, nonbait bion arteko harremana errazagoa izango zelakoan. Eta oiloak arrautzak legez, oinazea erruten joan nintzen ni ere, ohartu gabe oinazeak bizitza propioa daukala, eta zartadak ematea lortu zuen arte.

      Osaba Manuelek esan zidan etxera iritsi nintzenean. Ikusi orduko jakin nuen zerbait jazo zela, zerbait fatidikoa. Sukaldeko aulki batean eserita zegoen; zergatik ez ote zuen egongela aukeratu?, erosoegia agian horrelako albistea emateko. Matilde, aita eta ama kotxe istripuan hil dira Hendaian. Eta nik intxaurrak hausteari ekin nion, aitak erakutsi bezala, esku bakar batez. Eta berak negarrez jarraitu zuen, Entzuten ari al zara, Matilde? Eta zeuden intxaur guztiak apurtu nituen, esku bakar batez.

      Barruan ernaldutako minezko arrainaren buztankadak igar nitzakeen inoiz baino hobeto, eta okerragoa dena, inoiz baino iheskorragoa antzeman nuen gorputz ezkatadun eta lizun hura, inoiz baino burujabeagoa. Urteetan erreprimitu nituen irri eta hitz amultsuz osatutako munstroa nire kontra altxa zen une hartan, eta nire borondateak ezer gutxi egin zezakeen gatibutzatik libratzeko.

      Eta gero hau. Hemen. Uste dut osaba baino ez zaidala etorri bisitan, ez dut ondo oroitzen, eta istripuarena esan zidan berriro, ulertu izan ez banu bezala; zuk gidatzen zenuela, arraroa zela hainbeste urteren ondoren autoa berriro hartzea. Eta eskatu nion esateko, amonarenak bezalako begi tristeak ote ditudan; esan zidan amonak ere begi berdeak zituela, pixka bat tristeak, bai.

Hogei

Denborak aurrera jarraitzen du, gezurra badirudi ere. Bere erritmoa jarraitu beste erremediorik ez zait gelditzen, bere erritmo berean oroitzapenen zama arinduz joatea. Hasteko esaldi bat, gero toki bat, gero aurpegi bat, Nolakoa zen zure sudurra, ama?, lurraren kontra talka ez egiteko ekipaia bota behar duen globoko bidaiariak bezala.

Hogeita bat

Antzinako aingurak egurrezkoak bilakatu dira, ur azalean gelditzen dira, itsasoa harrotzen denean zeri heldu izan dezadan. Eta ni desiratzeari utzi zioten hatz luzeen mugak geroz eta higatuagoak daude, eta erantzunetatik beti ihesi ibili zen zure ahotsaren oroitzapen traketsa baino ez dut gordetzen nire baitan. Eta azken irudi bat.

      Autoa gidatzen irudikatzen zaitut, eta aita ondoan, zure isiltasunaren biktima, zigarro bat erretzen, leihotik begira, Kontuz gero bihurguneekin, maitea, sartu segunda; eta zu ere begi triste horiekin, isilik zu ere, Abadia gaztelua toki ederra da heriotzara jauzi egiteko, pentsatzen. Ondoren, gustuko zenituen kotoizko hodei potoloak, belar berde berde berdea, atertu ostean bezala, Abadia gaztelua toki ederra da.

      Haizeak orbela harrotzen du. Koloreak elkarren kontra igurzten dira zarata lasaigarria sortuz. Harrizko barandan txori bi daude, elkarri kontuak esaten, zarata lasaigarria entzuten.

PUNTU SUSPENTSIBOAK

Mototsak lepoaren atzealdea fereka diezazun mugitzen duzu burua atzera eta aurrera, eta gero pixka bat aurrera, pixka bat atzera. Oraindik samurragoa iruditzen zaizu begiak itxita, eta hala ematen dituzu bi-hiru segundo edo gehiago, adatsen garroekin sama laztantzen. Sorbaldak goraka bildu zaizkizu nahigabean, goi-goraino, belarriak ukitzeraino kasik. Narrasti imitazioko alkandora orlegi honekin, eguzkipean erdi-lo dagoen iguana dirudizu, ez balitz goizean ezpainak pintatu dituzulako, bordeaux vif. Sentsuala zara. Baina ez da eguzki errainurik sartzen estoreen zirrikituetatik, zu ez zauden sofa granatean, eta ez dago ez atzapar gihartsurik, ez tripa puztu iletsu eta zain lodiz betetakorik, ez lan osteko zirririk bere emazteak ezagutzen ez duen Euskal Herria kaleko apartamentuan, ez sudur zabaleko gazterik Kubako hondartza batean, ez saunarik, ez ordu txikietako eskusartze alkoholiko eta anonimorik modaz haratagoko diskoteketan, ez ezer.

      Itolarria sentitu duzu, atzamar bat lepoaren ingurua tinko estutuz, bulego horretatik alde egin beharra.

      —Ahaztu egin zitzaidan esatea: dentistarenera joan beharra dut, orain, hamabietan —esan diozu zurekin bulegoa konpartitzen duen idazkariari.

      —Esan al diozu Xantiri? —berak, luneten gainetik begiratzen zaituela.

      —Ez. Orain esango diot —erantzun diozu kikildurik, apartamentuko sofa gaineko eszena igarri izan balu bezala.

      Eta abiatu zara. Goizean takoiak jantzi dituzula ahaztu zaizu eta oreka galdu duzu aulki ergonomikotik altxatzean. Marisa ez da ohartu, fakturak konprobatzen jarraitu du. Ez da inor ohartu.

      Pasilloko paretak gainera datozkizula iruditu zaizun arren, Santiago Urrutia Dtor. Comercial-en bulegoko atea jo duzu, sorbaldekin airean zirkuluak marraztu ostean. Arnasa sakon hartu duzu, segundo pare batez sabelean eutsi, ederki, eta emeki ziztu mutu batean kanporatu, beste behin, ederki. Garbantzu kolorekoa da dena hor: paretak, sabaiak, ateak. Bulegoetako altzariak krema kolorekoak dira eta marra gorri ilun bat daukate ertzetan. Tresneria-enpresa bateko departamentua izateko femeninoegia iruditu zaizu beti diseinua, inkoherentea. Dietetika edota plangintza familiarrerako zentro baterako egokiagoa.

      —Aizu, Xanti, atzo ahaztu egin zitzaidan komentatzea baina, dentistarenera joan beharra daukat, orain, hamabietan —esan diozu bere emaztea zuk karminez zikindutako alkandora urdinaren lepoak lisatzen imajinatu duzun aldi berean. Ezin duzu onartu txorakeria harengatik dena bukatu izana.

      —Ondo. Gaurko egina egongo al da balantzea?

      Azkenean su-etena: igogailua. Ateak itxi direnean, poliuretanozko hormatik plastiko beltzeko zoruraino irristatu zara, betzuloak hatz irrikatsuez arakatu dituzu, begi-puxikak barrurantz bultzatu, haragizko malguki bat daukate eta horrek jatorrizko lekura itzularazten ditu nahiz eta zuk berriz ere indarrez sakatu. Lasaigarria da ariketa. Alkandoraren botoi bat lotu duzu, eta hautsa kendu nahian bezala egin diozu putz. Ateak ireki eta korrika dorpean irten zara, karreretarako galgo hankamotzek egingo luketen moduan. Plaza zeharkatu orduko harrapatu zaitu nekeak, eta erdi-oinez, erdi-korrika, aurrera jarraitu duzu, joatea xede bakar.

      Urruti iritsi zara. Goiko ezpaina izerditurik daukazu, baina ez zaizu bordeaux vifa joan, ikusi duzu Renault Expressaren alboko retrobisorean, bordeaux vif zurbiltasun marianoan. Sartu zaren taberna periferiko horretan ez dago jende asko. Realeko argazki infektatuak ditu zintzilik; Zamora, Lopez Ufarte, Txiki Begiristain, Rekarte, Uria, Arkonada eta Bakeroren aurpegi errepikakor eta astunei begira lasaitu zara apur bat.

      —Tila bat, mesedez.

      —¿Una tila?

      —Sí, por favor.

      (...)

      (Puntu suspentsiboak, hiru ez baizik eta kate amaigabe bat izan ziren jarraian; txinatar edo filipinar edo ez dakit nongo hark, oholtzaren gainean, begi egartien aurrean, alutik, zilarrezko zapata takoidunek mugarritutako alutik atera zuen hiru metroko nakarezko idunekoa; eta gero bai, gero puntu suspentsiboak).

      Zerbitzari periferikoak, horiztatua egon ezin den baina horiztatua dagoela iruditu zaizun El Diario Vasco-tik bista altxatu gabe esan dizu: «Cuidado que está ardiendo y se va a quemar». Zuk ezin duzu begiratua bere esku etorkinetatik apartatu, J.M. letrak dituen urrezko zigilutik behatz biluzietara mugitu duzu eta, handik, ezkontide eraztunez beztiturik daukan hatz falikora. Eta barraren atzealdeko ispiluan irribarre bat luzatzen ikusi duzu zeure burua, zuk ez beste inork sumatzen ez duen dardararen azpitik.

      Kalera irten zara infusioa epeldu artean, eguzki errainu bat edo beste harrapatu nahian. Platanondo baten kontra estutu zara, bizkarra enbor arrakalatsuan pausatuz, eta lepoa, luze-luze jarrita, begiak itxita, mimetizaturik zaude kasik, nahiz eta alkandoraren narrastitasuna naturalegia ez izan. Ez eta bordeauxa. Ondoko obra bateko langile bat daukazu begira. Izpi ahulak jaitsi zaizkit kolkotik, eta bularren arteko kanalaren ihintzetan bainatu direla sentitu dut. Honezkero epelduko zen tila, baina ez dut gogorik taberna horretara itzultzeko.

      Platanondoa atzera utzita, lepoaren atzealdea igurtzi duzu, nazien kontzentrazio esparruan egin ez dizuten marra-kode tatuaia ezabatu nahian bezala; eta horren ordez urragoma papurrak diruditen atomotxo koloregabeak sartu zaizkizu azkazal barruetan, Bourjois, ez Bourgeois, Blanc Cassé 02.

      Itzuli zara tabernara eta tila infusioa gehiegi epeldu da.

      Batzuetan gertatzen zait: nor naizen ere ez dakit, non nagoen, zergatik sostengatzen nauten zangoek, nork agindu dituen nire ahotik irtendako hitzak. Eta horrelakoetan dentistarena bezalako irtenaldia asmatzen dut lanean banago, edo beste zerbait beste edonon egonez gero. Adibidez: etxeko sua pizturik ahaztu nuela asmatu nuen nire ahizparekin bazkaltzen ari nintzela; edo autobusaren zain baldin banago eta gertatzen bazait, inori azalpenik eman behar izan gabe irteten naiz korrika, nekatu arte, toki babestu batera iritsi arte, nire etxera, komun batera, kotxe trintxera batera, edonora; eta hantxe, nire baitan bildurik gelditzen naiz desagertu arte. Etortzen zaidanean ez dut nire besoa ezagutzen, nahiz eta hor eduki zintzilik, eskuineko sorbaldatik, nirea ez den beso hori, eta gero nirea ez den sorbalda, baina nire lepotik hazten dena, eta nirea ez den lepoa baina nire burutik hazten dena. Edo beste batzuetan, behatz puntetan pizten da matxinada, eta burura ailegatu orduko ez dago nirea den ezer burua ez beste, eta hori izaten da okerrena, buruaren tirania hori.

      —Barkatu. Perdone. ¿Me pone otra tila, por favor?; es que ando hoy un poquitín nerviosa.

      Ducados aldartearekin eman dio muturrean esne lehorra duen metalezko tutuari, eta zuk izterrak estutu dituzu, estu-estu, eta atzamar intsumituak zure alua heldu du errime. Lokomotoraren intziriarekin batera apaldu da zure esku bortxatzailearen grina eta, gero, giharrekin barrurantz irentsi nahi izan duzu zulo ubela, gorde, ezkutuan, baina bere kabuz itzuli da haragi-azalera, uretan murgildu nahi ez duen plastikozko pilotaren modura, plop, azalera, garrasika.

      Komunera joan zara zeure buruarekin egotera. Azulejo urdin karratuak. Eskaiola pitzatua sabaian. Plastikozko loreak kristalezko ontzi batean. Ispilua. Badakizu han ez dagoela beste inor, zu zu zarela, zure zangoak zure zangoak direla, urduritasun kontua dela, kontrola, ispiluko hori zeu zarela, zeu, ezin dela beste inor izan, ezin zarela beste inor izan, ilea kobre kolorez tindatu duzula orain ez asko, Varaderon Wilsonek oparitutako koralezko koilarea ipini duzula gaur goizean, begi horiek zure amarenen berdinak direla, «Zuk eta biok Gipuzkoako begi nabar ederrenak ditugu, eta zure ahizpak ondoen egindako gorputza».

      Pixa egiteko posturan ipini zara, kuleroak izterretan sostengaturik, eskuak belaunen gainean oreka mantenduz komuna ez ukitzeko, baina ez daukazu gogorik. Bat-batean zuri motelez pintaturiko hatzak sartu zaizkit aluan eta barrutik urratu naute, oinaze zahar bat sentitu dut, eta horregatik utzi naiz, ezaguna zelako, joan arte, guztiz hustu arte, edo beste modu batera esanda, guztiz beterik sentitu arte, apendizeen jabetza eta erreinua berreskuratuz, buruaren botere absolutua, masailetako tik traidoreen hondamendia, sorbaldetako kirioen akabera.

      Betiko irautea baino ez duzu desira. Beti horrela izateko eskatzen diozu zeure buruari, errukiz. Beti horrela, beste ezer ez.

      Lasaiago, irriño labur batekin, barkamena eskatuz bezala itzuli zara barrara. Kamareroak El Diario Vasco-ri itsatsirik jarraitzen du eta azpitik mehatxuzko keinu bat egiten du Marca-k. Inoiz ez da hain azkar berragertzen, ondo dakizu; bi orduko tartea bederen gelditzen zaizu oraindik, horregatik egotzi diozu lepoaren atzealdeko kalanbrea bart gaueko postura txar bati. Baina tronpatu egin zara.

      Tila izozturik dago. Haizea sentitu duzu buru barruan, haize korronte zirkular bat garezurra igurzten, geroz eta nabariagoa. Belarri zuloetatik atera nahi duela dirudi, eta estali egin dituzu, baina korronteak bere bidea bilatu du eta gorputzeko zulo guztiak estali beharrean aurkitu zara. Baita alua ere.

      —Perdona. ¿Te importaría calentarme la infusión?

      Purrusta ekidin gabe berotu dizu, «Virgen Santa qué cruz» edo antzeko zerbait konprenitu duzu, eta gero tutuari eragin dio. Katilua barra gainean paratu duenean irriño bat egin diozu, jadanik lasaiago, eta berak ere irribarre egin dizu. Barraren atzeko ispiluan ikusi duzu zeure burua, ilegorri eder. Bularrak sosten beltzaren kanpotik jarriak dituzu, jori abailduz errealitatera. Polita zara. Kamareroari aldartea aldatu zaio bat-batean. Edalontziak lehortzeko zapiarekin sikatu du kopeta, goseti, milioi dolarrez beteriko maletatxoa ikusi izan balu bezala. «No me mires así, que me avergüenzas» esan diozu kaskarin. Diario itxi du eta titiburu morea ukitu dizu. Polita naiz. Kontatu diodan heinean sumatu dut buru barneko haizea itzaltzen zela; «Ez dakit zer gertatzen zaidan batzuetan, ez dakit; bat-batean urduri jartzen naiz eta, ez dakit, nire barruan egongo ez banintz bezala da, nire burutik at egongo banintz bezala, badakizu?; zaila da azaltzen, nik neuk ere ez dut ulertzen, ea tila honekin...», eta aire egokituaren eraginez biloa harroturik duten bular biluzi eta marduletara begiratzen darraiela igarri diozu. Ederra naiz, ederrak dira, nahiz eta Xantiri hautsiak daudela iruditu. Lasaiago nago. Gezurra zirudien minutu batzuk lehenagoko kontrol galtze hura. Barratik irten gabe, hatz zarpail eta maskulinoekin bordeauxa kendu eta aho barrua arakatu dit. «Vámonos al váter que a ver si nos van a cazar». Komunera eraman nau eta utzi egin naiz, bero, utzi egin naiz, berriro joan arte, edo hobeto esanda, itzuli arte. Azulejo urdinen kontra. «Estás muy mojada, eh, golfilla». Azulejo urdinak nire bisaiaren bidaide bakar. Nire bisaia azulejoen kontra. «¿Te gusta?». «Me gusta». Azulejoen azal urdin freskoa nire azalaren aurka.

      Barra jo duten txanpon batzuen soinuak itzularazi du gizona tabernako salara. Bezeroarekin mintzatu den bitartean apaindu naiz ispilu aurrean: urkilak bere tokian sartu eta ezpainak pintatu. Ahal izan dudan moduan garbitu naiz eskuko xaboiarekin, eta sentitu ditut ur tantak nire izterretatik lerratzen, min fin gozo bat aldakak paretaren kontra estutu diren tokian, burua lepo gainean eta lepoa sorbaldek sostengaturik, bular ederrak (irribarre egin dut begiratu ditudanean) sorbalden azpian eta gerria gorputzaren bi hemisferioak lotuz, zangoak lurrari tinko heldurik, ni. Sentitu naiz ni. Eta ispiluko hori ere ni. Eta komuneko hori ni. Eta haragi, zain, odol, bilo, gihar horien guztien jabe. Eta aitarik ez duen pentsamenduaren jabe ni. Eta maitatu nahi dut dioen ahotsaren jabe. Eta saunan asteazkenetan ferekatzen uzten diren gorputz atalen. Eta oraindik izterretatik lasterka dabiltzan ur tanten. Berrogeita hiru urte eta erdiren lekukotasunaren. Nire bizitza osoko arnasen eta hasperenen jabe.

      Hobeto pentsatuta, urkilak kendu ditut komunetik irten baino lehen. Ilea harrotu dut. Betetasun honek bai iraungo duela nire baitan, luze gainera.

      Tabernako salara irten eta, kamareroari azken aldiz begiratu gabe, abiatu zara kaleko grisera. Obrara. Buzodun langileari galdetu diozu ea egiten ari direna parking bat izango den. Irriak entzun dituzu. Langileak barre egin du beste irrien tempotik at. Eta biok urrutiratuz joan zarete, metalezko kaseta baterantz. Gerritik heldu zaitu. Hautsez betetzen ari zaizkizu kristalezko mediak. Takoizko zapatak. Bordeauxa.

SUSANA, GUDARIA ETA POETA

Ez zait ikusteko ezer gelditzen. Zubia, zubi bat besterik ez da; erreka, erreka bat; zerua, zeru bat. Paisaia hutsik dago orain, toki aproposa da igandetan lasterka egiteko. Edo ez dago zehazki hutsik: berez den horrek betetzen du, nik begiratzen ez dudanean.

Eye's cat, M. Atwood

Madrilera zoazela esan diozu Harkaitzi, Ikeara altzariak begiratzera, oso merke eta funtzionalak direla, etxeraino eramatea ez dela garesti, eta bihar arte ez zarela itzuliko. Han zaude, Madrilen, galdurik. Informazio bulegoan autobus zenbaki hori non har daitekeen galdetu duzu. Ordu eta erdi besterik ez daukazu. Errepidea gurutzatu duzu, zorabiatu egin zaituzte autoek, kafea behar duzu autobusa hartu baino lehen, eta geltoki ondoko take-away batean sartu zara. Irakiten dago kafea. Kolonbiakoa edo Ekuadorkoa dirudien gizon bat autobusaren zain dago markesinaren azpian jesarrita. Bera ere presondegira ote doan galdetu diozu zeure buruari, nor ikustera joango ote den baldin eta kartzelara badoa. Bere ondoan eseriz gero hitz egiten hasiko zaizula susmatu duzu-eta, etxe-atari batean gelditu zara errepideari so. Ondoan dituzun zapata beltz hautseztatuek hegalik gabeko kakalardoak dirudite. Kartzelan dagoen anaia ikustera doala agian, pentsatu duzu. Autobusa heldutakoan ere kafea edan ezinik jarraitu duzunez, oso-osorik utzi duzu atarian bertan. Harkaitzekin akordatu zara. Berak ez luke halakorik sekula egingo. Jatetxeetara joaten zaretenetan ez du janari alerik uzten platerean, nahiz eta gose izan ez, nahiz eta tripako minez egon. Iban ezberdina da. Gezurra dirudi anaiak izatea. Han egongo ez bazina bezala zaude bidaia osoan. Ez han, ez inon. Eguzkiak gogor jotzen du, izerditan zaude. Kaka, pentsatu duzu; hiru urte elkar ikusi gabe egon ondoren izerdi usainarekin elkartu behar. Kartzelaraino eramango zaituen autobusaren leihotik begira zaude. Gidarien besoak ikusi dituzu autoetako leihoetatik zintzilik, ordulari itsusietan bukatzen diren garro iletsuak gehienak. Uste duzu gai izango zinatekeela euskaldun bat espainol batengandik bereizten autotik zintzilik gelditzen den gorputz-atal hori soilik ikusita. Beroak gogor astintzen du. Ondoan daukazun atsoaren abaniko-airea harrapatzen saiatu zara alferrik. Arrain usaina dauka. Iban burusoiltzen hasia dela esan dizute, argal dagoela. Hori da dakizun bakarra. Hori eta ez zaiola boza aldatu.

      Denbora honetan ezin izan zaitut ahaztu.

      Ez duzu enkontruan pentsatu nahi. Paisaiak bortizki alde egiten du zure erretinatik, eta errepideko hautsa eztarrian daukazula iruditu zaizu. Antsietateak eztula eragin dizu. Autobusa gelditu eta kakalardo zapatadun gizona jaitsi da argitasunean galduz. Ez zihoan anaia ikustera. Eguzkiak zuriz blaitzen ditu koloreak, paisaia are tamalgarriagoa bihurtzen. Desolatio, desolationis kantatu duzu. Kontrastea falta duen telebista dirudi. Itzali egin nahi duzu. Bidaiari batek gidariari garrasi egin dio aire egokitua jar dezan. Gidariak ez du keinurik txikiena egin. Berak ere beroaz nazka eginda behar du egon. Terminusa. Hortxe dago, zure parean horizontalki altxaturik, presondegia.

      Bostehun metro dituzu oraindik atera iritsi arte. Pentsatu duzu, Guardia Zibilaren kaseta berde higatuak arkaikoak direla hormigoi uniformearen ondoan. Ez dago denborarik hormigoiarentzako; hori da arazoa, hilik jaio diren gauzak atenporalak direla. Baliteke Iban ziegatik begira egotea, eta badaezpada eleganteki igo duzu malda, burua tente, begitartea zimur. Erakargarri sentitu zaren unean deitu dizu telefonoz Harkaitzek, Ikeara ailegatu zaren galdezka. Bide batez taladro on bat erosteko eskatu dizu, eta zuri iruditu zaizu dena dakiela. Den-dena.

      Hasieran nahikoa izan zitzaizun kariñoa Ibanen gabeziak sortutako dardara baretzeko. Zure despistearen ganduan itsu-makila bilakatu zen, oasis bat. Baina egunek, uneek, segundoek aurrera egin ahala desagertzen joan zen ongizate hura, eta zuk itsaso beltz irenslearen aurrean geldirik aurkitu zenuen zeure burua, bakarrik. Ordurako beranduegi zen ordea, hasi bezain laster izan baitzen berandu.

      Telebistan ikusi zenuten, bazkaltzen ari zinetenean. Ez zenuen ezagutu. Izena eta fotoa ez zetozela bat pentsatu zenuen. Ez da bera. Gero arnasa gabe gelditu zinen. Harkaitz hozkailuan ari zen karraskatzen, izoztutako kroketa bi eskuan, nardagarria zen. Bera ere kroketen moduan gelditu zen anaiaren irudia telebistan zintzilik ikusi zuenean. Mekaguendios bat bera ere jaurti gabe besarkatu zintuen, laztan zenezan, memeloturik. Alde egin nahi zenuen, irain egin, baina bere besoek katea zintzaten utzi zenuen.

      Iritsi zara presondegiko atera. Sakelakoak jo du. Harkaitz. Jotzen utzi duzu. Dena daki baina ez dizu ezer aurpegiratuko. Zigarro bat eskatu dizute. Beste bat. Ilaran jarri zara nortasun agiria eskuan, ijitoen begietan zerbaiten bila. Komunera zoaz ispiluan zure burua konprobatzera, baina komunean ez dago ispilurik. Goragalea duzu. Ezin duzu sinetsi hor atzean dagoela, harresi horren atzean nonbait, zure zain. Iban Agirre Alberdi. Zure txanda da. Arkupetik igaro zara. Deje aquí billetes y monedas. Quítese el cinturón. Txapadunak muskuilu banarekin begiratu dizu, aspertu antzera, sorgor. Alf-en antza dauka. Hartz txinaurrijale batena. Pase. Guardia zibil bat dago kristalaren bestaldean. Begiratu egin dizu eta begiradaz desafiatzen saiatu zara. Enoraturik. Bakarrik utzi zenuen, gehien behar zintuenean abandonatu, eta hala ere ikusi nahi zaitu. Gutun hura, inoiz idatzi dizuten gutunik ederrena, hitzen arkitekturan, sentimenduen grabetasunean, poesiaren zokogune alferretan galdu gabeko gutun hura erantzunik gabe utzi zenuen.

      Inbentarioa egin duzu: Ongizatearen demokratizazioagatik abandonatu zenuen. Ikeako familien zoriontasun aurpegiengatik. Landetako hondarrarekin urtean bitan jolasteagatik. Etorkizuneko zure kroketek miresle bat edukitzearen truke. Eta zure hankek. Eta zure ezpainek. Eta zure ileak. Goizeroko ohe harrotuaren mapan norbaiten zantzuekin topo egiteagatik. Goizero bat edukitzeagatik. Ñabardura domestiko, zeramikazko katilu txuri-urdin folklorikoengatik. Bion liburu bildumen arteko besarkada harmoniatsuarengatik. Poesiaren abaroan noizean behin zure izenarekin topo egiteagatik. Enarak egoki aurpegiratzen dizun bezala, arazo afektiboengatik abandonatu zenuen. Eta Harkaitzen besoetan gelditu zinen. Arazo afektiboak.

      Duintasun itxura mantendu nahian eseri zara itxarongelan. Handik hamar minutura lasaitu eta laxoan utzi duzu lepoa. Ez dizu inork begiratzen, ez zara inorentzat existitzen. Kristalezko ateak itxi dituzte, lau emakume ijito eta haien ume zorritsuekin gelditu zara. Txapadunaren atzetik joan zarete. Korridorearen bukaeran patio bat. Patioaren bestaldean eraikuntza bat. Beste korridore bat. Ez ote zara orain arteko koldarkeria golf makila batez aldentzen saiatzen ariko. Ez ote zara institutuko maitasunen bila ari, erantzukizunetatik ihesi. Pase, esan dizu beste txapadun batek. Ohe handi bat duen logelan zaude. Burdinazko ate baten giltzapean. Ohe ertzean eserita, eskuak soberan dituzu, eta begirada, eta ahoa, eta hitzak. Pauso batzuk entzun dituzu. Giltzaren soinu zurruna. Berriro, Pase. Hor aurrean daukazu: zuri begira, bekainen arteko besarkada luzearen azpitik, besoak zintzilik. Ondoan eseri zaizu. Eskuak jaso dizkizu. Ez da muxurik egon.

      Esku ahalkeak mintzo dira:

      —Zelan?

      —Txarto.

      —Ez da ezer pasetan, e! Ni ondo nago. Zelan Harkaitz? Badaki?

      —Zer?

      —Hona etorri zarela, une honetan nigaz zaudela visean.

      —Ez.

      —Eta?

      —Eta zer?

      Zuk ohi duzun bikaintasunarekin gelditu zatzaizkio begira, hori izango balitz bezala zure borroka. Itsasontzi baten lamina horrible bat dago ezkerreko horman. Eskuinekoan beste bat. Biak berdinak direla konturatu zara.

      —Ohartu al zara? Berdinak dira.

      —Susana, zelan egingo dugu? Susana...

      Sss

      u

      sss

      a

      nn

      a...

      Vayan saliendo. La comunicación ha terminado. Ia bi orduak. Atzapar batek besoa oratu dizu.

      —Susana, bukatu da, joan beharra daukazu. Idatzi, kontaidazu. Nik oraindino maite zaitut, badakizu.

      Ibani begira gelditu zara zerbait ulertu nahian. Soinekoa jantzi duzu, kuleroak eskuan harturik. Azken besarkada, zuretzako lehena. Urrutiratzen ikusi duzu, sahats abaildu baten lerdentasunaz, pauso bakoitzaren ondoren zuri begira, ulertzen ez duzun iluntasunezko keinu batekin, besarkadaren aurretik entzun ez duzun maite zaitut baten oihartzuna korridoreko paretak kolpatuz, zu kolpatuz. Patio bat eta ijitoen begi ilunak zure begietatik urrun.

      Presondegiko atearen langan geldirik, ataria atzean, erantzunik jaso ez duen agur eria ahoskatu duzu.

      Autobusean igo, eta gidariari txartela ordaindu arte ez zara ohartu eskuan dituzula kuleroak. Presondegia urrutiratu egin zaizu, hormigoi masa hila.

      Argalagoa aurkitu duzu eta burusoilagoa. Kio dorreak ikustean asmatu duzu iritsi zarela. Jaitsi aurretik gidariari galdetu diozu nola joan zaitezkeen Ikearaino. Sapa sobornaezinak tantez bete du gidariaren aurpegia, eta ez dakiela erantzun dizu, hor ondoan Leroy Merlin bat dagoela, bertan ere altzariak eta etxerako gauzak saltzen dituztela. Ibiltzen hasi orduko aurkitu duzu.

      Ez da Ikea baina berdin balioko dizu taladroa erosteko.

ANAI ARTEA

Manito,

      Koadernoa esku artean ordu pare bat besterik ez daukat azken urtean hainbestetan buruz idatzi dizudan gutun hau paperean jarri eta entregatzeko, nahiz eta jakin ez inoiz ailegatuko zaizun, eta ailegatuz gero ere agian ordurako independenteak izango gara, auskalo! Zer moduz zaude, Harkaitz? Ni, ondo nagoela esan daiteke.

      Gaizki nagoela ere bai. Goibel dago eguna. Antzina maite nuen horrelako egunen malenkonian zilipurdikatzea, bizitzaren alde ilunari gortea egin eta mundu hobe baten nostalgiak indarberriturik aurrera jarraitzea; dark side esaten zenidan zuk, ezaugarri horren jabe ez izateagatik harro, eta barre egiten zenuen, nahiz eta biok bagenekien ez nintzela ni itzala eta zu argia, ez ginela txanpon beraren bi aldeak, baizik eta genetika-zientzia oroahaldunaren anaia bikiak, onerako eta txarrerako. «Y decirte que todo está igual, la ciudad, los amigos y el mar, esperando por ti» entzuten nuen horrelakoetan zure logelako musika katean; Silvio puta, esaten zenuen zuk, kantuak gogoz zenekizkien arren, eta nik ere bai Saderenak, Sade Adou, gure ametsetako emakumea, egur gurian tailaturiko jainkosa. Emakumeak filtro bezala erabiliz bizi beharra beti. Zenbat poz eta zenbat buruhauste ekarri dizkigun honek.

      Parke batean nago, kolore biziz pintaturiko burdin eta porlanezko parke batean. Beste egoera batean nire onetik aterako ninduketen haur garrasiek lasaitu egiten naute, eta bizien mundura itzularazten. Gizon berri bat naiz! Lau hilabete egunargia ikusi barik pasa eta gero, orain ezin ditut eguzkitarako betaurrekoak erantzi. Sekulako piura daukat, motel. Bitxia da, lehenengo aldia da horrelako betaurrekoak ipintzen ditudana, eta hala ere eroso nago, bizitza eguzkitarako betaurreko barik imajinatu ezin izango banu bezala. Bi ama txutxumutxuka ari dira urrutian eta ezin naiz kontzentratu. Aspaldi da emakumerik ikusi ez dudala; egunkarietan bakarrik, eta txuri beltzean, pentsa. Gizon bat haur parke batean bakarrik ikusteak aztoratu egin omen ditu; pedofilotzat hartuko naute akaso, eta ez da gutxiagorako daukadan itxurarekin. Jakingo balute zer eragiten didaten haurdunaldia eta gero zahartzeari uko egin dioten haien gorputz aerobikoek, eskandalurako motiboa aldatu beharko lukete. (Honezkero ohartuko zinen beti bezalaxe jarraitzen dudala: antzinako senak forma ezin hobean, eta hori kirola egin barik).

      Por zierto, elkar ikusten dugun hurrengoan gogorarazi lepoa bihurritu behar dizudala. Putaseme deituko nizuke nire anaia bikia izango ez bazina. Urtarrilean izan nuen zuen artekoaren berri; eta zertarako gezurra esan, burura etorri zitzaidan lehenengo gauza ohe eszena bat izan zen, eta traizioaren zimikoa sentitu nuen sabelaldean. Segidan, nire mortifikaziorako, berak beti izan zaituela nahiago berresteko balio zuten aurrekari bila hasi nintzen, manito, hirurok elkarrekin igaro ditugun uneak patetikoki distortsionatuz eta, nire kalterako, gu bion arteko konparazio morbosoak eginez.

      Aitzol Parisen epaitu zutenean egin zenuten bidaia oroitzen dut: Norekin egin duzu lo?, Zure nebarekin, Norekin bestela?, Eta?, Eta zer?, Badakizu nolakoa den, bidaia osoa literaturaz mintzatzen eta txisteak egiten pasatu dugu, Zer kontatu dizu ba?... eta hitzetan baino begiradan arakatuz maitasun ezkutu bat ernaldu ote zen erne nengoen, keinu ñimiñoena eta euforia haren arrazoia aurkitu nahian, anaia konplizea lehiakide maltzur bihurtua. Jakingo ez nuen ba nik, gure bizitzaren errepikapena besterik ez zen hura: Ihintza, Ainhoa eta orain Susana, atrapaturik, 3-1, zure sarean euforiaz gainezka. A ze barreak!, oso graziosoa da zure anaia, esan zidan; eta nik pentsatu nuen, fartsante hutsa zinela eta gure arteko harremana pozoitzen zenuela. Gau hartan ez zen sexurik izan, saiatu nintzen arren; Ez, maitia, autobusean ez dut lorik egin eta leher eginda nago. Baina nik zure aurpegia ikusten nuen bere ezpainetan, Zerbait gertatzen al zaizu?; Ez, maitia nekaturik nagoela besterik ez. Eta nik zerikusia zenuela susmatu nuen.

      Arrunki zeloak bezala ezagutzen den periodo deuseztatzaile hau airoski gainditu nuen ordea, eta gaur egun arrangura barik imajina dezaket Susana zure besoetan. Saia zaitez zure alde iluna ezagutzera ez ematen, espantatu ez dadin, eta probetxu on, kabroi hori. Eta nigatik lasai, ondo nago, benetan. Ez ezer esan berari, baina Susana galdu izanak baino gehiago izorratzen nau zuk irabazi izanak, badakizu.

      Herdoildutako sentipen bat dela sinetsi nahi dut. Maitasuna hasi eta bukatu egiten da, badakit. Behin nirekin maitemindurik egon zen hura zurekin dago orain. Baina berdin egon zitekeen beste norbaitekin. Zergatik zurekin?

      Susanaren izter esnetsuek ez daukate bilorik, eta batzuetan, izterrak soilik begiratzean, haur batenak dirudite. Detaile horrek txoratzen ninduen. Badakizu haur ezaugarri horiek biziki eszitatzen nindutela, eta zu ere berdin, eta agian beste guztia moral kontua zela, segur aski bai, edo agian gurea zela moral kontua. Zinemara joan ginen egun hartan, L.A. Confidential ikustera. Gona zeraman, bion artean eseri zen, zuk eta biok izter zuri lotsagabe haiek konpartitu genituen begirada bat elkarrekin trukatuz. Eta nik susmoa izan nuen berriro. Bihurria izan zen nire begirada. Baina zureari beste zerbait zerion, miresmen intelektualetik haratago zegoen zerbait, bizirik zegoen zerbait.

      (Txutxumutxuka ari ziren amatxoetako bat etorri zait su eske. Lastima erretzen ez dudala. Desolé triste bat besterik ez diot esan eta dezepzionatu aurpegiarekin joan da. Eguzkitarako betaurrekoen atzean babesturik arakatu dut, disimulu barik, jauzika urrutiratu den bere ipurdia. Supizteko bat erosteko gogoa sartu zait. Mademoiselle, tenez! un bricquet et tout ce que vous voulez. Etsipenezko azken begiratu bat... eta gutunari lotu natzaio).

      Hemen denbora oso poliki doa. Gertatzen ez diren gauzek gertatzen direnek bezainbesteko eragina daukate. Esan gabeko hitzek esandakoen pisu bera. Eta ausentziek presentziek baino leku handiagoa betetzen dute. Ia hiru urte elkar ikusi barik. Faltan hartzen zaitut, brother, gorputz atal erauziaren antzera sentitzen zaitut, eta zure ezak azkura sortzen dit maiz. Euskaltegian hasi omen zara lanean. Ez pentsa, hemen txutxumutxu horiez guztiez enteratzen naiz. Imajinatzen zaitut, lehen inoiz jartzen ez zenituen metalezko betaurrekoak gainetik kendu barik, irakasle rolean erabat sarturik, ikasleak txora-txora eginda; Ez, Marta, ergatiboa falta zaio honi, eta ukitutxo sotil bat axotadun bere eskuan, etorkizuneko harreman potentzialak ereiten, ebitatu ezinik.

      Bakarrik sentitzen naizela aitortu nahi nizuke.

      Bakarrik sentitu naiz entxupinaturik egon naizen bitartean. Bakardade iragankor bat zela uste nuen, hainbeste denbora ezkutuan bakarrik pasatzen duzunean derrigorrez sentitzen den zerbait. Orain, parke honetan, bizitza errealean, gordezuloaren filtroak ez du ezertarako balio, eta bakardadeak min egiten du. Liburuekin bete nahi izan dut hutsunea, baina horrek hutsune sentsazioa areagotzeko baino ez du balio izan.

      Gogorrena ordea ez da bakarrik sentitzea, baizik eta ohartzea bizitza osoa daramadala hau arrastaka, sentimendu kronikoa dela, eta erremedio posible bakarra emakumeak eta zu zaretela.

      Lau hilabete igaro ditut orainik eduki barik, oroitzapenetatik elikatuz, liburuak baltsa bakar. Orain, kalean, ausardia falta zait iragana abandonatu eta erremediorik gabeko orainaldira lotzeko.

      Alde egin nuen eguna irudikatu dut sarri. Zure etxera joango zen, gertatutakoaren berri ematera; Eta orain zer?, zure bularrarekin urtuz, elkartasun fereka eta aitatasun muxuak ilean, malkoak agian, eta bere begi nabarrak nabarragoak; Alde egin du eta orain ez dakit zer egin. Nire ihesak sortutako minaren aurpegi gozoarekin jolastuko zineten, zuen buruei aitortu barik erakarpena elkartasunarekin sublimatzen ari zinetela. Edo manifa batean ikusten zaituztet: Gora gure preso, errepresaliatu eta errefuxiatuak; eta nire itzalak kutsatutako zuen txalo hunkituak. Gorroto dut behin eta berriz ondo umotu gabeko sentimendu honekin estropezu egitea.

      Denbora agortzen ari zait eta ez dut ia ezer idatzi. Orri zuriek koldartu egin naute. Gainera, idazlea zu zara eta ez ni. Inoiz galdetu al diozu zure buruari zer dela-eta hautatu ote ditugun hain bide ezberdinak? Nik bai, eta noizbait azalduko dizut zein den nire teoria, nahiz eta ordurako, prestigiozko poeta epel bihurturik, zure anaia terroristaz lotsatuko zaren: Harkaitz Aguirre Alberdi, Premio Nacional de Literatura, ha tenido que huir del País Vasco ante el acoso de ETA. Tener un hermano terrorista no le ha servido de nada. Saizarbitoriaren posea imitatzen ikusten zaitut, El País-eko argazki batean, astebeteko bizarra eta gaupasa aurpegiarekin, hodeiertzera dramatikoki begira, panazko jaka batekin. Ez didazu horrelakorik egingo, e anaiatxo?

      Erantzuten didazun arte, eman gabeko besarkadekin eta erantzunik gabeko galderekin bizitzen jarraitu beharko dugu. Jakin ezazu, Harkaitz, tandem garaiezina izaten jarraitzen dugula, eta gogoan zaitudala gau eta egun. Ohartzen naiz, uste baino zailagoa izan zaidala hitzen kaiolatik hegats eginez pentsamenduak orrian islatzea, nahiz eta ziur nagoen esan barik gelditu dena lerro artean irakurtzen jakin duzuna.

      Adiorik ez, manito.

      Maite zaitut.

Iban Terriblea

ZU ETA IBAN

Bumeran efektuaren merezitako biktima, erpin kamutsa kopetan txertaturik, eta isuritako odola inspirazio kaliz bilakaturik, orriak eta orriak eta orriak bete izan ditut idazketa sukartsuz. Nireak izan zarete, nire hainbat hitz konbinazio eszitagarri, hainbat metafora sarigarri, hainbat ezkutaleku bakarti; eta letagin handiko basurde baten, donazio furgoneta baten, etnia oso baten odola ez litzateke nahikoa nire literatur gosea asetzeko. Zure gorpua nire tintero bilakatu izan dut eta bere torturen oihuak nire goi-arnasaren oihartzun. Zure izter esnetsuak irudikatzen ditut bere aurpegia harresituz, eta idatzi eta idatzi egiten dut, sortu, lerroen artean arnasarik hartu barik; eta zure izter esnetsuak bere aurpegia harresituz, eta bere ahoa zure ezpainak arakatzen, dena edertu izan dut horrela, zu eta Iban zu eta Iban izango ez bazinete moduan. Hotz baita eguna eta hotz ohea jada aspaldidanik, jada ia hasieratik, jada ia betitik, hotz zure alua bezala abuztu sargorian Landetako karabana izarrez inguratuan, nerabezaroko lo zaku lizunetan, arrotza begirada. Bazkalorduan begi eta betileak pausaleku bila, itsasora irten eta ur iluna besterik aurkitu ez zuten tximeletak, gero tristura haragi nerbiosoaren konpainia bakar leihoko kontrargian begiratu zaitudanean, eskuak Mafaldaren amantalean igurtziz, delikatuki. Ederregia zara arrazoiaren truke aldatzeko; heldua banintz egin beharko nukeena, erantzukizun morala, balentria eta kontu horiek niri bost, ez baitizute begietatik edan ez ahotik jan, ez baitira zure haragian hondoratu goizeko zure hats epela dastatu ostean, ez eta ere natazko izterren artean atseden hartu baso usaina itsasoarenarekin nahasten den une horretantxe, une horretantxe, sexuaz ere ez dakien konjuntzio miragarri ia mistiko horretantxe.

      Katu baten txilio metalikoa, katu baten txilio metalikoa lepoa partitzerakoan bezalakoa da dena, guztia, txilioa gogora ez ekartzea besterik ez dago damurik ez sentitzeko, txilioa ahaztu eta zure gorpu zurbila, horaila, begiratzen jarraitu, kontrargitik salaraino, komunetik oheraino, leihotik kantoian galtzen deneraino, begiradaz lapurtu, autobusak irentsi arte, zikintzen hasi den zure ilearen gantz usaina bakarrik gelditu arte nire esku traketsetan; eta itzuliko zara komunean ahantzitako gutunazala jasotzera, eta ez zaizu inportako sikiera ikusi ote dudan, sikiera zer pentsatu ote dudan, zer sentitu ote dudan anaiaren hitzak irakurtzean, nekeak dena kutsatu baitu aspaldian, baita bere izena zurearen ondoan ere, hiruron azken argazki koloretsuak pasilloan lerrokaturik, oroitzapenak, guztia.

      Hosto eiharrak argazki albumetan, orbelaren eskeletoak orriz orri, desamodioaren kide hilak, ospelaren koloreko kronologia panpina kaligrafiaz betikotutako azpi-tituluetan; non egongo ote dira erantzunak odol kaliza bukatuko denean, hitzek errealitatearen pisua baizik izango ez dutenean, paraxuta ahaztuta salto egin dudala jakingo dudanean, tristurarekin traturik ere egin barik.

      Dutxa hartu eta soinekorik dotoreena jantzita, bularrik tenteenak bilduta, ezpainik jorienak pintatuta joan zara, horrelakoa baitzara. Ez dakit, odol gutxi gelditzen zait. Eta orain, zure izter esnetsuak bere aurpegia harresituz zure izter esnetsuak bere aurpegia harresituz bilakatu dira, eta bere aurpegian metafora bako begi egartiak ikusten ditut, poesiaz biluzturiko bere mingain luzea zure alu argi eta udatiarra miresten. Beti jakin nuena betiko jakingo dut, berandu da ordea hautua egiteko, ala bilaka liteke oraindik iragandako uda ahaztezin.

      Usainagatik ez ote den dena hasia naiz pentsatzen, gantz usain nerabeagatik; maitasun trasbasearen lekuko patetikoa izatearena, begirada sorgorrena, bitrinazko begiena. Den guztia den guztia bilakatu denean, aulki gainean gelditu den zure abrigoa, hutsik lagatako maindire partzela, beti heze mantendu nahiko nukeen toalla horia, hori besterik ez direnean, akabo dena; akabo nostalgiaren udazken kolorea, paperezko muxuen dardara zinema osteko gau itxietan, eiakulaziorik gabeko etorriak masail erorietan. Dena da laua hemen, dena behar da idatzi, metaforizatu, letren iragazitik igaroarazi, odolik irtengo ez den arren murtxikatu ñak ñak ñak; denak du hauts usain bera, primarioa, landugabea; dena da zu, azken begiratua gabardina lotu duzunean, Barkatu esan didazu gabardina lotu duzunean, bere irudia gordetzen duten kanika nabarrak, Barkatu, eta gero fabriken konposizio geometrikoa horizontean, kedarra begiradetan, denbora luze luuuuze luzea, zureak izan litezkeen pausoak eskaileretan supermerkatutik masailak gorriturik, existitzen ez diren telefono deiak azalpenak ematen, ordenagailuaren aurrean zure gogoa eta ni, zure gogoa eta pentsamenduok, eta idatzi eta idatzi eta idatzi erlojuari behatu barik, atetik sartzen den zure silueta karpetaz gainezka, gabardina, euriak bustiriko ilearen zain, Gabon, amor, autobusa huts egin dut, ala gaur izango ote da azkenik zu joan zineneko eguna.

JUANLUIS ETA KILIMAKURRAK

Ez dut gogoratzen noiz sortu nuen, ezinezkoa da eguna zehaztea, are gutxiago unea, ez bainuen bat-batean osorik ezagutu, pixkanaka baizik, halako batean aurpegi eta guzti agertu zen arte: Bambi begiak, burua arradaturik, 1.80 metro, berrogei urte inguru, argala baina gihartsua.

      Berlinera ikastera joan nintzenean gertatu zen. Lagunekin Europan barrena egindako tren bidaian hasi ziren kilimakurrak sabelaldean, bagoian berarekin bakarrik egoteko grina ulertezina, adieraztezina, lagunen gaztetasun txilioetatik gorderik, eta ondoren etxetik fakultaterako autobus joan-etorrietan jarraitu genuen hizketan, oraindik nor zen zehazki jakin gabe, gizonezkoa, hori bai, eta ni baino helduagoa, hori ere bai, euskalduna, bakero eta mendiko botekin janzten zena neguan, sandaliekin udan, galtzerdi eta sandaliekin batzuetan, baina horrelakoetan kentzeko esaten nion, alemaniarrak ekartzen zizkidalako gogora. Eta ezer gutxi gehiago jakin nezakeen: Berta izeneko andre batekin ezkonduta egon zela, alemaniarra bera, Lora izeneko zazpi urteko alaba zutela. Berak, ordea, niri buruzko dena zekien, norekin maiteminduta nengoen, norekin minduta, nor maitatu nuen gau batez kaiko barandaren kontra, zer koloretakoak nahiko nituzkeen etxeko hormak, zein izen jarriko niokeen katuari, zergatik erosi nion ostegun goiz hartan lore sorta bat nire amari, nola erabaki nuen urte hartan nire gurasoak gurasotzat onartuko nituela arrangurak alboratuta.

      Elkarrekin bizi gara. Eguraldi ona dago eta goizean hondartzara joan gara jogurt izozki italiar bat jatera. Bihotza, deitzen dit. Ez, laztana, hobeto. Soineko gorri bat daramat soinean, eta Juanluisek niki berde bat eta lihozko galtza beltzak; ez, Nafarroa Oinezeko kamiseta. Telefonoa. Biok sakelako telefono bera erabiltzen dugu. Juanluisentzako da: Berta, Morganen afaltzeko; niri ere proposatzeko; baina ezin dut, gurasoen etxean afalduko dut gaur, aitaren urteak ospatzeko; ez, Sanjuanak direla eta lagunekin daukadala afaria Hernanin, Izarok erosi berri duen etxean. Bazkalorduan Bertari buruz hitz egin dit: oraindik ez da Euskal Herrian sustraitu, lanak itota dago, Lorarekin nahi adina egon ezinik. Loraren zaintza erdi bana egiten dute. Juanluisen txanda denean, eta nik egun erdiz egiten dudanez lan, askotan joaten naiz Lorarekin parkera edo Kantauri itsasora hiltzera etorri den izurdearen igerialdiak ikustera. Irakaslea naiz lanbidez. Edo itzultzailea. Oso ondo moldatzen naiz Lorarekin. Bere amarekin baino hobeto. Polita da neskatxa, bizkorra gainera. Badu begiradan gainerako haurrei ikusten ez diedan distira heldu bat, keinu bat, zerbait. Juanluisen antza dauka begietan, Bertarena gorpuzkeran eta sudurtxo pekadunean. Ez, horaila da ama bezala, eta aitaren gorpuzkera atletiko eta luzea dauka. Hondartza. Muxu bat bidali dio elkarrizketa bukatu denean. Nik ez dut begirada itsasotik kendu. Muxu horrek ziztadarik eragin izan ez balit bezala. Beregana erakarri nau gerritik. Laztandu egin nau. Nik ere modu berean erantzun diot. Maitemindurik.

      Ez dakit oso ondo noiz utzi genion elkar ikusteari, baina badira dagoeneko lauzpabost hilabete inolako harremanik izan ez dela bion artean. Ez naiz bere aurpegia gogoratzeko gai. Bere ahotsa entzuteko ere ez. Bere begiradak begira nazan uzteko. Galdu egin dut eta ez dut nahi. Arrazoi bat eman izan balit sikiera, errazagoa litzateke dena, baina ez, arrastorik utzi gabe egin du alde. Diskretuki.

      Jabetza materialik eduki ez izanak gauzak zailtzen ditu, ezin baitut koadernoetan begiratu, kaxoietan utzi dituenen edo utzi ez dituenen inbentarioa egin, hotzetik babesteko edo, aitzitik, beroa hobeto jasateko arropak eraman dituen jakin.

      Parte handi batean nire errua da dena. Ni eta nire apetak. Eta Oskar. Damutu egiten naiz Juanluis eta bion artekoa Oskarri kontatu izanaz. Erdi brometan hasi ginen, inoiz inori kontatu ez diogun zerbait elkarri kontatzeko tratu txoro batekin. Arratsalde sargori batean, sexu sukartsuaren osteko solas izerdituan, zure izena aipatu nuen. «Lagun imajinario bat daukat», eta sentsazioa ondo gogoratzen dut, ez bainuen ordura arte sekula ahots ozenez esan: «Juanluis». Lotsatu egin nintzen, eta hori izan zen gaitzena, lotsatu eta ondorioz garrantzia kendu nahi izana, zutaz trufa eginez, gutaz eta ordura arte eraiki genuen guztiaz. Higatuz joan zinen, eta orain ezin dut zure atomo bat bera ere aurkitu.

      Zenbat gau igaro ote ditugu elkarrekin, loak garaitu arte solasean, Sevillako hotel dekadente batean elkar maitatzen, zure lagunentzako afari ahaztezin bat prestatzen saiatuz, Lorarekin batera kometak hegaldatzen Hondarribiko hondartzan. Zenbat aldiz asmatu dut nekea justifikatzeko zio sinesgarri bat. Hernaniko festetan lagunekin parrandan nengoenean, edota zinematik atera eta derrigorrezko kafea saihesteko aitzakia baliagarri bat. Zenbat aldiz. Ohean sartu eta zurekin egoteko gogoa edozein eginbehar baino boteretsuagoa bihurtu zen. Goizetan zurekin egoteko esnatzen hasi nintzen, gosaria logelara ekartzen, eguerdira arte zurekin berbetan-eta. Orduan ezagutu nuen Berta, oroitzen zara?; Donostiako kaian gosaltzen ari ginen handik igaro zenean, Loraren eskutik.

      Hernanin geldituko naiz lotan, Izaroren etxea estreinatzeko. Aspaldian ez gara koadrilakoak elkartu, eta horrelakoetan hobe autoa hartzen ez badugu parrandatik bueltan. Gainera, errepide horretan askotan egoten dira polizi-kontrolak. Bai, Izaroren etxean geldituko naiz eta bihar eguerdian itzuliko naiz gurera, bazkalordurako. Juanluisek kotxez eraman nau Hernanira eta ondoren Donostiara joan da bere hitzordura. Ez, gure etxean geundela, hitzordua baino ordubete lehenago etorri da Berta bere bila, eta trenez joan behar izan dut Hernanira. Etxera igo da eta ez dit ia kasurik egin. Juanluisek egoera samurtu du, dena baino oraindik modu amultsuagoan niregana zuzenduz. Gogaitu eta joan egin naiz. Hernanin nago, Izaroren etxean. Afaria egiten bukatu du gizonezkoei buruz mintzatu garen bitartean. Malezia falta soilik egotz diezaioket Juanluisi. Bertari buruz galdetu dit, ea zer-nolako harremana duten. Bertak maitemindurik jarraitzen duela esan diot, baina Juanluis ez dela ohartzen. Berta eta nire arteko harremana geroz eta jasangaitzagoa dela esan diot eta Juanluis eta Lora tartean egoteak bakarrik galarazten duela nik eztanda egitea. Gainerako lagunak heldu direnean hasi gara afaltzen. Paper batean bakoitzak urte horretarako dituen nahiak idatzi ditugu, ondoren, ohitura denez, sutara botatzeko. Juanluisengan pentsatu dut. Giro bitxia dago koadrilan hori egin eta gero. Nor bere mamuekin jostetan hasi dela esango nuke. Izaro negarrez hasi da, dena kaka zahar bat dela esan du eta komunean giltzapetu da. Ez du inorekin hitz egin nahi. Ordubete lehenago ere triste zegoela iruditu zait, bizimodu aspergarria duela esan didanean. Atearen bestaldetik berarekin hitz egiten saiatu naiz, baina alferrik, negar zotinka jarraitu du. Une horretan Koldo iritsi da. Joateko eskatu digu. Edo guk erabaki dugu biak bakarrik uztea. Parranda egin gabe itzuli gara herrira taxi bitan. Gure autoa etxe azpian ikusitakoan harritu egin naiz, Juanluis hain goiz etxera bueltan etorri izanagatik. Etxean sartu eta egongela aurretik igarotzean plater zikinak eta ardo botila hutsak ikusi izana iruditu zait. Urduritu egin naiz. Sofan, Juanluis eserita dago eta bere bularraren gainean etzanda Berta. Lo daude. Ez, esna daude, eta ni ikusi orduko jauzi txiki bat egin du Juanluisek. Ez dago aztoraturik. Edanda dagoela esango nuke muxu eman didanean. Bertak agur lehor bat egin dit eta eroso jarri da sofan.

      Oskar txantxak egiten hasi zitzaidan telefonoz deitzen zidanean, ea zurekin okupaturik nengoen galdetuz edota zuretzako eskumuinak bidaliz. Nik barre egiten nuen, ezin bainuen beste ezer egin, ohartzen zara?, ohartzen zara hori zela egin nezakeen gauza bakarra? Hasieran maitale harremana besterik ez geneukan, ordura arte izan nituen guztiak bezala, baina geroz eta maizago gelditzen hasi ginen, eta Zumardian pisu bat alokatu zuenean, psikologikoki bada ere, hara mugitu nintzen. Berlindik itzuli nintzenetik ezin nuen jasan gurasoen etxean egotea, are gutxiago urte hartan nire buruari egindako promesaren ostean: maitatu egin nahi nituen. Amari goizero bezperako kontuak eman, haien harreman ahituaren partaide izan, miseria emozionalaren lekuko, gehiegizkoa zen niretzat. Handik ihes egiten ez nuenetan nire logelan ixten nintzen zurekin egotera. Oskarren etxeko giltzen kopia edukitzeak mehatxurik gabeko lasaitasun espazio baten giltzak edukitzea suposatu zuen, eta hara joaten hasi nintzen egunero, nahiz eta bera han egon ez. Giltzapetu beharrik gabe bakarrik egoten ikasi nuen, gustura egoten. Oskarren gabezia gozoa zen, bere etorreraren perspektibak itxaronaldia urduritasunez betetzen baitzuen. Nire tesirako pelikulak ikusten egoten nintzen edo leihoan eguzkia hartzen edo irakurtzen edo idazten, hura etorri arte. Batzuetan, ardo botila on bat ekartzen zuen, eta balkoian afaltzen genuen munduaz barre eginez. Besteetan, xaboi zati bat hartu eta bainatu egiten ninduen, eta gorputz atal guztiez arduratu ondoren, krema eta perfumea ipintzen zidan amodioa egiten bukatu aurretik. Horrela igaro genuen uda osoa, plazeretik plazerera, zoriontasuna egunen parte bilakatuz.

      Ez dakit zer esan, nola jardun. Duinegia naiz zelo eszena bat egin eta Berta etxetik botatzeko. Zaplazteko bat eman nahiko nioke, Juanluisen aurrean lotsarazteko. Alta, gabon esan diet eta zer moduz afaldu duten galdetu. Juanluisek totelka hitz egingo zuela iruditu zait une batez, baina tronpatu egin naiz eta modu ezin naturalagoan erantzun dit: azkenean ez direla irten, eta keinu bat egin dit Bertarengatik izan dela adierazteko. Mahai gainean, errauts eta zigarrokinez gainezka, hautsontzia. Juanluisen betaurrekoak. Mahai azpian Bertaren sandalia gorriak. Ez zait detaile hori gustatu. Ez zait gustatu oin biluziak gure mahai gainean pausaturik edukitzea. Bertaren botere erakusketa da hori, Juanluisen eta bion etxean egindako beste konkista bat. Lorari buruz galdegin diot. Ez, muxu bat eman dit Loraren partetik, eta bere lagun baten etxean gelditu dela lotan esan dit. Berta ongi moldatzen da euskaraz, nahiz eta erreek bere jatorria salatzen duten. Azkarra eta harroa da, eta bi ezaugarriok nire kontra erabiltzen ditu sarritan. Bertaren kokots goitiarra da gehien gorroto dudana. Juanluis sofatik altxa da eta muxu eman dit. Aztoraturik nago, baina ez dut azaleratu nahi. Akiturik nagoela esan diet, ohera noala. Beste edozein emakumek Bertaren tokian bera ere nekaturik dagoela esan eta alde egingo luke, baina nik badakit Berta ez dela horietakoa. Juanluis logelara dator, ongi baitaki egoera ez dela bereziki atsegina niretzat. Juanluisek arropa erantzi dit eta besarkatu egin nau. Maite nauela esan dit, Berta deprimiturik dagoela eta berarekin hitz egiteko beharra daukala. Bera dela hemen daukan lagunik onena eta bakarrik sentitzen dela. Lasaitzen denean etxera eramango duela, faltan izan nauela arrats osoan eta nirekin egoteko itzelezko gogoa daukala. Ulerkor azaldu natzaio, niregatik ez kezkatzeko esan diot, ondo nagoela. Argia itzali duenean egongelara abiatu diren urratsak entzun ditut. Handik gutxira barre ozen bat, Bertarena.

      Udaren bukaerarekin kontu ugari bukatu zen. Ni klasera hasi nintzen joaten, eta Oskar neguko ordutegiarekin hasi zen lanean. Gauez bakarrik ikusten genuen elkar, eta harremana itzaliz joan zen. Hasieran, amodioa egunero egiteari utzi genion. Konturatu nintzen berarekin amodioa egiten ikasi nuela, eta lezioa behin eta berriz errepikatzeaz aspertu nintzen. Biok jakinaren gainean geunden dena zimeltzen hasia zela. Batak besteari nola hitz egin ere ikasi genuen. Opariak egiten. Eztabaidatzen. Min egiten eta ez egiten. Sorpresak ematen ere ikasi genuen. Dena zegoen ikasita, eta Oskar eta nire arteko harremanaren historiala begiratzea besterik ez zegoen besteak zer egin, esan edo ukituko zuen jakiteko. Dena zen zuzena eta zibilizatua. Dena zegoen ondo. Maite ninduen eta nik hura ere bai.

      Postu hobea lortu zuen enpresan eta autoa erosi zuen. Gero etxea. Gau batez, aiton-amonek daukaten tratuarekin, haur bat edukitzeaz hitz egin genuen. Poztu egin nintzen hasieran. Ideia hartan ipini nuen ilusio osoa, bikotearena esklusiboa izan behar duen ilusioa haur jaio gabe batengan irauliz. Baina zu ere tartean zeunden, edo hobeto esanda, zu tartean ez egoteak sortutako irrika, eta ez nuen zu gabeko bizitza eraiki nahi.

      Esnatu egin nau ohera sartzean, biluztu eta muxuz busti dit gorputz osoa. Pilula hartzeari uzteko esan dit. Eduki dezagun haur bat. Bai, nahi dut. Bihar hitz egingo dugu Bertari buruz. Dagoeneko ahaztu zait. Edo ez, lehenengo Bertari buruz mintzatu gara. Nik ezer azaldu baino lehen modu suabean desprestigiatu du, txoriburu bat dela esanez. Etxean afaldu dutela, afaltzera irtetekoak zirenean Bertak antsietate atake antzeko bat izan duelako. Negarrez pasa duela arrats osoa. Axolagabekeriaz kontatu dit dena. Bertaz asperturik balego bezala. Badakit ni lasaitzeko hitz egiten duela horrela, badakit Bertak pertsona garrantzitsua izaten jarraitzen duela bere bizitzan, baina badakit baita ere Juanluis nirekin dagoela maitemindurik. Nirekin eta ez Bertarekin. Hala ere zeloak izan ditut elkarrekin aurkitu ditudanean. Juanluisek, ordea, nire zeloak errauts bihurtzea lortzen du. Orduantxe izan da pilularena esan didanean. Bai. Ez da ia haurdunaldirik egon. Pilularena esan eta gutxira erditu naiz, astebete geroago-edo. Mutiko bat. Erditzeko unean Juanluis ondoan eduki dut, eskua min emateraino estutzen.

      Jaioberriari buruzko gauza gutxi oroitzen dut. Ez dakit izena jartzera ere iritsi ote ginen. Jaizkibelera egin genuen txango bat da elkarrekin egindako azkeneko gauza: Juanluis udaberriko egun eguzkitsu batean. Egun hartan nire bizitzan egoteari uko egin zenioten, zuk eta umeak. Uste nuen Oskar zela zuen desagerpenaren arrazoia, eta utzi egin nuen. Goiz batez, elkarrekin gosaldu ondoren, etxetik banindoala esan nion Oskarri, ez nuela ez etxerik ez harreman harmonikorik ez haurrik eduki nahi. Ulertzen zuela, zerbait behar izanez gero eskatzea besterik ez nuela. Ez zen konbentzitzen saiatu. Beste norbait ote zegoen galdetzea desiratu nuen, zure izena ahots ozenez ebakitzeko eta, bide batez, txisteetarako komodina izan zen zure figura duintzeko, baina ez zidan deus galdetu. Kopetan muxu eman zidan, eta iritziz aldatzen banuen bera han egongo zela esan. Malko bakar bat isuri gabe abiatu nintzen Tanger tabernara. Leiho ondoko mahai batean eseri nintzen, eta kafea eskatu nion ordura arte inoiz erreparatu ez nion zerbitzariari. Urduri nengoen. Kirola egitera dedikatzeko dena utzi duen igerilaria legez, hura zen nire froga definitiboa, irabazi edo galdu ziren aukera bakarrak. Lehenengo, egunkari bat hartu nuen eta orriak pasa eta pasa aritu nintzen marmolezko mahaira iritsi arte. Ondoren, Izarori deitzea pentsatu nuen Oskar utzi nuela esateko, baina eskolan zegoela akordatu nintzen eta ideia bertan behera utzi nuen. Gero, zurekin egotea zen azken aukera, izan ere horretara joan nintzen bion arteko hainbeste bizi-sekuentzien platoa izandako Tanger tabernara. Han, kristalaren kontra galdurik begirada, kilimakurrei oles egin nien, sabelean jarriz arreta osoa, zure etorreraren zain. Ez zinen etorri ordea. Gureak ziren beste hainbat tokitan saiatu nintzen, hondartzako txokoan, gurasoen etxeko logelan, autobuseko atzeko eserlekuetan, begiak itxita, begiak irekita, lokartu baino lehen, esnatu berritan, goibel, gorrotoz gainezka, barne ahots gozoenarekin, maitasunez eta malaostiaz, baina ez zinen inoiz gehiago azaldu.

CHIAPASKO BEROA

Etxera iritsi bezain laster sartu zen ohean. Logelan ez zeukan gauza askorik: ezkerretara eta lurrean ipinita, arrebak Marokotik ekarritako abere urdailez egindako lanparatxoa, eta haren ondoan Koldo Izagirreren liburu berria, globalizazioari buruzko liburukote irentsezin bat eta Erich Frommen Maitatzearen artea, bata bestearen gainean ipinita, eta hiru liburuek osatutako behin-behineko mahaitxoaren gainean Gipuzkoako Kutxaren irrati-iratzargailua. Horman argazki bakarra zeukan, Nereak eta Sebasek goiz hartan Mexikotik bidalia; kartazal barruan sarturik iritsi zitzaion, gutun batekin: «...eta logela urdina zu bertan bizi aurretik zegoena baino hutsago dago, nahiz eta utzitako arrastoek (Isabelek oparitutako Jarabe de Paloren elastikoa, eskergabeko hori!, futbolean irabazitako kopa eta gutun parea) zure gertutasunaren presentzia ematen diguten». Beheko tabernan, fetitxismoaren kontrako apologia egitetik zetorren gazteak loriazko koherentzia sentituz zakarretara jaurti zuen gutuna irakurri eta gero. Ez zuen gutuna erantzungo, bukatutako harremanak bukatu zirela berresteak indartsu sentiarazten zuen. Argazkia ordea paretan itsatsi zuen, atzean hirurek maite zuten Leon Giecoren abestia idatzi zion.

      Berak ateratako argazkia zen. Nerea eta Sebas ageri ziren, etxeko ezkaratzean; plano motzean eta mugiturik Nerea, eta atzeko planoan, hamaka batean etzanda, Sebas, zigarroa erretzen. Chiapasen ezagutu zuen bikotea. Aspaldiko ametsa zen Mexikora argazkiak egitera joatea, eta behar bezainbesteko dirua aurreztutakoan abiatu zen. Azken momentuan, eman zioten han bizi ziren euskaldun biren helbidea; San Cristobal de las Casasera iritsi zenean, zimur-zimur eginda zegoen orri zatitxo hark Sebas eta Nerearen etxeraino eraman zuen. Lehen unetik agerian gelditu zen kimika ona zegoela hiruren artean. Nereak EZLNri buruzko liburu bat idazten ziharduen, eta Sebasek, herrian egiteko hoberik ez eta Nerearekin biziki maitemindurik, abenturan lagundu zion. Segituan proposatu zioten soberan zeukaten gelatxo urdinean bizitzen gelditzea.

      Tipo lasaia zen Sebas, anbizio handirik gabekoa, hiru edo lau printzipio zurrunen jabe. Ezagutzen zuen orok igartzen zion Nerearenganako fede itsua. Nerea, ezpainetan beti irribarrea duten horietakoa zen, hiztuna, eta emetasunez gainezka egiten zuen. Tradizioari jarraituz, Sebas eta bere artean eraiki zen triangelu forma eskatzen zuen harremanaren lehen lerro zuzena, eta elkarrekin hasi ziren joaten argazkiak ateratzera edo futbolean jokatzera. Nerearekin emekiago joan zen dena. Hasieratik ezarri zion Sebasen neskalagun etiketa, polita zelako agian, edo lehenbizikoz ikusi zuenean txunditurik gelditu zelako bere hanka mugagabeekin eta hauek sostengatzen zuten bihotz formako ipurdi magikoarekin.

      Afaloste batean Nereak zapatisten komunitate batera berarekin joateko proposamena egin zion, lauzpabost egunetarako, argazki ederrak atera ahal izango zituela eta, bide batez, bere libururako interesgarriak izan zitezkeen zenbait ere bai. Sebasen onespena probokatu nahi zuten esaldiak elkar lotzen hasi zen, horretarako neskaren proposamenari traba txoroak jartzen, baina ez zen bere begietara begiratzera ausartu, Sebasek esan zuen arte: Aukera ederra duk hiretzat, motel.

      Sebasek autobus geltokira lagundu zituen, eta orain ohartzen da ezeroso sentitu zela bide osoan, Nerea eta Sebasen despedidako muxuak suposaturiko su-etenean izan ezik. Muxuak iraun zuen segundo erdian argi gelditu zen zein zen bakoitzaren papera; hau da: Sebas eta Nerea elkar maite duten bikotea, eta bera, argazkiak ateratzera doan bikotearen ezagun bat. Eta gero Sebasen irudia zuhaitzenekin zirriborratuz joan zen, orban ezdeus bilakatu arteraino. Orduan soilik hasi ziren hizketan. Erraza zen Nerearekin, komunikaziorako dohain berezia zuen neska hark eta ez zuen elkarrizketak gainbehera egin zezan uzten. Politikaz mintzatu ziren autobusean, Euskal Herriko mugimendu abertzalea sendotu beharraz, gobernuen jarrera zekenaz, arteaz eta Guggenheimaren izaera inposatuaz, San Cristobalen europartasunaz eta bertaratutako sasi-hippien aurpegibikotasunaz, gai batetik bestera tximinoak adarrez adar bezala igaroz.

      Komunitatean elkarrekin ibili ziren egonaldi osoan zehar. Nereak libururako behar zuen informazioa bildu bitartean, argazkiak egiten aritzen zen inguruan. Gauetan hautsez beteriko egurrezko barrakoietan egiten zuten lo, kotoizko koltxoi zahar batzuen gainean. Hirugarren gauean Sebasekin zuen harremanaz mintzatu zen Nerea, hemezortzi urte zituenean hasi zirela irteten, eta biziki maite zuen arren lehentasun ezberdinak zituztela. Aitorpen honek ez zuen ezustean harrapatu, baina hala ere ezjakinaren plantak egiten jarraitu zuen. Lortu berri zuten intimitatean ostendu ziren hirugarren baten itzala iristen ez zen barrakoi hartan, eta Sebasekin harremana estutu izanaz damutu zen, gizonen arteko legea erakarpenaren aurretik jarri izanaz. Gizon batek bikote bat ezagutzen duenean, harremana lehenik gizonarekin estutu behar duela dioen konbentzioari irain egin zion bere baitan, Nerearen ezpainetako hitzak begiradaz jarraitzeari utzi gabe.

      Bero ikaragarria egiten zuen barrakoian, hezea, pisua. Hasieran izerdi tantak iruditu zitzaizkion, baina ez, ibilerarekin aldi berean beldurra eta gorespena sortzen zituen emakume hura haurtxo baten antzera ari zen negarrez. Besarkatu besterik ezin izan zuen egin, besarkatu eta bere ilea musukatu, kobrezko ile leuna hatz artetik isurtzen utzi. Bere begietatik edan nahi zuen, bere mingainaz gogaitu, baina horren ordez Zer duzu galdetu zion, egindako galderarekin ez oso konbentziturik. Hirugarrenaren izena ahoskatu zuen, maitalearekin harrapatu dutenaren begiradarekin. Eta horrelaxe hartu zuten lo, korapilaturik, isiltasunezko giroan eta gorputzei zerien komunikazio nahiaren arteko borrokan sorgindurik. Biharamunera arte.

      Ez esnatutakoan ez hurrengo egunetan ere ez zuten gaiari buruz deus aipatu.

      Orain, argazkiari begira, paper sentikorrean geldituriko indizeetatik ahalik eta erantzun gehien jaso nahian dabil. Inoiz egin ez izanaren damua sentitu ote zuen Nereak, haragizko korapiloa gehiago endredatu ez izanagatik nostalgia. Hain inozentea suertatu ez zen kamaraderiazko begirada hartan erantzuna bilatzen saiatu zen, paper bilakaturiko emakume hari itaunka. Zer ezkutatzen ote zuten herdoil koloreko begi haiek? Eta zertaz ez zen jabetzen han atzealdean hodeiei begira zigarroa zupatzen ari zen Sebas? Zaila zen erantzunok argazki hari ostea, desenfokeak erantzun iturri handienak, begiak, laino zuri fin eta mehar batez estali baitzituen, paperezko Nerearen komunikazio gaitasuna lausotuz. Eta desenfokerako zaletasuna gorrotatu zuen, bere burua madarikatu zuen Tendences aldizkariak eta fashion argazkilarien joerak imitatu izanagatik; despiste artistiko hura barkaezina zen. Hala ere, nahiz eta jakin garagardo eta nekearen efektu somniferoa gainditzeko zailtasunak izango zituela, San Cristobalgo etxeko egongelan hartutako argazki hura biziarazten saiatu zen, fosilizatutako une hura sentitzen. Atentzio osoa horretan ipinita, paretak osatutako eremuz kanpokoa argazkitu zuen, argi izpien lorratzak paper sentikorretik igeltsuzko hormaraino luzatuz. Plano motzak gorputz osoko plano bihurtuz, gona gorria jantzi zion Nereari, bakeroak eta larruzko sandaliak Sebasi; Canonaren atzean kukuturik ezarri zuen bere burua; egurrezko leiho zuri bat eskuineko paretan eta ezkerrekoan Freedom for Basque Country zioen afixa, eta ez da gogoratzen noren amak oparitutako makramez eta egurrez egindako apalategi horitua, eta gainean kalabaza txiki bat eta Marcosen aurpegi estalia kristalezko hautsontzian tailaturik eta Sarriren ez daki zein liburu.

      Nerea eta Sebas eztabaidan ari dira egongelan. Ez daki zergatik, ez du ulertzen. Hitz pisuak motelak dira, lausoak. Ohean etzanda dago bera, biluzik. Esku batean Coronitas botila bat dauka limoirik gabe, Jose Revueltasen antologia bestean, eta bikotearen hizketaldiak sehaska kanta baten efektu berbera eragiten dio. Bat-batean ohartzen da liburuak ez duela letrarik, txinaurriak baizik, eta beldurtu ordez, txinaurrion hankatxoek egiten dizkioten kilima ttipiekin dibertitzen da. Ezin du irakurri, gora eta behera dabilzkio txinaurriak behatzetan zehar korrika besoetan zehar bularrean zehar, eta aldi berean besteen kezko ahots geldoak entzuten ditu, edo hala iruditzen zaio behintzat, eztabaidan. Halako batean Nerea agertu da bere gelan, biluzik, gainean jesarri zaio, alua bere zakilaren kontra tinko estutuz, eta kilima gehiago; Txissss egin du Nereak hatza ezpainetara eramanez, Isiltzen ez bazara ezin izango ditut uxatu. Uste baino bular pare oparoagoa dauka, titiburuak arrosa-arrosak, tenperaz pintaturik dituela dirudi. Gainean eserita, eskumuturretatik heldu dio; Txisss! Isilik, bestela ez dute inoiz alde egingo txinaurri madarikatu hauek!, eta aurrera mugitu da, atzera eta aurrera, poliki, eta neskaren igurtzi sotilak erabat puztu du. Txinaurriak desagertu dira. Orain bere titi parea dauka ikusmiran, baina ezin bertan hondoratu, eskumuturretatik tinko heldurik baitauka, irribarre bat anbarezko adatsek mugaturiko aurpegian. Azkenean lortu du esku uztarriez libratzea eta bularrak ukitu dizkio; gogor-gogorrak dauzka, melokotoi bi dirudite, gozo eta trinkoak, bilo leunez estaliak, titimutur kimu tontor askeak, zimikoen eraginpean erne. Oharkabean irentsi egin du, irentsi eta kanporatu, oso-osorik irentsi eta oso-osorik kanporatu, Nerearen ipurmasailak bere izterren kontra joz geroz eta erritmo bizi bortitzagoa hartzen duen galopa etengabean, garrasi izerdi hasperen artean erabat hustu arte. Bata bestearen barruan daudela muxu eman diote elkarri, haragi bigunezko muxu luze bustia, zorabio atsegin batean bildua. Nerea ere izerditurik dago eta alboan etzan zaio. Nekaturik dagoela dirudi, baina ez du lo har dezan utzi nahi. Haragi bigun gehiago nahi du eta, emakume gorputz haren lineak muxu azkarrez setiatu ondoren, bere sabelpera abiatu da, bertatik edatera. Bilo-sasi iluna zirudien hura txinaurri andana beldurgarria da, eta orain ahoaren barrunbean dabilzkio, eztarrian eta sudur zuloetan gora.

      Erabat aztoraturik esnatu zen. Jauzi batez ohetik jaiki eta komunera joan zen, bere burua ispiluan begiratzera. Bueltan jasotako irudia: ileak nahasirik eta izerdi patsetan zegoen gazte bat. Hala ere aztoraturik jarraitzen zuen, hain erreala izan zen dena, oraindik ere Nerearen aho ihintz epela senti baitzezakeen ezpainetan. Ohera itzuli zen. Goizeko zazpiak eta erdi ziren. Eguzki printzek laranja kolorez tindatu zuten logela. Goizegi zen jaikitzeko, beranduegi loak hartzeko. Ametsa probokatu zion argazkia ere laranjaz bustirik zegoen, eta bera han, zentzumenak sorgortu zizkion emakume haren ondoan.

      Argazkiari so zegoen, ametsaren kresalak bustita, eta eternitatearen kontzeptu abstraktuari emakume haren izen-abizenak jarri zizkion. Argazkian igarritako aldaketa batek baino ez zuen sorginkeriatik erauziko: ordurako desenfokeak ez zuen argazkian ageri ziren bisaiak laino mehar batez estaltzen. Garbitasun osoz ikus zitzakeen Nerearen begi uger gardenak berari begira, bera ere esnatu eta maitatu berritan balego bezala.

      Ohetik jaiki eta, kafegailua sutan zegoen bitartean, gutuna hartu zuen zakarrontzitik. Zimurrak kentzen ahalegindu zen piztu gabeko plantxarekin lisatuz, esku ahurrarekin errime zanpatuz. Eta berriro irakurri zuen. Ondoren, koadernotik hartu zuen arren, inoiz ikusitako orririk zuri eta hutsena iruditu zitzaion haren aurrean paratu zen, eta kafea hotz gelditu zitzaionean baino ez zuen idatzi, Begi uger laztana:

CALLE DE LA PROVIDENCIA

Hor doa, Madril, 2001, Callao, arratsaldeko zazpiak. Gorbata laxotu du eta maletatxoa zuhaitz baten ondoan abandonatu. Udazken zati batek laztandu du, hosto horixe oparituko dio Juliori, egingo dion lehen oparia izango da, baina sentitzen duena kontatuko dio lehenago. Txaketa besoan eskegi eta zigarro bat piztu du eskaileretan behera lerratzean. Metroko pasadizoak horrelako hiri batek soilik erdi ditzakeen freaky eta kutreez ereinda daude, eta alkandora gona zapata media arrosak dituen emakumeak dirudi guztiaren epizentroa, arrosa koloreko bufanda egiten ari den irribarre arrosadun emakumea. Ogi prefabrikatu usaina izerdiarekin nahasturik, goralarria sortzen du metro barruan egiten duen beroak, nahiz eta azaroa izan. Segundo baten pusketa txiki bat. Flash bat. Bera zen. Bera zen? Emiliok konortea galduko duela uste du. Gaur ezin izan du bizarra egin, gorroto baitu ur hotza. Galtza urratuenak dauzka soinean, jertse zaharrena. Zergatik gaur. Hamazazpi urte eta gero, juxtu gaur. Gizon-emakume andana batek nasa konkistatu du segundo bitan, eta orain bere moñoa baino ez du ikusten eskailera mekanikoetan gora, eta bere gabardina. Ez da hil. Bizirik dago. Bakarrik. Bieeen Emilio. Geltoki berean gainera. Eta orain. Emiliok arnasa hartu eta betaurrekoak sudurraren kontra estutu ditu min emateraino. Noizbait kendu beharreko tik bat. Eztul egin du eta korrika irten da bere atzetik. Hotz bulkada batek kolpatu dio aurpegia. Bieeen Emilio, hor dago zure panpinatxoa eder-eder. Valentin hil izan ez balitz. Valentin lasaiago hilko zatekeen hil izan ez balitz. Mertxika mediak ukituko dizkio lehenik, ezer baino lehen, krema koloreko mediak, belaun borobilduak. Gizendu egin da, lehen argalegi zegoen agian, lehen, ezagutu zuen egun hartan bederen. Emiliok gizon bakarreko emakumea zela esan izan zuen beti eta gauza bera dio oraindik ere. Manuela joan zenetik. Zapatak kenduko dizkio, printzeak Mari Errauskini bezalatsu, emeki, arku banatan muxu bat pausatuz. Amak beti esaten zuen, Paseeensia 'milio, paseeensia, eta bai, halaxe izan da, pazientzia kontua. Bera da, zalantzarik gabe, gaur arte urrutiratu zenean bezala dabil, pauso txiki eta lotsatiekin, bizkarra pixkatxo bat okerturik, poltsa esku biekin oratuz maldan gora, farolen artean, estuegia den kale honetako zaborrontziak saihestuz. Puta bati trabeska begiratu eta pausoa arindu du. Takoi hots zurrunaren plazera baino ez da entzuten kalean. Manuela hil zenean, Emilio Valentinekin Kanarietara joan zenean depresioa sendatzera. Etorreran ezagutu zuen, aireportuan, aireportutik Callaorako metro bidaia osoan elkarrekin joan ziren, beti aurrez aurre, beti lineaz aldatu eta linea bera hartu zuten, beti bagoi berean, beti aurrez aurre, bera Callaon jaitsi zen arte. Valentin hemen egongo balitz, oraintxe deituko lioke merezi izan duela esateko. Zazpi urte. Harrezkeroztik hartatik pilulak utzi ahal izan zituen. Ez zuen sekula horrelakorik gehiago irentsi, sekula santan. Puten hats hotzak Emilioren belarriak igurtzi ditu hits.

      —Guapo, chupar trez mil, completo zinco mil, zolo zinco mil, guapo.

      Moñoa askatuko dio, urkilak banan-banan atera bere ile sastrakan etzateko luze. Inork ez du inoiz horrela maitatu ez maitatuko, eta horregatik daki baietz esango diola, trabarik ez diola jarriko. Emiliok egiazki maite baitu. Gero, lanean berarekin bakarrik pentsatzen zuen, metroan sortu zen sugar hark biziarazten zuen soilik, lau begi kaniken artean sortutako talka ia fisikoak berpizten zuen bulegoko metronomo eternaletik, tak! tempoa hautsiz, tak tak tak tak tak tak bi billar bolek elkar maitatzen dutenean sortutako soinu bera zuen behakoak.

      —¡Oye!

      Galizia trenean urrundu zitzaion negar malkorik isuri gabe eta hiriburura etorri zen. Manuela hil eta hiru hilabetera, 1996an, Kanarietatik itzuli eta berehala, Valentinen enpresan lan egitera. Euria hasi du, baina ohartu denerako blai eginda dago. Autoek garagardo argia isurtzen dute errepidean, hotz dago. Emiliok emakumearen muxika-hanketan baino ezin du pentsatu, gabardina kenduko dionean jantzirik ote daukan angorazko jertse grisa, ezagutu zuenean bezala. Iletxo luzeak.

      —¡Oye!

      Emakumea jiratu egin da ibiltzeari utzi gabe. Bera da.

      —Soy yo, el del aeropuerto, el del metro, ¿te acuerdas?

      Takoien zalaparta freskoagoa bihurtu da. Emiliok pausoa arindu du.

      —¡Oye!

      Emakumeak gabardinako ezker patrikan urduritasunez xerkatu ondoren atera ditu giltzak eta altzairuzko ate bat irekitzeari ekin dio.

      —Te acuerdas, hace muchos años, nos conocimos en el aeropuerto.

      —No, no me acuerdo.

      Eta tinbrea jo du.

      —Miguel, abre en seguida.

      Emilio bakarrik gelditu da berriro. Zabor kontenedorean calle de la Providencia 37 idatzirik dago. Zaborrak gainezka egiten du eta poltsa urdin lehertuetatik tipula ustel batek ihes egin du patata azal baten eskutik. Zoriontsu izango direla iruditzen zaio. Handiturik dago Emilio, eta galtzaren patrika-zulotik zakila laztandu du aspaldian ez bezala, suabe-suabe, bukaeraraino iristeko premiarik gabe, begiak diz-diz. Galipota belztuta dago euriaren eraginez, dena brillantea bihurtu da eta hauts arrastorik ez da gelditzen Madrilen gaur, ordu honetan, kale honetan. Kontrako espaloitik ile motzeko emakume bat labaindu da pauso ttipiekin. Xira urdin-iluna, hezur koloreko artilezko jertsea, bufanda gorria eta panazko galtza berdeak. Tximino ilea dauka, beltz amatatua, lakarra, ezin hezia. Ur begi borobil txikiak. Hogeita hamabost urte. Aharrausika hasia den kioskoan Muñecas de Porcelana-ren azken numeroa eskatu du.

      —Aún no ha llegao, corazón, pásate mañana a ver.

      Marialuisak Pronto eta Marie Claire erosi ditu amak emandako 4 euroekin, eta soberakinekin bi txupatxus.

      —Hasta luego.

      Etorri bidea pauso pisuekin desibili du. Ama so dauka leihoan. Katu zaharraren aurpegiera dauka, begi urdin argiak, bibote zuriak, arrosa koloreko aho zurbila. Behako isil bat gurutzatu dute eta amak portaleko atea ireki dio. Biak bakarrik bizi dira logela bakarreko etxe horretan. Amak gustuko du elkar zaintzea atsegin dutela esatea. Leihotik so dauka bortxa ez dezaten, ezer gerta ez dakion.

      —Mejor cerdos...

      Eta ez du inoiz esaldiaren bigarren partea esaten. Xira, bufanda eta oinetakoak erantzi, eta pijama eta txinalak jantzi ditu Marialuisak. Patioan zabaldutako arropak jaso eta plastikozko balde batean ipini ditu bihar goizean goiz lisatzeko. Patriciaren gonako tatxa ez da joan, eta berri bat egingo diola erabaki du. Patricia, Susana, Raquel, Mayra, Ruth, Maribel, Jennifer, Lucy, Esther, Estela, Madonna, Laura, Vanessa, Belen, Monica, Diana, Shakira, Maria, Bibi, Concha, Leyre, Beatriz, Anabel, Veronica, Estefania, Eva, Angela, Virginia, Ines, Jane, Marta eta Victoria banan-banan eta kontu handiz jantzi ditu; bakoitzari muxu eta hitz goxo bat paratu ondoren sartu da ohean, Patriciaren gona jostera. Ama ondoko ohean dauka aldizkari koloretsuetatik hitzak irensten; noizean behin Menuda puta, mira la otra qué puta bezalakoak xuxurlatzen ditu, mesanotxean daukan kafesneari emandako tragoxka iskanbilatsuekin tartekatuz. Baina ez da elkarrizketarik sortu ama eta alabaren artean. Marialuisak hatza ziztatu du eta odol tanta beltz batek busti dio mamia. Ez da ohartu. Horman zintzilik duen argazkia baino ez du ikusten eta sentitzen, egurrezko marko batek ixten duen haur zuri begi-urdinaren aurpegia. Marialuisak urrumaka bukatu du gona josten, intziri fin bat irten da bere eztarritik eta odola xurgatu du. Edredoiarekin aurpegia estali du amak aldizkari orriekin sortutako zirimolaz babesteko, eta loaren zain gelditu da zabal-zabal etzanda. Behean, ixtear dagoen Rogelio tabernak gallinejas eta calamares eskaintzen ditu erakusleihoan. Marmola imitatzen duen barra barruan Gelik laugarren ardoa zerbitzatu dio Marcosi. Orduantxe deitu du Marcosen emazteak tabernara, senarraz galdezka, eta Gelik esan dio oraintxe irten dela etxeranzko bidean.

      —Era la Mamen, le he dicho que acabas de salir p'allí.

      Taberna euli eta eltxoz josirik dagoela dirudi argi fluoreszenteek sortzen duten soinu elektrikoa dela-eta. Gelik eraztun bat aurkitu du tabernan erratza pasa duenean. Charori oparituko diola pentsatu du, bikarbonato hautsez ondo garbitu ondoren.

      —Es que está lloviendo a cántaros.

      Eta ardo honen ostean abiatuko dela diotso Geliri, barkamena eskatuz bezala. Marquitosi aspaldi lanbrotu zaizkio begiak eta aurpegia ubeldu, berdin Geliren bezero askori eta baita Geliri berari ere. Zaila zela alkoholaren lagun izaten lagun min izatera iritsi gabe, esan zion duela ez aspaldiko egun batean Charori, eta begirada apartatu du Marquitos den bere bertsio zaharkitutik azken hiru hilabeteetako lehen Ducadosa izekiz.

      —Mi primer cigarro en mucho tiempo, Marquitos, ayyyyy...

      Nikotinazko txera biriketaraino doakio otzan. Beste ardo bat hartzera gonbidatu du bezero bakarra, eguneko irabaziak zenbatu aurretik. Orrazia uretan pasa eta samur ondulatu du ile beltza. Eraztuna oparituko diola okurritu zaionetik Charorekin amodioa egiteko gogo bortitza sartu zaio Geliri gorputzaren sakonenean, amodioa egiteko gogoa, baina amodioarekin.

      —Venga Marquitos, vamos que nos vamos.

      Eta pertsiana akabatuaren deitoreak lihozko euri finean barneratu ditu biak. Aterki beltz baten pean ezkutatzen den hogeita bi urteko neskak izkinatik begiratu ditu bi tipoak, eta hankadun zaku busti penagarriak iruditu zaizkio. Elenaren zain dago, urduri, hozminari arrotz. Lan egiten duen kontzertu aretotik irtengo da orain. Lehen aldia da lanetik kanpo elkar ikusiko dutena, ke eta musikaren adulteraziorik gabe, gordinik. Urduritasuna. Amari esan dio fakultaterako lan bat egiten geldituko dela gauean klaseko lagun baten etxean, agian lo egitera ez dela etorriko. Aterki gorria eta azpian Elena. Ilezko poltsa beltza eta alboan Elena. Belaun hezurtsuak eta gainean Elena. Ezpain gorriak eta Elena.

      —¿Qué tal?

      Elenak aterki gorria itxi du eta Irenerenean babestu da. Bi emakumeen arnasa epelak gertuko horizontean nahasten direla ohartu da Irene. Neskaren besoa sotilki estutu du, hiriak irents dezan gertu.

YOLANDA ETA AULKIAK

Zazpiak jo bezain laster komunean sartu da Yolanda, eskuko poltsatik atera berri duen nezeserra eskuan duela. Bisaiak egunean zehar pairatutako hondamendiak aztertu ditu ispiluan: azal koipeztua, ezpain lehorrak, begizuloak zuloago, eta aurpegiko keinua, hori da agian Yolanda gehien aztoratzen duena, egunean zortzi ordu lanean aritu ondoren gelditzen zaion ezerez keinua. Hasperen egin du, lehenaren eta orainaren artean mugarria jartzea hain erraza izango balitz bezala. Behar dituen tresnak konketa gainean jarri eta ilea atontzeari ekin dio. Likido urdinean bustiriko kotoi puska batekin azala garbitu eta teila koloreko hautsak eman ditu iragarkiko melokotoi efektua lortzearren. Ezpainetan gorri pittin bat jarri eta hatz txikiaz ondo banatuz desagerrarazi ditu tolestura gehienak. Ispiluari azken begiratua eman dio, eta ahal bezain ongien egin duelako sentsazioarekin irten da biltegitik zazpiak eta hiru minututan, lankideak konbikziorik gabe agurtu eta gero.

      Aulki eskaera itzela iritsi da gaur arratsaldean biltegira. Bihar egun osoa eman beharko du aulkiak arasan egokitu eta bakoitzaren erreferentzia eskatutako aulkiari dagokion edo ez egiaztatzen. Normalean beste lankide batekin egin beharreko lana izaten da, baina orain ere baja hartuta dago-eta bakar-bakarrik egin beharko du dena. Orain bederatzi urte lanean hasi zenetik behin baino ez da gaixotu Yolanda, duela hiru urteko ekainean, tortilla pintxo bat janda salmonelosiaz kutsatu zenean. Lankidea, ordea, sarriegi gaixotzen dela iruditzen zaio, eta amorrua sentitu du bi pertsonaren artean egitekoa den lana bakarrik egin beharragatik. Hiru minutu eman ditu pentsakizun honi bueltak ematen, lantokitik gertuen dagoen tabernara iristeko behar den minutu kopurua, hain zuzen. Arantxarekin elkartu da han. Egunero ohi duten bezala kafesne bana hartu eta indarberriturik abiatu dira supermerkatura erosketak egitera. Harakinak hezurretako minbizia duela jakin dute, sei hilabeteko bizi-itxaropena eman diotela. Buruarekin ezezko keinua egin dute, eskubiderik ez dagoela esanez: Ez gara ezer. Bizitzaren iheskortasunaz mintzatu dira, izakiaren txikitasunaz, eta euren diskurtsoa hurkoa adibide gisa erabiliz osatu dute: Arantxaren koinataren kotxe istripua, Yolandaren amaren bihotzekoa eta lankide baten paralisia aipatu dituzte. Yolandaren etxe atarira iritsi diren arte iraun du elkarrizketak.

      Zortziak eta erdi dira. Patatak zuritzen ari da Yolanda. Lauki perfektutan moztu ondoren jarri ditu frijitzen, eta irakiten duen olioak sortutako zaratarekin ez du atea ixten entzun. Asaldatu egin da Mikelek ilean muxu eman dionean. Bien artean tortilla osoa jan dute. Piper berdeekin baratxuriarekin baino goxoagoa gelditzen dela erabaki dute. Gero, Yolandak hala eskatuta, Mikelek egin du harrikoa. Mina dauka sorbaldan aulki gehiegi batera garraiatu izanagatik. Telebista aurrean etzan da. Hainbat katetan begiratu du debate batekin topo egin arte. Zaharren egoitzen baliagarritasunaz mintzo dira, seme-alaben berekoitasunaz batzuk eta askatasun beharraz besteak. Apenas ulertzen da zerbait, eta moderatzaileak isiltasun pixka bat eskatu die bi aldeei. Moderatzailearen belarritakoek Yolandaren arreta piztu dute: urre zuriz inguraturiko diamante bi, mugimendu txikienarekin distira biziak egiten dituztenak. Mikel etorri eta eroso jarri da sofan. Zertaz ari diren galdetu du, eta seme-alaben krudelkeriaz hitz egiten ari denaren irudia pantailan ikustean jauzi txiki bat eman du. Elkarrekin ibili omen ziren beleetan, eta klaseko tontoena zen. Abokatu izan edo torero, berdin-berdin, lehengo lepotik burua horrek ere, amaitu du esaten.

      Ordu erdira zurrungan hasi da Mikel. Yolanda ere leher eginda dago eta telebista itzali du ohera joan baino lehen. Aurpegia garbitu, iratzargailuaren alarma zazpietarako prest utzi eta argia amatatu du. Mikelek ohearen ezkerreko aldean egiten du lo; berak eskuinekoan, betidanik. Larrua jo ondoren ere beti itzultzen da bakoitza bere lekura, ohearen alde bat betirako esleitua izatea gauzarik arruntena balitz bezala.

      Iratzargailuaren zenbaki gorriei begiratu die: hamaikak eta berrogeita hamalau minutu. Sei minutu igaro baino lehen loak hartuko balu, zazpi orduz egingo luke lo eta bihar fresko esnatuko litzateke lanera joateko. Hamaikak eta berrogeita hamazazpitan lokartu da Yolanda. Aulki eta zenbakiekin egin du amets: lantokiko biltegian dago, plastikoetan bildutako aulki anabasaren erdian; behin eta berriz makurtu da, aulkien erreferentzia bilatu eta paperean idatzita dagoenarekin konprobatzeko; ohartu da aulki batzuen erreferentzia ez datorrela bat paperean dagoenarekin; kaobazko hogeita lau aulki dira, jatetxe txinatar baterako Indonesiatik propio ekarriak; Yolandak egindako aulki eskaera denez, okerren bat egonez gero berak konpondu beharko du, horregatik begiratu du koadernoan, eta bai, bere akatsa izan da, laua behar zuen lekuan bata ipini eta behar ez ziren aulkiak eskatu ditu; orduantxe heldu da nagusia, dena ondo doan galdezka; gertatutakoaren berri eman dio, nagusia bere onetik atera da, destainazko hitzak esan dizkio, eta berak akatsa konpondu bitartean biltegia atondu dezala agindu dio. Zazpiak jo bitartean lanean jarraitu du Yolandak, eztabaidak sortutako tentsioa gainetik kendu ezinik. Ordua iritsi denean makillajerik jarri gabe irten da lantokitik. Ohi baino hiru minutu lehenago, zazpiak eta hiruretan ailegatu da ondoko tabernara. Arantxa ez da oraindik iritsi, baina hala ere kafesnea eskatu eta biko mahai batean eseri da. Segidan ikusi du sartzen. Presatuta dabilela esan dio, gaixo zegoen osaba hil dela eta hiletara joan beharra daukala. Yolandak nagusiarekin gertatutakoa kontatu dio, Arantxak hari ere antzeko zerbait jazo zaiola esan du, nagusi guztiak berdinak direla, zerri putak.

      Zazpiak eta hogeita bostetan atera dira tabernatik. Arantxa hiletara joan da eta Yolanda arrandegitik pasatu da etxera aurretik. Bi oilar erosi ditu labean egiteko, aste osoan ez baitute arrainik jan. Zortziak hogei gutxitan heldu da etxera. Mikelen ohar bat topatu du sukaldeko mahai gainean, ireki berri duten sagardotegian afalduko duela esanez. Biharamunerako utzi ditu oilarrak, eta udare bat eta hiru mandarina afaldu ditu. Telebista piztu du, baina interesgarria den ezer ez dagoenez lisatzeari ekin dio. Aldarte txarrean dago ezin duelako burutik kendu nagusiarekin izandako tirabira. Gainera, sorbaldako mina areagotu zaionez, kosta egin zaio arropa lisatzen jarraitzea. Telebistan anorexiari buruzko erreportaje bat ematekoak dira, bigarren katean, eta ikustea erabaki du. Maniki izan nahi duten neskatxa batzuen irudiak ipini dituzte. Beldurgarriak iruditu zaizkio. Nekatuegi sentitu du bere burua, eta telebista aurrean loak hartu baino lehen joan da ohera. Aurpegia garbitu, krema hidratantea ipini eta pijama jantzi ondoren etzan da. Hamarrak eta zortzi minutu dira argia itzali duenean. Zazpi minutu igaro baino lehen loak hartuz gero, zortzi ordu eta hiru ordu laurden emango ditu lotan eta bihar fresko esnatuko da lanera joateko.

PEIO AIREPORTURA BIDEAN

Artzain Ona katedraleko eskaileretan zeunden aurretik pasatzen ikusi ninduzunean. Bi segundo gelditu zinen begira, ni nintzen edo ez ziur jakin arte. Eskuak patriketan gorderik eramateak pentsarazi zizun ni nintzela; bestalde, hain lasai, Donostia erditik izozki bat jaten paseatzen ikusteak zalantza sortu zizun. Eskuko erlojua izan zen gakoa. Ordua begiratu nuenean jakin zenuen, dudarik gabe, ni nintzela, eta zakutoa lurretik jaso gabe abiatu zinen nigana. Argiago ikusi zenuen gerturatzen ari zinen heinean. Elastikoaren azpian (oraindik) lepoa inguratzen zidan bolatxozko idunekoa, eskapulen irmotasuna, eta, azkenik, profilez arrano begi bat ikustea lortu zenuenean baieztatu zenuen ni nintzela Donostia erditik ezer gertatu izan ez balitz bezala maleta batekin paseatzen zen gazte hura, izozki bati heldurik.

      —Peio, ostia, zer zabiltza hemen?

      —Sentitzen dut, baina ez zaitut ezagutzen, e.

      Nola aldatu zitzaizun aurpegia poliki-poliki, ikaragarria, txantxa bat ez zela ohartu zinenean. Azkazalak ahurretan iltzatu behar izan nituen barre ez egiteko. Niri so jarraitu zenuen, gertuagotik, ahoarekin o ziztrin bat marraztuz, goiko ezpaina pixka bat okerturik, geroz eta gehiago, zure belarriek entzuten zutena sinetsi ezinik.

      —Peio, baietz, ez esan ez nauzula ezagutzen, joder.

      —Barkatu, baina ez dakit nor zaren, benetan...

      Tentsioa sentitu zenuen bazenekielako ni nintzela, ez zinela tronpatu; ni nintzen zure lagun mina, ikasturte amaierako bidaiatik karrerako hirugarren mailara arte. Aldatuta zeunden. Lehen erakustea gustatzen zitzaizkizun adatsak moztu egin zenituen, eta janzkeran ez zegoen hippie arrastorik. Aurpegia zenuen aldatuen, masaileko gorriak ezabatu zitzaizkizun, eta garai batean leuna izandako azalean bizarraren kimuak ia begi zuloetaraino iristen zitzaizkizun, puntillismoaren teknika imitaturik. Eskerrak begietan bihurrikeria puntu bat gordetzen zenuen, bestela edozein funtzionariorekin nahas zintezkeen aurkitua izateko beldurrik gabe, eta kaña bat hartzera ere ez nintzatekeen joango goiz argitsu hartan.

      —Badakit zu zarela, ostia, Peio. Zure amarekin izan nintzen, dena kontatu zidan. Latza. Goazen kaña bat hartzera.

      —Begira, berriro esango dizut. Ez zaitut ezagutzen, ez dakit nor zaren, ez zaitut bizitza osoan ikusi. Baina elkarrekin kaña bat hartzea nahi baduzu, eginda dago. Ea gaizkiulertua konpontzen dugun.

      Tamalgarri jartzen ari zinen. Giharrak lasaitu nahi zenituen eta ez zenuen lortzen. Zakutoa eskaileretan zenuela gogoraturik eskatu zenidan itxoiteko, eskuak errezatzeko maneran ipinita, gaizki oroitzen ez badut, eta aldendu egin zinen, erdi lasterka, erdi jauzika, uharteko lapinak bezala. Irribarre berarekin bueltatu zinen ni nengoeneraino, bidean niri begira zentozen bitartean, elkar ikusi genueneko azken aldiaz pentsatzen.

      —Gogoratzen zara ikusi gineneko azkeneko aldiaz?

      —Nola?

      —Gogoratzen zara Ruperren kontzertuaz, Lezon, gabonetan?

      —Begira, ez dakit nola esan: e-tzai-tut-e-za-gu-tzen, ez-da-kit-nor-za-ren. Bai? Eta gainera Ruper itzelezko tostoia iruditzen zait.

      Ez nizun aurpegira begiratu nahi, gehiegizkoa zen, ez nekien round hura jasan ahal izango nuen ere. Edatekoa galdegiteko profitatu nuen abagunea. Bitartean belarriak eta belarri barruak arakatu zenizkidan bistarekin, kamera geldoan ikusi ezpain pitzatuen mugimenduak, kamareroari antzina ez neukan segurtasunarekin bi kaña eskatu nizkionean.

      —Aizu!, bi kaña hemen.

      Irribarre leloa izoztuta zenuen aurpegian, irribarre freskoa zena, begiekin, ahoarekin-eta, giharren okerdura huts bihurturik. Erantzun baten zain zeunden, korapilo gordiarraren beste muturra nik emateko zain. Kaña edan zenuen edalontzia horizontal eutsiz, muturra eta baita sudurra ere barrenean sartuz; non ikasi ote zenuen antiteknika hura?, auskalo. Eta artean niri begira jarraitzen zenuen zein pintxo aukeratuko nuen jakin-minez. Izokina hautatu nuen. Gaineko arrautza-egosi xerra eta maionesa paperezko zapi batekin nola kentzen nituen begiratu zenuen, eta nola bota nituen lurrera. Ondoko mahai batean eseri ginen.

      —Zein da zure izena?

      —Jode, Peio, no me jodas, nahikoa da, ez? Kontaidazu, non ibili zara, zer egin duzu denbora honetan?

      Beldur zinen, ez zenekien, ezin zenuen, ikasturte amaierako bidaiaz akordatzen zinen, Amsterdamgo kafe gorrian biok bakarrik, harrizko koloma baten atzean, suabe hizketan, isil. Eta nire aurpegi bera ikusten zenuen, ni nintzen, ez zeneukan duda izpirik, ni nintzen zurekin kafe gorrian egon zena, eta gero diskotekako sofan, bafleenak baino taupada biziagoan zihoazenean gure erraiak.

      —Uste dut ez dela ideia ona izan elkarrekin kaña hartzearena —bota nizun, nazkatu antzera eta bortxaz.

      —Peio: eta Amsterdam zer? Ez zara Amsterdamez gogoratzen, edo zer arraio? Kafe gorriaz? Karma-z? Itzulerako autobus bidaiaz? Ez potroak ukitu, Peio; zure amarekin egon nintzen, dena kontatu zidan...

      —Beno, barkatu, joan egingo naiz. Sentitzen dut konfusioa, motel. Uste baino beranduago da gainera, eta larri ibiliko naiz hitzordura garaiz ailegatzeko.

      —Nondik atera duzu eraztun hori?

      —Zer? —eraztunarena ez zitzaidan gustatu, ageriegi uzten baitzuen zuri oparitutakoa ez zeneramala jantzirik; aipatu izan ez bazenu sikiera, baina ez, zure ezintasunean ez zitzaizun besterik otu.

      Sutan zinen barrutik, zaplazteko bat joko zenidakeen gustura asko, sorbalda bietatik oratu eta trapuzko panpina bat bezala aurrera eta atzera astindu; baina, aldiz, ulertu zenuen jokoa, eta zure burua husten utzi zenuen aulki gainean. Arnasa hartu zenuen sakon, irribarre zozoa ahazturik, bostekoa luzatuz, ezkerreko eskua bihotzean pausatuz:

      —Ados, ados, ados, barkatu. Barkatu. Nahastu egin zaitut aspaldian ikusten ez nuen Peio izeneko lagun min batekin. Ez dakit, konfusio bat izan da, barkatu. Egia esan, ez daukazue horrenbesteko antzik ere. Barkatu, benetan.

      —Tira. Ondo da. Barkatuta zaude. Joder, beldurtu egin nauzu, momentu batean nor nintzen ere ez nekien. Kasualitatea, nik ere Peio dut izena, zure lagunak bezala, eta horrek pixka bat jokoz kanpo utzi nau...

      —Kasualitatea, bai. Tira, horrelako gauzak ere gertatzen dira. Lehengo astean udaletxera joan nintzen erroldaren kontu bat konpontzera. Eta hara!, nire izen eta abizen bera daukan norbait bizi da nire herrian bertan, eta nik ezagutu ere ez. Barkatu, oraindik ez dut nire burua aurkeztu: Asier Urbieta, urte askotarako —begi bat kliskatuz.

      Tabernan Ruperren azkena jarri zutenean niri begira gelditu zinen berriro. Bi kaña gehiago eskatu zenituen, zigarro bat piztu, niri bat eskaini; eta kea hortzen artean ibili zenuen jolasean, liho fin bihurturik, patxadaz kanporatu aurretik. Ia gustura zeunden, ia erlaxaturik.

      —Ruperren azkena. Entzun al duzu? —itaundu zenidan, erantzunean zure nerbio mutur guztiak ipinita izango ez bazenitu bezala.

      —Zer esango dizut ba, niri ez zait musika mota hau gustatzen, quita-quita, logura sartzen zait...

      —Definitiboki, ez zara nire Peio, ez. Hau lapsusa izan dudana. Garai batean Ruper zen mundua atzemateko katalizatzailea. Beno, Ruper eta jende gehiago ere bai, baina Ruper zen, ez dakit, magikoena-edo, ez dakit nola esan.

      Solilokio konpartituan mintzatu nahi zenuen, psikoanalistarenean bazeunde bezala, kea gorantz botaz, hankak mahai azpian luzaturik, tabernako leihotik begira, gizon-emakumeen silueta errariak pasatzen. Ez da gezurra, maiz amets egin zenuen une honekin, maiz imajinatu zenuen lehenengo enkontrua, lehenengo solasaldia, lehenengo besarkada, baina batez ere, lehenengo azalpena eta lehenengo barkamena. Ez zen uste bezain erraza izaten ari, baina poliki-poliki bazihoala pentsatu zenuen, ulertu zenuela jokoaren mekanika zein zen, eta nahiko ondo inprobisatzen ari zinela.

      —Badirudi laguna baino zerbait gehiago ere bazenuela Peio hori, ezta?

      —Bai. Kristoren tipoa. Asko maite nuen, baina...

      —Baina?

      —Ba, aspaldian ez dugu elkar ikusi. Eta ez dakit... Oso arraroa izan zen dena.

      —Eta hori?

      —Oso istorio konplikatua izan zen. Neska batekin hasi nintzen ni, eta ez dakit, oso konplikatua izan zen orain, horrela, bost minututan kontatzeko.

      Letra guztiak goxatzen zenituen. Niri begi aieru bat egitea besterik ez zitzaizun falta, Bruce Willis Kristalezko oihanean baino erakargarriago sentitzeko zeure burua. Berreskuratutzat eman zenituen elkar ikusi gabe igarotako urte guztiak. Pozik zeunden, zure buruarekin eroso, erruduntasunaren zantzurik ez bihotzean, zertarako. Erridikulua iruditu zitzaidan zu bezalako mozolo batek hainbeste buruhauste sortu izana, tamalgarria, baina gauza horiek gertatu egiten dira eta perspektiba behar izaten da ulertzeko, edo behintzat goragalerik gabe liseritu ahal izateko.

      —Aizu, ba sekulako jakin-minez utzi nauzu. Kontua da alde egin behar dudala, Asier. Asier esan didazu, ezta? Hitzordu bat daukat eta... Geldituko al gara hemen biharko, ordu honetan? Zer iruditzen? Txorakeria zirudienak guztiz harrapatu nau, ostia.

      —Ados, bihar hamabiak eta erdietan hemen, eta hurrengo kapitulua kontatuko dizut.

      Zutitu ginen eta bostekoa eman nizun begietara begira. Irri bat erreprimitu zenuen, erreprimitzen ari zinela erakutsiz. Eta luze besarkatu egin ninduzun taberna erdian, nire besoek nire gorputzari itsatsirik segitzen zuten arren. Pixka bat gizendu zinela igarri nizun, baina betiko usain bera izaten jarraitzen zenuela, herdoil eta limoi usaina.

      —Orduan, Peio, bihar hamabiak eta erdietan hemen; ez huts egin —esan zenidan alegera.

      —Hementxe izango nauzu.

      Eta tabernatik irteten ikusi ninduzun, atean sorbalda bermaturik, garailearen asetasunaz hurrengo eguneko galderak dastatzen, zure ontasunean amildurik, niri so, irri leloa berriro aurpegian. Lastima sentitu nuen. Barne-barnetik zetorkidan lastima zikina. Jiratu nintzen eta hantxe ikusi zintudan: zoriontsu, eskuarekin agur egiten. Nik ere agur egin nizun eskuaz, eta nire bidea jarraitu nuen, buruaz ezetz eginez, irriñoa ezkutatu gabe, aireporturaino.

SEXU USAINEKO GEZURRAK

Nonahikotasunaren eta putzu agorren antzeko desira bat, maldiziotik asko zeukana, birrintzeko irrikatik, teatro izugarrizkotik; goseak errinozero azalpean bezala su hartzen zuen desira bat.

El pájaro: pincel y tinta china, E. L. Portela

Bere bular ikasiaren gainean nire arintasuna, urtetako arintasun garraztua ipinita, zurrunga gozoak adatsak laztantzen dizkit eta sexu ondorengo usaina nire nahi dut egin, bere gorputz kalmea, azken hatseraino, biriketan preso. Betileekin pinpilinpauxa muxuak ematen dizkiot besapeak sortutako tolesturan, ordu laurden lehenago maitatzen utzi naizen fede berarekin. Lo perfektuan jarraitzen du. Shostakovitxen musika, paretetako bainila, errezelek iragazten duten argitasun motela, erantzitako arropen lekukotasun isila eta asteburu honetan konponduko duen kable soltea. Dena da perfektua, paretako afixa izan ezik. Berlin hitza besterik ez dut ezagutzen gainera datorkidan esaldi arrotzean. Berlin hitza eta urte bat: 1997. Argazki erakusketa batekoa izan liteke, artearekin loturiko zerbaitena, hori ziur, baina ez diot galdetu zer. Eta ez diot galdetuko. Ez eta elkarrekin erosi zuten, edo jatorria beste bat den. Zertarako, dagoeneko dena beste hark kutsatuta baldin badago. Han egon banintz bezala imajina ditzaket, hotzaren eta grisaren aurka aliaturik, bere irri enigmatikoaren oihartzuna eta Martin haren hortz erregularrei so, hipnotizaturik, eta muxu bat, niri ematen dizkidan horietako bat, ezpainekin belarri behea helduz, eta gero beste bat. Ez dugu inolako antzik. Telefono dei bakoitza dardara bat; eta dardara behazun, hura dela baieztatzen denean. Keinu bat. Lehenengo esaldiarekin nahikoa zait, den edo ez den jakiteko.

Ukitu kitsch bat zuen bere janzteko erak: amonarenak izan zitezkeen gona eta takoizko zapata horiak. Alebosia osoz eginda zirudien medietako zulotxotik azalak eztanda egiten zion, eta haragi tinko eta boteretsuaren berri ematen zigun ni bezalako voyeur zorigaiztokoei. Arkatz batekin heldurik zeukan melena luze eta korapilotsua, ikusi nuen lehenengo aldian bezala. Kasualitatea izan zela sinets nezake, baina ezinezkoa zen. Han zegoen eta ez zen kasualitatea. Nire ondoan jesarri izana ere nahigabean egindako zerbait izan zitekeen, intentzio jakinik gabeko ekintza soil bat, baina ez. Begirada makiabelikoa, nire besoaren kontrako igurtzi axolagabea, mototsa askatzean eskainitako ilezko irribarrea eta, batez ere, hanken ixte-irekitze akonpasatuak jolas haren aurkezpena baino ez ziren izan. Izena galdetu nionean ez zekiela esan eta bagoiz aldatu zen.

      —Indarra dauka.

      —Bai? Biharko bukatu beharra daukat, eta erabat blokaturik nago.

      —Atoz.

      Ez nuen fisikoagatik maite. Alta, itxura handiagoa zuten bere giharrek eskalatzaile batenekin, idazleei esleitu ohi zaizkienekin baino. Meharra eta zarpaila izatea desiratu izan dut maiz, fisikoaren eta intelektoaren arteko orekak ematen dion osotasuna zapuzteko eta ahuldadearen zirrikitu horretan nireago egiteko. Hatzak saihetsetan trabatu dizkiot, hatz lodiekin bizkar hezurra marraztu diot lepotik ipurdia hasten deneraino. Orduantxe jiratu da, beti bezala, eta nire sabelpeak abegikor hartu du, beti bezala. Hari eman natzaio, gorputza gutxi delakoan arima ere eskainiz. Postcoitumaren malko mingotsa loaren lehen orratzekin nahastu eta hesteak korapilatuta hartu dut lo. Ipuinekoa nor den galdetu diodanerako ametsetan zegoen Martin.

Ez dut izena gogora ekarri nahi, baina tamalez hizkuntza guztietan bariazio ortografikoekin existitzen den izen arrunt horietakoa da, auzuneko ile-apaindegiarena eta modako artistarena; planetaren gainean bozgorailu bat jarri eta izen hura esanez gero, milioika pertsonaren bihotzak estutuko lirateke. Martin ezagutu nuen egunean liburu bat oparitu zion. Bere izena idatzita ikusi nuen lehenengo aldiz dedikatoriaren azpian. Ezin dut burutik ezabatu, haur eskoletan irakasten den kaligrafia borobila, i gainean bihotza, eta garai batean oso maitemindurik egon zirela esan zidan.

      —A-a —erantzun nuen.

Beti presaka dabil, beti okupaturik. Sukaldeko mahaian ni, kafea hartzen ikusten dut, zutik, irakiten, beste eskuan zigarroa, trabeska begiratzen du egutegia egun garrantzitsu baten zain egongo balitz bezala. Ez da inoiz burusoil geldituko. Bere aitarena bezalako ilea dauka, harroa, gaztaina kolorekoa eta gustatzen zaio, bere aitarekin alderatua izatea gustatzen zaio. Martinen altxor preziatua gurasoak dira, aita intelektuala eta ama «progresista martxosoa», esatea gustuko duen bezala. Aitak eta amak emandako heziketari hamaika esker entzun diot unerik sinesgaitzenetan, eta inbidiaz begiratu izan dut, gurasoekiko miresmena film yankietan soilik gertatzen zela uste duenaren begiekin.

      Bilboko aireportuan ezagutu genuen elkar, duela urte bi. Alemaniatik Euskal Herrira bueltan zetorren, han hiru urte eta erdi ikasten pasa ondoren. Ni Togotik, bi urtean behin egin ohi nuen legez, aita ikustetik. Inork behartu gabe nindoala kontuan harturik, beharko nukeena baino hondoratuago nentorren. Begirada gainean paratu zidanean eutsi egin nion, inoiz ez bezala, dena galdu eta aurreiritzirik gabe bizitza zerotik hasten duenaren antzera.

      —¿Hacia dónde vas? —galdetu nion.

      —A Donosti —erantzun zidan konplize—, ¿y tú?

      Hiri berekoak izateak elkarrizketarako gai ugari eskaintzeaz gain, hara autobusez elkarrekin joatea esan nahi zuen. Ezin nuen sinetsi: kasualitate horiek guztiak, Donostia, hainbestetan entzun nuen Maiderren lehengusua izatea, bukatu berri nuen eta berari oparitu berri zioten Margaret Atwooden liburua, eta ni lehentxeago, abioian, aireportu batean elkar ezagutu eta maitemintzen den bikoteari buruzko ipuina idazten ari izana.

      —Idazle izan nahi dut —esan zidan.

      Handik bi astera Madrilgo zinema-eskola onenerako hautaprobak egingo zituen gidoigintza ikasteko. Nik ere ipuinak idazten nituela aitortu nion, baina ez nintzela gehiagora ausartzen. Asteburuan kafea hartzeko gelditu eta, bide batez, idazkiak trukatuko genituela erabaki zuen, nire lotsarako. Baina, tira, bere idazkiak irakur nintzan nahi zuen, nireak irakurri baino, eta niri ondo iruditu zitzaidan.

      Beste haren izena ere agertu zen Bilbotik Donostiarako hitz-jarioan, gezi pozoitu bat bezala, nahiz eta orduan ni konturatu ez, Martin maitatzen hasia bainintzen, mahukan kartarik gorde gabe maitatzea zein mingarria den enoratuz.

Cesare Pavesek bere buruaz beste egin zuen. Egintza onak aurrera eramatea erraza dela esaten zuen, zailena pentsamendu onak edukitzea dela.

Martin eduki bezain pronto hasi zen nire gainbehera. Bizitza osoa askatasuna aldarrikatzen... eta orain hau, askatasuna etsai bilakaturik. Epelkeria gaitzetsi izan dut pasioa gartsu goraipatuz, eta orain txori doilor bilakaturik nengoen. Maitasunak zeken bihurtu ninduen.

      Zenbat maite nauen esan dit gaur, bere gurasoen etxean, bere antzinako logelan larrua jo eta gero. Han ere hizkuntza hura. Foto bat. Zer ezkutatzen duten ez dakidan hainbat liburu, karpeta eta kaxa. Nik ere maite zaitut.

      Hogeita sei urte bete ditu gaur, horregatik etorri gara hona. Eta iristen ez zen telefono deiak markatu du eguna. Afalorduan izan da.

      Begirada kanbiatzen zaio deitzen dion aldioro. Ez da ezer gertatzen, lagunak baino ez dira, baina zaila da bere amaren hitz jarioa sostengatu eta, aldi berean, alemanezko hitzen esanahia asmatzen saiatzea. Komunera joan naiz. Martinen hitzak dakartzat pinu usaineko gela honetara: Kementsua zarelako maite zaitut, polita, arrazionala, askea... Memoria arakatu dut, bere nire izendaketa helduleku; Maite nau, esan dut; Polita zara, dio; eta ispiluan konprobatu dut. Fartsa hutsa da dena. Zer naiz? Bere deskribapena, eraikuntza literario bat. Ez naiz ezer. Zero. Hutsa. Ez naiz ezer bere hitzetatik at.

      Aurpegia garbitu eta jangelara itzuli naiz.

Kobre metalez enmarkaturiko edertasuna, bekain beltz joriek bi zeru galernatsu babesten dituzte, eta beherago marrubi bat. Atrapaturik nauka. Duela bi aste ekarri ninduen borda honetara eta ohera kateaturik jarraitzen dut. Janaria ekartzen dit neskame amultsuaren trazak eginez, eta sinetsi egin nahi dut bere irribarrea ez dela maltzurra. Puta zikina. Bihar nire aurrean zintzurra moztuko duela esan dit, nire gainean odolustuko dela.

Neska horietako bat izatea desiratu nuen. Deskripzio bateko protagonista. Idatzi ninduen arte. Egiazkoak ote ziren galdetu nion behin, harremanaren hasieran, benetan noizbait gurutzatu ote zituen, edo desiratu. Batzuk baietz, besteak ezetz, esan zidan. Baina nik sufriarazi zion emakumearen silueta ikusten nuen denen itzaletan, baten brontzezko ilean eta bestearen begi grisetan.

Sentimenduei izena jarri edo ez, osasun mentalerako zer ote den hobea diskutitzen jardun dugu Martinen gurasoen etxean. Nik nahiago izan dut entzun, iritzia eman baino. Partehartzeren bat noizean behin, abailduta nengoela suma ez zezaten. Nire amarekin gogoratu naiz. Horrela nagoenetan beti ekartzen dut gogora, nahigabean, erresortearen gisara egiten dit jauzi pentsamendura, eta ez dakit zer sentitzen dudan, batzuetan ezinezkoa baita arrazoitutakoa sinestea. Ez nintzela bera bezain polita atera, esan zidan behin, ilea tindatzen ari zitzaidan bitartean. Betiko hoztasunarekin, zigarro gehiegi erretako ahots lakarraz. Baina, aitzitik, azkarragoa nintzela. Oraindik ezin izan diot barkatu.

Hiru egun barru Alemaniara doala esan dit, idazle gazteen biltzar batera. Galdetu egin diot. Oraindik ez duela planik egin, baina lasai egoteko, eta muxu eman dit, eta larrua jo dugu eternitateari buruzko hitz pisuak esaten genituen bitartean. Martin eskolara joan denean, haren argazki bat bilatu dut, gorderik daukan bakarrenetarikoa. Oso polita da. Misteriotsua. Modeloa izan zitekeen. Bere ezaugarriak aurkitzen ditut Martinen idatzietan, darion izaera, itxura, dena. Amodioa egingo dute, bederatzi hilabetez elkar ikusi gabe igaro duten maitale zaharrek bezala. Nitaz mintzatuko zaio, asko maite nauela esango dio, elkarrekin bizi garela, baina hala ere bera mugarria izan dela bere bizitzan. Ondoren hona itzuliko da, eta sofan lo egin duela esango dit, eta nik sinetsiaren plantak egingo ditut; agian ez diot begiratu ere egingo, eta galdetuko diot: Zertan dabil? Gero ni maitatuko nau, hari buruz idazten jarraituko du, eta nik idazkiak irakurri eta zuzenduko dizkiot, onak direla esanez.

Artizar kalean bizi da kapeladun emakumea, supermerkatu parean, bakarrik. Begetarianoa da eta ez du ezpain gaineko biloa depilatzen kapeladun emakumeak. Badu nire existentziaren berri. Badaki nire desioaz. Badaki ez naizena hemen bizi eta begiratzea gustatzen zaidana. Dena daki eta ez da sekula nirekin mintzatu kapeladun emakumea. Haize bolada bat eta sonbreirua heldu beharko du ihesi joan ez dakion. Eta besapea ikusiko nioke. Depilaturik ote duen edo ez. Kapeladun emakume beilegia kapelurik gabe irten da gaur. Baina kapeladun emakumea da oraindik. Kapelurik gabe itzuli da arratsean, ardo botila batekin, ezpain gaineko bilorik gabe, gizon baten besotik helduta. Orduantxe utzi dio kapeladun izateari.

Fotoa erdi planokoa da. Bibote fin eta delikatu bat dauka ezpain gainean, ahoaren bi aldeetara. Asteon idatzi du testua. Alemaniara doala jakin eta gero. Eta nik badakit buruan daukana uneoro, nahiz eta ez didan hari buruzko ezer aipatu. Maleta egiteko eskatu dit. Jantzi politenak sartu dizkiot, eta Gabonetan oparitu nion Loewe lurrin potea. Aireportura eraman dut. Negarrez itzuli naiz autoan, bera gabe hutsik dagoen etxe honetara. Ezin dut irudia jasan. Gaur gauean elkar maitatuko dute.

      Pozik joan da. Aspaldi ez nuen hain kontent ikusi, ezagutu nuenean bezala, beti umore onez. Biharko deiaren zain nago. Satelite seinaletatik zintzilik.

Haizeak gogor astintzen ditu erreka bazterrak. Ardo ozpindu usaina darion tren geltoki ondoko tabernan sartu naiz. Ez dakit ondo egin dudan edo ez. Bien gorputzak elkar maitatzen ikus ditzaket. Diskete eta orri zirriborratuek sortutako sugarrek soilik lortu dute imajina estaltzea. Nigandik kanpo ikusten dut neure burua, erreka bazterrean paseoan, suaren kontenplazio gozoan.

Berlin, 2003ko ekainak 9

Modu atenporalean pentsatzen zaitut, nire ondoan atzo, bihar eta gaur, begiak handi-handi eginda, gorputz biluzien dialektikan, begiradarekin maitasuna eginez. Abioian ohartu naiz, 8 hilabete daramatzagu banandu gabe, eta zu gabe ez dakit zer egin.

      Ostatuko maindireak zikindu ditut zu inbokatuz, baina errealitatera bueltatutakoan ez zinen hemen. Eskerrak postala jaso aurretik dena egiazkoa izango den. Hotza, grisa eta itsusia da dena zu gabe. Zaindu ondo nire ohe zatia.

      Maite zaitut, printzesa.

                                                      M.

      Oharra: Postaleko tximinoa bezala sentitzen naiz hainbeste intelektualen erdian. Nik ere ipurdi gorria erakutsi nahi nieke hitzaldi baten erdian.

Amaren etxera berriz. Ezer gabe baina aske. Bakarrik baina osorik. Itsasbazterraren hotsa entzuten dut. Lur hezearen xuxurla. Ama etxean izango da ni iristerako, telebista aurrean afaltzen, azken hamar urteotan bezala. Zenbat denbora, esango dit, Non ibili zara? Eta arrautza frijitu parea egingo dit afaltzeko.

      Umetako gelako papera kendu eta lilaz pintatuko dut. Ordenagailu bat jarriko dut, idazteko.

      Martin aireportura iristear egongo da, bere karpeta eta ilusioekin, bere bufanda eta egitasmoekin, bere opari eta sexu usaineko gezurrekin. Baina gaur ez naiz izango bere gerrako zauriak kotoiez osatzeko gertu egongo den erizaina.

      Amak zeharka begiratu dit.

      —Gizendu egin zara —esan dit.

      —Bai —arrazoi du.

      —Ilea tindatu beharko zenuke.

      —Bihar bertan.

GALTZERDIAK

Esnatu da, kafea hartu du, dutxa azkar bat, jantzi, eta metrorantz abiatu da. Arnasestuka iritsi da trenera, baina joaten ikusi du. Eskularruak erantzi eta jenio txarrez eseri da plastikozko eserlekuan, hurrengoaren zain. Geltokiaren izena irakurri du baldosez eginiko letra txurietan: Opera. Begiak igurtzi ditu, hamaika aldiz itxi eta ireki, igurtzi, itxi eta ireki. Maletatxotik spray eta zapi bat aterata garbitu ditu lunetak. Hala ere, Opera. Ordulariari begiratu dio: 08:50. Ez du ulertzen zergatik dagoen goizeko 08:50ean, 08:51n orain, Operan. Bi urte eta lau hilabete dira egunero eta ordu horretan Chamartinen hartzen duela metroa; horregatik ez du ulertzen, zer demontre ari den goizeko ordu honetan hemen.

      Mentalki berregin du ohetik metrorainoko ibilbidea: ohea, kafea, dutxa, hortzak garbitu eta kalera. Kafearen zaporea ez zaiola betikoa iruditu pentsatu du orain, katilua ezpainetan paratu dueneko hotza ezberdina izan dela, eta kafearen zaporea ere bai. Gero dutxan sartu da, hortzak garbitu ditu. Egia esan, ez da oroitzen hortzak garbitu izanaz, baina derrigor egin behar izan du, dutxa eta gero hortzak garbitu, erritualaren azken partea da kalera irten baino lehen. Kafea, dutxa eta hortzak. Beraz, egingo zuen. Nolanahi dela, mingainaren epelak eta zapore mikatzak adierazten diote agian ezetz, agian gaur, ezagutzen ez duen arrazoi arraioren batengatik ez duela egin.

      Marrubi usainak esnatu du gogoetatik. Usaina goizeko dutxarekin lotu eta arrosa koloreko likidoa etorri zaio gogora. Ezker eskuan dardaraka. Marrubi flan bat, otu zaio goizean eskuan ipini duenean; baina ezinezkoa da, zuria da bere betiko xanpua, Sanex, eta semenarekin alderatu izan ohi du inspiraziozko goizetan. Rosarekin dutxatu zen batean pentsatu zuen Sanex eta semenaren arteko antzekotasunean, baina nobiari ez zitzaion komentarioa gustatu eta geroztik ez zituen biak berriro erkatu.

      Metroa etorri da. Ez daki bere helmugara iristeko linea konbinazioa zein den, Chamartindik bai, zuzen-zuzen doa eta bi geltoki besterik ez dira, baina Operatik ez daki. Bagoi barruan planoa eskatu dio aldamenekoari. Metroa martxan ipini baino lehen berriro igurtzi ditu begiak, hiru segundoz itxirik mantenduz, eta ireki dituenean geltokiaren izena berrirakurri du: Opera. Ez, ez da konfusio bat. Planoan ikusi du behin bakarrik aldatu beharko dela lineaz lantokira ailegatzeko, baina kalkulatu du hala ere berandu iritsiko dela, hamar edo hamabost minutu berandu bederen.

      Beraz, dutxatik irten eta jantzi egin da; eta eskailerak jaisten zituen bitartean igo du berokiaren kremailera, in crescendo metalikoa leherketa gor batean bukatuz; eta orduantxe zimiko bat sentitu du hatz batean. Aber, aber, aber. Kiratsa darie berokiari eta jertseari. Ke eta gau usaina. Baina, atzo, Rosarekin zinematik irtendakoan etxera joan zen-eta zuzenean. Nola da posible. Metrora lagundu zuen, muxu eman zion, eta gaur arratsaldean ezkontzarako jatetxeak ikusteko lotu ziren. Ondoren etxera abiatu zen. Zuzenean. Eta orduan, zergatik buruko mina.

      Portaletik irten denean hotz izan du. Larruzko eskularru beltzak jantzi eta berokiaren lepoak igo ditu. Malda jaitsi ostean ezkerretara hartu du. Inoiz egoten ez den gimnasio baten ondotik igaro da. Metro ondoko kioskoan ez du egunero egiten duen bezala El Mundo erosi. Arraroa. Baina ez du uste gaur kioskorik zegoenik metro ondoan. Eta gainera, atzo ere ez al zuen arropa bera jantzirik.

      Parekoaren egunkariari titularrak ostu dizkio. Ben Laden. Lanera hamabost minutu berandu iritsiko dela kalkulatu du amorraturik. Ukabilak estutu ditu patrika barruetan. Lokamuts bat ote da dena. Bulegora iritsi nahi du, ordenagailu aurrean jesarri eta argi-piszinan murgildu. Eskuin eskuaz ezkerreko mahuka igo du ordularia begiratzera balihoa bezala, baina horren ordez eskumuturrean zimiko egin du indar osoz, disimuluan. Ez da lokamutsa.

      Ben Ladenen ezkutalekua aurkitu omen dute. Lurpean. Taliban armada batek babesturik. Chueca. Linea urdina hartu behar du. Jende oldean nahasturik irten da bagoitik, eta pentsatu du arratsaldean Rosarekin egongo denean ez diola diruari begiratuko, jatetxe garestiena hautatuko duela ezkontzarako, nola edo hala ordaintzea lortuko duela, eta Rosa asko poztuko dela.

      Linea urdin iluna hartu du trenaren zain egon beharrik izan gabe. Jesarri da, maletatxoa zango eta jesarlekuaren artean ipini du, betaurrekoak garbitu ditu. Izerdiak, alkandora ez ezik, berokia ere busti diola sumatu du. Hamabost minutu berandu iritsi ordez, zortzi edo hamar minutuko atzerapenarekin iritsiko dela kalkulatu du. Pixka bat lasaitu da.

      Gorputz osoa aurrerantz botaz makurtu du burua. Eskuak igurtzi ditu. Horrela ohartu da jantzirik daramatzan galtzerdiak ez direla bere galtzerdiak, berak beti grisak, urdin-ilunak edo beltzak baitaramatza. Jantzirik dituen hauek nerabe batenak dirudite, pailazo batenak, urdinak marra laranja eta ubelekin. Galtzerdi absurduak nola edo hala ezkutatu nahi ditu. Prakei beheraka tira die izterretatik, baina ezer ez, ez du lortu. Azkenean, bidaia zutik bukatzea deliberatu du.

      Rosari edo beste norbaiti kontatu nahiko lioke gertatutakoa. Baina gertatutakoa inori kontatuko ez dion susmoa dauka, are gutxiago Rosari. Iritsi da helmugara. Lunetei ukitutxo bat eman die, eskularruak jantzi ditu, hiriaren azalean barrendu da. Hotzak lasaitu egin du, ezpainak pitzatzen ari zaizkiola sentitu du, mingainarekin busti ditu. 09:06 dira, eta bai, zortzi minutuko atzerapenaz ailegatuko da.

      Bere bulegoa dagoen eraikin atarian dago. Prakak beheraka tiratu ditu badaezpada. Uste du bulegoko mahai atzean ez zaizkiola galtzerdiak ikusiko, eta erabakia hartu du ez dela egun osoan beste inon eseriko galtzerdiak aldatu arte. Igogailuan aitzakia bat landu du, departamentuko nagusiari esateko metroa hondatu egin dela, edo etxetik irten eta sua pizturik utzi duenez itzaltzera itzuli dela.

      Igogailuaren ateak ireki dira. Bulegorantz abiatu da. Bidean nagusia ikusi du bezero batekin hizketan. Aldarte onez agurtu duenez, ahaztu egin du erabili gabeko aitzakia. Bulegora iritsi bezain laster piztu du ordenagailua. Mahai gainean maletatxoa eta eskularruak utzi ditu, berokia erantzi du, Windowsaren aurkezpen soinua entzuterako eserita dago, lanean hasteko prest. Idazkariak kafesnea ekarri dio goizero bezala. Zurbil zaude, esan dio; Gaixo zaude?, galdetu dio. Gaixo ez, ez-ez.

      Bezero baten kredituarekin akrobaziak egiten itzuli da bere onera, telefono bitarteko ahotsei agindutxoak ematen. Orduan jo du sakelakoak, eta Jaimeren izena irakurri du, letra likidoetan: Jaime, 09:42. Hartu ordez, Rosari deitu dio bulegoko telefonotik, lanaren ostean bileratxo baterako deitu diola nagusiak eta, zazpiak eta erdietan gelditu beharrean, nahiago duela zortzietan gelditu jatetxeak ikusteko. Pentsatu du horrela astia izango duela galtzerdi berriak erosi eta koloredun hauek zakarretara botatzeko.

      09:47, Jaime berriro. Zergatik ote dauka bere izena sakelakoaren memorian grabaturik. Ez du entenditzen, baina badaki ez duela telefono deia erantzun behar, ez zaiola komeni. Eta eskua adatsetatik pasatu du behin eta berriz. Marrubizko xanpuaren usainaz osoki jabetzeko, zabal-zabal ireki ditu birikak, Amazoniako oxigeno guztia aurrean edukiko balu bezala, eta indar guztiekin hartu du arnasa. Kartazal ikurrak sakelakoan irakurri gabeko mezu bat duela adierazi dio. Telefonoa izterren artean ipini du, bulegoan dagoenean ez du erabiltzea gustuko. Tiene un mensaje no leído. Jaime. Asbrri 1 iztko etzra gaxk eon. Ao mirsgrria dzu. Brriz iksi nai zaitut. Gañea n gltzrdi kutunk laprtu dizkdzu;). Mezua behin irakurri eta ezabatu egin du. Sakelakoaren zaborrontziaren dantzak baino ez du lasaitu.

      09:51n bezero bati deitu dio, eta bere bizitza jarraitu du.

HAZIRA ITZULTZEA

Nire bizitzaren kontakizun hau, nire amaren bizitzaren kontakizuna izan da, nirearena izan den neurri berean; eta hala ere, berriro ere, inoiz eduki ez ditudan seme-alaben bizitzaren kontakizuna izan da, hala nola haien niri buruzko kontakizuna (...). Izaten inoiz utzi ez zitzaion izakiaren kontakizuna da hau, nik nire burua bilakatzen utzi ez nuen izakiaren kontakizuna.

The autobiography of my mother, J. Kincaid

Goizeko lehen esneak gaueko azken zigarrokinekin nahasten dira. Zigor eta Elenarentzat elkarrekin pasatzen dituzten lehen herriko jaiak dira, eta gainditu beharreko beste froga bat da hori bikote hasiberrientzat. Jekyll doktorea Hyde jauna bihurtzea gauza arrunta da, are arruntagoa galai ulerkorrenari trogloditaren sen falozentrikoenak bistaratzea, batez ere dozena erdi marra eta kubata litro bi irentsi ostean. Baina ez da halakorik gertatu eta, atxur logikoaz gain, ez da itxuraldaketa handirik izan ez bataren ez bestearen izakeran. Zezen plazan daude, bigarren jai eguna da, Coca-cola zaporeko muxuak goxoak dira, eta Elenak esan dio zezenak ikusi ostean amodioa egitera joango direla etxera. Zigorrek galtzaren gibel patrikan sartu dio eskua eta muxu miope bat eman aho ñimiñoan. Jendearen oihu eta algarek eten dute momentua, eta bikoteak eztandaren iturria bilatu asmoz begiratu du plazara. Berrogeita bost urte inguruko gizon bat, koadrodun eskuoihal bat lepoan, hondar gainean belauniko, hatzekin adarrak imitatuz xexena atakatu du. Xexenak airean bota du mozkorra trapuzko panpina baten antzera. Lurretik altxatzea lortu duenean, zakila atera eta xexenari aurpegian pixa egiten hasi zaio. Animaliak kontzentraturik dirudi, lurtar hori nola edo hala ulertu nahian. Bitartean, ganaduzale gazte batek besotik oratu du gizona, publikoaren kexuzko txistuei jaramonik egin gabe.

      Elena zurbil dago. Zigor barrez lehertzen ari da, Torero, torero garrasi eginez.

      —Goazen —esan du neskak albo batera begiratuz.

      —Zer dun, potxola?

      —Goazen —haserre, eta negar etiliko bati ekin dio, Zigorren brusa koloretsuaren gainean.

      Zigorrek burua laztandu dio, gertatutakoa oso ondo konprenitu gabe, eta Ez dun ezer gertatzen esan dio modu sinpatikoan, mozkorra bere aita dela esan dionean.

      —Gure aitak ere kristorena harrapatu zinan gabon gauean, eta gure amak bi aste eman zizkinan hitzik egin gabe. Pentsa nolako melokotoia.

      —Ezberdintasun bakarra duk hire aita ez dela alkoholikoa —Elenak destainaz—. Ala bai?

      Eta begiak itxi ditu negarrik ez egiteko, Zigorren kontra estutu da gehiago, desagertu nahian, eta hamar segundotan hamar destino posible bururatu zaizkio, Pascuako uhartea eta Siberiako estepa barne. Zigorrek galtzetako gibel patrika bietan sartu dizkio eskuak eta Lasai potxola errepikatu dio bi edo hiru aldiz.

      Egun hartan hasi da Zigor Elena deszifratzen. Egun hartan Elena Zigor maitatzen.

      Etxera abiatu dira. Bidea isilik egin dute, nahiz eta Zigorrek elkarrizketa bati ekiteko ahaleginak egin dituen. Paraleloki, elkarrizketarako gai posibleak bilatzen dituen bitartean, Elenaren hainbat jarrera ulertu ditu, gurasoei buruz inoiz hitz egin nahi ez izana kasu; eta gerritik oratu du errime.

      Zigorrek kafea prestatu eta Elenak dutxa hartu du. Elenak kaka guztia, itsua, gaua, alkohola eta aita gainetik kendu nahi ditu. Belaki naturalekin igurtzi du gorputza, negarrez oraino. Baina ate azpitik sartu den kafe egin berriaren usainak errealitatera irauli eta Zigor sukaldean zain daukala oroitu du. Maitagarria eta beratza da mutila, baina hala ere ez dauka argi aitari buruz hitz egin nahi dion edo ez. Konfidentzia horrek harremana sendotuko lukeena badaki, eta Elenari beldurra edo nagia ematen diote horrelako gauzek; orain arte beti saihestu izan ditu. Gainera, ez luke nobioa terapeuta bihurtu nahi. Ez daki. Eta horretan pentsatu du bainugelako lanbro fantastikotik sukaldeko gorritasunera irten baino lehenagoko istanteetan.

      —Kurasanak ekarri ditinat —esan dio Zigorrek ezer gertatu izan ez balitz bezala.

      —Bihar arte behintzat ez diat gertatutakoaz hitz egiteko gogorik, bale? —Elenak maitekiro—. Lanbrotua pasa arte ez behintzat.

      Zigorrek burua laztandu dio paternalismoaren eremuan labaintzen den keinu batekin. Baina Elenari gustatu egin zaio.

      Amodioa ohikoan baino modu bortitzagoan egin dute, eta bizilagunari txakurkume batenak iruditu zaizkion txilioak bota ditu neskak. Loak hartu baino lehen Elenak esan du:

      —Hiltzeko gogoa zaukaat.

      Eta lo hartu dute.

Maitemindu berri daude. Zigorren besapeak osatutako habian lo egiten du Elenak. Zigorri neskaren adats beltzek kilimak egiten dizkiote sudurrean. Euria hasi du eta parketaren gaineko putzua geroz eta handiagoa bihurtzen ari da. Itogina ere perfektua da Elenaren etxean. Hark bilatzen duen ukitu buhamea ematen dio zentimorik xahutu gabe. Egunsentia zimurtzen joan da, eta Homer Simpsonen beso beilegiek goizeko zortziak, zazpiak, seiak, bostak, laurak markatu dituzte iratzargailuan. Eguzkia berriro irten da eta berriro gorde eta berriro irten mila aldiz. Elenaren titi lehen mardulak beheratu egin dira, koxkor ikarati bihurtzeraino. Elenaren etxea desagertuz joan da, langile izerdituek adreiluak eraman dituzte orgatiletan, hirugarren pisua, bigarrena, lehena, behera iritsi arte, zementu zakuak kamioietara igo dituzte, eta kamioilari nagiak biltegi batera eraman ditu Los 40 Principalesen musika entzunez. Arkitektoa, sakelakoa gerrikotik zintzilik, orubean zehar paseatu da zigarroak erretzen eta galtzen behealdeak hautsez zikintzen, enpresa eraikitzailearen bazkideetako batekin Euskalteleko akzioez hitz egiten duten bitartean.

Dilistak edo beste eltzekari edo zopa bat dagoen bakoitzean kontzentrazio ahalegin itzela egin behar izaten du aita koilara ahoratu nahian ez ikusteko. Koilara biziduna, aitaren arrain begi margulak, eta bera han; likidoa nola isurtzen den entzun du, eta platerarekin talka egiten duenean, aitaren alkandora urdina marroiz zipriztindurik gelditzen dela irudikatu du, nahiz eta parean dituen azulejo karratuak zenbatzen jarraitu duen, goitik behera eta ezkerretik eskuinera; inoiz ez da tronpatzen, sukaldeko pareta horretan 112 azulejo zuri eta 32 loredun dago. Hamalau urte ditu.

      Gaur ohartu da amak ez duela beste amek bezala jaten, gauza arraroak egiten dituela, orokorrean ama arraroa dela, eta horregatik ez du aspalditik inor etxera bazkaltzera gonbidatu. Hortzetako tarteak arrain hezur batekin garbitzen begiratu du. Eta malabarismoak eginez murtxikatzen du janaria, hitz egin gabe, bere baitan sarturik erabat. Duela bi urte, hain zuzen ere, hamabi urte bete zitueneko urtebetetze egunean, Leire eraman zuen etxera, bi aste lehenago baimena eskatu ondoren. Garai hartan neska hura zuen lagun-mina, neska zoli beilegia, begian partxea izateagatik baztertua izan zena, baina betaurrekoak soilik janzten zituenetik poliki-poliki karisma irabazten ari zena. Ume guztiek egiten zituzten horrelako gauzak, gelakide bat etxera gonbidatu eta arratsaldean besteei kontatu, eta ondoren, autobus geltokian, konkistatu berri zuten konplizitate horretatik besteak ahal bezainbeste urrundu lagun-minari belarrira hitz eginez, gainontzekoen begirada bekaitza ere plazer. Berak ere izan nahi zuen inportantea. Horregatik gonbidatu zuen Leire. Baina ez zen giro. Bazkaria betiko bazkaria izan zen, salbu eta infiltratu bat zegoela familian. Leirek ez zuen berunezko itolarri hura arindu, eta koilara hotsek ozenegiak izaten jarraitu zuten. Ez zuten espagetirik ez saltxitxarik jan, bere gelakoek horrelako egunetan egiten zuten bezala, baizik eta garbantzuak eta amuarraina urdaiazpikorik gabe.

      Aitaren hitzek hautsi zuten monotonia. Orduan bakarrik hitz egin zuen bazkaritan, amak alkandora garbantzuen saltsaz zipriztindu zuenean:

      —No seas cerda, que tenemos invitados.

      Eta bazkalostean, eskolara burumakur joan zen Elena Leireren ondoan, eta autobus geltokian ez zuten beste neska-mutilek ohi zuen konplizitatea lortu. Biharamunean, jolas garaian, mutilekin futbolean aritzera joan zen, eta hurrengo astera arte ez zen berriro Leirerengana gerturatu.

      Ikastolan, arbeleko klarionak hazi egin dira, borobildu, hautsa gainetik kendu dute eta zilindro perfektu eta dirdaitsu bilakatu dira. Andereñoaren bisaian hiru zimur leundu dira eta masailak beratu zaizkio. 1984ko udaberria da.

Telebistari begira, konpasaren punta borragoma batean iltzaturik biraka ibiltzen du bere ardatzaren gainean, borragoma bitan zatitu arte. Amaren plater hotsak barreiatu dira etxeko geometriaren bazterretatik eta Elenak konpasa sartu du ustez borragomaren epizentroa den hartan. Aitaren pauso arritmikoa gerturatzen entzun du. Ama Aparta y vete a la cama esaten Que estás que das asco. Atzoko egin behar du marrazketako ariketa eta beldurrez askatu du konpasa kartapaziotik. Hurbildu zaionean hil egin nahi du edo, hobe oraindik, inoiz jaio ez izana desiratu du, heriotzak galera eta galerak mina baitakar, eta berak ez baitu min gehiago sentitu nahi. Aitaren esku gorrixka aldendu du kaskezurretik, bizilagunaren katuari hainbatetan ikusi dion mugimenduaz. Aitaren eskua orduan konpasaren gainean paratu da, eta Elenak hatzetatik erauzi dizkio metalezko besoak: Deja, que ya le preguntaré a la andereño cómo se hace, tú no sabes. Hil egin nahi du, baina oraindik ez daki zer den heriotza. Kontzentrazio pixka batekin agian lor dezakeen zerbait dela uste du.

      —Anda que no sé cómo no te da vergüenza que tu hija te vea así —logelako sarrailatik sartu da amaren ahots garratza.

      Gurasoen garrasiak sordinarekin ito nahian bezala, belarriak esku ahurrekin estali eta desestali ditu Elenak, olatu hotsak gogora ekarriz. Burusien azpian gorderik desagertu  nahi du betiko, aitaren hatsetik, irakaslearen hatz erakusletik, amaren betile zimeletatik.

      Logelako leihotik haratago, espaloi bazterretako hostoak gaztainondoetara itzuli dira kimu dardarati bilakaturik, eta frontoiak ez du gehiago Independentzia eta Sozialismoa aldarrikatzen, letra guztiak nerabe horail batek ezkutatzen duen spray pote gorri batean gorde baitira.

Ikastolako lehen bilerarako deitu zituzten gurasoak. Egun hartan bertan, bilera baino lehen, gurasoek euskaraz bazekiten edo ez galdetu zion andereñoak. Eta ezetz. Amak ba al daki? Ez. Aitak ere ez? Ez. Eta sekulako tristura sentitu zuen, estuasuna ezpain loratu berrietan, eta andereñoa begi lauso eta umelez ikusi zuen zerrendarekin aurrera egiten. Orduantxe lotsatu zen lehendabiziko aldiz. Txiki-txikia sentitu zen, akordatu zenean, gurasoak euskaldunak ez izateaz gain, aita beti mozkor egoten zela eta ama beti haserre, negarrez edo telebista ikusten. Eta desiratu zuen txiki-txikia izatea, oroimena ez zuenean bezala, amak zorriak kentzen zizkion garaira itzultzea.

      Elenak zorriekin jarraitu beharreko protokolo hura maite zuen, haiei esker amak bainatu egiten baitzuen bere esku pikartsuez, eta iruditzen zitzaion orduak ematen zituela harekin, zorriak banan-banan erauzten; eta esaten zion: Azkura handia daukat, eta gehiago bilatzeko. Bere ile bustian endredatzea besterik ez zuen nahi, ondoan eduki, bere buruarekin arduraturik, ulertzen ez zituen laneko gauzak kontatzen zizkion bitartean. Baina gutxi irauten zuen plazerak. Ate hotsa entzun orduko, zapata narrastiak komuneko atera gerturatu baino lehen, amak, Venga, ya vale esan eta bukatutzat ematen zuen bere egitekoa. Eta aitaren mozkorra Elenaren gelakide baten errua izango balitz bezala, behin esan zuen, atearen hotsa entzun orduko, Seguro que es la Andrea la que te ha contagiado los piojos; su madre es una marrana y siempre lleva a la chavala con el chándal sucio de huevo. Baina ordurako, nahiz eta oraindik neskatila izan, Elenak bazekien amaren haserrea ez zena Andrearen errua, baizik eta aitarena.

      Zorriek bartzak jaso eta bere burutik gelakide batenera jauzi egin dute atzerantz, eta han ere bartzak jaso eta beste bost gelakideren buruetatik igaro dira, harik eta maila bat gorago dagoen mutil betaurrekodun baten kizkurretan atseden hartu arte.

Lehenengo zauria datorkio burura, aitaren hatsa baino lehenagokoa. Gelako neska batek, Joanak, ama polit eta liraina zuen neska polit eta lirain batek esan zion Ze gizena dagoen zure ama, behi bat dirudi. Ordurako pentsatzen zuen agian ez zuela ama maite, baina Ze gizena dagoen zure ama entzun zuen hartan ohartu zen, ama gaiztoa izan zitekeela baina berak asko maite zuela. Geroago, haserretu zen egun batean, Gorda esango zion amari. Egun hartan elurra egin zuen eta amak aterkia eramatera behartu zuen Elena, nahiz eta neskatoak, ume guztiek bezala, malutak bere gorputzean pausatzea nahi zuen. Egun hartan oihukatu zion Gorda, ama bati esan ziezaiokeen potoloena esan ziolakoan. Eta negarrez irten zen elurretara.

Lanberatzen hasi baino lehen, malutak jausitako zerua adabakiz jostera itzuli dira. Gazte andana batek arrandegi izandako hartatik kontzertuetako afixak kendu dituzte. Se vende jartzen zuen lokala arrandegi izatera itzuli da.

Eguerdia da eta, lanetik irtendakoan, erosketak egitera abiatu da Elenaren ama. Haurdun dago, eta hankak eta gorputza handitu egin zaizkio. Loredun soineko berde bat soinean, polita dago. Txitxarro bat nahi du. Arrain saltzaileak zein izen jarriko dioten galdetu dio:

      —Seguramente que le pongamos Elena —eta sabel gainean paratu du esku biluzia.

      Elenaren amaren aurpegiak sagar gorriaren itxura hartu du haurdunaldiarekin. Bi hilabete barru jaioko da bere lehenengo umea. Pozik dagoela esan liteke. Elenaren aita ere pozik dago. Lanetik irtendakoan eta koadrilarekin ardo batzuk edan ostean haurraren logela egitera doa. Egurrezko sehaska bat fabrikatzen ari zaio, nahiz eta emazteak behin eta berriz errepikatu dion ez dutela behar, ahizpak ilobarena eman die-eta. Baina Elenaren aitak berak sortutako sehaska nahi du alabarentzat, gutxitan sentitu duen zirrarak harrapatzen du lan horretan buru-belarri sartzen denean. Eta ondo egin nahi du, txukun, bere alabatxoa izango denarentzat bailarako sehaskarik politena nahi du, eta berak egingo dio. Elenaren amak harrotasunez begiratzez du nola egiten duen lan. Haurdun dagoenetik gauez loratuta iristeari utzi dio, eta zortzietarako etxean da egunero. Inoiz baino gehiago maite du bere gizona, eta esan egin dio, beste hitz batzuekin:

      —Estás hecho un padrazo.

      Gizonak lan-tresnak utzi, ezpalak belaunetatik uxatu eta emaztearen tripa puztuaren gainean ipini du belarria.

Gainezka zeuden bularrei esnea joan zaie eta bularretakoaren handitasunean galdu dira. Sabelaren diametroa murriztuz doa abdomen laua izan arte, eta Elenarenak izango diren buru, beso eta zangoak difuminatuz doaz akuarela amniotikoan.

      Elena desagertu egin da. Amaren masailetako koloreak moteldurik daude. Zapaburu bipil batek obuluaren epela utzi du eta Falopioren tronpetatik barna gizontasunaren erreinu bakartira itzuli da betilun.

      Elenaren aita eta ama ezkontza batetik itzuli dira, berandu. Aita erdi mozkortuta dago, ama nekaturik. Oinetako mina dauka, egun osoa dantzan eman duelako berriegi diren zapata batzuetan itota. Ondo-edo pasa dute. Duela hilabete eskas estreinatu duten logelan biluzik daude hormak. Aita ohe gainean eserita dago, zapatetako lokarriak askatzen. Ama soinekoa aurpegiko pinturarekin zikindu gabe kentzeko kontortsionismoak egiten ari da. Aitak izterretatik oratu du eta judoko giltza dirudien batekin oheratu du. Elenaren amari grazia egin dio eta, uzkurkeriatan denbora galdu gabe, printzipioz beste larrualdi bat baino izango ez den horri lotu zaio. Izerditurik, aitak besapearekin osatutako habian hartu du lo amak.

Zigor esnatzen saiatu da, nahi gabean bezala. Oin puntekin oin gainak ukitu dizkio Elenari eta, aldi berean, besapea miazkatu dio. Arratsaldea da eta izerditurik daude. Zigorrek Egun on potxola esan dio, eta muxu bero bat eman. Elena gainean jesarri zaio trebeki. Ez du goizeko ikuskizuna gogoratu nahi, ez dio Zigorri betarik ere eman nahi Zer moduz hago tonu dramatikoan galdetzeko. Izango dute astia hitz egiteko. Eta Zigorren gainean mugitu da, leunki hasieran, geroz eta azkarrago.

      Aihen-belarrak gora egin du irmotasunez eta pertsianetako pintura zatiak urrun joan dira egun euritsuekin. Elenaren etxea altzariz populatu da eta paretetan afixa eta argazkiak jaio dira.

      Egunero hasiko balitz bezala, gaurko eguzkia atzokoa izango ez balitz bezala.

Nerea, Zigor, Asier, Kepa,

Gorkita, Aitzol, Gotzon eta Gariri

      Eskerrik hanitx:

      Landerri, nire belarri atzeko hats beti epela izateagatik, eskerrik hanitx.

      Izaro eta Saioari, zuen elefante bizkarretan atseden hartzen uzteagatik; Arrateri, noizean behin sudurra ukitzen uzteagatik; Josebari, habia abandonatuak okupatzen dituen mamuari.

      Haitz, Idoia, Zuri, Lurdes, Ibon, Kote, Nia, Oroitz eta Enarari.

      Amari. Eta aitari.