Pier Paolo Pasolini

itzulpena: IRENE HURTADO DE SARATXO MENDIETA

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© Pier Paolo Pasolini

© itzulpenarena: Irene Hurtado de Saratxo Mendieta

© edizio honena: Susa

2023o azaroa

Munduko Poesia Kaierak

bildumaren zuzendariak: Maialen Berasategi Catalán / Isabel Etxeberria Ramírez

http://kaierak.com

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

       Diziplina anitzetan aritzen diren sortzaileen artean bi joera nagusi bereizi ohi dira: batzuek banaketa argia egiten dute diziplinen artean, modalitate bakoitza gai eta hurbiltze-modu berezituetarako gordeta; beste batzuek, aldiz, kezka berberez aritzeko baliatzen dituzte sormen-modalitate guztiak. Pasolini bigarren multzokoa dugu. Poeta, nobelagile, zinema-zuzendari, pentsalari, kazetari eta irudigile, poesia du bere sormen-lanen ernamuin eta helmuga.

       Pier Paolo Pasolini 1922an jaio zen Bolonian, Mussolinik lehen ministro kargua hartu zuen urtean. Zazpi urte zituela idatzi omen zituen bere lehen bertsoak, amak akuilatuta, eta harrezkero ia etenik gabe lotu zitzaion poesia idazteari, 1975ean hil zuten arte. 19 urte zituen lehen poema liburua kaleratu zuenean, oraindik bere haurtzaroko Friuli eskualdean bizi zela. Handik hamar urte eskasera Erromara alde egin zuen amarekin, Friulin itogarria bilakatzen ari zitzaion girotik ihesi. Erroman ekin zion narratiba idazteari (Kale gorriko umeak nobela, euskaraz Fernando Reyren itzulpenean irakur daitekeena, 1955ekoa da), baita urte gutxira filmak egiteari ere. 1960ko hamarkadan zinemaren munduan buru-belarri aritu zenean gutxiago argitaratu bazuen ere —20 film luze, labur eta dokumental inguru zuzendu zituen 15 urtean—, ez zion poemak idazteari utzi.

       Pasolinik bi hizkuntza erabili zituen bere poesia lanetan: amaren friulera, gaztetxo zela Casarsan ikasi zuena, batez ere gaztaroko poemetan; eta italiera, aitarekin lotzen zuena, gehienbat Erromara iritsi eta ondorengo lanetan. Hizkuntza-hautu horrekin batera, molde eta interesguneetan ere bilakaera bat hautematen da haren poesian: hasierako poemak lerro eta ahapaldi laburragokoak dira, herri literaturaren estilizaziotik hurbilago daude, eta nabariagoa da haietan Pasolini gaztetxotan liluratu zuen sinbolismoaren eragina. Erromara iristearekin batera, ordea, eta komunismoaren begiradak gidatuta, haren poesia errebalez, etxolaz, lan-buzo urdinez eta miseriaz beteko da, eta hats luzeagokoak izango dira hemendik aurrerako aleak.

       Pasoliniren poemak irakurtzea deserosoa da. Bere herrikideen erretratu gordin eta zintzoa aurkezten digu, enpatiatik idatzia baina aldi berean gupidagabea. Ezinegonak zeharkatzen du Pasoliniren poesia oro: desirak erretako gorputzean kabitu ezinik errekonozitzen du bere burua (“amaigabea dut amodio-gosea, / arimarik gabeko gorputzen amodioaz”), baita inguratzen duen gizartetik urrun ere (“beha nago gizon hauei: nirea / ez bezalako bizitza batean heziak, / hain bestelakoa den historia baten emaitza”). Gogorra da poetaren begirada —gogorra ala gogortua, ezin jakin—, kritikoa, exijentea, eta bakanak dira zerbait edo norbait onesteko baliatzen dituen uneak. Era berean, harrigarriro profetikoak dira poemetako batzuk, lotsatzerainoko gaurkotasuna duen “Profezia”, kasurako.

       Urriak izan dira orain arte Pasoliniren poesia euskaraz irakurtzeko izan ditugun aukerak: Iñigo Aranbarrik Gramsciren errautsak liburuko izen bereko poema luzea osorik euskaratu zuen, eta Bego Montoriok eta Joserra Utretxek itzulitako ale solteak ere badira. Orain, haren poesiaren argazki panoramikoa dugu esku artean, Irene Hurtado de Saratxo Mendietak ahots goraz irakurtzera gonbidatzen duen musikaltasunez bikain ekarria.

ISABEL ETXEBERRIA RAMÍREZ

Eskaintza

Ene herriko ur-iturria.

Ez dago ene herrikoa baino ur freskoagorik.

Landa-aldeko amodio-iturria.

Haur hila

Arrats argitsua, ubidea

gainezka egiten, emakume haurdun bat

dabil belazean.

Gogoan haut, Nartziso, arratsaren

kolorea huen, hil-kanpaiek

jo zutenean.

Euria mugetan

Motel, euria ari zaik Zerua

hire herrialdeko etxeen gainean,

arrosa eta eztizko hire bisaian

laino jaio duk hilabetea.

Eguzki kez belztuak,

masustondoaren adaxkapean,

erretzen hau, eta mugetan

bakarrik hago, hildakoei kantuka.

Motel, barrez ari duk Zerua

hire herrialdeko balkoietan,

odol eta behazunezko hire bisaian

nare hil duk hilabetea.

David

Putzuan bermatuta, gazte gaixoa,

nigana jiratzen buru adeitsua,

irri larria begietan.

Hi haiz, David, zezen bat nola, apirileko egun batean,

barre dagien mutiko baten eskutik

eztiki heriorantz.

Ezkilen kantua

Arratsa iturrietan urtzen denean,

kolore margula du nire herriak.

Urrun nago, gogoan ditut igelak,

ilargia, kilkerren dardara goibela.

Arrosario-deia larreetatik hedatzen da:

hilik nago ezkilek jotzean.

Arrotza, ordokien gaindiko nire hegaldi gozoaz

ez beldurtu: amodio-espiritu bat nauzu,

urrundik itzultzen sorterrira.

Arrosariora

Lurrean astuna duk haragia,

zeruan, aldiz, argitsua.

Ez makurtu behakoa, gazte gaixoa,

itzalak pisatzen badik altzoan.

Egik barre, gazte arina,

gorputzean sentituz

lur bero eta arrea,

zeru heze eta argia.

Eliza xumearen erdian

bekatuz beterik duk ilundura,

baina hire argi ilaunean

barre zagik aratz baten patuak.

Nartzisoren dantza

Amodioz beltz nago,

ez mutiko, ez urretxindor,

oso-osorik lore baten antzo,

desirarik gabe dut desio.

Bioleten artean jaiki naiz,

argia urratzean,

kantu ahantzi bat abesten

gau aldaezinean.

"Nartziso!", esan dut nire kautan,

eta nire bisaiadun espirituak

ilundu du belarra

bere kizkurren distiraz.

Nartzisoren dantza (II)

Ni naiz bioleta eta haltza,

iluna eta zurbila haragitan.

Begi alaiarekin zelatan

nire bular mingotsaren eta

nire kizkurren haltza,

nagi dirdaiz urertzeko eguzkitan.

Ni naiz bioleta eta haltza,

beltza eta arrosa haragitan.

Eta bioletari nago begira,

larri eta samur distiraz

belusezko nire ezko argian

masustondoaren itzalpean.

Ni naiz bioleta eta haltza,

lehorra eta belaxka haragitan.

Bioletaren su leuna bihurrika

haltzaren albo zurrunetan,

islatuz nire bihotz zekeneko

uraren ke urdinean.

Ni naiz bioleta eta haltza,

hotza eta epela haragitan.

Nire heriotzaren eguna

Hiri batean, Triesten edo Udinen,

    ezkien etorbide batean,

udaberrian hostoek

    kolorea mudatzen dutenean,

    hilik eroriko naiz

horail eta garai

                   galdatan den eguzkipean,

eta betazalak itxiko ditut

zerua utzirik bere distiran.

Ezki berde epel baten azpian

    eroriko naiz herio beltzean,

zeinak barreiatuko dituen

    ezkiak eta eguzkia.

    Gazte ederrek

korri egingo dute

                   nik galdu berriko argian,

eskoletatik kanpo hegan,

ile-kizkurrak kopetan.

Ni gaztea izango naiz oraindik,

    alkandora argi bat soinean,

nire ile leuna euri gisa eroriz

    hauts mingotsaren gainean.

    Bero egongo naiz oraindik,

eta mutiko batek lasterka

                   etorbide epelean

eskua pausatuko dit

altzo kristalezkoan.

Etorriko da Kristo egiazkoa

Ez diat amets egiteko adorerik:

lan-jantziaren urdina eta gantza,

ez besterik nire langile-bihotzean.

Bi xoxengatik hilik bihotza, langile,

lan-buzoari izan diok herra,

eta galdu ametsik egiazkoenak.

Bazen ametsak zituen mutil bat,

lan-jantzia bezain urdina.

Etorriko duk Kristo egiazkoa, langile,

egiazko ametsak egiten irakastera.

Gazterik onenak

Jauna, bakarrik gaude,     ez diguzu sekula deitzen!

Ez sekula behatzen,     egunez egun, urtez urte!

hemen Gure iluna,     han Zure argia,

gure gaitzerako ez duzu     amorrurik, ez gupidarik.

Hogeita hamar mendetan     ezertxo ere ez da aldatu,

herriak bat egin zuen     eta baturik borrokatu,

baina gure gaitza     gutako bakoitzaren gaitza da,

eta gaizkia eta ongia     bereizten dakien bakarra Zu zara!

Lanegunak! Egun hilak!     Agertu da gurdia

estaziorako bidean,     plaza lasaian barrena,

eta gelditu da     harmailadi berriaren aurrean,

kirrinkaz, eguzki motelak     kiskalitako hartxintxarretan.

Langak daude jaitsirik,     bi kamioi zain,

zaborren, akazia     lehorren artean geldi,

eta emakume xahar bat     bultzaka gurditxoari,

zapi-mutur bat     grinaz estutuz hortzekin.

Harmonikako mutilak     jotzen egin du jauzi,

eta gaztetxoena,     zartailua gerrian, zaldiari

belar ondua emanda,     sartu da dantzan

salmahai ondoko     beste harroxkoen gibelean.

Erdi berdoztuta kantari,     goizean goizik,

zapi gorriak eztarri     inguruan loturik,

lau litro ardo eskatu dute     ahots zakarrez,

eta kafea neskentzat,     isilik baitaude negarrez.

Zatozte, trenak,     eramangazte hauek kantari,

beren brusa ingeles     eta elastiko zuriekin.

Zatozte, trenak, eraman     urrun gazteak,

munduan bilatzera     hemen galdurik dena.

Eraman, trenak, mundura,     ez dezaten egin barre,

sorterritik deserritutako     gazte alai hauek!

San Joan gaua

Neskatxak biluzik doaz baratzera,

San Joan ilargiak bustitzen dituela.

Sagarrondo azpian etzanik larrugorri,

behaka izar barreiatuei eta lainoei.

Busti gaitzazu, San Joan ihintza!,

neskak kantuan ahapeka,

sagarrondo beltz-beltzaren pean etzanda:

Cuarnussa, Piela, Batistona.

Zeinen ederrak neskatxak, xorgin horiek!

Haien sabel ihintzez bigunak

elurraren antzo dirdaiz, ekaineko ilargipean.

Tartean, mutikoak kantari... han, mundu urrunean.

Nartziso eta arrosa

Ez Nartziso, ispilua

ari duk dirdaiz hildako

nire otso-haurtzaroko

belaze muskerrean...

Arratsalde on, Deabru,

barrez aditzen al didak?

Ez diat ahoa irekiko,

ulertu eta amore ematen diat.

Ispiluaz ari ninduan,

argi hutsa baizik ez baita,

islatua, oihartzun

poetikoen habia.

Ez, Nartzisok zerikusirik ez,

aski begiratu ziok bere buruari;

eta, behingoz bada ere,

aurre egingo diat ausarki.

Ametsa, ezaxola edo

memoria, ez zakiat,

zilarrezko ispilua distiraz zagok

belaze ilunean, bakar.

Mendean hartu naik

bere arratseko inarrak,

paisaiaren itzal hitsen

artean geldi kirika.

Hator, Deabru maitea,

ikus dezagun batera

Nartziso ez dagoela

ametsaren zilarrean.

Ez da azaltzen irria

hire gorrotozko ahoan?

Hartu egik arrosa bat,

adiskide, baratzean.

Moralitatea, poesia

edo ederra, ez zakiat,

arrosa hau luzatzen diat

bakarrik dadin isla.

Haragia eta zerua

Oi, amaren amodioa,

erdiragarria, altzoen

sekretuak blaitutako

gorputzen urreengatik.

Eta jarrera kuttunak,

lohadar hobengabeetan

barre dagien lurrin

lizunaz oharkabeak.

Ileen distira

astunak… begiraden

zabarkeria krudelak…

arreta ez leialak…

Zotin leun-leunek

ernegatuta naiz etxeratzen

irribarre ederrekin

haragia kiskaltzen.

Eta erotu egiten naiz

laneguneko gau-minean

beste mila gauren ondoren

sugar lizun honek jota.

Aingeru lizuna

Hemen naiz, beraz,

nire presentziarekin

intimitate erabatekoan,

maite dudan aingeru lizuna.

Hau da hau izu antzua,

hertsatzen nauena ukitzean

amodioz seguru mutikotan

maite nuen gorputza.

Baina ez dakit ikaratzen,

ez dakit etsitzen…

Bizitzarik ez dakarren Jainkoari

ez hiltzeko diot eskatzen.

[begi eta ile solteetatik gertu]

Begi eta ile solteetatik gertu

kopetaren gainean, zuk, argi txikia,

adigabe gorritzen nire paperak.

Gaztetxotan kiskaltzen nintzen gau beranduan

zure argi margularekin, eta bakanetan

entzuten ziren haize-ufadak eta kilker bakartiak.

Orduan, geletan, ahanzkor

zeuden lo ahaideak, eta anaia

horma mehe baten bestaldean zetzan.

Orain non dagoen, argi gorrixka, ez duzu esaten,

baina izarniatzen duzu; eta hasperenka

dabil belaze mortuetan kilkerra;

ama ispiluaren aurrean orrazten da,

zure argia bezain zaharra den usadioaz,

bizirik ez den seme hura gogoan.

[ai, jada ez da niretzat edertasun kristalezko hau]

Ai, jada ez da niretzat edertasun

kristalezko hau, udaberri garratz hau;

oihu bat, bozkariozkoa bada ere, eta azpiratuko nau.

(Leiho-saretak itxi eta bakarrik utziko dut

mundua bere zeruetako zilarrarekin).

[heldua?]

Heldua? Ez, inoiz ez, existentzia bera bezala,

ez baita sekula ontzen —beti berde,

egun ederretik egun ederrera—,

ez dut beste aukerarik, misterioaren

monotonia zoragarriari leial izatea baizik.

Horra zergatik zorionean

ez dut sekula etsi,

horra zergatik nire erruen atezuan

ez dut sekula izan benazko ausikirik.

Bat, beti esangabekoarekin bat,

naizenaren sorburuan bertan.

[hi gabe egiten nian buelta, hordi antzean]

Hi gabe egiten nian buelta, hordi antzean,

jada ezin bakarrik egon, arratsean,

hodei ahituak urtzen direnean

baitezpadako ilunean.

Mila aldiz izan nauk bakar-bakarrik

ene bizialdian, eta arrats berdinek

mila aldiz ilundu zizkidatek begietan

belarra, mendiak, landak, hodeiak.

Egunez bakarrik, eta gero zorigaiztoko

arratsaren isilean. Eta orain, hordirik,

hi gabe egiten diat buelta, nire ondoan

itzala besterik ez dagoela.

Eta mila aldiz egongo haiz nigandik urrun,

eta gero, betiko. Ez zakiat nola bridatu

kolkotik gora datorkidan larritasun hau;

bakarrik egotea.

[hil egiten da adierazten ez dudana]

Hil egiten da adierazten ez dudana.

Ez dut nahi ezer hiltzea nigan.

Eromenaren hondarreraino

ahitzea da nire orgasmoa,

aurreztea, malkorik ez galtzea

da nire orgasmoa…

Maniakoaren sukarrak astintzen nau

berandu iristeko, lipar bat

galtzeko ideiaren aurrean: bizitza

gehiegiri egin behar dio aurre bizidun honek,

nik indarrik gabe elikatuta.

Hondeamakinaren negarra

[zatiak]

                   I

Soilik maitatzeak, soilik ezagutzeak

axola du; ez maite izanak,

ez ezagutu izanak. Larritzen du

amodio burutu baten bizipenak.

Arima ez baita gehiago hazten.

Hemen, gauaren bero sorginduan

—zeina behean den gainezkatzen,

ibai-mangunen eta hiriaren

ikuspegi argiz zipriztindu motelen

artean—, milaka bizitza durundiz,

desamodioa, misterioa eta zentzumenen

miseria, etsaitu egiten zaizkit

munduaren formak, atzo bertan

existitzeko arrazoi nituenak.

Unatu eta akiturik noa etxera,

merkatuen plazatxo ilun eta

ibai-portu aldeko kale hitsetan barrena,

azken belardiekin nahasiriko etxola

eta biltegien artean. Han heriozkoa da

isildura; baina, behean, Viale Marconin,

Trastevereko estazioan, eztia

dirudi oraindik arratsak. Beren aldiri,

errebaletara bueltan moto arinetan

—lan-buzoak edo -galtzak jantzirik,

baina jai-grina sutsuz prestu— gazteak,

lagunak atzeko eserlekuan dituztela,

zikin, irribera. Azken bezeroak,

zutik, ozen kalakan gauean,

han-hemen oraindik argiz eta

erdi husturiko lokaletako mahaietan.

Hiri eder eta dohakabea,

irakatsi didazu gizonek, alai eta

anker, haurretan ikasten dutena,

bakezko bizitzaren handitasuna

agerian duten gauza txikiak:

kaleko jende-mulkoan urrats irmoz eta

erne ibiltzea, beste gizon bati dar-dar

egin gabe mintzatzea, ez lotsatzea

diruari begiratzeaz, ikuskatzaileak

atzamar nagiz zenbatzen duelarik,

udako kolore betierekoz joan doazen

fatxaden aurrean izerditurik;

neure burua defendatzea, iraintzea,

mundua begien aurrean eta ez bakarrik

bihotzean edukitzea, ulertzea

nik izan ditudan grinak gutxik

probatzen dituztela; ez ditudala

anai-arreba, eta, haatik,

anai-arrebak direla, hain zuzen,

giza grinak izanik, alai, osorik

eta axolagabe bizitzen baitituzte

arrotz zaizkidan esperientziak.

Hiri eder eta dohakabea,

hartaratu nauzu dastatzera

bizitza arrotz horren esperientzia,

erakutsi arte zer zen

mundua bakoitzarentzat.

Ilargia, hil hurren bera bizigai

duen isilean, zurbiltzen da lama

bortitzen artean, zeintzuek, doilorki,

bizitzaz gabetutako lurrean,

argitu gabe itsutzen dituzten

etorbide eder eta kalexka zaharrak,

eta mundu osoan ditu islatzen,

han goian, hodeitzar epelen batek. Hau da

udako gaurik ederrena. Trastevere,

ukuilu zaharren lasto-usainaz,

taberna hutsen keruaz, ez dago lo

oraindik. Zokondo ilunak, pareta lasaiak,

zurrumurru sorginduekin burrunban.

Gizonak eta mutilak itzultzen dira

—jada eguzkiak jotako argi-girlanden pean—,

ilunak eta zaborrak ostendutako beren

kaleetarantz, urrats nagi hori egiten,

benetan maite nuenean, benetan

ulertu nahi nuenean nire arima

gehien atxikitzen zuen urratsa. Eta,

orduan bezala, kantari ezkutatzen dira.

                         II

Koliseoko katu bat bezain behartsu,

errebal batean bizi nintzen, dena kare

eta hauts, hiri eta landa-aldetik urrun,

egunez egun estututa

autobus hondatu batean, izerdi

eta hersturazko oinazea zela

joan-etorri bakoitza. Ibilaldi luzeak

gandu beroan, ilunabar luzeak

mahai gaineko paper nahasien aurrean,

kale lokaztuetan, hormatxoen eta

leiho-oholik gabeko eta oihaldun

ateekiko etxola kareztatuen artean...

Oliba-saltzailea, piltzarketaria han-hemen,

beste errebalen batetik bueltan, salgaia hain

hautseztaturik non ebatsia baitzirudien,

eta haien hazpegietan krudeltasuna,

ama zorrotz eta gosetia dutenen

bizioekin zahartutako gazteena.

Mundu berriak biziberritua,

aske, azaltzen ez dakidan sugar,

hats batek erruki barearen itxura

zion ematen errealitateari, zeinak

apal eta zikin, nahasi eta itzel

zuen irakiten hegoaldeko periferian.

Nirea bakarrik ez zen arima bat nigan,

arima txiki bat hazten zen, mundu

mugagabe hartan, maitatua izan

gabe ere maite zuenaren pozak hornitua.

Eta dena argitzen zuen amodio horrek.

Agian mutiko batena, ez besterik, baina

era heroikoan zaildua jada historiaren

oinetan ernatutako eskarmentuaz.

Munduaren erdigunean nintzen,

errebal triste, beduino eta belaze

horixken mundu hartan, zeintzuk

bakerik gabeko haizeak laztantzen zituen,

Fiumicinoko itsaso epeletik etorrita

edo landa-aldetik, han non hiria

taberna-zuloen artean galtzen zen;

eta mundu hura soilik zezakeen mendera

—espektro karratu horixka, gandu

horixkan, mila leiho itxiren ilara

berdinek zulatua— Presondegiak,

soro zahar eta landetxe

lokartuen artean. Papertxoak

eta hautsa, haize finak itsuki hara

eta hona eramanak; emagalduen

oihartzunik gabeko ahots gaixoak,

zeinak —Sabiniar mendi eta

Adriatikotik etorriak— jada hemen

ziren kanpatuak, eta, ondoan,

mutil zakar eta ustelen saldoa,

elastiko nabarmenegien zarpailak

eta galtza motz gris margulak soinean;

eguzki afrikarrak, eurite zalapartatsuak,

kaleak lohi-uholde bihurtzen zituztenak;

autobusak azken estazioetan,

beren zokondoan hondoratuta,

belar zuriko azken sailaren ondoan,

eta zabortegi garratz, sutsuren bat...

Munduaren erdigunea zen, eta

harekiko nire amodioa historiaren

erdian zegoen: jaiotzen ari zenez artean

amodioa zen heldutasun hartan,

dena zegoen argitzeko zorian

—argi zen!—. Haizearen agerian

zen errebal hura, ez erromatar,

ez hegoaldeko, ez langile, bizitza

zen bere argirik gaurkotuenean:

bizitza, eta bizitzaren argia,

artean proletarioa ez zen

anabasaz betea;

ez bertako zelularen egunkari

gordinak eta aldizkariaren

azken inarrosiak nahi duen gisan:

eguneroko existentziaren hezurra,

hurbilegia izateagatik, aratza,

doilorki gizatiarregia izateagatik,

absolutua.

                         III

Eta orain etxe aldera, urte haietaz aberats,

hain urte berri, non sekula ez nuen pentsatuko

zahartuko zirenik arima honetan, zeina baita

haiengandik iragan orotatik bezain urrun.

Igo Gianicoloko etorbideak, gelditu

bidegurutze modernista, plazatxo arboladun,

harresi-puska batean —jada hiriaren mugan,

itsaso aurrean zabaltzen den ordoki

izurtuan. Eta ernatzen zait berriz ariman

—geldo eta ilun, bere lurrinean

abandonatutako gaua nola—

hazi bat, fruitua emateko onduegi jada,

ahitu eta basa bihurtu den

bizitza baten buruan...

Hona hemen Villa Pamphili eta,

horma berrietan distiran

argi barean, bizi naizen kalea.

Nire etxe ondoan, adur iluna

baizik ez den belar gainean,

arrasto bat, zulatu berriko zangetan,

toban —suntsipen-amorru oro abailduta—,

goraka eraikin urri eta

zeru-pusketen kontra, bizigabe,

hondeamakina bat...

Zer atsekabek hartzen nau, lanabes

akitu hauen aurrean, han-hemen barreiaturik

lokatzean daudela, zatar gorri hau ikusirik,

asto batetik zintzilikatuta, gauak

goibelen dirudien zokondoan?

Zergatik, odolezko pintura itzali honi,

egiten dio aurre nire kontzientziak itsu-itsuan,

zergatik da ezkutatzen, damu obsesibo batek jota ia,

zeinak erabat samintzen duen azken batean?

Zergatik dago nire baitan sekula

bete gabeko egunen sentimendua,

hondeamakina hau zurbiltzen den

izarrarte hilean dagoen bera?

Eranzten naiz Via Fonteianan

jendeak lo dagien mila geletako batean.

Hondea dezakezu dena, denbora:

esperantzak, grinak. Baina ez bizitzaren

forma aratz hauek... Gizakia horietara

mugatzen da, esperientzia eta fedea

aserik daudenean munduan...

A, Rebibbiako egunak,

premia-argi batean galdutzat

nituenak eta orain hain libre direnak! [...]

                   VI

Goizeko eguzkiaren sugar

abandonatuan —zeina berriz den

galdatan, obrak laztantzen,

leiho-ateak berotzen—, dardara

etsiek harramazkatzen dute isila,

beren esne mindu, plazatxo huts eta

xalotasunaren zaporez betea erabat.

Zazpietatik aurrera gutxienez, dardara

hazten da eguzkiarekin. Dozena bat

langile zaharren soslai urria, zarpailak

eta izerdiak erretako elastikoak

aldean, haien ahots bitxiak, eta

lokatz-mokor barreiatu eta

luizien aurkako haien borrokak,

itxuraz, lurrikara horretan urtzen direla.

Baina hondeamakinaren eztanda

tematien artean —itsuki zatikatzen,

itsuki barreiatzen, itsuki oratzen,

xederik gabe antzean—,

bat-bateko oihu gizatiar bat da

ernatzen eta tarteka errepikatzen,

hain oinazez zoratzen,

non bat-batean giza itxuraz gabetu,

eta kirrinka hil bihurtzen den.

Gero, astiro, argi bortitzean da berpizten,

eraikin itsutuen artean, berri,

berdin, azken trantzean hil hurren

denak baizik ezin egin dezakeen garrasia,

itsas brisara leun batek eztiturik oraindik

dirdaiz den eguzki krudel honen azpian...

Garrasika ari da, hilabete eta

urteetako goizeroko izerdiz urratua,

harginen saldo mutuak lagundua,

hondeamakina zaharra; baina

harekin batera, lur epel iraulia,

eta, XX. mendeko zeruertzaren muga

laburrean, auzo osoa…

Eta hiria, jai-argira

jaulkirik —eta mundua—.

Negarrez ari da amaiera izanda

berriz hasten den oro. Belaze edo

zelaigune zabala izanda patio —argizaria

bezain zuri— bihurtzen den

oro, gorrotozko apainduran erkindua;

eguzkitan okertutako pareta luzitu berrien

merkatu zaharra izanik ia,

min sorra den ordenan, etxebizitza-bloke

berri bihurtu den guztia.

Negarrez ari da, hobetzeko bada ere,

mudatzen den guztia. Etorkizuneko

argiak zauritzen gaitu etengabe;

hona hemen, kiskaltzen, eguneroko gure

ekintza bakoitzean, larritzen, adoretzen

gaituen konfiantzan ere, langile

hauenganako bulkada gobettiarrean,

zeintzuek, beste giza frontearen auzoan,

haizatzen duten isilean

esperantzaren zatar gorria.

Erromaren berragerpen poetikoa

Jaungoikoa, zer ote da hil-oihal isil hori

zerumugan, garrak darizkiola...

lizunezko bisuts-leku hori —odolezko

arrosa—, hemen, mendi-magaletatik

itsaso harrotu itsuraino doana...

lainoan ostendutako sugarren kabalkada hori,

Vetrallatik Circeorako ordokia

nahasarazten duena Afrikako zingira batekin,

laranja-kolore hilkorra dariola...

Gandu zikinen beloa da

aho zabalka, kiribilduta

zain zurbiletan, lerro lehertuetan,

sukartutako gongoiletan; han, non

Apeninoko haranak, zeruko dikeen artean,

isurtzen diren Agro lurruntsuan eta itsasoan;

baina —ia ontzi edo galburu

itsasoan, itsaso beltz pikortsuan—

Sardiniak edo Kataluniak

—mende eta mendetan kiskaliz

islatu ordez amestu egiten dituen

ur gaineko sutetzar batean—, irristaka,

azkenik jaurti dute itxuraz

beren egur guztia, oraindik gori —dena

hiri-txingar xume edo suak irentsitako etxola—,

hodei-eremu hauetan,

Lazio gainean zurbildu arte.

Baina jada kea da dena, eta harrituko zinateke,

sutearen hondarren barruan,

entzungo balira haur hezeen deiak

ukuiluetatik, edo kanpai-hots ederrak,

etxaldetik etxaldera burrunbaka,

Via Salariatik —zerutik dilindan nola—

begiesten diren goiti-beheiti soiletan,

hondamen erraldoi batean

galdutako su malenkoniatsu

horretan. Orain bere sumina

odolustu eta margultzen da,

irrits handiagoa hauspotuz misterioari,

han, hauts garreztatu horien azpian

—ia hil-oihal zerutar bat—, non Erromak

bere errebal ikusezinak goritzen dituen.

Erromako gaualdia

Nora zoaz Erromako kaleetan barrena,

trolebus edo tranbian, jendea

itzultzen ari dela? Heriosuharrean,

grinaz, etxeratzen ari direnen lan lasaia

ordu honetan zain bazenu bezala?

Afalondoa da, orain du haizeak

milaka sukaldetan galdutako

familia-miseria beroen dasta,

argiztatutako kale luzeetan, gainean

izarrek zorrotzago zelatatzen dutela.

Auzo burgesean bakea da nagusi,

eta horren barne denak daude pozik,

baita zitalki ere, eta nahiko lukete

beren bizitza gauero hartaz bete.

Ai, desberdin izateak —errudun den

munduan ere— esan nahi du ez izatea errugabe…

Zoaz, bihurgune ilunetan behera,

Trasteverera doan etorbidean:

hor, geldi eta asaldaturik,

aterata bezala behinolako lohietatik

—heriotzari eta oinazeari egun bat

erauzi ahal dionak goza dezan—,

hor, Erroma osoa duzu oinetan…

Behera egin, Ponte Garibaldi zeharkatu,

petrila jarraitu hatz-koskorrekin

harriaren ertz marraskatua joz,

gogorra, gauak platanondo epelen

gangaren gainera samur isurtzen

duen beroan. Sekuentzia bateko

xafla margul, beste ertzean,

zeru histua betetzen, berunezko,

lau, etxebizitza-bloke horixken

teilatupeak. Eta ni behaka, hezurrezko

harzola koskatuetatik ibiliz, edo are,

usnaka, prosaiko eta hordi —izar

zahartuz eta leiho ozenez zipriztinduta—

familia-auzo handia:

uda ilunak du leuntzen,

heze, Lazioko belazeetatik haizeak

euriarekin errail eta fatxadetan

barreiatutako ufako zikinen artean.

Eta a, zer usaina —bero bete-betean,

espazioa bera trinkotzen—,

harresitik, hemen behean:

Sublicio zubitik Gianicoloraino,

kiratsa nahasten da bizitza ez den

bizitzaren hordikeriarekin.

Ponteko mozkor zaharrak,

aspaldiko prostitutak,

gazte-jende mordoa noraezean

hemendik igaro diren seinale lizunak:

arrasto likitsak, giza kutsuaz,

hara hor mintzatzen, bortitz eta geldi,

gizaki hauetaz, beren plazer makur

hobengabeez, zorigaiztoko xedeez.

Erromako azpiproletarioen aberastasun-nahia

Beha nago gizon hauei: nirea

ez bezalako bizitza batean heziak,

hain bestelakoa den historia baten emaitza,

eta berriz elkartuta, anaituta ia, hemen,

Erromaren azken forma historikoan.

Beha nago: guztiei darie labanaz

lo dagien artzainaren jitea; beren

urinetan ilundura trinkoa da hedatzen,

Belliren ikterizia pontifikala,

ez purpura, ezpada gorrixka motela,

behazun egosia. Azpiko arropa,

fin eta zikin; begietan, ironia,

bere kar heze, gorri, lohia iragaziz.

Arratsean daude erakusgai,

lur eremuetan ia, isilean galdutako

kalezuloz, murruz, ezkaratz

eta leihatilez egindako erreserbetan.

Egiaz, beren grinen artean lehena,

aberasteko desira: beren lohadar

garbitu gabeak bezain likitsa,

ostendua, eta, aldi berean, agerikoa,

batere ahalkerik gabea; nola

ahalkerik gabeko harraparia —aurrez

dastatuz mokadua mantso jira-hegaka—,

edo otsoa edo armiarma; dirua gutiziatuz,

ijitoek, mertzenarioek, putek bezala:

arranguraz, ez badute; lausengu zitalak

ahoan, eskuratzeko; plautinoki loriatzen,

patrikak beterik badituzte.

Lanean arituz gero —abere-hiltzaile mafioso,

zabor-biltzaile anker, saltzaile maritxu,

tranbialari sumindu, kale-saltzaile tisiko,

zakurrak bezain peoi on—,

lapur-itxura ere badute:

maltzurkeria gehiegi zain horietan...

Amen sabeletik dira irten,

espaloi edo historiaurreko belazeetan berriz

elkartzeko, eta historia guztietatik bazter

nahi dituen erregistro batean dituzte inskribatu...

Aberasteko duten nahia, beraz,

gizatxarrena da, aristokratikoa.

Nirearen antzekoa. Bakoitzak berea gogoan,

apustu estugarria irabazteko, esateko: “Eginda”,

errege-imintzio batekin...

Gure esperantza ere itsua da:

estetikan oinarritua nirea, anarkikoa haiena.

Pinpirinak zein azpiproletarioak

sentimenduen ordena hierarkiko bera

dute zain: biak historiatik kanpo, sexu

eta bihotzaz gain bestelako itzurbiderik

ez duen, zentzumenez gain bestelako

sakontasunik ez duen munduan.

Non poza poz den, oinazea oinaze.

Kritikari katolikoei

Sarritan poeta batek salatzen eta kalumniatzen du bere burua,

puzten du, amodioagatik, bere desamodioa,

puzten du, bere burua zigortzeagatik, bere xalotasuna,

puritanoa eta samurra da, zurruna eta alexandrinoa.

Zorrotzegia ere bada herentzien eta

biziraupenen seinaleak aztertzean:

ahalke handiegia du, gainera,

arrazoimenari eta esperantzari zerbait emateko.

Bada, gaixoa bera! Ez dago lipar bat ere

zalantzarako: aski da aipa dezagun!

Erradikal batzuei

Espiritua, duintasun mundutarra,

      goranahi azkarra, dotorezia,

janzkia ingeles eta zirtoa frantses eran,

      judizioa zenbat eta liberalago orduan eta latzago,

arrazoia errukiak ordezkatua,

      bizitza apustu gisa jaunen moduan galtzeko,

horra zerk galarazi dizuen nor zareten jakitea:

      arauaren eta kapitalaren morrontzako kontzientziak.

Printzeari

Eguzkia itzultzen, arratsa abailtzen bada,

      gauak geroko gauen zaporea badu,

iduri badu euri-arrats bat itzultzen dela

      gehiegi maitatu eta inoiz erabat atzitu gabeko garaietatik,

jada ez naiz zoriontsu, ez dut gozamenik ez atsekaberik hortik,

      jada ez dut bizitza osoa nire aurrean sentitzen...

Poeta izateko, denbora aski behar da:

      orduak eta orduak bakardadean dira modu bakarra

taxutzeko zerbait, indarra, abandonua, bizioa,

      askatasuna den zerbait, kaosari emateko estiloa.

Nik, orain, denbora gutxi dut, herioaren erruz,

      gainera baitatorkit, gaztaroaren ilunabarrean.

Baina baita gure giza munduaren erruz ere,

      behartsuei ogia eta poetei bakea galarazten baitie.

Neure buruari

Mundu errudun honetan, erosi eta mendratu besterik egiten ez duen munduan,

      ni naiz errudunena, mingostasunez garraztua.

Aita Santu bati

Zu hil baino egun batzuk lehenago, herioak

      zure garaikide batengan jarriak zituen begiak;

hogei urterekin, zu ikaslea zinen, bera peoia;

      zu noble eta aberatsa, bera mutiko plebeioa;

baina egun berberek urreztatu dute zuen gainean

      hainbeste berritzen ari zen Erroma zaharra.

Ikusi ditut gorpuzkiak, Zucchetto gaixoa.

      Hordirik zebilen gauez merkatuen inguruan,

eta San Paolotik zetorren tranbiak jo eta herrestan

      eraman zuen bide-tarte batean platanondoen artean;

han gelditu zen zenbait orduz, gurpilen azpian;

      batzuk inguruan metatu ziren behatzeko,

isilik: berandu zen, oinezko askorik ez.

      Zu existitzen zarelako dagoen gizonetako batek,

polizia zahar batek, hantustez neurria galduta,

      oihu egiten zien alderatzen zirenei: “Utikan, arraioa!”

Gero anbulantzia etorri zen bila;

      jendea lekutu, piltzarren bat geratu zen han eta hemen,

eta aurrerago, gaueko taberna bateko jabeak

      —ezagutzen baitzuen— esan zion etorri berri bati

Zucchetto tranbiaren azpian zela eroria, hilik.

      Handik gutxira, zu zinen zendua; Zucchetto zen beste bat

Erromako zure giza erkidego zabalean,

      gizajo mozkor bat, familiarik eta ohantzerik gabea,

gautxori usua, auskalo nola biziko zena.

      Zuk tutik ez zenekien hartaz, eta tutik ez dakizu

bere moduko milaka kristauz.

      Agian gordinki ari naiz galdezka nire kautan zergatik

Zucchetto bezalako jendeak ez zuen zure amodioa merezi.

      Parte txarreko toki batzuetan amak eta haurrak

antzinako hauts, behialako lohi batean bizi dira.

      Zu bizi zinen lekutik ez oso urrunera,

Done Petriren kupula ederra begi-bistan,

      Gelsomino da toki horietako bat...

Harrobiak erdibitutako mendia, eta, haren oinetan,

      putzu baten eta etxe berrien ilara baten artean,

eraikin ziztrinen multzo bat, etxeak gabe txerrikortak.

      Aski zatekeen zure keinu, hitz bat,

zure seme-alaba horiek izan zezaten etxea;

      baina ez zenuen keinurik egin, ez hitzik esan.

Inork ez zizun eskatzen barkatzeko Marx!

      Milaka urtetik besteratzen den baga eskerga batek

harengandik, haren erlijiotik zintuen bereizten;

      baina zure erlijioan ez al da errukiaz mintzatzen?

Milaka gizaki zure aitasantutza-aldian,

      zure begien aurrean, bizi izan dira ukuilu eta txerrikortetan.

Bazenekien: bekatu egitea ez da gaitz egitea;

      on ez egitea, horra zer den bekatu egitea.

On egin zenezakeen erruz! Eta ez zenuen egin:

      ez da izan zu baino bekatari handiagorik.

Gaur egungo idazleei

Beha nagokizue: hor zaudete, lagunak gara oraindik,

      pozik elkar ikusi eta diosal egiteaz, kafetegiren batean,

Erromako andre ironikoen etxeetan...

      Baina gure diosalak, barre-iduriak, grina komunak,

inorena ez den lur bateko ekintzak dira: waste land… bat

      zuentzat, eta niretzat bazter bat istorio baten eta bestearen artean.

Jada ezin dugu benetan elkar hartu: ikarak hartzen nau,

      baina gure baitan da mundua munduaren etsai.

Nire nazioari

Ez herri arabiarra, ez herri balkandarra, ez herri antzinakoa,

      ezpada nazio bizia, nazio europarra:

Eta zer zara? Infanteen, gosekilen, ustelen lurra,

      lur-jabeen soldatapeko agintariena, alkate atzerakoiena,

brillantinaz basitutako eta oin lohitsuekiko abokatutxoena,

      osaba santujaleen gisa sumindutako funtzionario liberalena,

kuartela, apaiztegia, hondartza librea, burdela!

      Milioika burges txiki, milioika urdeen gisa

bazkatzen elkarri bultzaka osorik dirauten jauregitxoen pean,

      elizen gisa arraildutako etxe kolonialen artean.

Eta, hain zuzen, existitzen zinelako, jada ez zara existitzen;

      hain zuzen, jakitun izan zinelako, zara arduragabe.

Eta, hain zuzen, katolikoa zarelako, ezin duzu ulertu

      zure gaitza gaitz osoa dela: gaitz guztien errua.

Hondora zaitez zure itsaso ederrean, askatu mundua.

Pasartea heriotzari

[zatiak]

[...]

Aurrena aitortzaren amorrua,

gero argitasunaren sumina,

zugan zuen sorburua,

sentimendu hipokrita, iluna!

Orain, sala ditzaten nire grinak oro,

bipil nazaten, lohitu erabage,

likits, lizun, biziotsu, aizun esanez;

zuk nauzu bakartzen, bizi-segurantza ematen;

su-metan nago suaren txartela jokatzen,

eta irabazi dut, nire ondasun

urri izugarri hau,

nire erruki amaigabe zorigaiztoko hau,

zeinak bidezko suminaren lagun ere egiten bainau;

egin dezaket, izugarri pairatu baitzaitut!

Zugana itzultzen naiz, itzulitako

migratzailea herria berraurkitzean nola:

ondasuna egin dut (adimenean)

eta zoriontsua naiz,

aspaldi bezala, arauz gabetua.

Poesiaren amorru beltza kolkoan.

Gaztetxoaren zahardade eroa.

Lehen zure poza izuarekin

nahasten zen, egia da, eta orain

beste poz zurbil, idor batekin ia:

nire grina kamutsarekin.

Orain izutzen nauzu benetan,

benetan gertu zaude-eta,

baita nire egoeran ere, amorruz,

gose ilunaz, izaki berriaren irrikaz ia.

Amen balada

Neure buruari galdetzen diot zer ama izan duzuen.

Orain ikusiko bazintuztete lanean

arrotz zaien mundu batean,

etenik gabeko gurpil bati lotuta

hain urrun dituzten esperientziez beteta,

zer behako ote lukete begietan?

Hor baleude, idazten duzuenean

zuen artikulua, konformista eta barroko,

ematen diezuenean konpromiso guztiekin hautsitako

editoreei, nor zareten ba al lukete ulertuko?

Ama zitalak, bisaian beldur antzinakoa,

gaitz batek nola hazpegiak

itxuragabetzen dituena zuritasunean,

zeinak dituen gandutzen, bihotzetik aldentzen,

arbuio moral zaharrean giltzapetzen.

Ama zitalak, gajoak, goganbeharturik

seme-alabek zitalkeria ezagutuko ote duten

lanpostua eskatzeagatik, praktikoak izateagatik,

arima pribilegiatuak ez samintzeagatik,

erruki orotatik babesteagatik.

Ama hala moduzkoak, ikasiak

neskatoen umiltasunez, gugandik,

esanahi bakarra eta biluzia,

zeintzuen arimetan mundua den hartaraturik

ez oinazerik ez bozkariorik ez ematera.

Ama hala moduzkoak, sekula izan ez zutenak

zuentzat amodio-hitzik,

piztiaren amodio doilorki mutu batenak ez besterik,

eta hezi zintuzteten horretan,

indarge bihotzaren deiadar benazkoen aurrean.

Ama otzanak, mendez mende ohituak

burua amodiorik gabe makurtzera,

beren fetuari igortzera

antzinako sekretu lotsagarria,

festako soberakinekin etsitzekoa.

Ama otzanak, irakatsi zizuetenak

nola izan daitekeen morroia zoriontsu

bera bezala loturik dena gorrotatzen,

nola izan dohatsu, traizioa egiten,

eta seguru, esaten ez duena betetzen.

Ama basatiak, babesten tematuak

burges gisa duten apurra,

normaltasuna eta soldata,

ia amorruz, nola mendekatzen dena edo

jazarpen absurdo batean hertsaturik dena.

Ama basatiak, esan zizuetenak:

Eutsi goiari! Zuek zeuen zeretara!

Ez izan sekula inoren errukirik

ez begirunerik, gorde ezazue kolkoan

zuen putre-zintzotasuna!

Hor dituzue, zital, hala moduzko, otzan,

basati, zuen ama gajoak!

Eta ez dira lotsatzen jakitean

—zuen gorrotoan— harro ere bazaudetela

hau negarrezko ibar bat baizik ez da-eta.

Honelaxe dagokizue mundu hau:

ahaidetuta kontrako grinetan,

edo aberri etsaietan, erabat arbuiatzeagatik

desberdin izatea: gizaki izatearen

min basatiaz erantzutea.

Poema mundutarrak

[zatiak]

Ni iraganeko indar bat naiz.

Tradizioan bakarrik dago nire amodioa.

Banator erorkinetatik, elizetatik,

aldare-erretauletatik, Apeninoetan

edo Alpeaurreetan hustutako herrietatik,

han bizi izan baitziren anai-arrebak.

Tuscolanan nabil hara-hona ero baten gisa,

Appian, jaberik gabeko zakur bat nola.

Edo begiesten ilunabarrak eta egunsentiak

Erroma eta Ciociarian, munduaren gainean,

Historia ondoko lehen ekintzak bailiran,

horien lekuko naiz, erregistro-pribilegioagatik,

lurperatutako aro baten muturreko

ertzetik. Munstroa da jaio dena

hildako emakume baten erraietatik.

Eta ni, fetu heldua, noraezean nabil,

modernoak baino modernoago,

jada ez diren anai-arreben atzetik.

Fraide baten moduan lanean egun osoz,

eta gauez bueltaka, katu zahar baten antzo

amodio bila… Santu egiteko diot

Kuriari proposatuko.

Mistifikazioari otzan erantzuten diot.

Irudi baten behakoaz egiten diet so

lintxamenduzaleei.

Zientzialariaren adore bareaz,

nola sarraskitzen nauten beha nago.

Itxuraz, gorrotatu egiten dut, hala ere, amodio

zehatzez beteriko bertsoak idazten ditut.

Saldukeria aztertzen dut zorigaiztoko

gertaera gisa, xederik ez balu bezala.

Erruki diet gazte faxistei,

eta zaharrentzat —gaitzik lazgarrienaren

forma, niretzat— arrazoimenaren

indarkeria besterik ez dut.

Hegan, dena dakusan txori

bat bezain geldo, zeinak bihotzean

zerura garraio daraman

barkatzen ez duen kontzientzia.

Erregua amari

Zail da ezer esatea seme-hitzekin

nireaz hain bestelakoa den bihotza duenari.

Zu zara nire bihotzean beti zer izan den

munduan dakien bakarra, beste ezein amodio baino lehen.

Horregatik aitortu behar dizut jakitea izugarria dena:

zure graziatik sortzen da nire larrimina.

Ordezkaezina zara. Horregatik, eman zenidan bizitza

bakardadera dago hartaratuta.

Eta ez dut bakarrik egon nahi. Amaigabea dut

amodio-gosea, arimarik gabeko gorputzen amodioaz.

Zeren arima zugan dago, zeu zara, baina zu

ama zaitut eta zure amodioa esklabotza dut:

esklabo eman dut haurtzaroa sentimendu goren

eta halabeharrezko horren, eginbehar izugarriaren menpe.

Hura nuen bizitza sentitzeko modu bakarra,

kolore bakarra, forma bakarra: orain bukatua da.

Bizirik irauten dugu, baina arrazoitik kanpo

birsortutako bizitzaren nahasmenduan.

Arren eskatzen dizut: ez ezazu nahi herioa.

Hemen naiz, bakarrik, zurekin, etorkizuneko apirilean...

Bizitasun etsia

[zatiak]

                   I

(Aurrekoaren zirriborroa, “aribidean”,

“jargoi-hizkera” arruntean: Fiumicino, gaztelu

zaharra eta heriotzaren egiazko lehen ideia).

Godarden film batean bezala: bakarrik,

Neokapitalismo latinoko autobideetan

abailan doan auto batean —aireportutik bueltan—

[hor geratu da Moravia, aratz bere maleten artean],

    bakarrik, “bere Alfa Romeoa pilotatzen”,

        elegiazkoak ez diren errimetan ezin

        azalduzko eguzkipean, hain baita zerutarra

        —urteko eguzkirik ederrena—.

Godarden film batean bezala:

        zainak ebakitzen ari zen eguzki haren azpian geldi,

        bakan,

    Fiumicinoko portuko kanala,

    —motordun txalupa bat porturatzen oharkabean

    —marinel napolitarrak artilezko zarpailez estalita

    —trafiko-istripu bat, jende-saldo txikia inguruan...

Godarden film batean bezala —erromantizismoa

berraurkitzen zinismo neokapitalistaren

eta krudelkeriaren egoitzan—

bolantean,

Fiumicinoko errepidean,

eta hona hemen gaztelua (hau misterio

gozoa, gidoilari frantsesarentzat,

eguzki amaigabe, sekular durduzatuaren pean,

aita santuaren munstro hau, bere almena

heskai eta aihen-ilarekin,

nekazari jopuen landa-alde itsusian)...

Bizirik erretako katu bat naiz,

trailer baten gurpilek zirtzilatua,

haurrek pikondotik zintzilikatua,

baina zazpi bizitzetatik

gutxienez sei dituena,

odol-ahia baizik ez den suge bat,

erdi jandako aingira;

masailak begi erorien azpian abailduta,

ilaje urri-urria burezurraren gainean,

besoak ume batenak bezain erkinak,

lehertzen ez den katua, Belmondo,

“bere Alfa Romeoaren bolantean”,

muntaia nartzisistaren logikaren arabera,

denboratik askatu eta Bere

burua txertatzen,

ilarako orduen asperdurarekin...

arratsaren herio geldo joriarekin...

zerikusirik ez duten irudietan.

Heriotza ez da

ezin komunikatzea,

ezpada ezin ulertuak izatea.

Eta aita santuaren munstro hau,

graziaz ere hornitua —ugazaben

kontzesio baldarren oroitzapena,

horiek ere hobengabeak, funtsean,

hobengabea baitzen jopuen etsipena—,

mende eta mendetan,

milaka arratsaldetan,

hemen, gonbidatu bakarra

izan den eguzkipean,

aita santuaren munstro hau, almenaduna,

zumardi eta paduren, sandia-soro eta

lubeten artean uzkurtuta,

aita santuaren munstro hau, Erromako

laranja-kolore gozoko horma-bularrekin

gotortuta, etruskoen edo erromatarren

eraikinen gisa printzatuta,

gehiago ulertua ez izateko zorian dago.

                   III

Jada gure artean ez daudenak!

Historiaren hats berri batek beste bizitza batzuetara

eramanak, beren gaztetasun errugabean!

Gogoan dut... amodio batengatik izan zen,

erabat hartzen baitzituen nire begi gaztainkarak

eta galtza zintzoak, etxea eta landa-aldea, goizeko eta

arratseko eguzkia... Friuliko larunbat ederretan...

igandeetan... A! Ezin dut hitz hori

ahoskatu ere egin, grina birjinena,

nire heriotzarena (ubide lehor

udaberri-lorez mukuru batean ikusia,

urreak astindutako aihen-ilaren artean,

landetxe ilunen ondoan, urdin bikainaren kontra).

Gogoan dut amodio munstrozko horretan

garrasi ere egiten nuela oinazez,

“seme-alaben seme-alabengan”

eguzkiak distira egingo zuen igandeengatik!

Negar egiten nuen, Casarsako etzalekuan,

pixa- eta gobada-usaina zerion logelan,

ezin gehiagoan distiratzen zuten igande haietan...

Malko ez sinestekoak! Ez bakarrik

galtzen nuenagatik, distiraren gelditasun

suharreko une hartan, baita galdu

behar nuenagatik ere! Noiz-eta gazte berriak

—gogoan erabili ere ezin nituenak,

garai hartan galtza zuriak eta jaka ingelesak

soinean eta lili bat botoi-zuloan, edo

seme-alaben adeitasunez erabilitako

ezkontza-arropa beltzez janzten zirenen hain berdinak—

bizi izango zirenean etorkizuneko bizitzen Casarsan

—aldaezin, bere haitzekin eta hil hurren den

ur urrekaraz estaliko zuen eguzkiarekin...—.

Oinaze hiltzailearen bulkada epileptiko

batek jota protesta egiten nuen,

biziarteko espetxe-zigorrera kondenatuak nola,

logelan giltzapetuz,

beste inork jakin gabe,

garrasi egiten,

lisaburdinaren erredurek belztutako

mantekin ahoa estalita,

nire gaztaroko loreen gerizpe nituen

familia-manta kuttunekin.

Eta bazkalondo edo arrats batean,

garrasika joan nintzen lasterka,

igandeko kaleetan barrena, partidaren ondoren,

hilerri zaharrera, han, trenbidearen atzean,

eta behin eta berriz egin nuen,

odola atera arte, bizitzan den

ekintzarik gozoena, bakarrik,

zurezko gurutzeetan izenik ez zuten

soldadu italiar edo alemaniarren

bizpahiru hilobiren lur-piloaren gainean

—han baitzeutzan, aurreko gerratik lurperatuta—.

Eta, gero, gauez, malko lehorren artean,

kolore berde-grisaxkako oihalez jantzitako

ezezagun gaixo haien gorputz odoltsuak

mordoka etorri ziren biluzik eta

hustuta lo nentzan oheraino,

odolez zikintzera egunsentira arte.

Hogei urte nituen, ezta ere, hemezortzi,

hemeretzi... eta mende bete igaroa zen

bizirik nengoenetik, mundualdi oso bat,

oinazeak hartuta, ezin izango niolakoan

nire amodioa inori eman, ez bazen

nire eskuari, ubideetako belarrari

edo agian abandonatutako hilobi bateko lurrari...

Hogei urte eta, bere giza historiarekin eta

poesia-zikloarekin, bizialdi bat burutua zen.

VIII

(Hileta-konklusioa, nire poeta-ibilbidearen

taula sinoptikoarekin —“piezaren” idazleak

erabiltzeko— eta etorkizuneko milurtekoen

itsasoari egindako begirada profetikoarekin.)

“Analogiaren garaian

etorri nintzen mundura.

Alor horretan

aritu nintzen, ikastun gisa.

Gero, Erresistentzia etorri zen

eta nik

poesiaren armekin egin nuen borroka.

Logika berrezarri nuen, eta

poeta zibila izan nintzen.

Orain Psikagogiaren

garaia da.

Soilik idatz dezaket profetizatuz

Musikaren oldarrean

hazi edo erruki gehiegi izateagatik”.

* * *

“Analogiak bizirik irauten badu

eta Logika modatik pasa bada

(eta ni berarekin,

inork ez baitit poesiarik eskatzen),

Psikagogia

dago

(egoeraz gero eta

jabetuagoa den

Demagogiaren zoritxarrerako).

Horregatik

idatz ditzaket Gaiak eta Trenak,

baita Profeziak ere;

beti poeta zibil gisa, jakina!”.

* * *

“Etorkizunari begira, entzun:

zure seme-alaba faxistek

Historiaurre Berriko munduetarantz

nabigatuko dute.

Ni han egongo naiz,

bizitza berriz hasten den

itsaso ertzean,

bere zigorra amesten duenaren antzera.

Bakarrik, edo ia, itsasertz zaharrean,

antzinako zibilizazioen hondarren artean,

Ravennan,

Ostian edo Mumbain —berdin dio—,

lauskitzen diren Jainkoekin,

gesaltzen diren

arazo zaharrekin...

—klase-borroka, kasu—.

1945eko maiatz aurretik

hildako partisano bat bezala,

desegiten hasiko naiz poliki-poliki,

itsaso horretako argi mingarrian,

poeta eta herritar ahantzia”.

                         IX

                   (Klausula)

“Jainko maitea, baina orduan

zer duzu zure alde alegatzeko?”.

    “Nik? —[totelkeria gogaikarria,

    ez dut hartu optalidoia, dardarka dut ahotsa,

        gazte gaixo batek bezala]—

Nik? Bizitasun etsia”.

Zati epistolarra, Codignola mutikoari

Mutiko maitea, bai, horixe, bil gaitezen,

baina ez espero gero ezer enkontru honetatik.

Gehienez ere, beste desilusio bat, beste

huts bat: duintasun nartzisistari on egiten dioten

horietako bat, oinaze baten gisa.

Berrogei urterekin, hamazazpirekin bezala nagok.

Zapuzturik, berrogeikoa eta hamazazpikoa

bil daitezkek, horixe, ideia bateratuak

zezeldu arazoei buruz,

tartean bi hamarkada, bizialdi oso bat ireki arren,

itxuraz ere berberak baitira.

Harik eta hitz batek, eztarri zalantzatietatik irtenda,

negarrak eta bakardade-nahiak lehortua,

ezin konponduzko aldea agerian utzi arte.

Gainera, poeta aitarena egin beharko diat,

eta orduan ironiaz baliatuko nauk,

—eta deseroso sentiaraziko hau, berrogeikoa

hamazazpikoa baino alaiagoa eta gazteagoa izanik,

jada bizitzaren jabe—.

Itxura, piura honetatik harantz,

ez diat besterik esateko.

Xuhurra nauk, daukadan apurra

bihotz deabruzkoan estutzen diat.

Eta, larruzko bi arrak —masailezur

eta kokotsaren artean, ahalkezko irrien furiaz

okertutako aho azpian— eta

piku zaharminak nola eztitasuna

galdu duen begia irudituko litzaizkiake

gaizki hartzen duan heldutasun horrexen,

anaitasunezkoa ez den heldutasunaren erretratua.

Zertarako balioko dik

garaikide batek, haragia jaten dion

argaltasunean goibelduta?

Eman duena eman dik, gainerakoa

erruki idorra duk.

Tiberiade eta itsasoaren arteko 85 kilometroetan

Tiberiade eta itsasoaren arteko 85 kilometroetan.

Olibondoak birlandatuta, ilun,

errudun edo beldur denak duen etsaitasunez.

Arabiarren haurrek, horiek bai,

barre egiten dute, tentelki barre,

ergelkeria hunkigarri batez,

gure gizagaixoen gisa;

herri gosetiaren txakurkumeak,

giza begi ederrekiko basapiztiatxoak:

behazuna bezain beltz, barrez betetzen,

breazko betileen hesiaren atzean,

azukrea, loreen beroa bailiran.

Irri alferrikakoa, patu bakarrarekin jaio denarena.

Neskatoek —barrez, soilik irribarre egiten dietelako—

burua mugitzen, soinetik aske balego bezala,

senak aginduta barretik dantzara joz.

Eta hemen, hauts gaitzez orbandutako

olibondo israeldarren atzean, zur eta

xaflazko etxeak, etxola zoriontsuak.

Baina hemen ere, eskualdearen erdian,

Ciociarian beneditarren komentu bat nola,

kibbutz baten kontzentrazio-eraikina.

Gazte gaixoak, horkoak, barre egiten ez dutenak.

............................................................................

Autoaren kapotan bermatu bitartean

—ikastunaren zeinu zintzoa,

Jainkoaren lekuen bilatzaile zalantzati—,

badator, gamelu pare baten atzetik,

autoen klaxonaren, nagusi diren

mitoen doinuan, gazte arabiar bat,

jeans eta elastiko zuria soinean,

eskuak aldaken kontra estuturik,

hebilla handia zilborraren azpian,

eta galtzen gerria erorita,

pisu uher batek abaildurik nola.

Harrizko hortzekin. Bere aurpegia

hebrear garenok dugunaren berdina da.

Baina gurean, ai, ez dago amorrurik,

ez gorrotorik, ezta amorru edo

gorrotorako aukerarik ere.

Berak badu. Gizona den moduan.

Bere ziurtasun existentzialak

aurpegiratzen digu, eztiki, arrazaren

krudelkeria, guri, hebrearrei, are israeldarrei,

mitoen ezintasunarekin,

armak eskuan estuturik, desio baitugu

azkenik arrazoimenaren indarkeriak

izan dezan amorru eta gorrotoaren umiltasuna.

Profezia

[zatiak]

Jean-Paul Sartreri, Ali begi

urdindunaren istorioa kontatu baitzidan.

[...]

Ali begi urdinduna,

semeen semeetako bat,

Aljerretik etorriko da

bela- eta arraun-ontzian.

Milaka gizon berarekin,

gorputz txikikoak eta

gurasoen xakurtxo-begiekin,

Gosearen Erresumetan uretaratutako txalupetan. Ekarriko dituzte,

umeak eta ogia eta gazta, Pazko-bigarreneko paper horixketan. Ekarriko

dituzte amonak eta astoak, portu kolonialetan ostutako trirremeetan.

Lehorreratuko dira Crotonan edo

Palmin, milioika, zarpail asiarrak eta

alkandora amerikarrak soinean.

Calabriarrek esango dute berehala,

gaizkile batek besteari bezala:

“Hona anai-arreba zaharrak,

seme-alabak, ogi eta gaztarekin!”.

Igoko dira Crotona edo Palmitik

Napolesera, eta handik Bartzelona,

Salonika eta Marseillara,

Azpimunduko hirietara.

Arima eta aingeru, sagu eta zorri,

Historia Zaharraren ernamuinaz,

hegan egingo dute, valierrien aurrean.

Haiek beti umil

haiek beti ahul

haiek beti lotsati

haiek beti menpeko

haiek beti errudun

haiek beti jopu

haiek beti txiki,

haiek, inoiz jakin nahi izan ez zutenak; haiek, soa otoika eskatzeko baino

ez zutenak; haiek, lurpean eraile gisa bizi izandakoak; haiek, itsaspean

bidelapur bizi izandakoak; haiek, zeru erdian ero gisa bizi izandakoak;

haiek, legez kanpoko legeak

aldarrikatu zituztenak;

haiek, munduaren azpiko

mundura egokitu zirenak;

haiek, Jaungoikoaren azpiko

Jainko batengan sinetsitakoak;

haiek, erregeen sarraskiak

kantatu zituztenak;

haiek, burgesen gerretan

dantzatu zirenak;

haiek, langileen borroketan

otoitz egin zutenak…

... nekazarien erlijioen

zintzotasuna baztertuz,

azpimunduko

ohorea atzenduz,

herri barbaroen

xalotasunari traizio eginez,

beren Ali begi urdindunen

atzetik, ernatuko dira lur azpitik ebasteko, azaleratuko

dira itsaspetik hiltzeko, jaitsiko dira zeru gorenetik

desjabetzeko, eta lankideei bizitzeko poza irakasteko,

burgesei askatasunaren

poza irakasteko,

kristauei heriotzaren

poza irakasteko,

Erroma birrindu,

eta hondakinen gainean

Historia Zaharraren

ernamuina dute jalkiko.

Gero, aita santu eta

sakramentu guztiekin,

buhame gisa abiatuko dira

Mendebalde eta Iparralderantz,

Trotskiren bandera gorriak airean…

Epilogo bat askoren artean

Aizak, Ninarieddo, gogoan al duk amets hura...

maiz hitz egin diagu hartaz...

Autoan nengoan, bakarrik nindoaan,

alboko eserlekua hutsik, eta hi atzetik lasterka;

leihatila erdi irekiaren parean,

erpai eta setatsu korrika, deiadarka,

haur-negarraren moduko ahotsaz:

“Pa’, eraman nazak hirekin! Ordaindu bidaia!”.

Bizitzaren bidaia zuan, eta bakarrik ametsean

ausartu hintzen heure burua erakutsi eta zerbait eskatzera.

Ederki dakik amets hura errealitatearen parte dela,

ez zela Ninetto amestu bat izan hitz horiek esan zituena.

Hain duk benazkoa, ezen gorritu egiten baihaiz horretaz hitz egitean.

Atzo gauean, Arezzon, gaueko isilean,

zaindariak hire bizkarrean atea giltzarrapoz itxi bitartean,

ezkutatzeko zorian hengoela, hire burlaizezko

irribarre bat-batekoarekin, esan hidan: “Eskerrik asko!”.

“Eskerrik asko”, Ninè? Lehen aldiz esan didak.

Eta horretaz jabetu, eta zuzendu egin huen, gaizki geratu gabe

(iaioa haiz horretan), txantxetan:

“Eskerrik asko bidaiagatik”. Nik ordaintzea nahi huen bidaia,

berriz zioat, bizitzaren bidaia zuan,

eta duela hiruzpalau urteko amets hartan erabaki nian

zeren kontra zegoen askatasunarekiko nire amodio nahasia.

Orain eskertzen badidak bidaia... Jainkoarren,

ziegan hagoen bitartean, beldurrez igotzen nauk abioira

urrutira joateko. Sekula ez nauk aseko gure bizitzaz,

munduan bakana den zerbait ezin baita sekula agortu.

Kantu zibila

Haien masailak hezeak eta samurrak ziren,

eta, menturaz, lehen aldiz musukatuak.

Atzetik, bizkarra jiratzean

gazteen taldera itzultzeko, helduagoak ziren,

berokiak galtza arinen gainean. Haien pobrezia

ahaztu egiten da neguko hotzaz. Hankak makotuxeak

eta lepoak maiztuta, anaia zaharrak bezala,

jada omena zikindutako herritarrak. Haiek oraindik preziatuak

izango dira urte batzuetan: ezerk ezin baitu mendratu

bere burua epaitu ezin duena. Hala ere, hainbesteko

naturaltasunez egiten dute, beren burua eskaintzen diote bizitzari;

eta bizitzak eskatu egiten ditu aldi berean. Hain daude prest!

Musuak bueltatzen dituzte, berritasuna dastatuz.

Gero, badoaz, etorreran bezain asaldaezin.

Baina maite dituen bizitzaz oraindik erabat fidakor,

promes zintzoak egiten dituzte, besarkaden eta musuen

etorkizun oparoa asmatzen. Nork egin lezake iraultza

—inoiz halakorik behar bada— haiek ez badira? Esaiezue: prest daude,

denak era berean, besarkatzen eta musukatzen duten moduan,

masailetan usain bera dutela.

Baina munduan duten konfiantza ez da gailenduko.

Munduak arbuiatu beharko baitu.

Puten kalea

Ma-mula ezagutzen duen Jainko Ume bat, kantari,

behe-laino epeletatik hurbil dauden gailurretan.

Aurkituko zaitu, putazainak gorabehera bizirik dirauten

puten bezeroak elkartzen diren lekuan,

su barreiatuak eta behe-laino urrunak,

etxeetako argiz zipriztindutako zerumugan,

putak ere lasai eta geldi egoten dira une horretan,

hausnarrean bezala edo batek daki zer malenkonia atabikok jota,

piztutako argi baten ondoan, gorriz pintatutako paperaren

eta barrualdean dirdiratzen duen ohe deseginaren artean,

zorigaiztoko ilundura alartzera iristen dela.

Bezeroak ahapeka solasean, baten batek barre edo garrasi eginez gero,

so egiten diote denek, periferiaz haraindiko ostertz hurbila

betetzen duten kilkerren kantuarekin txunditu antzean,

1962ko edo 1963ko auskalo zein gautan; eta Jainkoari bere

aitaren kanta abesten dionak —Ma-mularen bihotzean sortua,

galdutako goi-ordokitan, biderik ez duten basoen gainean—

kosmosaren seinale bat ekartzen du honaino:

etxolatik ateratako Jainko Umea lagunengandik

aldentzen da, ez da ezer, kizkurrak besterik ez ditu.

Baina milaka urtetan barrena —hil aurretik—,

horrek data bat seinalatzen du izatearen bilakaeran,

inork ospatu edo ohartu ez arren.

Zergatik aurkitu behar zaitu Jainko Ume batek

puten herri bateko etxolen artean, antzinako harresien azpitik

igarotzen diren kosmosaren bideetatik?

Erraza da: zure amarena egiteko da etorria.

Testamentuko bertsoak

Bakardadea: oso indartsu izan behar da

bakardadea maitatzeko; hanka arinak eduki

eta sasoi ederrean egon; hotzeria, sukarra edo

eztarriko lakarra izateko arriskutik itzuri; ez izan

beldur lapurrei eta hiltzaileei; oinez ibili behar bada

arratsalde osoan edo ia gauera arte,

aise egiten jakin behar da; ez dago non eseri,

batez ere neguan; haizea belar bustiaren gainean ufaka,

eta harritzarrak zabor artean heze eta lokazturik daudela;

ez da batere erosoa, horretaz ez dago zalantzarik,

egun eta gau oso bat duzu aurretik

inolako betebehar edo mugarik gabe, ez besterik.

Sexua aitzakia bat da. Enkontruak sarritan izan arren

—baita neguan ere, haizeak astindutako kaleetan,

zabor-pilen artean, eraikin urrunen kontra,

sarri—, bakardadearen uneak dira, ez besterik;

zenbat eta bero eta biziago izan gorputz liraina,

haziz igurtzi eta badoana,

orduan eta hotz eta izugarriago inguruko basamortu maitea;

horrexek betetzen zaitu pozez, haize miragarri batek nola,

ez gero lekutzen denaren irribarre xaloak

edo hantuste uherrak; gaztetasun izugarri gaztea

darama berekin; eta gizagabea da horretan,

ez baitu uzten arrastorik, edo, hobeto esanda,

arrasto bakarra, beti bera, urtaroa edozein dela.

Mutil bat bere lehen maitasun-minetan

munduaren emankortasuna besterik ez da.

Mundua iristen da berarekin; agertu eta desagertzen da,

mudatzen den forma bat nola. Gauza guztiak bere horretan geratzen dira,

eta, hiri erdia korrituta ere, ez duzu berriz aurkituko;

ekintza bete da, bera errepikatzea erritu bat da. Beraz...

bakardadea are handiagoa da jende-saldo oso bat badago,

nor bere txandaren zain: handitzen da desagertzeen kopurua

—alde egitea ihes egitea da—, eta hurrengo enkontrua orainari dagokio,

betebehar edo hiltzeko desirari eskainitako sakrifizio baten gisa.

Zahartzean, berriz, nekea sentitzen hasten zara,

batez ere afalondoan,

ezer aldatu ez zaizula; orduan hutsagatik ez duzu garrasi edo negar egiten;

eta hori ikaragarria litzateke nekea besterik ez balitz,

eta agian gose pixka bat. Ikaragarria, esan nahiko bailuke

zure bakardade-nahia ezin izango dela gehiago ase,

eta orduan zer espero dezakezu, bakardadetzat hartzen ez dena

egiazko bakardadea bada, onartu ezin duzuna?

Munduko ezein afari, bazkari edo pozbide ezin daiteke alderatu

kale txirotuetan egindako ibilaldi amaigabe batekin,

non zorigaiztoko eta indartsu izan behar den, zakurren anaia.

Herrira itzultzen
(Bosgarren aldaera)

Urrun jaiotako umea,

burgesen munduan,

Berritasunaren bandera

eskuan, Eskandaluaren

ikastuna, Iraultzaren

oinordea, euriz blaituriko

hostozko munduarekiko

maiteminez hila,

sekula aurkitu ez zuena

deus goxoagorik

Gurasoen Seme-alabenganako

itzulera hori baino.

Euri-zirristen gisako bertso meheak

Zorrotz gaitzetsi behar da

sentimendu onetan

eta errugabetasunean

sinesten duena.

Ahalik eta zorrotzen

gaitzetsi behar da

klase-kontzientziarik gabeko

azpiproletarioak maite dituena.

Era berean zorrotz

gaitzetsi behar da

bere buruari entzun eta sentimendu ilun

eta eskandaluzkoak adierazten dituena.

Gaitzespen-hitz horiek

hasi dira entzuten

1950eko hamarkadaren muinean,

eta gaurdaino iraun dute.

Bitartean, errugabetasuna,

bai baitzen errugabetasunik,

galtzen hasia da,

ustelkeria, arnegu eta neurosietan.

Bitartean, azpiproletarioak,

bai baitzen azpiproletariorik,

burgesia txikiaren

erreserba bihurtu dira.

Bitartean, sentimenduak,

berez ilunak zirenak,

zanpatu egin dituzte

aukera galduen arranguraz.

Gaitzesten zuena, jakina,

ez da ohartu horretaz guztiaz:

hor dirau, errugabetasunaz barrez,

azpiproletarioez axolagabe

eta sentimenduak erreakzionariotzat jotzen.

Hor dirau, etxetik bulegora

eta bulegotik etxera joaten,

edo bestela literatura irakasten:

pozik dago progresismoarekin,

horrela, sakratua iruditzen baitzaio

eskola burgesetako alfabetoa

mirabeei irakatsi beharra.

Pozik dago laizismoarekin,

natural baino naturalagoa baita

behartsuek etxea, autoa

eta gainerakoa edukitzea.

Pozik dago arrazionaltasunarekin,

horrela, berea oso antifaxismo

atsegina, aukerakoa eta,

batez ere, oso herrikoia baita.

Hori guztia hutsala izatea

burutik ere ez zaio pasa:

izan ere, hala izan zein ez izan,

ez du probetxu handirik ateratzen berak.

Hona, Sokrates ziztrin eta ezdeus bat hizketan,

pentsatzen bai baina filosofatzen ez dakiena,

hala ere, harro dagoena

aditua izateaz

(nabarmenena eta axolagabeena)

aldaketa historikoetan, eta, gainera,

haietan zuzenean

eta etsipenez engaiaturik egoteaz.

Itsumustuan botatako bertsoak

Ezin dute ikusi

langileen eraldaketa,

ez baitute interesik

langileengan.

Ez dituzte haurren

aurpegiak ulertzen,

ez baitzaizkie haurrak

interesatzen (ezagutzeko

aukerarik ere ez dute).

Sarritan sentitzen dut

bihotza hertsaturik

jendearen santutasunaren aurrean:

finean sakelan mila lira gehiagorekin

etsitzea santutasun-modu bat da.

Baina era berean

hertsatzen zait bihotza

intelektual komunistek,

pixka bat edo modu idealean

besterik ez bada, ez esaneko izateko

duten beldurraren aurrean.

Mirespen edo gorrotoarekin

nahastutako ikaraz begiratzen diote

ezarritako oposizioaren kontra

zerbait esatera ausartzen denari.

Jakin nahiko nuke zeren beldur diren.

Artaldearen atzean geratzeko

aspaldiko beldurra al da?

Umiltasuna ote?

Analisi berantiarra

Ondotxo dakit, badakit hobiaren hondoan nagoela;

ukitzen dudan oro ukiturik dudala;

interes lizun baten gatibu naizela;

eriondo bakoitza birgaixotze bat dela;

urak aintziratuta daudela eta denak zaharmin-dasta duela;

umorismoa ere multzo mugiezinaren parte dela;

berri dena zahar bihurtu baizik egiten ez dudala;

nor naizen oraindik onartzen ere saiatzen ez naizela;

urreginaren behialako egonarria ere galdurik dudala;

zahardadeak, ezinegonez, mixeriak nabarmendu besterik egiten ez duela;

ez naizela egundo hemendik aterako barre-irudiak eginda ere;

lurrean biraka nabilela batetik bestera piztia kaiolatu bat nola;

hainbeste soka edukirik azkenean bakar bati egin diodala tira;

lokaztea gustuko dudala, lokatza lehengai elkorra baita eta, beraz, aratza;

maite-maite dudala argia baldin eta esperantzarik ez badakar.

Atzeraldia

Berriz ikusiko ditugu galtzak adabakiturik;

gorriz ilunabartutako herriak autoz hustuta

eta gazte zarpailtsuz beterik,

Turin edo Alemaniatik itzuliak.

Zaharrak beren pareten jabe eginik,

senatarien poltronak bailiran;

haurrak ederki ikasirik urria dela zopa,

eta ogi-koxkor bat zer den.

Arratsa munduaren akabera baino beltzago,

gauez kilker-hotsak edo ostotsak baizik ez dira adituko;

eta agian, menturaz, gazteren batek

(habiaratutako gazte zintzo bakanetako batek)

aterako du mandolina. Aireak

piltzar bustien lurrina izango du. Dena

izango da urrun. Trenak eta autobusak

bakanka igaroko dira amets batean nola.

Munduen tamainako hiri handiak

jendetzak beteko ditu, oinez,

grisez jantzirik eta otoi bat begietan,

agian diru pixka baten,

laguntza txiki baten eskea iduriz, baina

amodio-otoia baizik ez dena. Etxandi zaharrak

harrizko mendien modukoak izango dira,

bakar eta itxi, behinola bezala.

Fabrika txikiak, belaze berderik

ederrenean, ibai-mangunean,

harizti zaharraren sakonean,

pixkanaka suntsituko dira

arratsero, hormaz horma,

xaflaz xafla. Gaizkileek

(mundutik etxeratutako gazteak

hain desberdinak, abioan ez bezalakoak)

antzinako bisaia izango dute,

ilea motz eta amen begiak,

ilargi-gauen beltzez beteak,

eta labana ez besterik arma gisa.

Zaldiaren apatxak joko du lurra,

tximeletak bezain xuabe,

eta oroitaraziko du zer izan zen mundua,

isilean, eta zer izango den.

Baina aski da film neorrealista horrekin.

Horrek adierazten duen orori egin diogu uko.

Berriz esperimentatzeak soilik du merezi

mundu benetan komunista baten alde borrokatzeko.