Kapital publikoa

JOSE LUIS OTAMENDI

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© 2014 Jose Luis Otamendi

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2014ko azaroa

Edizio hau: 2014ko azaroa

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.com

                Webgunea: http://susa-literatura.com

BAKE HOTZA

MEMORIA

memoria zer den ez dakit

sikiera gorputz atala edo gaixotasuna balitz

agian asmatuko nuke deskribatzen

ezaugarriak sintomak neurriak

lot balekioke urtaro edo sasoi bati

epe mugaren bat jarriko nioke

baina memoriak

uste dut lekukoak etsaiak

lagunak eskatzen dituela

elkar hartzea

bat etortzea nolabait...

nago memoria dela

nahitaez bihotzerreaz irensteko zerbait

ez nuke neuretzako nahi

memoriaren amil-izura kondenatutako herririk...

ni noan herrian

gauzak berez konplikatzen dira

nahigabe bezala

ez dago enkontru errazik

festa arinik ez da

hitz larria sobera eta igurtzi gutxi

lana suelto banatzen da baina ez irabazirik

ni noan herrian

erruz galdu da denbora

eta urte galduen jarioa ez du atertu oraindik:

makurra izan den denbora

bihur ote liteke denbora oparoa

eta hautsitako denbora bat inoiz berregin...

etortzekoa den aldi berri hori

iritsiko dela berma dezake inork

eta ziurtatu denok aurkituko gaituela onik

galtzailerik gabeko herri bat

gauza konplikatua da

eta irabazlerik gabekoak

are konplikatuago dirudi

ni noan herrian bere denboraren xerka

dabil jendea

eta denbora horrek beharko ditu atariak

kaleak fabrikak...

eta denboratik kanpora ezin da inor laga

denbora eta bere zuloak

denbora eta bere leihoak

denboratik kanpo ezin da inor laga

bihotzak orduan jarri eta kontaketari lotu

eta konta ahala konta

behar beste bider hasi berriz

memoria zer den ez dakit

baina gauza konplikatua dela seguru

memoria zer den xuxen ez dakit

memoria oroitzea baino gehiago da

memoria ez da orri zuri bat

ez da mendi elurtua etorkin abandonatuen

oin arrastoen esperoan

uste dut memoria akordatzea dela

eta ados jartzea ere bai

akordatuko al gara gertatu direnekin

akordatuko al gara gertatzen ari direnekin

akordatuko al gara gertatzeko daudenekin...

eta akordatzez gero

ehuneko zenbatean

eta zeinekin...

memoria akordatzea bada

ni herrira noa

baina badiot beldurra

hainbat hitzorduri

hainbat ispiluren islari

hainbat ispilu isili...

memoria akordatzea bada

memoria iratzartzea da

baina ez dakigu

ez non ez noiz ez nola oraindik

memoria akordatzea da

baina noizbait esnatuko al gara

eta nora esnatu

eta norekin...

beldurra diot memoriaren epaiari:

eta ezartzen digun kondena

berriro inon ez den herri bat osatzea balitz

nola egingo dugu

zein bidetatik...

ATLANTIKOAREN AURREAN

nik diot

orogenesia eta fotosintesia

baino garrantzitsuago dela

zure hagineko mina

nik diot

ez daukadala eskubiderik neuretzat

edozein pertsonari dagokiona baino eskatzeko

nik diot

inoren izena zaintzeko egin dezakedan guztia

egiten ez badut

txango ustela izango dela mundualdi hau

baga bat zerbait hobearen esperantza higatzen

porrot unibertsalaren uhinetan

nik diot

usainak zauriak pentsamenduak

lekukoak direla inportanteak

inorekin zer banatua izateko

zerbait kontatzeko ulu gertuegien itzalpeko gauetan

nik diot

maitasunak duela munta behinena

mende erdi joan zaidala birundaka hori zer den ikasten

nik diot

sentimendu kontrajarrien desordena honetan

gertaeren norabide eta larderia orokorraren aitzinean

gogaideak egin edo asmatu eta

amore ez ematea dela funtsezkoena

ez amiltzea konstelazioen isiltasunaren azpian

herioren zemai handinahiak entzuten

minutu bat ez galtzea

nik diot

jainko ez izatearen bakardadea

eramangaitza bezain ederra dela

nik diot

zure ezpainen ukitu batengatik nagoela hemen

ez dakit zenbat milioi jenderen artean

nik diot

ez garela kukuak geure izena soilik kantatzeko

ASKO IZAN

arnasten dudan airea nola berritzen da:

etxe-usoena eta gabiraiena da

behiala aita zenak biriketan

iragazitako berbera da

eta hartu eta bota egiten dut ohartzeke

minutuko 12 bat bider

orduko 720 aldiz

eguneko

urteko hainbeste alditan

badakigu arnasa hartze hutsez

geure burua ari garela hiltzen

anoa txikitan...

nik ere inori osten diot bere arnasatik

sartu-atera nabil inoren bizitzan

nik hartutakoarekin

besteri kentzen diot

bizitzeko dagoen denboraren guztizko zakutik

hau ez da egun bat

hau koipe orbana da

antzerik gabeko denboraren mapan

hau ez da sukalde soila

zotin itoa baizik izarren lo-eroan

eta alditan gora dator ezina

batzuetan denontzat ez dago agindutako herririk

batzuetan iratzarri egiten dira txakurrak

oinetakoak eskuan sartu arren etxera:

ekina ezinez desegina

—edozein orri barreni data jartzea

ez da garaiko izateko bermea—

bakarrik egotea

zu zeu ere gabe geratze hori izango da

bost segundo bost minutu inor gabe

eta arrotza zaizun arnasaren mende

—frogatua dago

ezeren jabe ez dena ere desjabe daiteke—

mahai gainean mugitzen diren

animalia izuak ditut eskuak

gorputzak esan nahi ez didana asmatzera

jartzen naiz sarri:

haren apetak haren ajeak

neurekin daramat toki guztietara

baina oin batek ihes egin dit hozkailu azpira

arnasaren jitoan osasuntsu nago

neure sasoiaren seme izan beharrez ordea

batzuetan gizon zatikatua naizela uste dut

tesela galduekiko mosaiko eragabea:

eta arnasten dudan airea nola berritzen da

EURIA

gaur euri txikia egingo duela

esan zuten atzo

hala ere balizko aukeren tankera hartu nahi diot egunari

zer dakarren baieztatu neure begiz

azken orduko iragarpenak entzun aurretik

gaur bero zakarra egingo du istripua egingo du

ahazmena egingo du eta gose lanbroa egingo du

gaur isiltasun lapatxa egingo du

samin bisutsa eta maitasun jasak egingo ditu

gaur arropa maiztua egingo du

gaur kontratu eteteak eta arbuioa egingo ditu

gaur errepide luzeak balak eta debekuak egingo ditu

gaur hotz hezea egingo du

bota ahalean egunkari malutak eta

izerdi palastak egingo ditu beldurra egingo du

gaur jendea zarra-zarra egingo du

eta leihotik ikusten dudanez

euria ere ari du

GERRA TXIKIA

XXI. mendeko biztanle ondo-bizia naiz

gaurdaino ezein biktimismotan jausteko

arrazoirik izan ez dudana

eta ongi dakit munduaren azalean

pikor koskorra izatera baino ez garela helduko inoiz

hala ere apur bat harritu egiten nau ikusteak

nola erretiratu diren nazioarteko begiraleak oro

aditu eta bakegileek nola utzi gaituzten

geure indar txikiko gerran egosten:

jendea handizka daramate preso

legez ezarritako iritzi isolatze edo amodioak

naturaren epaitzat onartuz

eta berriro hor dira hildakoak

eragozpenik ez dut aurrera egiteko egunerokoan:

gogora datozkit nire zorionaren errutinak

sortzen dituen albo kalteak bazterketa miseriak

baina ez nago maite dudana ukatzeko

torturapean ez bada

edo akitu egin delako maitasuna...

eta berriro hor dira hildakoak

uste dut hori guztia etor daitekeela

XXI. mendeko biztanle ondo-bizia naizelako:

gaizkileen adiskide jo nazaketela

eta kalte larrien eragiletzat

hartuko nauenik ere ez da faltako

—hainbeste dira aurrekariak—

hala espetxera daramate jendea

eta berriro hor dira hildakoak

keinu eroekin espantuka

gerra honen luxuzko ertz batetik eskatzen ditut

nazioarteko begiraleak kazetariak kamerak

behin eta berriz ez dezagun gure burua kondenatu

geure buruaz erditzera

munduaren aspergarri

eta batzuetan

anonimotasun zoragarrian murgildutako

herri libre baten ametsak iratzartzen nau oraindik

—handizka zapaldutako

intentsitate txikiko nire aberrian—

eta betiko hor dira hildakoak

OHEA JANTZI

bazterrean utzitako gehienek

pentsatuko zuten agian

mundua ez zela akituko euren saminarekin

borrokan hildakoek umezurtzek alargunek

herri eta lantegi hustuek

pentsatuko zuten segida izango zutela egunek

eta biharamunak ekarriko zituela garaileak

egunkaria besapean

denok pentsatzen dugu hemen jokatzen denak

izango duela gero modu bat askorentzat

eta horregatik grina itsu hori:

ez baitago zoriaren esku uzterik

eguzkiaren argitasuna edo etxeko ogia

mundu hau gaiztoa da ezin dutenekin

lurra norena den galdetzeak arinkeria lizuna dirudi

aise konprenitzen da orain

hil osteko bizitza baten mehatxuak

izututa bizi direnen larria

denok pentsatzen dugu beti dela beranduegi

gauza gehiegi gertatzen direla denak batera

baina geuk ekin ezean

berriro besteren gain lagako dugula

menderik mende dastatu gabe

galtzen utzitakoa jasotzeko lana

eta ez dago zoriaren esku uzterik

lotsa neurri baten aukera

koltxoiei buelta eman eta

negurako prestatuko gara:

aurki hasiko du berriz ohe barruan elurra

GAITZESPENAK

gaitzesten ditut trafiko ezbeharrez

gertatzen diren heriotzak

eta gainerako kalteak

eragileak babesleak

eta euren isiltasunarekin

nolabaiteko aterpea ematen dietenak

lanean gertatzen diren

heriotza guztiak gaitzesten ditut

eta zauritu zein ezinduak

eta makur horien gibelean

dauden helburuekin bat egiten dutenak:

okerron sustatzaile intelektualak

gaitzesten ditut genero indarkeriak

gaixotasunak gorrotoak

miseriak eta abandonuak

galtzera uzten dituen biziak

gaitzesten ditut luiziek erauntsiek

uholdeek eta naufragioek

lurrikarek eta gerrek eragindako hilketak

fatalitate ater ezinean itsasoak jaten dituen etorkinak

denak gaitzesten ditut tinkotasun sendoenaz

baina gezur zuriz eta karitatez

gizentzen direnez nahigabeak

gaitzesten ditut gaitzespen hitzak ere

gaitzespenok

geure arima izun eta aratzarekin

istripuen ardura ezaren eta

hilketen hegalpean bizitzea errazten digutelako

gaitzesten ditut gaitzespena beste indarrik

ez dakarten arrazoiak

gaitzesten ditut gaitzespena beste urratsik

eskaintzen ez duten bideak

beti haizearen alde ñabardura gabe

fedeari edo gehiengoz onartu iritziari

makurtzen zaizkion gogoak

denak gaitzesten ditut

eta azkenik gaitzesten ditut

ni bezalako gaitzesleen gaitzespen hipokritak

ekidin edo borrokatu daitezkeen gertaera tamalgarriak

gure gaitzerizko epelarekin

estaltzen ditugulako behin eta berriz

HAIZEAREN PARTEA

landare hostogalkor garela

ari naiz frogatzen

gogoa askorik behartu gabe

onartzen dudala haizearen partea:

orbela adarrak abaildutako etxeak...

preso ari dira eramaten

saldoka doaz gatibu nire lagunak

ezagunak ezezagunak

eta ziegetatik arin itzultzen direnei

festa xumeak eskaintzen

dizkio gertuko jendeak

esaten digute ereindako

gorrotoa ari garela biltzen

eta hasi besterik ez dela egin uztaroa

baina bizitzen segitzeko

ez da hainbeste behar

eta inor daramatenean

Madril aldera begira jartzen naiz

haizearen peskizan

oroimen ederren biltegian

gauzen berezko logikari

amore emanda egin dut

lagun gabetze hau

garai berrietara jartzeak dakartzan

ordaindu beharreko bahia dela

—akastasun lizundu hori—

eta saiheska begiratzen diet

auzotarrei batzuetan

iragan-min aurreratu batez

asmatu guran bezala

hurrena nor gal litekeen

askatasunaren bidean

GORDETZEKOAK

urteotan guztiotan bizi izan dugunaren

testigantzak gordeko dira

agiriak erregistroak oin oharrak

inoiz atzokoa eta gaurkoa

izan zirela jakin dadin eta

egunok gu bezalako jendeak

bizi izan zituela ikas dezan

oraindik mamitu gabeko orainak

pauso txikian igarotzen genituen

sasoi bateko laborri arteko geltokiak

—nola Ezkaba nola Miranda nola Gürs—

eta gerokoak...

bazirela igande arratsak

banketxeen bulegoen aurretik paseatzen

ematen zituztenak

diruaren demokrazia amets

—nola lurra nola libertatea—

baziren porrot egiten zuten maitasunak

pertsona zangopilatuak

hiltzen uzten ziren mintzoak

—nola harriak nola zuhaitzak—

eta balek inoren lokiak zulatzen zituzten unean

eta hebaindutako gorpuen aitzinean

artean ia dena konpon zitekeela uste genuela

PUNPAKA

erditik aurrera irakurtzen hasitako

liburu bat bezala ezagutu nahi zintuzket

lehen erdiko orriak bilatu

edo zeuk azaldu

basa artean edo sasitzan aurkitu

eta falta diren pasarteak asmatu

edo beste aldaera batean esan

txango luzeak egin eta nire gogoa

Mantxako mortuan barrena hegalari dabilenean

naizena baino gehiago naizen ilusioak hartzen nau

zauri guztiak direla sendagarri

ez dagoela osatu ez daitekeen testurik

ez higa ez daitekeen harririk

autobidean aurreratzen gaituzten

autoetako gidarien albokoak hainbat

banaizelako ilusioak hartzen nau

eta neuregan zaramatzadala iruditzen zait

ilunabar gorrantza hedakorrean

eta une eterno batez itsu-itsuan sinesten dut

kartzelazainen papar iletsu likina gabe

eta presoen bisita galaraziengatik ez balitz

ezinezkoa litzatekeela munduan edertasuna

ILEGALAK

gabiltzan bideak harrapatu gaitu

esaten genuen ekintzen gaitzesteak

ez duela arazoen oinarria

konpontzeko biderik jartzen

baina ekintza eta gertaera batzuk

beti gaitzetsi izan ditugu

esaten genuen berez direla

aldakor gauzak eta baduela horretan

zerikusia haizeak abaguneak

dena ez dela beti zurrun eta berdin

eta kontrako erauntsia heldu zaigunean

giro makurrak okerrera

egin dezakeela ikasi dugu berriz

gabiltzan bideak harrapatu gaitu

eta ematen du ez gabiltzala ez dela biderik

gelditasun handi batean

isilak jan behar gaituela

gure arrazoiak defenditzen ez dakigula

ez dakigula azaltzen zergatik garen

garen bezain setatsu eta ilun

indartsuagoa dela taldearen deia

geure bihotzaren doinu hilduratua baino

eta pertsonek egindako legeek

legez kanpo jarri gaituzte

armada minorizatuen helburuekin

bat egiten dugulako eta

gehiengo diren horienekin ez

gabiltzan bideak harrapatu gaitu

gabiltzan bidean dago askatasuna

eta bide hori zikina da

HURRE

beti gertatu izan naiz jazoera larrien lekutik hurre

ez nuen sekula pistolarik eskura bildu

ez nuen egundo jomugarik zelatatu

baina ez nenbilen handik urrun

banekien orotariko biktimen faktoria ginela

albo kaltetuak eta zuzenekoak

beti gertatu izan naiz jazoera larrien lekutik hurre

ez nintzen inoren heriotzarekin poztu inoiz

baina behin edo behin

mendeku nahiak sehaskatu izan nau gozo

zuritu izan ditut erdizka

taktika okerrak estrategia makurren itzalean

laster dena konponduko zelakoari

ezinbestekotzat nuen borroka eta minaren

hierarkia baten sakadei amore emanda...

ez nuen inoiz torturarik nozitu eta

bisitetatik soilik ezagutu nituen espetxeak

poliziak ere ez ninduen esetsi

nerabe nintzen goiz argitsu batean baino

beti gertatu izan naiz jazoera larrien lekutik hurre

auzo herrietan agitu dira

berrogei urtez gure historia urratu dutenak

edo geure etxe ondoan

baina asteka edo hilabeteka sailkatuta ere

egun asko egiten dute berrogei urte artekoek

eta ibili-ibilian ohitu egiten zara (gaizki)...

beti hitz egin izan dut gertukoez

nahiz askotan neuk nahi bezain aratz

mintzatzeko entendimentu eta adore aski izan ez

orain badakit

niretzat egin izan dira hainbeste hileta

niri eskainiak ziren galdeketa suntsigarri haiek

kontrol eta hilketa guztiak niri begira antolatu ziren

eta nigan jarritako igurikapenei zaputz egin diedan arren

hor egon izan naiz beti

indar handiko drama eta komedia txiki askotatik gertu bai

baina bertan-bertan ere ez

neure historiaren zero gunean

BAKEAREN SEME-ALABAK

gerraren aurrietatik sortuak gara

gosearen zirtziletatik gatoz

gezurraren zutabeetan gora hazi ginen

dena egina zegoen ordurako

eta azkenean ondo bizi eta

laketu egin ginen:

aurrien artean dirua zegoen

zirtziletan bildu zizkiguten

otzan izateko estakuru sailak

zutabeetan gora egin eta

ikus zitekeen zohargia

hizkera bat erauzi eta

fedearen harra txertatu ziguten

eta arima hilak jarri agintearen mirabe

lasta suekin biribilean

protesta egin genuen

baina ez aski sendo

eta ez aski gora

izugarriak gertatu ziren:

handizkako abandonua

harlangaitza garraio urdailean

eta galduko ez bazen

poza inoren begietatik

gorde beharra

eta berriro bakea erein genuen

auzoen gerra ezti eta

geure gezur mikatzen soroetan...

idatzita baitzegoen

azkenean batzuk ondo bizi

eta denok laketu egingo ginela

ORTZIAN IRAKURLE

arboladipean etzanda

hodei zuriak ikusten dira adar artean joaki:

beste herriak daude jendea lanean

kosta bazterrak sukaldeak

eta bururatzen zait zuhaitz adarrok

gerri bati lotuak daudela eta

gerriok sustraiek josita dauzkatela lurrera

bestela joango liratekeela airean gora hegalari

eta orduan txoriek besoak behar lituzketela

eta hegazkinek gurpilen gainean ibili

statu quo honi eskerrak ez balitz...

belar gainean etzanda

hodeiak ikusten dira pasatzen eta

burura datorkit beste garai batean bizi ote garen jada

joan zen denbora batean dudala gogoa oraindik

eta aldi berri honek zer dakarren ez dakit

ez bada haize-uhin arinen gainean

historiaren aro batetik bestera izurde urtetsu legez

geu garamatzala egun beti berdinen bestondotik ihesi

HERDOILA LODI

erabaki politiko sendoak hartu ditut gaur:

barre aire batean ibili naiz ibai bazterrean

baitezpada xede bakoitzari bere urratsa esleitu beharrez

zuhaitzek hostoetan irakurriz ziharduten

firfira jostari gisa ulertu dudan hizkuntza berrituan:

eztarri marrantatua dute orrien arima hilduratuek

«fabrika hustua» zerbaiten izenburu begitandu zait

bide ertzean hildako satorra

ukitu ez ukitu egon naizenean:

hain leuna behar du bakardade horren belusak...

maiz eskaintzen diet maitetasun handiagoa

ortzi bikortsuaren itxura aldaketei

etxeko zaharren memoriari baino:

eta hori kapitalismoa da

gutun laburra utzi dut emakume baten begirasunean

deserritar batek atoan egingo lituzkeen galderez:

besteren gorputzetan arren

gureak dira gau-minak inoiz

jaulkitzen dituen zinkurinak

hain hotza sumatuko du nik igurtzi ezean hitzen azala...

lau dobletan tolestuko dut egunkaria

albiste larriak albiste xeheak

amari lotarakoan esateko gero

uste dut gaur ere ez dugula

elkarri agindu genion lurra merezi izan

MURMURIO HALAKO BAT

                                              Jon Anzari

                             1

ez dakit non nagoen eta ez dakit banaizen

desagertu egin naiz

hilda egon naiteke

edo historiaren amaraunean galduta agian

desagertu egin naiz

eta beste edozein bezala

(baina beharbada urgentzia handiagoz)

neure buruaren bilaketa lanetan murgilduta nabil

arraroa egiten zait

erietxetan kasernetan morgeko zerrendan

neure izena irakurri nahia:

banago eta banaiz

baina guztizkoa ez banintz bezala

behin-behinean banaiz eta ez naiz

bat-batean ez nago eta hurrena banago:

prentsa ebakinetara desterratua

geltokian segurtasun kamerei

ezabatutako irudietan xerka

lurpeko ozeano nabarren ikaran

inoizka jendearen begira igo nahi duen malko nagia naiz

badakit desagertu egin nautela esatea

borondate bulkada markatuegia dena demokrazian

baina gogoak azken aurreko ahalegina eskatzen dit

noizbait izan naizela aldarrikatzeko

inoren asmakeria buruberoa ez naizela esateko apal

(besteren ahotik ikasi behar ote dut

halako batean izan nintzela munduan)

ez nago eta banago

banaiz eta ez naiz

desagertu egin naizela uste dut

baina seguru-seguru ere ez nago

                      2

luzaz desagertu bat izan naiz:

duela aste gutxi arte

ez nekien non nengoen

ez nekien banintzen

baina liluramenduak amaitu dira

ez dakit Toulousera iristerako

hilda nengoen

edo neuk asmatu pertsonaia baten bizitza

ari naizen azkentzen

zer egiten da

inork beretzat nahi ez dituen altxorrekin

non utzi nori eman nora bota...

gorputegian nago

eguzkiak egunero epeltzen ditu hozkailuetako ateak

baina ez desagertuen herioa urtzeko beste:

gorputz ustelgabea oparitu didate

eta ez dakit zer egin

non utzi nori eman...

inork behar al du hilotz izoztu bat

lorontzi baten gainean abandonatutako

meteorito mailatua izan naiz

zer egiten da alfonbra azpian

betiko laga ezin den altxor batekin

non eman behar dut

nire humanitatearen berri

zer daukat erakusteko

frogatu beharra ote dut noizbait

desagertua izandako hildakoa naizela orain

meteorito lotsati bat naiz

eta astuna gertatzen zait

desizozten jarritako altxorra izatea:

jaki aurrekozinatu batek bezala

begiratzea munduari

aurkitu egin naute azkenean

eta atzekoz aurrera kontatutako

bizitza baten jabe egin naiz:

jatetxe bateko ataria bi bidaia txartel

dirua arropak geltoki bat...

orain badakit: hiltzen eduki naute

heriotzan bera-bera egiten

hamaika egunez aurrena

eta hamaika hilabetez gero...

ezkutuko altxorra izan naiz izuen izartegian

inork nahi ez zuen altxor gordea naiz:

ez nekien non nengoen

ez nekien banintzen

luzaz desagertu bat izan naiz

baina amaitu dira liluramenduak...

orain hiltzen eduki nautela esan nezake:

hiltzen eduki naute

hil naizen arte

JENDEA OINEZ

POETAREN ESKUAK

noren izenean mintzo da poeta

noren izenean mintzo naiteke ni

noren ahotsa da nire ahotik

nire eskuetatik hegaka doana

sarri mintzatu izan naiz inoren izenean

bideak mendiak herriak oro

nire baitan kabituko balira legez

denbora tarte batean

beharginek maiteminduek jainkoek eta heroiek

poeten mintzoa besterik ulertu ezin balute bezala

noren izenean mintzo naiteke

norenak dira bata bestearen ondoan

paratzen ari naizen hitzok

noren ahotsa da nire ahotik

hatz tartetik hegaka doana

poeta izan behar al da

munduak igorri seinale argi ozenei

ezikusia egin eta entzungor eusteko:

hainbeste dira moduak

hainbeste dira egunak

ergela izateko

zergatik pasa behar izaten dira beti

minutuen mugak txarrantxa hesi artean:

agindu nizun elkarrekin egoteko hiztegi bat

baina ez dut bete

zure minak ematzeko promesa egin nizun

eta beste bat naiz orain

nork lagunduko dit hitzoi lur ematen

hasierako helburua zen

urreginaren taxuz lantzea bakardadea

doinu eder bat jartzea desertuko harriei

kondenatuentzat ondo amaitzen ziren

poemak sortu bulegoko ordutan

eta gero argi guztiak piztea

baina nork lagundu behar dio poetari

hitzoi lur ematen

lur ematea ereitea den edo ez jakin gabe

etxekoek lagunek ofizioko kideek

segurtasun agenteek laborariek agian...

ni joango naiz baina

nork lagunduko dit hitzoi lur ematen

lur ematea xuxen zer den jakin gabe

noren ahotsa da nire ahotik

noren ahotsa da nire eskuetatik hegaka doan hau

noren izenean mintzo naiteke ni

MAITE DUZUNA

ez dakizunean maite duzuna herri bat den

gizon bat

emakumea

edo ezinezko kantua

malko bat sumatzen baduzu

sumatzen duzu marrazo bat begi mintzetik behera

edo bare nekatu bat hosto bila

betiko ostentzeko kausa hobearen beharrik gabe

ez dakizunean maite duzuna kantu bat den

emakume bat

gizona

edo ezinezko etxea

eta aho gozo batean badabil marruskatutako ogia

itsaspeko bat periskopiotik

dorre aldika itoa bistatzen ari bada

edo marru ozen bat zeure izatearen eguerdi hautsian

ez dakizunean maite duzuna gizon bat den

emakume bat

kantua

edo ezinezko kalea

eta zeure tristura eztian batzarturik

txapliguek hatsarrea iragartzen duten

mende zoriontsu bat bada jenderik gabeko unibertsoan

bare nekatu bat etsi gabe doalako hosto bila

ez dakizunean benetan maite duzuna zer den

benetan ezer maite duzun ez badakizu edo

dena maite duzula esan daitekeen unetik gertu bazaude

gertaeren logika ezak lehertzen du zalantza oro

durduzamendu atzeman gaitzak datoz

eta pausoak beldurra poza inoren agenda lokabean

DUKEKO LARRAINA AZKOITIAN
(HILETA KANTA)

                                                Mertxe Agirrezabali

igoko al gara berriro

gure arbola adarrera

igoko al gara gauza guztien neurria

apalagoa zen garaira

gertaera larriak eta mendeak jazo dira:

lurrera begira jarri ginelarik

esku ahurretan irakurriz ikasi dugu

urrunera eraman gaituzten bideen berri

eta bideotan galdutakoak

gorde nahi ditugu beti

igoko al gara berriro

pauso nahasien beldurrik gabe

elkar maitatzeko moduko hosto artera

igoko al gara

geure gorputzak sortu

zelula matxinatuak oldartzen dira

hain luze ondu maitasunean

zauriak handizka irekiz

zelula asaldatu mulkoek

zelako errepublika hautsia osa lezaketen etsirik

igoko al gara berriro

han bulta batez libre izango gara

jendearen samin gorritik...

igoko al gara

goldaketa aroa da:

lehen ere bilduak gara erruz uzta gozorik

larrain bat egingo dugu

bizitakoaren errautsekin

abaro bildu eta babesa bakarrik denarentzat

falta ez dakion inori elkartasun amets bat

igoko al gara berriro

gure arbola adarrera

sobera goratu gabe itxaropena

elkarren ondoan izateko poza jo arte doiki

igoko al gara berriro

gure arbola ederrera

igoko al gara berriro

nahi dugunean jaisteko

ahal dugunean jaisteko

igoko al gara lurrera berriz

igoko al gara berriro

igoko al gara

larraina egingo dugu

bizitakoaren errautsekin

GU EZ GAUDEN LEKUETAN

                                                        Xabier Baztarrikari

gu ez gauden lekuetan jendea dago

eta beste leku batzuetan aurrera egiteko kemena dago

mendeek ernetako ordenaren itzala

eta jendetasuna zakarretara botatzeko gogoa

harrotu egiten dira irritsak gu ez gauden lekuetan

eta horregatik egongo dira

beharbada gu ez gauden lekuak

inon existituko ez balira bezala

inoizko urkatuen zamapean abailtzen diren zuhaitzak...

eta mirari bat da eman zenidan azken besarkada

gu ez gauden lekuetan metatzen dira

munduko arropa maiztua

hamaika zauriren ametsak mendekuak

eta ezinaren urrezko akuariumak

gu ez gauden lekuetan gu ez gaude

baina maiz bagauden itxura egiten dugu

eta urrundu egiten gara gabiltzan lekutik

inon ez egotea posible balitz bezala

—bi punturen arteko distantzia luzeena gezurra da—

eta idiotak bezala begiratzen dugu

inor islatzen ez duten ispiluetan

gu ez gauden lekuetan gu ez gaude

eta inon ez bageunde bezala bizi izaten gara batzuetan

ikusezin izateko ahalegin zoroan

gu ez gauden lekuetan amaitu egiten da lurra

jendea trumilka amiltzen da ortzira

norbaiten gogoan gure etxeko sukaldea ageri da

eta han beti bakarturik aurreikusten zaitut

bost hamar hogei urte barru

ez dakit zergatik dauden gu ez gauden lekuak

ez dakit zergatik ezin dugun egon leku guztietan...

eta galderen hosto artean gerizatzen naiz

hemen jarraitzearren:

hainbeste dira defendi ezinak zaizkigun lekuak

eta hala ere gu ez gauden lekuetan jendea dago

zein bere izateko erari nolabait eusten

—bi lekuren arteko distantzia handiena gezurra da—

eta gu ez gauden lekuetan jendea bizi da

OSTENDUON MINTZOA

                                                   Joxean Lasa eta Joxi Zabalari

zenbat orduz zenbat egunez

ostendu ginen

noizko ezkutalariak gara

gaur hemen agertu garenak

noizko desagertuak dira

bila gabiltzanak...

zein erbik zein eper izutuk

ekarri ditu honaino

duela 29 urteko ehiztariaren pausoak:

haizeak badu akordurik

orduko ahotsak badira gaurkoen kide

irratiz mintzo direnean...

non geunden orduan baina

non gaude hemen gaudenean

inoiz izan al ginen han

eta noiz gaude orain

ostendu ginenok

ba al genekien nondik

ba al genekien noiztik gordetzen ginen

zer pentagrama osatzen dute

esaten ausartzen ez garen horiek guztiek

orduko haizeak

gaur egungo hostoak zafratzen ditu itsas aurrean

inork behar izan gintuenean ordea

beti ez geneukan gerturik odola

eta batzuetan kosta egiten zaigu orain

kausa ederren alde hitza ateratzen

ezin izaten dugu lotsa izpi bat gabe

ogia besapean ekarri

ahora eman behar zaigu edateko ura

ez dakigu izapideak eta denbora ondo nola bete

urteotan guztiotan

epeka ostendu izan garenok

zerk jarriko gaitu orain herrira bidean

nola aurkituko dugu etxeko sua

zer txara artetan jaikitzen da dolu kantua...

noizbait itxiko da heroien aldi hau

jendea elkarren ondoan biziko gara

eta arrapostu emango diogu

luze armairu zokoan utzitako arrazoi sailari:

garena eta ez garena agerian jartzeko

tenorea helduko zen agian

daukaguna eta ez daukaguna

erakusteko ordua

bestela zerk jarriko gaitu herrira bidean

non aurkituko dugu etxeko sua

nola igarri zer txara artetan jaiki den dolu kantua

seguru asko desagertu dena izango da

desagertu dela ez dakien bakarra

seguru asko ezkutatu dena da

aro bat amaitu dela jabetzen azkena...

zein gerlatan desagertu ziren

zein gelatan ostendu ginen gu

PENDULOA

eguzkia batzuetan zuhaitz urduria da

betaurreko kristalari batzuetan

jatorrizko hondarra loratzen zaio

eta orduan sakon ikusten da iragana

bakea batzuetan tokiz aldatzen du haizeak

eta argazkietatik kanpo amiltzen dira

gizon-emakumeak —zerraldo ia beti—

batzuetan ezer askorik arriskatu gabe zeken

maitasunaren esperoan jartzen bagara

oso luze samarrak gertatzen dira gauak —egunak barne—

batzuetan triku baten baitan bilduta bizi gara

batzuetan ahuspez besoak zabalik luze-luze

batzuetan haurrak bezala jagoten ditugu injustiziak

eta albotik pasatzen dira tristura eta trafikoa

eguzkia batzuetan izar erdipurdikoa da

batzuetan jendea da eguzkia argitzen duena

eta jendea ere batzuetan zuhaitz urduria da

ACONTÉCENOS A MIÚDO

                                      A Manolo Soto

acontéceme a miúdo na Galiza

sinto tremer a terra baixo os pés

coma se quixese preguntarme

que fago lonxe da casa

que é o que me leva alá

se o meu corazón sabe dos seus sons

dos seus limites das súas fronteiras

mesmo as veces sentinme

lixeiramente ameazado:

o país polo que camiño ponme a proba

podería expatriarme se non as supero

i eu esfórzome...

acontéceme a miúdo na Galiza

a superficie que piso é un espello

e segundo vaime reflectindo

móstrame as miñas carencias

aquilo que debía ter dito e calei

aquilo que debía ter feito e non fixen

os amigos perdidos e

as persoas coas que non trabei amizade

crecen árbores bravíos

das raíces do meu choro

e ofrezolle follas á xente

da que torpemente namoreime

sucédenos a miúdo na Galiza

somos poetas fora de tempada

amigos doutro país...

sucédenos a miúdo na Galiza

sentimos a terra tremer baixo os pés

coma se quixese inquirirnos

que facemos na casa allea

que é o que nos trae acá

se o noso corazón acerta a latexar ben aquí

e intentámolo...

sucédenos a miúdo na Galiza

traemos un puñado de terra ou un canto rodado

ao amigo defunto

buscando rimas demasiado doadas

para un mal poema:

terra hedra pedra...

estendemos as mans

querendo alcanzar algo fermoso

que non sabemos que é

e non chegamos a tempo

somos poetas do outono vidos na primavera

queremos chegar alá sen estar de todo aquí

sucédenos a miúdo na Galiza

é un estar sen estar

é unha forma de ser sen chegar de todo a ser

deixando como prenda amigos

e unha inquietude fragmentada

ANTIDOTOA

munduko albisteen artean

kapsula zigilatu batean nagoela begitantzen zait

eta ez dakit xuxen

zer beratzen ari naizen kafesnetan:

opil belztuak

lankide kaleratu berrien bisaia

gorputzaren seinaleak aditzeko gorreria...

goizarekin lerro-lerro datoz

elkarren ondora bilduta estu

etorbide jendetsuen aurre-sentipena

lagun izandakoen arrangura ahantzia

iruzurtien zuribideak

urteek harrizko egin naute:

orain zurezko bihotza daukat

lehortzen ari da ibai azaleko mintza

nire soraiotasunak erreta

eta astean bizpahiru egunez kalean zikintzea

beste sendagairik ez dut kausitzen horren aurrean

(sobera haserretu sobera jan sobera edan...)

eraiki gabe utzitako etxeetan bizi da egun

utopia burges txikien hautsa

tailer itxietan errabiatzen da nire arima arlotea:

mundua sutan den bitartean

epe finkoan ezarrita daukat bankuan

xahutzen ausartu ez naizen maitetasuna

eta nire aroko zenbait biktimak

kafesne hondar artetik agurtzen naute:

torturatuak dira presoak dira

ihes egindakoak dira bahituak dira

nahita edo deskuidoz hildakoak...

denek diote aho batez

zein garrantzitsua den ondo gosaltzea

MILITATU

egunero ematen dut izena zure bihotzaren alde

eta berehala datozkit etzanda behetik gora

ikusitako arbolapeak hostoak hodeiekin dantzan

eta gurea edo beste edozeinena izan

maitasunagatik antolatu elkarretaratzeak

auto karabanak giza kateak herri harresi eta

banakako manifestazio erraldoietan

parte hartzen ari naizela etortzen zait

militantzia erabateko eta atzera ezinean

estrategia eraginkorragoak

inguruabarrei begira taktikoki hobeak

aztertu eta arakatzen ditut nonahi:

aurreko eta ondoko belaunaldien artxiboan

nazioarteko biltoki eta gorputzari itsatsi huntza artean

ekintza zuzena desobedientzia asmoak

elkartasuna ordaintzen ditut ahal neurrian

eta zure bihotzaren alde

egunero jotzen dut neure burua errudun

hurrena ere etzandakoan behetik gora arbolapeak

hostoak hodeiekin dantzan ikusten ditudanean

edertasunaren pilpira zeri egotzi izan diezaiodan

MAIATZ BERRITAN

esan didate suge gorriak umetzeko

sasoi betea dela hau

ibai bazterrera jotzen dutela

oskola urratuta kumeak jaio eta

berriro mendira aldatzeko ondoren

piztia jendearen ibilera irudikatzen dut

ortzia mehatxuz enpo bidea zail...

ikusi dut hitzak mamitu egiten direla sarri

esaten eta idazten direnean

ez dela berdin zer non eta nola esan

arraso muda daitekeela esanaren indarra

mintzoaren hautua egiten denean...

mende erdia daramat

zer naizen galdetzen neure buruari

bart aspaldiko lagun batek

sega mekanikoaz hatz batean irekia egin

eta herri hau ongarritu zuen bere odolarekin

bart bi suge txiki kalitu nituen

zabortegian gorpu agertu zen

gizon gazteaz akordatzeke

bart ohiko bihurgune itsuan eman zuen

beste bira bat munduak

eta nik lasai so egin nien

egin gabe bazter lagatako ekimenei

hurrengo egunsentiaren saria

beste ezeren nekerik gabe

seguru irabazia banu bezala:

ez den hizkuntza batean mintzo

ez den herri batean lo egin

ez den maitasun baten ondoan jaiki

eta kapitalaren logikak

erraz narama

narabil

ETA BIHAR

zer egin behar dugu

ohorearen lurralde galduarekin

noiz gorpuztuko dugu

agian inoiz inon ezagutuko ez den

erresuma estrainio hori

non mamituko da

noren begietan zein bizkarren gainean

zer egin behar dugu

xuxen zer den esaten asmatzen ez dugun

jendearen duintasunarekin

bizi izandakoenganako begirunearekin

zelako doinua jarriko diogu

mundu honen ardatz karranpatuari

nola babestuko dugu jendearen sumina

nola gordeko dugu itxaropena

lizundu gabe

erne daitezen behartzen garenean

nondik hurreratuko gatzaizkio

elkarren bakardadeari ordu egokian

barne muinak sobera urratu gabe

gogo-bihotzak zapuztu gabe

neurri doian

zer egin behar dugu inor ez ahazteko

zer egin behar dugu bizitzaren edertasunarekin

eta zer egingo dugu maitasunarekin

garaipenaren biharamunean

IRITSIKO DA EGUNA

iritsi da gure gaurko eguna

iritsi da gure gaurko aldia

suerteko eta zorioneko gara

eta orain laino mugan ikusi ahal den

bide zabal hori pagatu duten guztiekin zordun gara:

zubiak kaleak etxeak hor badaude

sukaldeak arropak kantuak hor badira

hango eta hemengo jende askok

gure aurretik horretan jardun duelako da

horregatik daukagu eskura

hainbeste ondare eta hainbeste ardura

hau da gure gaurko aldia

hau da gure gaurko eguna

eta lehen beste hainbatetan gertatu bezala

berriz ekibokatzen bagara

jendartearen seinaleak

kafe hondarrak

edo txorien hegaldiak

gaizki irakurtzen baditugu

agian azken aukera izango da

baina ez diogu beldurrik

beste behin erratu eta porrot egiteari

ezin baitugu

asmatzeko aukerarik txikiena joaten utzi

gaurko hau gure azken ekina gertatuko balitz ere

ezin baitugu irabazteko aukerarik galdu

iritsi da gure gaurko eguna

gure aldi da

honaino ekarri gaituzten

erabaki zuzen eta eskuzabalak ditugu begira

egin ditugun makur eta injustiziak:

hainbeste bazterketa bidegabe izan dira

hainbeste hildakoak eta arima hautsiak...

larri kolpatutako denbora batean bizi gara oraindik

larri zauritutako denbora batean

baina badakigu honek behar duela

garai berri baten atalasea eta hastapena

beharbada izango zen

orain gauden honetara lehenago ailegatzeko era

baina ez dugu jakin nola

berandu ibili ginen

eta ez genuen asmatu orduan

eta errakuntza eta aukera galdu horien guztien zama

bihotzean dakargula gatoz

iraganak eta geroak oinordetzan

laga diguten orain honekin:

orain hau baino ez daukagu...

eta azkena gerta badaiteke ere

ez diogu beldurrik beste porrot bati

izan ere hain dugu premia handia irabazteko

norbaitek noizbait zerbait irabaz dezan hemen

eta hain gertu dakusagu eskueran

aro hobeago baten aukera

elkar bana daitekeen aro baten aukera

inork inor sekula zapalduko ez duena...

egin diezaiogun gure gogoeta zintzoenaren promesa

egin diezaiogun gure ahalegin kezkatuenaren promesa

aldi hau pagatu duten guztien ohoreari

aldiro bizi izan dugun egokiera

izan da geneukan onena

geneukan bakarra

baina oraingo orain honek

aurrekoen aldean geroaz beteago

orain artekoek baino orainago dirudi

gure oraineko orainak gaur

eta ez dugu ekin gabe igarotzen utziko

hainbestekoa du herri honek irabazteko premia

hain karu pagatu du mendeetan

hain karu pagatzen da bizi garen munduetan...

iritsi da orain hau

hau da gure aldia

hauxe da gaur daukagun orain bakarra

egin dezagun gure gogoeta zintzoenaren promesa

egin dezagun gure ahalegin kezkatuenaren promesa

ez daukagu hondarrekoz galtzeko beldurrik

ez dugu irabazteko beldurrik

hemen norbaitek noizbait zerbait irabaz dezan

premia gorria baizik

gaur da gaur guztietan gaurkoena

orain da orain guztietan orainena

iritsi da gure gaurko eguna

iritsi da gure gaurko aldia

eta hala ere adiskideok

hala ere

iritsiko da eguna!

GOSARIA ETA LEGEA

GOSARI LEGEA

kafesne irakinetan sartutako erpurua

miazkatzen ari naiz

hainbeste urte gorputz honen

gainazalean barrena zokomiran

eta soinak beti du ezusteko atseginen bat:

ez bada miatu gabeko erretena

estreinakoz tinkatutako giharrak

edo bulkaden itzalen bat sukalde bazterrean...

esploratzaile harrituarena jokatzen dut

uste bako min sor batek beretzen nauenero

hobi komuna osatu dut debaldeko tristurentzat...

erabaki txikiek tarteka kontu larriez ebatzi ohi dute

eta bizi izandako egun bakoitzak

orbana uzten du barrenean

mundu honek zikindu egiten gaitu jendea poxi bat

horretan du bikaintasuna:

ebatondoaz eman tatuajeei taxua

garrasiei sartu abesti doinuak

eta su burdina egin erretako hatz mamia

bizirik nago

eta orain noiz arte jakitea baino

noraino jakiteak dit ardura:

beldur kuttun ezkutuetaraino

leiho pareraino

zuganaino...

hasieran nintzenetik

beste animalia bat ari naiz bihurtzen:

digestio modua

algaren eskala

malkoen zaporea...

urteen puruz txertatuak nekartzan gailuen

onurek miraturik naraukate:

zer dira gero haize hezetasunei eta presio aldaketei

horren doi antzemateko gai nire baitako

oi higrometro barometro eta anemometro jatorrok!

adinaren uhagaren gainean zaldizko noalarik

ohoratu nahi zaituztet goraki

esaten dute gaixoaldi gogor batetik osatzear den

azken aurreko herria garela Europan

baina kafesne irakinaren aldamenean

neurri-neurrian zahartzen ari naizen bitartean

ez naiz ezeren biktima

ezpada utzi ezin dudan zenbait ohitura okerrena

eta nire buruzagitza poetikoa espetxean dago

ARNASA KANTUZ

esaten dute

nahita ez dagoela arnasa hartzeari uzterik

baina hori mito hutsa dela denok dakigu

hamaika tratatutan irakurri dugu

ezin dela maitasuna kontrolatu

ausaz jokatzen duela

esfinter erotu batek nola...

petxuan trabatutako

hezur gaiztoa da hori

gezur gogor bat

entzunda nago

klase arteko bakea posible dela

eta beste munduetako mapak

merke saltzen direla...

hori sinesteko fedea behar da

oinak ibiltzeko direlako elezaharra

espazioa aldi batez okupatzeko

amarrua baino ez den juzkua eginda nago

eta inor larregi ez mintzearren

denbora aipatu gabe diot hori

erreparo larriz galdatzen baitut

denbora ez den beste kontinente labain bat

gauza batzuk ikasi ditut atzo-gaurretan:

oinak ez dira ibiltzeko

—ba ote da hori ez zekienik—

airea asmatzeko dago

—inork egingo al du—

eta musika soinua ahotsak argia

ezinezko loaldietako sehaska kanta dira

oraindik plazer pribatua dirudi bakeak

maitasunak beti narama

autarkia ilusio eder batera...

atzokoaren ondoren

arnasa nahi dudalako

nahi dudanean

nahi dudanekin hartzen dudala uste dut...

bat-batean itotzeko aukera berriz

zoragarria iruditzen zait

ABESTEKOAK

udazken hondarrean

nork abestuko du orbelaren birundaz

azala lehortu didan haizea

ari delarik lanean gizateria osoarentzat

nork abestu behar dio errepide erreari

bidean galdu ditugunei

libreagoa den espazio batetik...

garai bateko deiak jasotzen ditut

konformismoaren posta kodeaz

karta azalean

nork abestuko die gure mito erotikoei

deblauki hil ziren nire ikasleek

euren amildegitik

euren auto lehertutik

euren eskopetaren kanoitik

ibaiko euren osin izoztutik

euren zelula matxinatuetatik

egiten didate agur

deitorez natorkielako esku hutsik

nork abestu behar die ordu hilduratu nagiei

nork memoria suntsituari

nork akordu ezaren igali geza haiei

nork inoiz izan ez bailitz

irristatu den maitasunari

nork historiako etxe hustuei

nork abandonuari

udazken hondarrean

nire eztarri galgarritik

ez dakidan mintzoan

neuk abestuko dut

mintzoa ez dakidan lagun-ustel limurtu

ez nagoen jende bati

ez naukan aldi honi

abestuko diot nik

URTEMUGA

gaur hamabost urte

lurrean zuloa egin eta

aita sartu genuen

gero lurra berdindu eta

harrezkero gainean bizi gara

ez ginen aurrenak izan

ez gara bakarrak

—seguru gauzak

konpon zitezkeela

beste modu batera

baina ez genuen jakin nola—

milioika jende bizi da

gure antzera

larri maiz

inoiz ezaxola edo pozik

gurasoen hilobiaren gainean

denok maite dugu bakea

eta edertasuna

—seguru gauzak

konpon zitezkeela

beste modu batera

eta ez genuen jakin nola—

gaur hamabost urte

lurrean zuloa egin eta

aita sartu genuen

baina ahaztu egin zitzaigun

haren ondasunak lurperatzea

LEHEN TAUPADAK

uste dut euria ni etxetik atera zain dagoela

hodei beltzetan gordea

kanileko ur hotza edaten dut

itsasoan egarriz ito direnen gorazarre apalean

jaso dugun guztiarengatik esker zorrez

miresten dut egunsenti hau

eta ez eman behar zaigunaren promesa gisa:

dirua zoriontsua da

hego haizea txistu joka ari da

elizan gauez kutxa gotortuan gordetzen da

jainkoaren irudia

eta sasiak hartuko du noizbait ozeanoa

dena ez da denbora eta espazioa ordea

bada beste nonbait errenditzen den gauzen sentimendua

aroen aldamenetik ibilian doana

eta han agian bestek ordainduko dute

gure abandonuaren bahia...

euri tantak atezuan daude etxe inguruan

teilatu hegaletatik nire gainera jauzi egiteko

ez dut inoiz ulertuko perfekzioa:

hitz hanpatuak jaulkitzen ditut

eta ez dakit noiz isildu...

gaur bankuak itxita daude

eta oraindik maite nauzula uste dut

HAUTUA

aterpe herbala du jendeak munduan bere hitzak gabe

zelan adierazi behar du minen duena

zelan hostogabetuko egutegiak

eta zelan azaldu beste fase batera

egin nahi lukeela jauzi

joko arriskuz bete honetan...

eta inork badio geu izateko

geure hitzez beste egitea dela bidea

esango diot neuk nahi dudala

hautatu neure galbidea

ez naizela inoiz izango

maite ez dudan ortzi baten txori kantaria

eta behartuta ez bada

ez naizela biluztuko

neure gogoaren kontra inoren aurrean

euskaraz bizi nahi izaten dut batzuetan

ehuneko handi samar batean

badakit ni ez naizena ez hizkuntza bat

ez bandera bat ez herri bat:

ni bakarrean ezer gutxi den euskalduna naiz

bakarrean ezer gutxi naizen euskalduna da ni

ez guardasol bat adina

ez errezeta bat besteko

ez abesti baten erdia

ehuneko handi samar batean

euskaraz bizi naizen euskalduna naiz

eta batzuetan zeharo harritzen nau

euskaraz bizi nahi izateko aukera izateak

ez dut euskararik behar bizitzeko

bizitzeko airea behar dut

arnasa hartu hainbat bider minutuko

bihotzak gorputzeko zokorik urrunenera

odol neurri bat punpa diezadan behar dut

eta gero beste hainbat osagarri:

lagunartea elkartasuna sexua asti pixka bat...

baina euskara ez dut den mendrenik ere behar

bizi ahal izateko

gosea eta egarria asetzea bai

estalpea giro ez denean

demaseko hotzari eta beroari aurre egitea...

gero bestelako alderdiak ere badira

nola diren jendetasun neurri doia

eta gauza ederren itxaropena

baina euskara ez dut behar bizitzeko

mintzo naizen euskara

idazten dudan euskara

ametsak eragin eta inoiz loa galarazten didan hori

hautu libre bat da niretzat

bizitzea ez bezala...

bizi ahal izateko

maitasuna gorrotoa eta lana

agian beharko ditut noizbait

baina euskararik ez dut inoiz beharko bizitzeko

eta hain juxtu

ehuneko hainbesteko batean

bizi nahi dut euskaraz

derrigorrik ez dudalako

bizi naiteke beste hizkuntza batean

eta hala bizi naiz ehuneko esanguratsuan

baina nik euskaraz bizi nahi dut

portzentaje handiagoan hala nahi badut

edo portzentaje txikiagoan gogoak ematen badit

ez hobea izango naizelako hala

ez inoren on-gaitzak osatuko direlako horrekin

baizik eta nazio puska txiki bat naizelako

eta ni naizen nazio zatitxoa izateko

ehuneko hainbesteko batean

euskaraz bizi nahi dudala deliberatu dudalako

horren derrigorrik ez dudalako naiz euskalduna ni

bakarrean ezer gutxi den euskalduna naiz

bakarrean ezer gutxi naizen pertsona da ni

eta hitzek beti naramate norbaitengana

ALDERRAI

ezin dut zure gorputzean sartu

makurrik eragin gabe

bakarraldiaren hozkiak jotzen duenean

nire hatzen

nire mihiaren

nire ezpainen irismena mugatua da

eta uneon ez naiz berba gura

tramankulu otzanez makinez...

bi ezerez eternoren artean

gertatu gara elkarren ondoan

eta goizero mundua

ez dela akitu ikustea

zorion iturri apala da...

zatoz

ondo baderitzozu

atzean utzi duguna berritu eta

elurrak teilatu gainak zuritu bitartean

biok gorputzeko bazter isil batera

emigratuko dugu

BIZIAK ETA HILAK

egunerokoan hildakoez

asko arduratu ez arren

hor dira beti

gogoan baino ezin dituzu

atxiki erabili atera

ezin diezu konturik zorrotz eskatu

eskerrak zuzen eman

eta memorian gorde edo ez

jaki erraza dira irensten

gehiengo nasaiarentzat...

egingo nuke

ebakitako zuhaitzek

hautsitako promesek

desagertuek

eragiten diotela nagi

munduari bira

orain haien edertasun irritsak

beste nonbait dira

gozamenaren zentzuak

ez du zertan bat etorri

zintzo edo makur jokatzearekin

egitate ezeztatzen zaila da

inoren heriotza

eta hilak mulkotan aletzen hastea

edo nahigabe bezala

orenen orbanen eremuan

sartzea aski da

haien bake karroinduak

asalda ditzan biziak

hala

nahitaez

hildako guztien ondoan maite dugu elkar

ez dago pausoa ematerik

ez arnasa hartzerik

hilak

haien kontzientzia jarauntsiak

zotin edo usin batean gure jabe egin gabe

eta biziak bezala

hilak ere ez dira berdintzen zelai isiletan:

beti datozkit gogora maite ditudanak

nor bere ateraldi eta keinuez

eta luze-sakon gorroto nituenak ere bai...

badira hala ere

bizi zirela aski maite izan ez

eta bidezkoa ez den arren

besteri oinordetzan

utziko nizkiekeenak

hildako guztien ondoan maite zaitut:

eta urteak eta hilak metatzen goazen eran

ez dakit nola kabitzen garen hainbeste jende

ohe bakarrean

KONTRAERAN

ezetz dioten arren baietzean nago

ez da berdina maitasunak

ilunabar izoztuetan edo

gaugiro ederrarekin harrapatzea

ezbeharrek ez dute berdin tratatzen

jende ondo-bizia eta behartsua

—soziologian aditua da zoritxarra—

antzik ez dauka abandonuak

bistrot bateko mahaian edo

harrera kai galarazietako aduanan...

nahiz bietan hezur gogorrekoa izan

gaixotasunak berdin kolpatzen du

erdalduna eta euskalduna

baina badago aldea hitzetan

ezetzarekin bat egin behar banu ere baietz diot

erdi aro ospel batera goazela pendizean behera

nago daukadana galtzeko beldurrak eragin dardara

eta soin adarren txindurritze hau

ez dela erreparo psikiko somatizatua

edo ideologia endekatu baten ondoriozko

kolesterol mailari dagokion marka baino...

nire baiezkoarekin miraturik

egoten natzaie labana ahoei so

nola abesten dizkieten lo kantak

hozkailuko oilasko papar zuhailei

eta istiluen aurkako poliziei ume jaio arren

koskortu arte ez zaiela antzematen

euren klasekoen aurka ekiteko sortu zirela

diost gogoak

ezetz burgoiari baiezko pikorrez jartzen natzaio

bada bustitasun itsaskorra

sabelpe gozoko biloetara bidean

eta justiziaren tentazio molde bat

zauri zornatuen galdaran...

ekaitzen seme-alabok borroka ere egin dugunez inoiz

ondo pagatua nago

merezi izan dute

zelula matxinatuen lekukotzek

merezi izan du

fusilatzeen atariko goizak

merezi izan du

hainbeste larderiak —eskola estatua etxea...—

eta anaiak anaia leihotik

behera bota nahi izan zuenekoak

merezi izan du

ondo pagatua nago

beti delako uda betea

inoren buruko hemisferioren batean

BIZI NAIZEN HAU

bizi naizen hau

bahituran hartu bai

baina besteren gorputza

balitz bezala tratatzen dut

adeitsu izaten saiatzen naiz

jendetasunez hartzen dut

eta ahal dudan neurrian

eskatzen didana eman egiten diot

bizi naizen hau

zure gorputza balitz bezala

bizi naiz askotan

jakinik gonbidatu jator baten arauz

neure-neurea ere ez dela

eta luze erakutsi didan pairamenagatik

itsusten ari den arren maite dut

ni bizi naizen hau

ez dakit noren gorputza den

baina bertan egokitu naizenez

utzi zidanari edo hartu nionari

eskerrak adierazi nahi dizkiot

undina kantu limurkorrak gorabehera

ez bainaiz oraindik zeharo jausi

gogo huts izateko neure amarruetan

HORIEK GUZTIEK

eta nik bezala

zer egiten dute ni horiek guztiek

deblauki ortzi zolara jausten direnean

nola moldatzen dira iturri agortuan

arrazoiak bai baina erarik gabe

gertatzen direnean

nondik bilduko dute kemena

ni horiek guztiek

zu joaten bazatzaizkie

eta nik bezala

zer egiten dute ni horiek guztiek

leinu ilun baten abiaburu eta hatsarrea

eurak direla jabetzen badira

zelan egingo dute aurrera

sortu ziren hizkuntza atzendu

eta besterik ikasi ez badute

zer egiten dute ni horiek guztiek

oinek behera egin eta

behe gainak eusten ez badie

eta nik bezala

ni horiek guztiek zer egin behar dute

mendeen mendetan

sekula ez direla saldu

ez dutela amore eman uste bazuten

eta goitik behera tronpatu badira

eta nik bezala

zer eginen dute ni horiek guztiek

zu joaten bazatzaizkie...

eta geratzen badira bakarrik

kapitalarekin aurrez aurre

(harridurazko senidetze zail batean

elkarri begiratu agian)

IBAI ONDOAN

astiro paseatzen naiz ibai ondoan

baina gaur presaka antzean iratzarri

eta ordu-orduan iritsi naiz neure soinera

batzuetan iruditzen zait

erosta ezkutuak gorde ezinik igarotzen dela

ni bezalako jendea aldamenetik

eta zoriona propio landutako

ezjakintasun suerte bat dela

kalera ateratzen naiz ohetik ihesi

batzuetan ortzia belaun pareraino iristen da

eta orduan etzanda baino ibiltzerik ez dago

astiro paseatzen naiz

marxismoaren on-gaitzak zorrotz aztertzeko ezgai

marxista uzkurtua hala ere...

badira klase borrokak azal ez ditzakeen garaitzak

psikoanalisiak giltzak ahaztuta lagatako ametsak

batzuetan imajinatzen dut

oporrak suizida desjabetuen etxeetan igarotzen ditugula

haienak zirela maindire zuriok ogia gazta zaharra ardoa

eta izena asmatu ez zaion klub bateko kide naizela

batzuetan ni bezalako jendearen

ahoa estaltzen dut oihu bat isiltzeko:

bizkarka jarri eta atzeraka ibiliz geroaz oroitzen naiz

astiro paseatzen naiz ibai ondoan

zintzoen bakearen xerka

neu ez naizen oro arrotza zitzaidan sasoi haietan bezala:

ederra da bizitza baina hotzegi dago

ederra da bizitza baina oraindik hotzegi nago

AZKEN BATEAN

azkena hel dakidanean

nirea soilik izan dadin saiatuko naiz

ez zor handirik

ez larregizko albo kalterik

leihoak zabalik doazela umore gaiztoak airean gora

mintzo garen herriaren azkena iristen bada

gurea soilik izan dadin saiatuko gara

ez erosta ez negar kanturik

arrangurarik ez haboro arranguren izartegian

eta zabal bedi zohargia bizirik diren hizkuntzetan

mundu honen azkena etortzen denean

mundu honena soilik izan dadin saiatuko dira

ez soberazko deitorerik

ez demasezko etsipenik

milioi urte batzuen isuria kanilean behera turrustan

utziko ditugu maite izan dugunaren markak

materiaren akorduan

eta hatsarreak azkena bilduko du agian

nola sagar ale batek nire eskuan itxaroten duen goizean

ireki ahala berriak jaio daitezen egunkariko orrian

LO AURREKO LURRUN

pertsona oro legez ni ere

bizi izan ez naizen munduen

oroimenez mukuru nago

eta gertatu aitzin aienatu instanteen

bila nabil etengabe

baina izua diot

luzaz inoren begietan kera egin

eta holograma bihurtzeari

oihanpe itzaltsuan aiduru

eta zelatan izan daitekeenari

krudeltasun errugabearen eskolan

trebatu nahiko gaituzten kurloiei

ederra da

ezagutu ez duzun argitasun baten miraz

argiak amatatu eta loak uriolan eramatea

esetsi guztien markaz atzenduta

edozein leinu eta federen arrastoz futitzen zarela:

zenbat milioi urte behar izan ditu planetak

zure gaurko irri-iritziraino heltzeko

(bost bat mila milioi igual)

zaharrak ikusten ditut

belarria zoruaren kontra jarrita

ez dabilen erloju bat atzemateko ikaraz

eta berripaperak orrikatzean

ez ditut ezagutzen han ageri diren soldaduak

ez ditut ezagutzen hildakoak

eguna eta gaua nahi ditut ospatu

dohaintzan hartutako sari dira:

hemen amaitu da mundu txiki hau

bihar abia liteke beste bat:

ihesa antolatuta neukan neure baitara etortzeko

baina berandu abiatu eta jende artean galdu naiz

MASTER CLASS

zertan oinarritu

geu gauzkan ordu honen emankorra

eta krudela egiaztatzeko

zeri heldu

minutuen isuri geraezina

haragijalea bada

eta ez badaki zer den gupida

eta ez badaki begiratzen atzera...

sentimenduen auzi mediku ez naiz

baina hutsik banago esan egin behar dut

nahi dut hitz egin asko galdu dutenez

tai gabe galdu eta galdu ari dinenez

eta nahi dut epai bideetan jarri

erabakiak zirela jabetu gabe

hartutako erabaki haiek

ardoaren erdokari so egindako hautu haiek:

badaukat zeri egotzi zorion une bakoitza

gertutik ezagutzen dut odolean txertatu zaidan

lehen mailako bidazti txartela

azalaren kolore definigaitz honen gailentasuna

eta uhaza bere izariaz harro litekeen ber

ergelki harrotzen nau neu besterik ezin izanak

gauzak ausaz baletoz bezala lokartzen naiz gauero

haizearen konpasean higitzen dira hodei gorriak

eta eurekin ni

Managuaren askatzea ahaztu dut

ahantzi zait Srebrenica eta 95eko uda

Nestor Cerpa eta Japoniako enbaxada Liman...

gizon egiten nauen ia dena ahantzi dut

ez ditut ezagutzen duela hamar urtetik gora

Marokotik etorri nire auzoak

mugetako polizia bihotza ernetzen zait sarri

ez dut ezer konprenitzen:

maite genuen lagun hilaren txakurra

paseatzeko txandak egiten nola gabiltzan

nola biltzen garen sarri ispilu aurrera

idolatrak lez irri bat lora dakigun esperoan

badaukat zeri egotzi zorion une bakoitza:

nor ez da saiatu gauzen barrua ulertzen

hutsik banago esan egin behar dut

maitatzeko ezinean banaiz esan egin nahi dut

gabiltzan kaleetan inporta duena galduta

maiz jartzen naiz altzari izatera

altzari humano neure antzekoen oldean

beste inoren bizitzako

pasarte hutsaletan leku bat hartu

beste inoren bizitzako

egun handien bezperan iraizean igaro

itzalei gogor oratuta

duela 2 milioi urteko hominido beldurtuaren

hominido bortitzaren

hominido iraun zalearen zainekoa naiz

eta 4 milioi urte barruko akabuari begira jarririk nago

denbora amaitzen ari zait

baina ez nire leinukoei ez nire herrikoei ez giza jendeari

anabasa hau zuzentzeko

belaunaldi biko tartea bada gutxienez

txalo txikia egiten dut espanturik gabe

gupidaz begiratzen diet nire esku ahurrei:

bide lanbrotsuak ikusten ari naiz eta

haizea kulunkatzen duten izenak datoz sokan

zerez eginak gauden esaten

LAU MILIOI URTE BARRU

lau milioi urte barrurako

iragarri dute munduaren azkena

zientzialari lagunek

ordura arte erre ez den guztia

kiskali egingo da

hala galduko omen dira

hainbeste gizalditako lorpenak:

adiskidetasuna

amodioa

elkar hartzea

gupida...

lehenagotik zerbait bai bageneki bezala

gara galdu-gordean abiatuak

akabu horri ihesi:

presaka doaz haurrak gurasoen beso artera

belozitateak limurtzen gaitu jendea

beste planeta edo aro baterako txartela

eskaintzen digula autoak gauak ardoak...

hurkoaren begietara so

azken minutu hartako argazkiak

ikusten nagoelakoa datorkit

inon ez diren albumetan...

ezin dugu lau milioi urte itxaron

bizirik garenon poza

galtzea eragozteko

lau milioi urte barru

iragarri dute munduaren azkena

atzo jakin nuen berria eta

kezkak hartu nau:

semeari telefonoa jo

arropa lehorrak jaso eta

bart lankide bat kaleratuko

zutela gaztigua eman ondoren

sobera haserretu ez izanak

behea joarazi dit

ezin dugu lau milioi urte itxaron

presa handia dago...

atzo jakin nuen berria eta

atzera kontaketari

dagoeneko jan diogu

egun bat:

munduko gupida

amodioa

elkar hartzea

adiskidetasuna...

hainbeste dira egitekoak eta

lau milioi urteko epea hain labur

bizirik garenon poz hau

gaur bizitzeko

lau milioi urte

hain da denbora gutxi

kapitala eraitsi eta

bizi izan garenon poza

galtzea eragozteko

GOIZEKO TURISTA

zortziak eta hogeiko hegazkinak

arrasto harro arrosa dakar sartalderantz

hodei maluta margulen kantoian aurrera

txoriak eder irizten ez dio bere hegadari

gauzen izena jakiteke idazten dut

tranpa zuloko gillotinan itota

aurkitu dut lantokian sagu bat

arbola soilduek otoitz dantzarian

agurtu naute ahots baten eske

gauzen izena jakin gabe idazten dut

gure umetan ere nostalgia banatzen ziguten

ur ardoarekin orain bezalaxe

irentsi egingo nuke ortzi hau balitz edangarri:

begiak hantu garunak erre leher dakidala gibela

zer esanen dio bere herriak mende laurden

preso eman duen bizilagun itzuli berriari:

ausaz zeren kausaz jausi zen behiala

urteen eiheraren tobera begitik behera

zer den sasoiz kanpo loratu beharra

besteren lekuan besteren kontzientzia

onaren soroetatik landa

ausaz eskatuko zaio mugi dadila kontuz

apurtu gabe etxeko kinkila

gauzen izena ez dakidalarik idazten dut

gauzen muina ezagutu gabe

makila lagun paseatzen nintzen lehen

bideko zakurren beldur

—haizea zakur

uharri hondarrak zakur

nire lau oinak zakur—

makila eskuan nabil egun

neure itzala gainera badatorkit defenditzeko

harresiko harri batek besteari bezala

begiratzen diot datorkeen denborari

goizero-goizero janzten dugu geure ama

gertatzen ari direnen gainetik azpitik alboetatik

ageri den kresala apartsuarena jokatuz

nekizkien gauzen izenak

ahazten ditudala idazten ari naiz eta

zer ahazten dudan ahazteak arranguratzen nau

arrasto harro arrosa geratu da sartaldean

begiak hantu garunak erre leher dakidala gibela...

eta hemen ni

egunaren karelaren gainean jarrita

hankak dingilizka

etorkizunaren zain nago