JUANJO OLASAGARRE

Puskak biziz

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2000 Juanjo Olasagarre

© edizio honena: Susa

Lehen edizioa paperean: 2000

Edizio hau: 2018ko abendua

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

Gurasoei,

Mikeli

PERTSONAIAK

Joxerra Agirre

        Euskara irakaslea. Endika Lakart laguna atxilotu zutenean Guardia Zibila bila ibili zitzaion. Elurraren izaera epikoa azaldu nahian idatzitako poema liburuaren ondoren bere horretan utzi zituen literaturarekikoak mitogintzan aritzeko joera bizitzara ekarriz.

        Andregai baten bila ibili zen, aspaldi ezagutu neska amerikarra gogoan, beharbada. Andregairik ezean txakur bat erosi zuen: Capone, gizakiok eman ez geniona emanen ziolakoan. Harrigarria da datorkionaren aurrean duen serenitatea.

Debra Woolf

        Estatubatuarra. Montgomery-n (Alabama) jaioa. Sanferminetara etorri zen. Hauek bukatutakoan Donostian, Hondarribian, Baionan ibili zen, Sanfermin ondoren hainbat atzerritarrek egiten duten moduan. Doktoretza tesi bat idatzi zuen Hemingway-ren gainean.

Thomas Woolf

        Debra Woolfen anaia. Debrak, hiesaz hil aurretik, Joxerra Agirre aurkitzeko eta gutun bat entregatzeko lana jarri zion. Aurkituko du Joxerra Agirre, baina berandu.

Josema Irutagoien

        Itzultzailea. Urte luzez EEBBetan bizi izandakoa, baita Berlinen ere bolada batez. Berlinen zela ezagutu zuen Alicia, emaztea izanen zuena. Iruea inguruan paratu ziren bizitzen, harik eta Josemak bere homosexualitatea aitortu eta banandu ziren arte. Aurrera autogorrotoaren eta bere buruarekiko penaren artean bizi izan da.

Txema Kortes

        Langabetua. EHGAMeko kidea izan zen. Irueko Takonera parkean asko ibiltzen zen, oso argi dauzka, sufritu egin dituelakoz beharbada, sexu aukeraketa eta boterea lotzen dituzten harremanak.

Nikasia Urruti

        Hirurogeita hamabi urterekin hil zen bizitza osoa nobio alemaniar baten esperoan egon ondoren. Herriko zenbait jendek duda egiten zuten nobio hura izan bazenik ere. Anjelines Berasategiri Mikel Urruti senarra (eta Nikasia Urrutiren iloba) hil zitzaionean asko kontsolatu zuen Nikasia Urrutik, orduak egiten zituzten elkarrekin paseatzen. Nikasia Urruti hil zenean zentzatu egin zen ordura arte nahikoa nahasirik zebilen Anjelines Berasategi.

Martin Mann

        Laurogei urterekin hil zen Berlinen. Alemaniako Alderdi Komunistako partaide izateak jarri zizkion atzetik Hitlerren atzaparrak. Horietatik ihesi ailegatu zen Euskal Herrira. Hemen zebilela Nikasia Urruti aurkitu zuen, eta halako harreman bat edo izan zuten. Guda amaitu zenean Berlinera itzuli eta ezkondu egin zen. Ez dauka seme-alabarik.

Maddi Susaeta

        Sorgina, emagina, kontseilaria, ukendugilea eta beste zenbait gauza. Etorkizuna makurtu egiten da bere aurrean.

Joxemiel Erreparatz

        Igeltseroa. Botereari beti kontra egiten dioten horietakoa bada ere, azken honetan aberri galduen bila dabil. Aurkitu nahian-edo tresna zaharren bilduma egiten hasi da.

Capone

        Joxerra Agirreren txakurra. Arrazaz artzakurra. Begi zorrotza du gizakion neke eta mixeriak aztertzeko. Ederki bizi zen Joxerra Agirrerekin harik eta...

        Hortik aurrerakoa kale-zakur baten desolazioa baino ez da. Nemesio Lakartek jaso zuen etxean.

Lukas Oihenart

        Trokelean aritzen zen eta trokelean aritzen da. Isiltasunera ailegatu nahi luke, jadanik esateko ezer ez daukanaren lasaitasunez. Ez du batere oroiminik atzera begiratzerakoan.

Ana Yoldi

        Tabernaria. Bizitzako gauzarik handiena amodioa dela irakatsi zioten; horretan bizi izan da, nahiz eta amodioak huts egin behin baino gehiagotan. Banandu egin zen senarrarengandik, Andres Basterrarengandik, eta iraganak ditu desamodioaren gorroto-bideak, eta prest da berriz ere amodioaren gudetan arakatzeko. Gero eta ohartuago dago beste batengana goazenean garraiatzen dugun zamaz. Anne Sexton poeta amerikarrarekin ikasi du, eta bizitzak eman zaflakoekin.

Andres Basterra

        Ana Yoldirengandik banandutakoan joan zen Kubara iraganik gabeko bizitza bizitzera, iraganak pertsekutatu egiten baitu. Umetan Ana Yoldiren etxean ikusitako eszenak betiko markatu zuen.

Xabier Bizi

        Filosofia irakaslea. Pausatua, gozoa, lasaia. Gaztetan tristurak eta ilunpeek tentatu zuten; egun, ordea, alegrantziaren apustua egiten saiatzen da, nahiz eta horretarako berebiziko indarrak behar izan. Susmagarria da zeinen entzule ona den; bizitza mailegutan bizi duelakoz ote? Besteren bizitzak bizi dituelakoz?

Anjelines Berasategi

        Etxandrea. Mikel Urruti senarra hil zitzaionetik kamisoi bizimodua egitea erabaki zuen. Mina balizko hipotesia baino ez den munduan bizi nahi du, mina behin pairatzearekin nahikoa izaten delakoz. Minari zentzua emateko patu bat oparituko diote baina, hasieran, ez du onartuko. Objektuen mundu epelean bizitzea aukeratuko du, baina, azkenean, onartu eginen du oparitutako patua.

Nemesio Lakart

        Endika Lakarten aita. Andrea aspaldi hil zitzaion eta semea etxetik eraman zutenetik arima herratu bat bezala ibiltzen da. Belaunaldiko gehienak hil zitzaizkion, eta esperoan baino ez da bizi.

Lwazi Ndubile

        Afrikarra. Jaioterriko guda eta mixeriari ihesi ailegatu zen Euskal Herrira. Zaila egiten zaio, hala ere, desterruan bizitzea; John Berger nobelagile ingelesak esaten duen bezala, katramila bihurtzen baita nork bere burua aurkitzea denbora eta espazioaren ardatzak hautsi direnean.

Endika Lakart

        Nemesioren semea. Kartzelan egon zen eta ihes egin zuen Mikel Urruti (Anjelines Berasategiren senarra) hil zen egun berean. Exilioan bizi da egun hartatik eta bere oraingo izatea gutunetan dago.

JOSEMA IRUTAGOIEN ZENTSOREA

JOSEMA IRUTAGOIENI KARGU HARTZEN

        ( d )

Gure herriaz ez gaituk hizketatuko,

ez eta ere, denoi, ustez, jaiotzez

suposatzen zaigun normaltasunaz.

Di-da jarriko gaituk hi eta biok

nerabezaroa delako horretan.

Hor zegok koska. Ibili bahabil

haurtzaroa gora, haurtzaroa behera:

berriketak! Nerabezaroa duk

arorik krudelena.

Nerabezaroan, bada, sastatu hinduten

kontzientziaren orratz ziztagarriek

eta nor izanaren erroek.

Jarrai-n sartu hintzen, akordatzen?,

azal ziezaaten bizitzaren mitologia:

Borroka! Aberria! Amodioa!

Nolako epika halako elegia.

Neskak, alkohol gauak eta koadrila,

bere ergelarekin, hi herorri,

koadrila izanen bada. On puska

hintzen mutikoa!, eta inuxentea

hamaika ziri gogorrek bigundutakoa.

Eta zer diok hire lagunez?

Kuttunenak, errukia zian harexek,

dastatu zian, hi ohartzerako,

burdinaren zaporea eta burdina egin dik.

Beste hark gora nahi zian

eta gora egin dik, ez ordea

bizitzaren kotizazioez gorago,

eta hor zabilek, kontatu dik,

etsipen mailegutan interes altuenera.

Hiri, ostera, denak egiten zian ihes,

neskek, mutilek, gauek eta mitologiak,

baita bizitza berak ere;

eta zergatik jakin gabe

berrogeien inguruan gaudek.

Hor aritzen gintuan hi eta biok

kurba normalaren bazterretan sufritzen,

eta bazterrez bazter bizitzara

erori omen hintzen, hire hitzetan,

ezkondu eta amnesia pilulen zale egin

borragoma itzelaren kontu harekin.

Adi ezak, bazterrez bazter gabiltzanez

hi eta biok, hizpidera ekarriko diat

%10arena. Bai, motel, bai,

gizonak maite hituen eta dituk.

Nik jarraitu haut, hauek lanak,

hire gehiegikeriak begiratuz,

jarraitu inork sekula guztian

jarraituko ez hauen moduan: honetan

elkarrekin gaudeneko halabeharraz.

Haragi biziko hire erromantizismoa

hondoan estali nahi nian nik, hik baina: kia!

Muturreko gizona izan haiz beti,

eta gaur, jada, bizitzaren

bestaldean hago, eta barrikadaren.

Amore eman duk, ez ezak ezetz esan,

lortu duk, bai, lortu duk,

nahiz eta gaur etsipenaren bazka izan,

bai kabroi zaharra, bai armairumaria,

kurba normalaren erdi-erdian gaudek,

                                                      azkenik!

JOXERRA AGIRREK

ONOFRERI GUTUNA

«AZKEN FUSILA» NOBELA

LEITU ONDOREN

        ( a )

                            1

Ez egin dudarik, dagoenekoz hila behar du

justuen betiko atseden zerutiarretik aparte,

guk utzi genuen estazio hartatik

linbo kristauaren peto-petoa den memoriara

haragiturik. Eta beharbada barik,

ez digu, hortara, egoitza imaginariotik

ateratzeko atrebentzia barkatuko.

Gutxi dakigu (kapitain?, gizajo?;

bi horien artean gabiltza denok ere)

zutaz kontatu zenuenaz landa, eta hala ere,

ulergarri zaizkigu zure ekintza eta arrazoiak:

lehendabizikoak, zure kinka bertsuan gaudelakoz;

egin eta egingabearen artekoa argitzeko

ez dutelakoz balio, bigarrenak.

Kapitain ingeles baten gisan ekarriko zaitut hona

akaso, gutun honen mentoreetako batek

halaxe eraman baitzezakeen liburutara idazle laguna,

bizarra urdindurik, kapitain pillotuen jaka urdina

soinean, azken trenak, itsasoa itsaso urrun jada,

bertan behera utzi zintuen estazio hartan.

Zure maneran izkiriatu nahi nizun, baina,

badakizu, etxetik etxera mintzaira baitute diferent

eta egunez egun exkaxago eta erkinago;

zaila egiten zait gainera, Bizkaia

kostaldeko doinu deszifraezin horiek ahoskatzea.

                      2

Zure mundu tinta eta paperezkoan

hitzek eragindako arrakalak

bere-berean gelditzen dira,

gurean, ordea, tarte ilun horretatik

gorrotoa sartzen da, herio eta su,

horrorearen kosetxadora bailitzen;

eta zuri eskatu erabaki behar hura bera

oinazezko gorpu beltzak ereiten.

Hemen, errealitatea delakoan

(nobela txarra txarrik bada)

bizitzea egokitu zitzaigun

(pertsonaia traketsak traketsik bada).

Eta horretan gabiltza traizioz traizio

bihotza soldadu gisa gobernatu nahian,

aukera-maukerako amarrutan,

gure jabe gareneko uste alferrez.

Eta horretan gabiltza auskalo zergatik

desitxuratu, maiki, elbarri, ezin,

bizitzatik pagatzen parte ez hartua.

Larrutik, pagatu ere, hartua eta galdua.

                          3

Gaur, lehen bezainbat dago borroka egiteko,

akaso, baina gaur nahasiago da dena eta guk,

zure irakurleok, gogoa narrasago dugu

eta garaia.

Baina ez da hori kontua. Ihes eginen digute

gure amoranteek, beste bat aukeratuko dute,

gure mendekuek izen erridikuluak dauzkate

eta hartaratu falta.

Ez da ez patua uharan darabilgun baporea.

Guk garena garelako mixeria daukagu,

handi heldu zaigun jaka urdina

eta fardel.

Ni ere bertan Bilbao utzi nau trenak.

Hemen beharko dugu, Onofre, atzera ere

nobeletan puskak ezin bilduz

eta hala beharkotan.

THOMAS WOOLF-EK

HILZORIAN DEN

DEBRA WOOLF ARREBARI

ALABAMAN

        ( a )

Orduak zenbaturik izateak,

absurduaren minondo eta

neke barearen arteko joan-etorriek,

ez diote oroimenari pilatzen uzten,

nahiz eta batzuetan ezpata itsu

urragarri baten modura

ezezagun batekin xiringa

konpartitu zenuenekoak asaldatu.

Pamplona Spain-en, esan zenidan.

So Montgomery. Sekula

ez du izan hiri honek

honen arnasa lasairik.

Eseri parkean. Animalia

otzan etzana dirudi. Begira

nola kulunkatzen dituzten

etxeek lizarren siluetak,

enbor eriak, arramak biluzik,

orbela lurrean, zirimoletan

negurako bidea seinalatuz.

Etzan aulkian eta errepara, hori,

lainoak dira eta une hau beti

dateke. Murgil zaitez urdinean,

eder doa xoxoa hegan,

lur baten bila, hotzari itzuri.

Ez entzun txor-txorra. Ez

gogoratu udatzenaren eztiaz

hondartzako mutikoarekin

larrua jo zenuenekoa. Uxa

eta kontsola: ez dakienak

ez baitu errurik, eta zuk, orduan,

ez zenekien zure gaixotasun horrena.

Ahantz ezazu eta murgildu

urdin oparoan.

Izan gogoan zergatirik gabe

bihurtzen gaituela patuak zergati.

Baionan at the Basque Country, esan zenidan.

JOSEMA IRUTAGOIENEK

EZAGUTZEN EZ DUEN TXEMA KORTES

PARKEAN IKUSITAKOAN

        ( d, m )

Beharbada hori. Motxilero itxurako hori.

Zertan ote dabil parke honetan? Akaso

gizonek gauaren arrimora mixeriak

larru baten kontra nola isurtzen dituzten

ikasi nahi ote du?

Zapatillak eta larruzko txupa,

hankak zabalik, bularra bizkarroi,

munduaren kontrako bakero prestu

eta tinkoa. Seguru

maritxuak izterpetik pasatzea

gizontasunaren sendagarri

justizierotako daukala.

Nola gogoratzen dizkidan

nire koadrilako zenbait, duela

zenbait urte eta zikinkeria:

bular zabalak, hitz ozenak,

zein natural bilakatzen zuten

mundua eta besteren izatea

beren izatearen berezko ondorio.

Nola gogoratzen didan

aspaldiko neroni hura, mengela,

zalantzontzi, tropoilu antsiatu noragabea!

Nola gogoratzen didan

gauza izateko halabeharrez asmatu

barrunbe gaixo eta errea!

Nola gogoratzen dizkidan haiek bezala

izan nahian egindako oker galantak!

Gustura joko nioke larrua, gustura

sartuko nioke buztana ipurditik,

ez lauoinka ikusirik desiratua

niretako ostu ahal diodalakoz,

ez, ongi asko baitakit menderatzeak

eta imitatzeak ez dutela izaera ematen,

ez, aspaldi esperatu mendeku hutsagatik baizik.

TXEMA KORTESEK

EZAGUTZEN EZ DUEN

JOSEMA IRUTAGOIEN

PARKEAN IKUSITAKOAN

        ( m, c )

Iluna da bizitza sekretuaren kondenapean.

Emazte bat, ederra, zaindu eta laketzeko.

Ume batzuk, bizilegea, hazi eta hezteko,

etxe oparoa hiritik gertu baso ertzean.

Aise hauts daiteke kurba normalaren bakea.

Desio haragitu zaio garunean igurtzika,

karminez pintatu ditu ezpainak, haginka

dator gaua bazterrez bazter; eta parkea.

Dio, norbera ez da eman urratsen erantzulea.

Bi ezezagunek tupust egin dute gorpuzpean.

Gero isiltasuna eroriko da nola goragalea.

Eta zentsorea, errua eta gorrotoa. Argi urratzean

bere baitaratzea. Imintzio arretatsuz

ezpainetako amnesia arrastoak ezin moldatuz.

NIKASIA URRUTIK

        ( e )

Arrats gorri.

Euria egin du eguerdian,

basoa ilun zegoen,

karrika, hutsik

etxea, bare.

Negar egin dut gogotik,

aspaldi ez bezala,

oinaztura ikusi dut zeruan,

bakarrik nago,

urruti dago nire gaztaroa.

Atertu du.

Gaur ere

nire nobioa ez da etorriko.

MARTIN MANN-EK

BERLINEN

        ( e )

Esanen duzue,

zer egiten zuen alemaniar batek

Euskal Herria deitu leku batean,

han 42. urte inguruan?

Horroretik desertatu.

Ez zen leku egokiena, badakit,

baina Hitlerrek lortu ez zuena

ez zuen Francok lortuko.

Irrati aparailuak konpontzen nituen,

herriz herri, etxez etxe.

Gaztea nintzen eta

larrua salbatu izanak

bizitzara amildu ninduen.

Ez dago arriskua bezalakorik

pasioaren ziztada xaxatzeko.

Ederra zen

eta nik loreak eramaten nizkion

promesa gazteekin batera. Atertzean

uhalde ertzetik ibiltzen ginen

ihesi zihoazen hodeiei begira.

Gerra amaitu egin zen

eta ni Berlinera itzuli,

orduan bete uste nituen promesekin.

Posgerra latza izan zen,

oso latza.

Berlinek oinezkoen hilerria zirudien,

karriketan zebilen jendea,

deslai, ogi bila

eta errua jaten.

Agian, oraindik, bizirik dagoke;

eta nork daki,

gauaren mozorropean

senarraren ondoan etzanik,

ni nauka gogoan

oinazturak, une ilaun batez,

iraganeko gela itxi bat argitzean.

MADDI SUSAETAK

NIKASIA URRUTI HIL ZENEAN

        ( e )

Haren etxean ez da aspaldi inor sartu;

izan zuen bai, kontu zaharrak,

loreak ekartzen zizkiona,

losintxen maizterra, mintzeder hura.

Eta horretan ez zen gehiago etorri,

ez zuen bilatu, esperatu egin zuen

krabelinak eguerdia bezala.

«Garaileen arma da pazientzia dio

gure Jaungoiko Handiak».

Urteak etorri, urteak ahitu,

esperoa itzultzen zion ispiluak.

Mutxurdina esan zioten

lehendabizikoan herioz

eta hartaz akordatu zen.

Egia esan noiznahi zen garaia.

JOXEMIEL ERREPARATZEK

        ( h )

Beherapenak jendetan gora direla-eta

arrakasta izugarria izan dute

udatzeneko azken modeloek negu honetan.

Eta zioten euria ari zuela gogotik

Euskal Herriko kostaldean,

ostarteak gainontzean.

Horretan -gogoratuko zarete-

fira-firizko arropez iraganen dugu

errebelde zahar, iraultzaile, borroka

eta karrerista guztiek.

Denboraren barne sailak -nola ez-

izen berriez loditu du

lehendik gainezka egin dosierra.

Urteak edadetan gora.

Halaxe -gogoratuko zarete-

idazten da historia.

Begiratu, beraz,

geratzen zaizuena balkoitik:

nola doazen urteak,

nola zareten edan txarrekoago

bihurtzenago.

CAPONE TXAKURRAK

ZAUNKA ESANA, LIHN POETA

TXILETARRAREN POEMA BAT

ENTZUN ONDOREN

        ( z, a )

Bi lurralde sortu dituzte: Da lurraldea eta Balitz lurraldea.

Gaztaroan lurralde bakarra egin nahi dute bi lurraldeez,

Historia bakarra idatzi nahi dute ñabardura epikoz.

Balitz lurraldeko iraultza programatiko guztiak esportatuko dituzte Dara,

bandera berriak sortu, errebelioa ezarriko dute lege.

Bolada batez bietako hiritar uste dituzte beren buruak.

Eta badirudi bi pasaportez ibiltze hura behin-behinekoa zaiela,

noizbait ere iritsiko dela Batze-Agiri eguna.

Baina ez da iristen, eta urteek aurrera ahala

zaildu egiten dira harreman diplomatikoak.

Hor hasiko dira mugei buruzko gorabeherak,

Historiaren bertsioari buruzko ika-mikak,

eta benetakotasunari buruzko guda lehertuko da.

Dan direla Balitzko bizi puskak ageri zaizkie,

Balitz lurraldean daudela Dan lurperatu zituzten hilotzak.

Sentimendu estraperloan dabiltza gauez.

Arrazoigintzan egunez.

Oraindik ere bietako hiritar uste dituzte beren buruak

eta saiatu egiten gara bitartekaritzan.

Baina zergatik zaie horren zaila bakea sinatzea?

Zergatik dute izan-afan suntsitzaile hori?

Inongabeko errefuxiatu, noiztik dira?

LUKAS OIHENARTEK

BERE GAZTARO ETA

HELDUTASUNARI BURUZ

        ( i )

Gaurko nerabeak

(haien burua baino

ez omen dute buruan)

ikusten ditut petriletan,

egonean eguzki izpien antzera

itsasertzeko malkor zaharrak epeltzen

edo taberna zulotan barna

kantetan ikasi berritako sedukzioan

saia eta saia

mundua, artean, ez balegokie legez,

soraio.

Biziaren berezko erritmoa dirudite

ahaire delizios horretan.

Eta gogora datorkit

nola joanen zaizkien ametsak desafinatzen,

nola zikinduko zaizkien egunak

gibelean biolinen kirrin-karrana lagaz.

Astundurik eroriko zaizkie bizi puskak,

akorde potoloak, hegan ezinik.

Urteak zirtzildu eginen zaizkie,

sobera erabili partitura antzina aratzak.

Guri gertatu legez,

nahiz eta guk idealak-edo genituelakoz

(oraingoek ez omen dute)

bestela uste izan.

Altuak eta baxuak bat etorri!

Zergatik ez zitzaizkigun bat

etortzen zoriontasuna hori bazen?

Krudelegia ere bazela bizitza

ahaire delizios hartan.

LUKAS OIHENARTEK

JOSEMA IRUTAGOIENI

BERROGEIETARA

HURBILTZEA DELA-ETA

        ( i, d )

Norberak urteekin konposatu sinfonian

maizter bizitzea bezala beharko luke

heltzeak, berrogeietara hurbiltzeak.

Egunak mailegutan letozke

eguzkitako gazte azulez jantzirik,

azalaren melodia ments, leun.

Paradisuak akorde higatuak lirateke,

promesak kontzertu ikasia

eta erritmo mantsoa bukaerarantz.

Apurrak baino ez esperatu,

ia banderarik gabe bizi,

ez esan, ez egin, ez sinetsi

eta isiltasunaren beharrei men egin,

Heriotza aria delizios bihur dadin.

Heltzean, berrogeietara hurbiltzean.

ANA YOLDIK

ANDRES BASTERRA

SENAR OHIARI

        ( c, j )

                                Zertarako ahaztu

                                Gero heriotza etorriko bada

                                                      Brodsky

Izan gaitezen lagunak esan

eta alde egin zenuen.

Eta hantxe gelditu nintzen

zornea zeridala eta zeridala

nola urruntzen zinen begira.

Ezin zitekeen, ezin zitekeen,

errealitatea ukatzea da

defentsa mekanismo abila,

baina gutxirako balio du.

Zornea zeridala eta zeridala

nola urruntzen zinen begira.

Gero telefonoa nuen aire,

hari batean bizi nintzen haritik,

hari bizitza esatea baldin badago.

Erregua zeridala ahotik

hala ibiltzen nintzaizun deika,

itzul gaitezen, itzul gaitezen,

baina zuk argi zenuen zortea:

zuretako ezetz, ezetz zen,

niretako sufrikarioa, ordea.

Erregua zeridala ahotik

hala ibiltzen nintzaizun deika

Hurren hil beharra zintudan,

zure heriotza zen nire bizitza.

Eta hantxe ibili nintzaizun,

labanazoka petxuan

(zentzu figuratuan jakina).

To kabroia, to kabroia,

barreiatu nizun burmuina.

Zu hila zinen ni bizia.

Nola izanen gara adiskideak?

(zentzu figuratuan jakina).

Nik adiskidetarako nahiago ditut biziak.

JOXERRA AGIRREK

ANA YOLDIRI

        ( a, c )

Larru-bizi jaio da gizasemea

baina beztitu egin dute berehala.

Beztiturik ematen ditu kili-kolo

lehendabiziko urrats ttipiak.

Beztiturik jabetzen da munduaz,

beztiduraz gobernatzen da.

Nahiz ustez larru-bizi, amodiora

iraganez beztiturik hurbiltzen da,

ametsak ere beztitu egiten ditu

gizasemeak eta ametsek gizasemea.

Oi, larru-bizi etortzen zaio, baina, bizitza

larru-bizi, begiak argi, heriotza.

ANA YOLDIK

ADISKIDEEI

ANDRES BASTERRAREKIN

UTZI ONDOREN

        ( c, j )

Amodioa merkatuaren legeei dagokie

sinetsi nahi ez badugu ere:

objektu bakarra hautatze hori

iraun bitartekoa da. Gero, badoa.

Eta joandakoan, amodioa, ai!,

medikuntzaren legeei dagokie:

zauriak itxi, puskak josi,

norberaren buruaren dosiak neurtu...

Hara orbainak! Baina, ofizioa,

egunekin burutzeko ofizioa, ikas daiteke,

bizitzaren legeei egokitzea baino ez da:

edonork luzesten dio ordu betez

arratsik finena begiesteari,

egia bakar bat ere gabe bizi daiteke.

Luze jotzen du. Bizitza bezain.

XABIER BIZIK

ANA YOLDIRI

AMODIOARI BURUZ

        ( c )

Egiak ideien munduan baino ez du balio.

Ziurtasunarekin nahikoa da errealitatean.

Gutxi gora-beherakoarekin bizitzan.

Amodioan... egiantza da legea.

(Eta ez da gezurra).

JOXERRA AGIRREK

ANA YOLDIRI

BERAREKIN SEME BAT

IZATEKO ESKAERARI

EMANDAKO EZETZA

        ( a, c eta ez a+c )

Ez naiz zure balizko seme edo alaba horren aita izanen,

nire baitako haur mainontziak negar zotinka jarraituko du

kasketak harrapatuz, beti bezala, barazki-purea

ez duelakoz maite edo zeruaren begi iluna ez duelakoz konprenitzen

edo mundua arrotza zaiolakoz.

Xenda, xenda miriku

Oilo kaka xiriku...

Itobeharrean ernegatuko da dolorearen orratzek

azalaren mintzak urratzerakoan. Neroni erregai bakar.

Pipitakiak beharko ditu, kimika organikoz jantzirik,

izuen gordelekuetan barrena aurkitu mamuak uxatzeko;

zizt-zazt zaurituko zaizkio oinak hitz kontsolagarrien bila,

min tiranoari segika desolazio paisaia horren aurrean.

Xenda, xenda miriku

Oilo kaka xiriku...

Alegrantzia ergel bezain krudelez poztuko da

apapa doalakoz bazterreko gorpu mutuei itsu,

bizi puska zimelduei ezaxola. Teman hartuko ditu jostailuak,

bereak bailiren denak, besteak oraindik aurkitu ez izanaren inozentziaz.

Haur jarraitzea erabakiko du horrela izkinetan galdutakoa,

egunek ostutakoa itzuliko diotelakoan.

Xenda, xenda miriku

Oilo kaka xiriku...

Losintxetan urtuko da debaldeko fereken irrikan,

munduak berak bainoago behar duela ez jakinarenak eginez.

Pareta-txorien joan-etorri arinez eginen du hegan,

Ongia eta Gaizkia bereizteko batere premiarik gabean,

begi gardenak zergatik dituen malkotan konprenitu ezin.

Xenda, xenda miriku

Oilo kaka xiriku...

Munduaren ardatz izanen da maite-maiteen babespean,

Bizitzaren zentzua bizitzaren zantzuetan datzala lege bakartzat,

umezurtz iraunen dut maisulanei uko eginik.

Bai, haurkeriatan jarraituko dut

Patuaren jokaldiak jolas ankertzat harturik.

Xenda, xenda miriku

Oilo kaka xiriku...

Ez naiz zure balizko seme edo alaba horren aita izanen.

Ez ditut nire akatsak beste baten bizian konpondu nahi.

Hurrengo errenkarnazioari egonen natzaio zain, ia orduan...

Fundamentuan sarraraziko-edo ninduten haur baten poz algarek

Ez dituzte nire baitako haur mainontziaren negar zotinak isilaraziko.

Xenda, xenda miriku

Oilo salda xiriku

Amen

Zu hor eta ni hemen.

ANA YOLDIK

JOSEMA IRUTAGOIENI

IRUTAGOIENEK ANDREARENGANDIK

BANATU DELA ESANDAKOAN

        ( c, d )

Dena akabatzen da

benetako gauzak akabatu bezala:

txilio ito bat, urrats batzuk urruntzen,

harriduraren zaplazteko izotza,

gorputz baten amildura braustekoa

eta kito.

Ondoren

ofizioaren ikaste nekeza heldu da,

orduen makineria oztina asmatu,

bizitza atzera ere zainetan ziztatu,

arratsa gorputz monstruosoz garbitu

eta desioz.

Bai, apartetik dagi zaunka bihotzak!

JOXERRA AGIRREK

ASPALDIKO DEBRA WOOLF HURA GOGOAN

        ( a )

Orain kontatzera noakizu,

nahiz eta zuk ez aditu, horrela,

honen urrundik,

nik ere damu dudala patuak

elkarri emandako su-eten erkina

eta inarra.

Nostalgiak, artean,

bataiatu gabe gintueneko behin hartan,

gogoan dut eguna, brillant eta Baionan,

eliza ospela eta arratsa,

orbela bezala arboletatik erortzen,

xoxoen kantua eta, atzenean,

Anaren ezetza heldu zen bizitzaren iragarle.

Wertherkilo baten modura egin nuen ihes

hondartzara, eta han zeunden zu,

last day on hollydays, San Ferminetatik

Alabamako bidean, esan zenidan.

Ni, zu inpresionatu nahian-edo,

sesamodioaren garratzaz hustuko nintzen,

The Basque Country aipatuko nizun gero,

beharbada Oteiza eta Axular

eta zenbait etnografikeria, seguru,

euskaldunok eta, batez ere, ni

jende apartekotzat har gintzazun.

Oh really, it's so exciting esan

eta barre egingo zenuen.

Behin haren antzera

denborak zure gorputz otzana

zikindu gabeko orbana balitz bezala

ekarri didaneko gaur honetan

kontatu nahi nizuke,

nahiz eta zuk ez aditu, Amerikako

nork daki zein zokotan, bizitzaren

aldamenetan auskalo zein ohantzetan,

pozten naizela zurekin

haragiaren desordenak tratatu izana,

kontatu nahi nizuke, horrela,

honen urrundik

desamodioaren amorrazioz,

eta mendekuz izan bazen ere,

gero eta maizago ez bezala,

egia-egiatan izan zela.

CAPONE TXAKURRAK

BESTE TXAKUR BATI

GIZAKIEKIN ARITZEKO

EMAN AHOLKUA

        ( z, b, c, a )

Izana omen daukate.

Izanak laguntzen omen die

bizitzen. Izanetik sortzen

omen zaie sena. Izanari

zor omen diote gauzen ederra.

Ni naiz, diote, direlakoan...

Halaxe omen doakie bizitza

izanetik izanera, izan afanean.

Izana daukate ez da dudarik.

Kiski-kaskek, kinki-kankek

izutzen bazaituzte, lasai zaitez:

topo egin dute zenbait izanek.

ANA YOLDI GOMEZ

AMODIOARI HOSKA

        ( c )

                        But my soul takes limbs of flesh

                                                                Donne

Betor, amodioaz ari natzaizu, trosta biziz,

bihur bedi neure zabortegi erlats hau goi-hats,

kafesne, hileroko, malko tropoilu hau buka ailitz!

Amodioaz ari natzaizu, about love that doesn't last.

Ainendi aingeru, transparente, argizko inpaktu

urezko eskuen aratzean, dantza, jira, bira;

ia izaki, ia airezko, ia abstraktu

ainendi eta amodioa ibi zutik nira!

Baina bizitza mozorro da beti. Eta desioak

hautsa dakar eta puskaka erortzen da zikinik:

lasto promesak, zin uzkurrak eta traizioak.

Eta hala gabiltza haragiz, desegoki jantzirik.

Since my soul takes limbs of flesh, aise-maise dagi zarrast.

Amodioaz... gizakizko garelakoz, that doesn't last.

ANJELINES BERASATEGIK

        ( b )

Egunak ezer egin gabe iragaitea nuke gustuko

saltzera ateratzen ez den biajantea legez,

asepsia eta oroimenaren artean egon

gaurkoak lotan, biharrak gibelatzen;

eta denboraz produktu deskatalogatua egin.

Neronen patua nahi nuke, bizitza ez.

Zurrumurru urrunaren gisa

entzunen nuke karriketako biziaren algara,

arrain banatzaileen oihuak merkatuan,

biajanteen autoetako danbatekoak atea ixtean,

umeen askatasun barreak eguerdiko hamabietan,

basoaren isiltasuna. Eta aparte, oso aparte

nire oinaze sorgorra besterena bailitzen.

Bizitzak zikindu egiten du, patuak ez.

Egunak ezer egin gabe iragaitea nuke gustuko

zentzurik baduenentz batere kezkatu gabe.

Oi gaitzerdi bizi ditugun puska hauek zentzua

(errua, sakrifizioa, negarra, zoriona)

behar dutela agindu ez baligute!

JOXERRA AGIRREK

HIES FROGAK EGITERA

JOAN ZENEAN

        ( a )

Nire bizitza itxarongela hau bezalakoa da.

Aurpegiak goiztiri hutsak bailiren

erdiko mahaian erreparatu dute

edo leihotik harantzagoko itxurak egin,

baina ezinegonak, hanken taka-takak,

agerian utzi du: txandaren atezuan daude

denborarekin dinbi-danba, zorteari erreguka.

Euki egin behar zaio txanda ailegatzean.

Altxa eta ateaz harantzago desagertu

esperantza eskuetan. Borondatea. Patua.

Baina aurretik prestatu beharra dago,

esanen dena entseatu, makurrenerako ere

indarrak bildu. Makurrena?

Pentsatzea ere zorigaitzari berari deitzea da!

Aldizkariek bizitzaz dihardute,

eguzkiak errainu dagi baldosa gainean,

lapurretan harrapatu baikintuzteneko keinuak

ez du, baina, atarramentu onik iradokitzen.

Bizi izoztuak... Dena zuria bada ere,

odolaren gorria neurtzen da hemen.

Malditismoari uko egiteko aginduen leloek

hortxe diraute, oraindik, ninietako izuetan.

Konplizitatea. Gauden guztiok erakunde sekretu

eta bekatari antzeko baten partaide gara,

gure heriotza, aholkatuaz kontrako

egite baten ondorioz suerta daiteke,

zenbaki eta taulek agin dezakete noiz,

birusak erabaki nola, baina,

gertatuko da, gertatuko denez,

nahiz eta hemengo denok ez jakinarena egin:

hiltzea denoi dagokigun neurrian

inori ez dagokiola uste baitaiteke.

Bati hots egiten diotenean soilik

zartatzen da isiltasuna. Ezpainetako

dardarak, hanken makalaldiak,

besteen begien arreta axolagabe antza

eta antsiatuak aurresan egin dute

ate horretaz harantz datorkeena.

Bizitza itxarongela bat da

Aber, mesedez Jose Ramon Agirre...

Baina bizitza berarena.

NEMESIO LAKARTEK

BERE BAITAN

        ( h )

Ez dira hauek nire garaiak.

Berde da goiztiria baina urrun,

ametsetan bezala nabil,

ahots itoak aditzen ditut,

telebistaren letania sorrak,

Zurru eta murru, zurru eta murru.

Hau ote da zahartzea?

Espazio hau ilunpetan,

denbora arrotz hau lasterka,

zure mundua arnasestuka

animalia zauritua bailitzen.

Eta gero ez daudenekin mintzatu,

beste bizi batzuk bizi nahian

telebistaren letania autistetara.

Akatsetan tematzea ote zahartzea?

Ez dira, ez, hauek nire garaiak.

Buruz aritzen naiz bizitzari buruz!

ANA YOLDIK

LWAZI NDUBILERI

HAIEN ARTEKO AMODIOA

SORTU DENEAN

        ( c+k )

Ni zain nintzaizun

amodio istorio garratzaz honantzago.

Etxe itxi huts baten gisa zain

arratsen nagietan barna

depresio mailegua paga eta paga,

bizitzaz, nahi baduzu, ahantziago,

ertzez ertz ezinak konponduz

ralentian doan makineriaren gisa,

nahi baduzu, zain nintzaizun ni.

Ni zain nintzaizun

aurkako errekurtsoen aitzakiatan,

binbili-bonbolo goiztirien artean

ia errainu, ia itzal, ia deus ez;

esperoan baina ez gehiegi,

bizitzen baina erdipurdi,

txor-txorrean, nahi baduzu, banindoan

denborak xahartutako gaztea bezala,

eta hala ere, zain nintzaizun ni.

Ni zain nintzaizun.

Eta eraman nahi izan zintudan

lezio ikasien nire mundu ttipira,

nire egia erosora, nire abentura erkinera,

nire si-es-noko amarru exkaxera,

baina harantzago eraman nahi zuk ni.

Geroz, zure gorputzeko zaurietan datza

oroz mozkor, nahi baduzu, bizitza.

Halaxe, halaxe zain nintzaizun ni zuri.

NDUBILEK

BERE BIZITZA BERRIARI BURUZ

        ( k+c )

Ni Ndubile nintzen,

Ndubileren semea,

Ndubileren biloba,

Ndubileren birbiloba,

Umduben jaioa, Umduben bizitakoa.

Eta motxilan sartu nituen

nire arbasoek kontatu denboraren kiribilketak,

gauza guztiak mintzo ziren garaia,

lehoia eta desertuko hareen mintzaira,

hizketa modua galdu zuten euliak,

izpiritu handia, Unanarek merkatuan

saltzen zituen mangoen arima,

papaiaren irribarrea, Siphiwe gudari

adoretsuak ehizatu zuen tigrearen larrua.

Eta motxilan sartu nituen

Ububile neskatoaren ele eztiak,

pin-pin txoriaren arintasun kulunkaria,

lurraren oparotasun epela,

saien zeruko joan-etorrien isla,

orobat da esaten zuen kunkunaren kantua,

munduaren erritmoa nire taupadetan:

nire bizitzaren ardatza

Ni Ndubile nintzen,

Ana Yoldiren senar beltza naiz orain,

hori naiz orain.

Bi lerroen arteko tartea da gizakia:

denbora eta espazioa,

eta amodioa da bien gurutzaketa.

Ailegatzean ireki eta hutsik zegoen motxila.

Galdu naiz, nire bizitza guztiko galdu naiz

Nola maite dezake batek

ezerezaren gurutzaketa baino ez bada?

ANDRES BASTERRAK

KUBATIK

        ( j )

Edadeak aurrera egin ahala

iragan puskak aletu beharra:

bertsio bat atontzeari eman,

norberaren kondaira kiribildu,

tristezia erritoak ospatu,

bizimodua zuritu erritoz

eta mitoz erlijio bat sortu

jainko ahalguztidun bakartzat: ni.

Begira mutiko mukizu hori,

tendrezia eta sukar niniak

meza zaharreko biktima berri.

Horra, historiaren liturgia alde,

iraultza nahi zuen, garaiak aldiz

beste norabait ari ziren

laster, laster eta laster. Balizko

Baiona heretikoren batean

santutegi pribatuak eraiki

hautsez, zilarrez eta odolez.

Nola argiari itzalak kuku,

gaizkia gurtu zuen etxe hartan

eta betiko zitzaion esklabo

kale-kantoi zoldazu horietan barna;

buruz ikasi hitz magikoekin

odolaren mintzoa ponpatu zuen

amodiozko salmoak abes zitzan

lehenbizikoz. Iturria gur-gur,

amets bide. Plaza bukolikoa.

Haurren jolas krudeletan ikasi

zuen bakardadearen kondaira

eta bizigintzan oztopatu zen

vouyerismoaren apaiz bihurtuz.

(behatzea bizitzea da ere)

Mina eta haren nor-nori-norkak

dakarzkio gogora dorre horrek;

arbola ospelaren pean pastela

ari da jaten, marrubi eta aratz

mundua gertatzeke bailegoen;

arima bila abiatu ziren

mozkor espedizio erratuak

Onassis taberna zulo hartatik;

andre horail bat datorren aldiro

espaloiz aldatzeko liturgia,

gaztaroko zazpigarren neguan

txertatu zioten udazken ilun

eta gorriegi baten ondoren;

izua uxatzeko bere artean

komekatzeko usadioa garai

saminen arrasto leratsua da;

mugarri itzel horretan melodrama

kalakaritik malenkoniarako

iraulketa epela goresten du.

Oroimenaren omenean hoska

hara sustraiak! oihu lizun gisa.

Edadeak aurrera egin ahala

iragan puskak aletu beharra.

Ailitz oroimenaren garra itzal!

Ailitz sustraien izerdia lehor!

Ailitz Baiona zaharra Habana!

Bizi nadin, ni barik, bidenabar

bidaiari ateo baten gisa,

bizitzea bera aski bailitzen,

denborarik gabe, leku soil-soilik.

Nondik ez, papaia urrina baizik

ANA YOLDIK

NDUBILE SENARRARI

PARRANDAREN ONDOREN

ETXERA AILEGATUTAKOAN

        ( c, k )

Hau ezkontza da esan didazu

gau luze honetan zehar,

eta hona zu komunean

eserita, ni lababo aurrean

zutik, hortzak garbitzen biok

ala biok. Uraren txor-txorra.

Kulturak, hizkuntzak, exilioak,

odolaren mintzo desertuak ditugu tartean.

So eginen bazenit sikiera!

Ailitz keinu bat nondik hasi!

Abegikortasun aztarna bat,

baina ez... arrotz gatzaizkio elkarri,

bizitako bera konpartitzera

kondenaturiko bidaiari bi

egunerokoaren erdian. Goizeko seiak

dio denborak. Orratzak eta alkohola

zainetan lauhazka dio bizitzak,

ohiturak edo, nahi baduzu, balizko

gure elkar hark. Elkar!

Ailedi atzera denbora!

Argitzen ari du baina ez guretako.

Eta arrotz bi bezala oheratuko gara,

bakoitza bere izkinan, ukitzeak

gure ezkutuak urra ditzan beldur,

bakoitza berean, binaka ezinean,

panpina zikin hautsi baten moduan

gure arteko hau. Neke ordua da,

etsita eginen dugu lo, nahigabez,

bigarren eskuko gorroto merkea

burukotako, bi izatearen doilorkeriak

bikoiztuz, morrontzak, exkaxkeriak.

Argitu ote du zauden tokian?

Egin didazu so azkenean

mespretxuz baina, ezagutzen dena

bakarrik mespretxa daiteke horrela,

arretaz, artez, itsu.

Urrutitik dagi zaunka bihotzak.

Eta hementxe gautza

bakoitza zenbait alde, ohantze

banandutan aldameneko:

so close, so far, haatik.

Egin dezagula lo, bederen!

Amodioak, goiztiriko abrigo,

gure arteko honen edade honetan,

biharko beharko du, biharko.

Oraintxeko hau ezkontza da, ezkontza:

egunero berretsi beharreko dibortzioa.

JOXEMA IRUTAGOIEN

BERE BURUAREKIN HIZKETAN

        ( d )

Libertimendua bainoago nekea

bihurtu zaizkigun parranda horietako batetik bueltan,

hi aurkitzea desolazioa konbokatzea duk:

bizi puskek ereiniko guda-zelaia gaituk.

Sofa zain diagu gure mixeria ttipiekin

galdutako batailen bertsio bat josteko,

eta jada ikasi diagu elkar konprenitzeko

dena argitzea kaltetarako dela. Etzakela

telebista paratu, gure arteko gorrotoa ez dik eta

medikuntza berriari buruzko dokumental horrek arinduko:

beste batzuk izan beharko genikek

terapia genetikoaren onurak jasotzeko,

laser ebakuntzak gure miopia konpon zezakek,

baina gure begirada herratsua ez.

Zaila duk bizitzea gorputza gazte ez

eta gogoak ez jakinarena egiten duenean,

eta, hala ere, mailegatutako ilusioekin bada ere,

horretan jarraiarazi nahi nauk. Zaila duk.

Baina ez duk ikusten gaueko programazio

desegokiaren nolanahikotasuna darigula?

Gauza behartuen naturaltasun artifiziala?

Buruko mina izanen duk bihar

eta larruaren mintzo lehorra

arreta bereziko zainketa eskatuz.

Eta hor abiatuko haiz gogoa igurzteko

ukenduren baten bila zabor kontainerren artetik.

Baina ez dakik higan dela sendabide oro?

Behin hobeki bizitzari buruzko hire teoria

ergel guztia esanaraziko didak: alferrik dela,

alferrik bizitza konpartitzeko inor bilatzea;

ezkontza kontu hutsa dela, ez dagoela

gugandik salbatuko gaituen inortxo ere.

Gorroto diat oso gure baitako sabeliztuna,

errua eta harrokeriaren arteko tarte hori.

Lelo okagarriaren gisa zekiat ondorengoa:

norbait gorrotatzen ikastea dela ezkontza.

Amodio eskaera faltsuaren gisa hitz hutsalak:

norbera goxoki gorrotatzen ikastea donadotza.

TXEMA KORTESEK

IGANDEAN

IKUSITAKOARI BURUZ

        ( m )

Gorroto ditut, gorroto diren piloa.

Gorroto igande arratsaldeetan karrika

zabaletan barna paseatzen direnean.

Gorroto soinean daramaten jantzia

bezain ongi heldu zaielako naturaltasuna:

gizonak, beren usteko, zerbaiten errege, esporrez;

emakumeak, beren buruaren printzesa merke, Zaraz.

Hara zein pozik diruditen bizitzarekin!

Beste arratsalde batez, bederen, ohartzea atzendurik

taldexkatan biltzen dira, ausaz lez, akazien babesera,

eguraldiaz mintzo, jaiotzez, joandakoez.

Bizitza narrasa baino jasoagoko zerbaiten erdigune

direlako segurtasunez, zerbait miragarriren, akaso:

Jainkoaren erabaki guztiz ahaldun baten partaide

edo hasteke den abentura odoltsu baten protagonista,

arrazoigintzaren jirabiretan berezko ardatz, beti.

Begiak laztan seme-alaba jostariei hots egin

eta beren baitako aratzenaren haragitzea direlako ustez,

elkarri aurkezten dizkiote, porrotaren zantzua

hezi eta zentzatu duteneko froga ukaezina,

neskatoaren nini inozenteetako ilunpe arrastoei itsu,

mutikoaren keinu nabarmenegietan

salatutako oinaze itoari entzungor.

Eguzkia estali eta, une batez, haizea altxatzean,

jaka lisatzekoa egin dute emakumeek, buru soildua gizonek,

izuaren kontrako sorginkeriak; harridura bisaietan

zoriontsu izateko asmo irmoagoa aitortu diote elkarri,

zoriontsu izateko asmo, itxuraz, irmoagoa...

Eta barreiatu eginen dira lelo gabeko manifestazioa bezala,

astelehenaren antsiaz, haien egiak lako etxeetarantz.

Eta honezkero nire burua behartu beharra dut

gorroto nituela gogoratzera, tupentaka ikasi baitut

-haiek ez bezala-

zoriontasuna burges doilor heterosexualek

ezarritako diktadura demokratikoa dela.

Eta hala ere gorrotoa urtu eta tristurak hartu nau,

ni ere diktadura horretako lege ezinezkora errenditurik.

JOXERRA AGIRRE

BEREHALAKOAN DATORKION

HANDIENA EGITEKO

UNEAREN GAINEAN GOGOETAN

        ( a )

Hiltzea ze putada!

Dal-dal omen zoaz ahitu eta ahitu

arnasaren erritmoa baino ez izan arte,

eta halako batean, fist, argia itzaltzen dizute:

ilunpeak, ilunpeak, ilunpeak

isiltasuna, isiltasuna eta, gero, deus ez.

Itzali aurretiko istant horretan bertan

izanen ote duzu betarik, adibidez,

bizitzari buruz gogoeta egiteko? Edota

eman urrats okerrak, balizko aukera ezinak

zein zabortegi ontologikotan galdu ziren ikusteko?

Beldurtu eginen zaitu isiltasunak?

Lagun izanen dituzu ilunpeak ala etsai?

Gerora ere contradictio in terminis

jarraituko duzu? Pertsona ala humanoa?

Ni delako katramila linguistikoa?

Are garrantzitsuago, itzaltze horretan

jakinen ote duzu, atrebentzia ez bada,

bizitzaren txakur guztien ama, alegia,

zergatik, zergatik jaio zinen gizaki

eta ez txakur, adibidez?: hori bai pagotxa,

txakur jaio eta tutik ere ez pentsatu,

txakur jaio eta oinarrizkoagatik sufritu,

elkartasuna aitatu eta axa-axa erantzun,

amodioak laztandu eta plasta-plasta jarraitu,

txakur jaio eta oinarrizkoagatik poztu.

Kristorena izanen litzateke ezerezaren aurrean

jolas-molas aritu, izanaren aurrean lapa-lapa,

transzendentzia esan eta kazka-kazka ulertu.

Kristorena litzateke heriotza begi aurrean ikusi

eta ezagutu ere ez, kristorena!

hiltzea... zaunk-zaunk!

CAPONEK

JOXERRA AGIRRE JABEARI

ERANTZUNEZ

        ( z, a )

Bihotzak guri arre esaten digu,

esaten digu elkartasun,

esaten digu amodio.

Bihotzak egiten digu zaunk

inongabeko errefuxiatu garelakoz,

egiten digu irri

plasta-plasta gabiltzalakoz.

Buruak guri so esaten digu,

esaten digu arrazoigintza,

esaten digu ez.

Buruak egiten digu kazka-kazka

guda bizian gabiltzalakoz,

egiten digu irri

lapa-lapa ari garelakoz.

Buruak ez digu bihotzaren zaunkarik txalotzen.

Guk ere ezin diogu ihes egin gure zakurtasunari.

JOXEMIEL ERREPARATZ

JOSEMA IRUTAGOIENI

BERE BAITAKO ABERRIAZ MINTZO

        ( h, d )

Gure aitonak ez zuen denbora neurtu beharrik

baina, hala ere, erlojuak erosten zituen etengabe;

zenbat eta modernoagoa erlojua

orduan eta maiteago gure aitonak.

Festina fantastic bat izan zuen 1940an,

Omega kuartzo urreztatu bat 52an,

Casio japoniar bat, Swatch bat

Duvonet bat eskumuturrean hil zen 89an.

Zenbat eta tito gehiago erlojuak

denbora hobe atzipetuko uste gure aitonak.

Ni, jada, ez naiz bizi urte sasoien ariora

baina, hala ere, lanabes bilduma egiten dut.

1940ko goldea daukat ezkaratzean,

30etako haritzezko kutxa armairu gisa,

XIX. mendeko eskuarea zintzilik egongelan,

XVIII. mendeko sardea apaingarri bainugelan.

Zenbat eta antzinakoagoak lanabesak

orduan eta maiteago nik.

Oi gure aberri pipitua, aberri arraildua!

Oi gure osin arteko aberri galdua!

JOSEMA IRUTAGOIENEN ERANTZUNA

JOXEMIEL ERREPARATZI

        ( d, h )

Eskuare zaharrari begiratzen -diozu-

irribarre xamurra ezpainetan.

Gure arbasoak -diozu- benetan

bizi ziren urtaroen joan-etorrien altzora,

olo soroen antzera omen zihoazen egunak

urrezko edertasun apurrak utziz;

jakinduria oraindik ere

gizakiengan haragitu zitekeen aukera zen.

Lurra lagun, aitzurra utzi, zutitu

eta ortzira begiratzen zutenean, urbegi baten gisa

iragaten zituen denboraren ardatzak,

ametsak ekartzen zituzten etxera

ganbarak belarrez bezala betetzeko,

artazuriketan harilkatzen zituzten gero

ilunpeen eta argiaren mugetan.

Eskuarea utzi eta ingurura begiratzen duzu:

soroek larre diraute

eta irribarrea jelatu egin zaizu eskuetan

orratzik gabeko erlojuaren modura.

Gaur -diozu- hitz

baliogabeetan neurtzen da mundua

eta denbora gobernadore faxista da

badu non ikasi, bai;

ez da sekula sufrimendua hain hutsala izan

ez eta horren bizitza beste;

egunen zakarrontzira abiatzen dira

gure egunak

ez itzultzeko.

Ez zaitez engaina

esana du gure Arregik

Diaz de Herediak, bizitakoaren nostalgia

kontseilari maltzurra da,

are maltzurragoa bizigabearena baldin bada.

Nik ere ez dut inguratzen nauena maite

eta ametsei dagokienez...

nik bezalako batek

zein aukera zuen aberri galdu horretan?

Argienera: ihesa

Hoberenera: gezurra

Makurrenera: buru-hilketa.

ANA YOLDIK

LWAZI NDUBILERI,

NDUBILEK ZORIONTASUNA EMAKUMEEN

ASMAKIZUNA DELA EGOTZI BAITZION

        ( c, k )

Zoriontasuna

emakumeen asmakizuna da.

Aita, senar, seme-alabei

eskaintzen die bizitza

haien alde egite halabeharrekoa

ebitatu nahi duelakoz

edo ezin ebitatu duela badakielakoz.

Besteren ametsetan bizi da

bizitza bizimodua egitea dela

jakin gabe

edo jakin, ongi asko dakielakoz.

Emakume bat jaiotzean

ilusio bat sortzen da,

hiltzean, frustrazio bat hiltzen.

NDUBILEK

ANA YOLDIRI

        ( k, c )

Jendearen zientzia da amodioa:

zurekin nagoenean

maitatutako amorante guztiekin nago.

Begietan ikusten dizkizut

haien gorputz iragan guztiak,

haien hitz joan guztiak

erein dizkizut ezpainetan

egia eta gezur denak

keinu bakoitzeko

laztan bakoitzeko

poz eta negar denak

zu bakoitzeko.

Nahiz eta jendeak uste bikoa

saldoen zientzia da amodioa.

ANJELINES BERASATEGIK

        ( b )

Niri patu bat oparitu didate

eta ez dut nahi izan,

objektuen mundu epelean bizi

nahi dut, gizakiengandik urrun

non mina balizko hipotesia baino ez den.

Baina niri patu bat oparitu didate,

eta ez dut nahi izan.

ANJELINES BERASATEGIREN ETXEKO PLANTXAK

ANJELINES BERASATEGIRI

AMODIO KONTUAK DIRELA-ETA

        ( b )

Maite dut alkandora.

Itotzen, lurrin, laztantzen dut

horren ero da harekiko grina.

Lausengu diot, losintxa,

larrua ferekatuz txikituko nuke.

Negar egiten dut,

zimur ezik soinean paratu

karrikara doalarik,

ponpox.

Eta ni, distiratsu, eder,

etxean maitasuna hausnartzen,

amore berri bat topatuko duenetz.

Maite dut alkandora,

alkandora zuri.

ANJELINES BERASATEGIK

HAUTSONTZIARI,

GIZAKIOI EZINEAN

        ( b )

Bihotz jelatuko zure materia

mirakulu mahaiaren ortzimugan,

dudan ikusi-ez ikusi,

horren zara kristalezko.

Lo diraute errai ia zilarrezkotan

hainbeste amets herdoil,

heroi etoi, gau-urrats,

zigarreta erreen hondakin hilotz,

zeinak izan ziren noizbait

amets itzal iheserako

hegal.

Gaur dira, soilik

iraganaren hausterre

nire kristalezko erraietan.

ERRATZAK

ANJELINES BERASATEGIRI

AITORTZA

        ( b )

Hauts errekak zeharkatzen ditut,

edertasun itzelen etorbide finak,

zur zoru arreak bidaiatzen.

Ez dut inor maite, plantxa

edo kuleroak bezala, ez.

Ez dut biziorik nik hozkailua legez.

(gustura-gustura garbituko nuke)

Apala, xumea, umila naiz

baina ez bedi inor engaina

jaiotza ugaritan izana naiz emagina.

Behin soilik maite izan nuen,

soilik behin,

maitasunaz mintzatu nintzaion

baina joan...

Beste lurralde batzuetan

esploradore da:

ni edertasunaren zaindari naiz orain,

hura Winston pakete gorri-gorri bat zen.

JOXERRA AGIRREK

GOIZALBA KANTA

        ( a )

Goizalbarekin heldu da,

gela, argiaren distantziak utzi,

eta ilunpeen mineraltasunean barneratuko da;

joan eginen naiz desorduko bidaian gisa,

gorputza dardaraz uzkurrik,

gauzak ahots soilik diren oren horretan..

Eta aitzina jarraituko du bizitzak

inor sekula ez bailitzen hil.

Hiesa dut. Laborria ematen du

ez pentsatzeak, ez ikusteak, ez aditzeak.

Ez izan eta ahanzturaren batera itzuli

jazogabeko ideia herratua legez.

Armairuak, oheak, liburuek

beste norbaitendako jarraituko dute

hemen. Erabil ditzakezu -esanen diote-

baina Emausera eramanen ditu,

bada ez bada ere, gal dezaten

bizitza bat zenaren zolda,

itzal ziurraren bat-bateko etorrera

atzentzeko usteaz. Ezerezaren almoneda.

Goizalba da. Ahots batzartuen bilera

nintzen nerau hura iraungiz doa

argi ttintta hila zurbildu ahala.

Ez aditu, ez pentsatu, ez izan

eta ahanzturaren bat izan ezinbestean.

Erauntsiaren harrabotsa, elurra,

laborria, idolaz, bizitako oro lurmentzen.

Bake izoztu bat, hustasun hotzaren manerara.

Hemen da, hemen da. Eta lorautsa bezala

pausatuko da altzarien gainean isiltasuna.

ANA YOLDIK

XABIER BIZIRI

SENARRAREKIN EDUKITAKO

ESPERIENTZIARI BURUZ

        ( c+k )

Atzokoa esperientzia sakratua izan zen,

lastima sakratua heriotzari dagokiola,

lastima biktimak eta borreroak.

Jainko itsu baten gisa hurbildu zitzaidan

azalaren lakua urratzera, zakila beltz;

eta ametsezko basoak ibili genituen

izerdizko ortzien azpian. Eskuak hegan

leherketa haragituak entzun ziren,

larruari larru, begiari begi,

desiozko labana gorria aldarean;

eta bizitza erori egin zen bat-batean.

Jainko beltza baino ez zen gelditu,

jainko izateko, hiltzaile, halabeharrez.

THOMAS WOOLFEK

JOXEAN AGIRREREN HILETAN

        ( a )

                                Estibaliz Urrestillarendako

Eguzki dago neguko arratsalde goxoan,

eliza atariko platanerren artean

dago jendea segizioari espera,

inora ezinik, keinua harri;

karriken artean oinaze lorratzak utziz

aitzina doa bizitza inor sekula hil ez bailitzen;

eta kantari ari dira haurrak plazan:

sagarra-manzana, ikatza-carbon

mujer-andria, hombre-gizon.

Hiltzea oroimenean gordetzea da

eta desagertu etorkizunarekin bakeak eginez.

«Askotan» -esan du apaizak-

«bihar diogu, planak egiten ditugu

eta horretantxe gelditzen dira:

plan». Hautsa darabil haizeak firin-faran

eta kantari ari dira haurrak errainutan:

haizea-viento, sol-eguzki

nieve-elurra, piedra-harri.

Elizako ilunpeek hartu gaituzte.

Aurrean datzan zerraldo horrek

amodioaren legeak hautsi ditu

eta dolorearen zergatirik gabeko zergati

ezkutatu da ezerezaren malkortegian behera.

Non hustuko dugu oinaze hau guztia?

Bada kontsola gaitzakeen kantarik?:

txoria-pajaro, xoxoa-tordo

amodio-maitasun, arbola-arbol.

bizi artean gutun entregatugabeak gara

eta, hala ere, bizitzak tema eskatzen du,

hiltzea, ordea, abandonatzea da.

Ausaz baina halabeharrez dugu zain

edozein karreteratan, edozein ohantzetan

edozein izkinatan, desorduz beti,

haurrak kantari ari diren bitartean:

mendia-monte, adiskide-lagun

bizitza-vida, sino-patu.

Erritual honek ez gaitu salbatuko

baina beldurra uxa dezake, behintzat,

eta hala ere, gaixotasuna

hiltzeko modua baino ez da,

bizitzeko halabeharraren aukera bat.

leiho goretatik dir-dir dagi eguzkiak,

eta aitzina doa bizitza inor sekula ez bailitzen hil:

gaixo-enfermo, mina-dolor

sombra-itzala, muerte-heriotz.

DEBRA WOOLFEK

THOMAS WOOLF ANAIARI

JOXERRA AGIRRERENDAKO

EMAN GUTUNA

        ( a )

Jaiki hadi. Bazetorrek egunsentia

dei lizun gisa bizidunak epaitzera.

Gela, larukara ari duk klaratzen. Bizia

begiz jotakoaren malura bizkarrean;

eta min egiten ziok oroimenak.

Sarri lorez eta ekiz ureztatuko ditiztek espaloiak,

argi laukiek dirdirka bentzutuko ditiztek itzalak,

jendea jaioberria bailitzen hedatuko duk

karriketan eta bizitza debalde plazetan;

eta hi gaixo penetan.

Bizitzea tema duk. Maileguzkoa baldin bada ere,

alegrantzia daukak zain, eta heriotza, seguru,

gero ezereza edo, beharbada, paradisua, menda

eta marrubizko errenkarnazioren batean. Jaiki hadi

bizia denetz mira hadi.

Hor zoazak autobusak burrun eta burrun, argizko mundu,

zergatirik gabeko bizi puskez zamaturik bizitzarantz;

hor amets azulak, egunkari saltzaileak, xoxoak hegan;

hor kristalezko ahotsen deia: haika mutil jaiki hadi,

bizia delakoz mirari hadi.

XABIER BIZIK

JOXERRA AGIRREREN HILETAN

( a )

Halaxe biltzen omen zaizu begien aurrera

bizitza osoa hemengoak egiteko unean,

hortxe etorriko zitzaizun, orduan, itzala bezala kukuka

heriotzaren susmo erdiragarria;

zahartzearen truke zaildutako mantsotasuna eta

ustezko sosegua, premia zenuenean,

pott eta pott, zerorrenez, bizitzak soldadu egiten

baikaitu, eta ez jakintsu;

zauriak limiskatzearen limiskatzez lortutako

axolagabezia eta dotorezia, segail eta arrai;

zerorren burua beste bailitzen behatzeko ohitura,

lehenik joera, gero eite, gero ezaugarri

eta azken boladan, arian ari, plazer bakarti. Etxea,

mundutik babes, liburuak baino

atorrak, zure aldartearen adierazgarriago, ametsak,

plater hautsi bezala, ia ezer ez, ia dena,

egunerokotasuna, iragan erromantikoak belztu eta

azpijana, batzuetan karrika elurtu isil,

beste batzuetan dolore (oi dolore balekigu eta pena

balia) zure herabetasunez, guretako ezkutu;

etorriko zitzaizkizun, arrapaladan, film zahar batean

bezala, arrapaladan eta desorduan.

Halaxe biltzen omen zaizu begien aurrera bizitza osoa

hemengoak egiteko unean,

hortxe etorriko zitzaizun, zoritxarrez, zirti-zarta

eritasuna gonbidabako maizter,

noiz eta zure sentitzeko manera errealitateari

zegokionarekin bat ez etortze hura

jada (mukilo-muztilo-bilo-martillo) inporta

ez zitzaizunean. Eta gero pesalunbrea

eta haren izen guztiak: nahigabea, atsekabea, samina.

Mina eta haren labirinto guztiak.

Neke handiz ito zenituen barne garrasi gorriak, gozatu

eta oinaze sorgor bihurtuak;

ia adiskide egin zenituen sistema inmunologiko, test,

t4ak, itxarongela, enparauak;

atorrak gero eta iluntzenago, pelearako indarra,

esperantza, kemena, hobena,

malditismo printzak: kalefakzio sentimentalik gabeko

bizimodurako kondena.

Entero bizitza (ironiarik ez zenuen falta) zure bigarren

eskuko patu hari burlaka.

Etorriko zitzaizkizun, arrapaladan, film zahar batean

bezala, arrapaladan eta desorduan.

Halaxe biltzen omen zaizu begien aurrera bizitza

hemengoak egiteko unean,

hortxe etorriko zitzaizkizun bihotzak gogoa

mutil erabili zueneko aldi guztiak

amodioa eta haren pozak, amodioa eta haren minak,

amodioa eta eternitate irrika;

plazer hutsarengatik ezagutu zenituen gorputzak,

amodio (beharrik!) beharrik gabe;

argi garden batek barnetik argitu zintuen parada

zoragarri batzuk-batzuk haiek;

klandestinoki, bizitzari ostu zenizkion epeltasun

apurrak, kokolo-kokolo,

kontrara aritzeagatik zapuztutako aukerak,

kontrara aritzeagatik aurkitutakoak;

zure nortasun makurra masokismoz trabailatua,

inausketa jolasa -zenion-;

eremu desolatuan utopia (mon amour) itsusi, itsu,

zarpail amorante zahar baten gisa,

nahiz eta, zenionez, nahikoa edade izan gaztaroa utzi

eta jende gisa portatzen hasteko.

Etorriko zitzaizkizun, arrapaladan, film zahar batean

bezala, arrapaladan eta desorduan.

Halaxe biltzen omen zaizu begien aurrera bizitza osoa

hemengoak egiteko unean,

hortxe etorriko zitzaizun, euripean, baiona eta itsasoa,

(ai gure haurraren ona...);

hortxe etorriko zitzaizun, laino artean, Montgomery

(Alabama), sekula ezagutu gabea,

bertako karrika zabalak, bizitzaren ikur, bide galduen

seinale, eszena hutsak

xoxoak, xoxoak hegan lur berrien bila, hotzari itzuri,

fotograma belatuak,

ahotsik gabeko parlamentuak, udako larrualdiak,

desamore bataio, balizko aukerak,

ilunxko argitutako fotoak, Capone zure txakurra,

dantzarako deiak, alegrantziak, kantak.

Halaxe biltzen omen zaizu begien aurrera bizitza

hemengoak egiteko unean,

halaxe etorriko zitzaizkizun, arrapaladan, film

zahar batean bezala, arrapaladan eta desorduan.

Berriz bizitza? Berriz poz hori guztia? Min hori guztia

atzera berriz? Berriz ere!?

CAPONEK,

JOXERRA AGIRRE ZENAREN TXAKURRAK,

HILETAN EGINDAKO ERREFLEXIOA

        ( z, a )

Ez da oilorik bere buruaren usteko:

oiloa, oilo bizi

eta oilo hil.

Ez da triku metafisika egilerik:

trikua, triku bizi

eta triku hil.

Ez da suge ontologiadunik:

sugea, suge bizi

eta suge hil.

Ez da txolarre amets asmatzailerik:

txolarrea, txolarre bizi

eta txolarre hil.

Ez da delfin paradisu sortzailerik:

delfina, delfin bizi

eta delfin hil.

Ez da txakurrik jainko uste duenik:

txakurra, txakur bizi

eta txakur hil.

Oi gizakiak bere burua jainkoa uste,

jainko bizi

eta, hala ere, hil.

JOXERRA AGIRREK

HIL ONDOREN

        ( a )

Zer putada!

Baina, beno, egin dugu handiena.

Beste aldean nago, jada.

Kostatu da, ez pentsa!

Gauza zaila da hiltzea,

zaila, egin arte, batez ere,

aldaketa

berebizikoa da eta.

Hala ere, esan beharra dizuet,

kimika organikoaren mekanika aurresan errazari utzi,

eta, ezinbestean, ezerezko zera zeratze honi lotzean,

aisatu egiten da bat:

ez dago erregairik

ez eta, beraz, zaborrik;

ondorioz, jeneral eta sukaldariek

jai daukate hemen,

zaborrik ezean ez baitago ez gerra, ez janaririk.

Bizitza oso prozesu bitxia duzue

baina izugarri zikintzen du, badakizue.

Gainera konbustiorik ezean

bat ez da ahitzen

eta, klaro, hori bentaja handia da.

Denbora ahuntzaren gauerdiko eztula izanik,

kausa-ondorio arau gabeziak

ezinegona sortzen dit,

aitortu beharra dizuet,

oroimena hutsean gelditzen delako

batez ere, baina,

bestalde, oroimenik gabe ere

halako arintasun bat sumatzen duzu

eta, klaro, hori ere bentaja handia da.

Antolaketari dagokionez,

badirudi fededunek kale egin dutela:

hemen Jainkoaz-eta

rian de rian.

(Parrandan omen dabil

kargugabetu zutenetik.)

Fedegabeena, aldiz, ez dago argi,

zenbait zurrumurruren arabera

ezerezaren zera hau zeratzen jarraituko omen dugu,

beste batzuen arabera, ordea,

hemen aldi bat egon

eta errenkarnatu eginen omen gara.

Honaino etorri eta duda-muda ibili beharra ere,

ez da makala!

Gehiago ezin dizuet esan

etxeko arauak omen dira, enfin...

Helmuga antzeko honi buruzko interesa pizteko

gorde behar omen da mixterioa.

Oi kuanto toki turistikoa!

Ez da luze hemen nabilela

baina lepoa eginen nuke:

zuzendaritza taldea burutik arraso jota dago.

Barkatu... deika ari zaizkit,

azkeneko gauza bat,

horrela gure artean geldi bedi,

euskaldunok, ohi bezala, elkarrekin gaude

zera zeratuz ari garelakoan zera zeratzen, badakizue...

Enfin, ez legokeela gaizki

beste alde hau

atzean utzitakoarengatik ez balitz.

Baina, barkatu, joan beharra daukat,

deika ari zaizkit.

NDUBILEK

BERE HERRIALDEA SUNTSITU DUEN

GUDARI BURUZ

        ( k )

Zergatiez jakintsuak arduratzen dira,

baina, oraindik, ez dute zergatirik argitu;

estrategiez, ordea, etekinen fruituez,

jeneral, politiko, zergati egileak,

zergatiak tiroka zergatien kontra;

soldaduak gudara joaten dira zergati

bakarra sakelan: hil ez ditzaten hil.

Gero iluna dator. Eta hor bazterretan

etxe bortxatuak, emakume txintxorrak,

gorpu beltzak, haur hilak, zergatiak...

                                                      bizirik!

CAPONEK

JABEA ZUENARI

ENTZUNDAKO ERREFLEXIOA

        ( z, a )

Metodo esperimentalaren arabera

historiak aurrera egin ahala

hobetuz doa gizakia.

hipotesia:

Historiak aurrera=gizakiak hobera.

Sua domeinatu zuen Neolitikoan

eta hobera egin zuen gizakiak.

Eskritura asmatu zuen Mesopotamian,

zenbakiak sortu zituen Arabian

eta hobera egin zuen gizakiak;

Jakintza tragikoa pentsatu Grezian,

Erromanikoa eraiki Erdi Aroan,

gizakia munduaren neurri harturik,

han abiatu zen Aurkitu behar harekin Berpizkundean,

eta hobera egin zuen gizakiak.

Hezkuntza hedatu zuen Ilustrazioan,

makinak meneko paratu Industrializazioan,

Aurrerakuntza Hobekuntza erabaki zuenean,

eta hobera egin zuen gizakiak.

Ondorioa: frogaturik gelditu da:

Historiak aurrera=gizakiak hobera.

Gudak, hilketak, sarraskiak, gosea, miseria!?:

esperimentuaren konbustioko zaborkinak,

kontuan hartzeko bigarren mailako ondorioak,

berriketak...

ENDIKA LAKARTEK

JOXERRA AGIRRERI

BIDALITAKO GUTUNA

        ( a, f )

Eeeeepa Joxerra adiskide on: iraultzak!

Luzamendutan aritu natzaik... barkazak.

Zer moduz hago? bizitzak ongi al harabil?

Aurkitu al duk patuaren definiziorik?

Nik nire aldetik histuki ibiliak ditiat

exilioaren labirinto eta izen guztiak,

gero eta gehiago aktore arrotzaren gisa

aritzen nauk nire zatia esan ezinka.

Hartu izan uste genian bizitza mailegutan

Eta kartzelarekin pagatu ordainetan

bizitza, uste genian, ez duk bizitza, kartzelan,

bizitza-edo duk, atzeratua, parentesi artean;

benetan bizitza, bizitza esaten dena,

igandeko arropez, arrai, gero etorriko zela.

Oi berandu, berandu ohartu gintuan hura,

genian bakarrik hura, huraxe zuan

bizitza, huts-hutsean, benetan bizitza bera,

nahiz presondegiz jantzita, latz, hozbera.

Gero atera egiten haiz, dena duk benetako,

askatasuna, berritan duk mozkorra lako,

egunak bihurtzen zaizkik ardo zuri ibai,

gauak konkistatzeko erresuma batu alai.

Hau duk bizitza benetan, uste duk, azkenean,

baina berritasuna baino ez parentesi artean.

Egunak galduz zoazak erromeria kutsua

eta poza kolpatu egiten duk nola fruitua.

Horra dantza astun eta dorpe bezala ohitura,

horra herriminak dekretatu bihotzaren bahitura.

Bizitza ezarri zidatean gero exilioa legez,

dudan bakarrik bakarra, eskuarteko hauxe.

Bizitza puskak harilkatzetik duen ariketa duk,

horregatik dena nahi nikek utzi, erretiroa hartu,

doazela egunak nola elkarrizketa abarotsu

proiekturik gabe, asmorik gabe, amultsu.

Buelta asko ematen zizkioat gure ideia haiei,

gure iraultza, justizia soziala, gure nahiei;

uste diat etorkizun peskizan genbiltzala,

baina, hara, jakin ez nola, agertu iragana!

Agur Joxerra, adiskide on, iraultzak!

Eta monologo egozentriko hau barkazak.

JOXEMIEL ERREPARATZEK

ENDIKA LAKARTI,

JOXERRA AGIRRERI ZUZENDU GUTUNA

LEITU ONDOREN

        ( h, f, a )

Agur, Endika, adiskide. Iraultzak hiri ere.

Hemen betikoan,

abertzale marxista utzi gintuan,

abertzale errebelde izan gaituk gero,

abertzaletasunari utzi zioagu ondoren,

errebelde gaituk orain, errebelde,

hitzaren zentzurik

sozialdemokratenean.

Merkealditan paratu ditek utopia eta

nik ere buelta asko ematen zizkioat

gure ideia haiei.

Joxerrak ere erretiroa hartu dik.

(Bizitza da handiena

galtzea litzake

galtzea dena)

hik nahi moduan

baina erabat.

Hemen betikoan.

Etxeak eraikitzen ditiagu

bizitzak beharrean

(gizartea ez aipatzearren).

Hemen betikoan,

biziaren zentzua

bizitza zentzatuz

aurkituko dugulakoan.

Bai, nik ere buelta asko

ematen zizkioat gure ideia haiei,

gure iraultza, gure nahiei.

Eta erretiroa hartzeari buruz,

nola demontre hartzen duk erretiroa

ideia batetik?

ANA YOLDIK LWAZI NDUBILEREKIN ERNALDUTAKO

UME ORAINDIK JAIO GABEAK

INKONTZIENTEKI EGINDAKO ERREFLEXIOA

        ( c+k=a' )

Mende asko izan naiz euskaldun,

lehenbiziko jaio alditik.

Leizetako bizitza, ez diot

inori desio, haiek kuntzak!

Mamut haiek ehizatu beharra,

ziren handiarekin! Hura beldurra!

Emakumea ilajetik narrastu

eta edozein ixkinatan estali,

uj eta uj, tzanga eta tzanga

hizkuntza mintzatu behar hura,

haragi gordinaren kerua

ahoan, hura bai okagarria!

Enfin, hura ez zela bizitza.

Zenbait errenkarnazioren ondoren

erromatarrak agertu ziren:

Hura bai pagotxa, demontre!

Hura zibilizazioaren gora!

Erroman eta sestertzioekin, noski,

baina ni atzera berriz ere hemen

Kantabriako parte honetan

Aralar gora, Aralar behera,

txirin-txirin dantza eta txistu,

Zubiaurretarren koadro-bizimodua

ia bilutsik genbiltzalakoz ez balitz!

Eta halaxe jaio legez hilko nintzen

zirrimizkeria batengatik.

Aber gero dator, gero... hara!

Erdi Aroa. Hor hobeki euskaldun

nintzen aldetik, euskaldun batzuek

erresuma eta guzti baikenuen

(zera on, gure zera kolektiboa).

Garaiz ibili ginen Historiarekin

Historia sortzeke baldin bazen ere.

Hura nekea, oro zen Jainko

eta dena absolutu, atzekotak

ordea, haiek izurriteak!

Gorpu haiek, odola zar-zar-zar,

kaka artean ongia eta gaizkia,

saloietako kirats nazkante hura,

hura zen zikinkeria hura!

Hurren Aro Modernoan jaio nintzen,

berriz ere betiko tokian.

Ai jesus, maria eta jose!

Aro modernoa, modernitatea

berba potolo-potoloak horiek.

Aurretik absolutu zen oro

historiko bihurtu zen, eta klaro,

hor bai gelditu ginela kanpo,

trena ekarri zuten, karretera egin,

iraultza-edo egin-edo zuten, ei,

bizpahiru gerla, ustez, karlista,

baina hura ez zen behar legezkoa:

ganorabariko modernitatea!

Eta nik moderno izan nahi nuen,

berriz ere aukera-maukera, pott;

eta hala joanen nintzen, zozo-zozo,

gudaren batean, hainbestean.

Behingoan jaio nintzen moderno

asmo eta euskaldun, gaitzerdi,

noiz eta ai modernitatea

antsia atakez neurotizatu zenean

eta, klaro, ezer ez zen zena, kia!

Baziren hiruzpalau gobernu

euskaldunendako, hizkuntza zen

garbitu, ekin eta jarrai, berritu

literatura eta artea,

nonahi lez erailtzea bihurtu zen

demokrazia, iraultzagatik, haatik

egite liriko-epikoa, enfin,

ordua mundu bizi ginela, baina,

hau malura, modernitaterik

hau pena, gehiago ez denean:

oro dela berdina, berdina oro.

Enfin, berriro ere berandu, enfin,

Jainkoagatik, aldaketa behar dut

aski dut zera zeratzeaz,

ez nazatela egin berriz euskaldun,

mesedez, arren, otoi, berriz ere, ez.

LABANA

ANJELINES BERASATEGIREKIN

HIZKETAN

        ( b )

Jakiteko nola buruaz beste egin

ez duzu manualen beharrik,

har nazazu soilik

eta ele ezberdinen

doinu sarkorra entzun:

buruaz beste egin, urkatu,

nork bere burua hil, burua bota.

Entzun entzuntzazu

eta fereka,

ene arrangura hotzak

leihoaren kristaletan dagi dir-dir

otso amultsu legez,

poz ilun batez

ilargiari uluka.

Eta bizitza jada ez duzu zain.

Egia da bai,

beste tresna batzuk

erabil ditzakezu,

beste metodo batzuk jarraitu;

baina sinetsidazu

ene prestutasunez

ez da inor bihotzeraino heltzen,

inor ez.

Ez dizu inork

heriotzaren edertasuna

odol tanta batzuetan erakutsiko.

Pozoia?!

Pozoia erabil dezakezu, jakina,

baina ez dizu aurpegiko keinu

zurbil batek

odolaren berotasuna sentiaraziko.

Motozerra ere

izan dezakezu borrero,

baina karibear sentsualitatea,

enpalagu itsaskor, higuingarri hori

ez dizut aholkatzen

iparraldeko bihotza

duen emakume batendako,

nazkatuko zintuen.

Zintzoa, zalua, prestua,

dotorea eta aldi berean lizuna,

fierra bezain azkarra eta

zehatz zehatza:

ni nauzu egokia.

Jakiteko nola buruaz beste egin

ez duzu manualen beharrik,

har nazazu soilik

eta zure bihotzean,

zure bihotzean sartu.

ANJELINES BERASATEGIK

        ( b=e )

Niri patu bat oparitu zidaten

eta, hasieran, ez nuen nahi izan;

objektuen mundu epelean bizi

nahi nuen, gizakiengandik urrun

non mina balizko hipotesia baino ez den.

Baina niri patu bat oparitu zidaten

gizakien arteko bizi bat

eta hartu egin nuen, azkenean.

Gauza guztiak daude izkribaturik,

zenbaturik patuak eta patu-moduak;

ahanztura ilunaren uhinak bailiren

datoz bizitzak,

ahanztura ilunaren uhinak bailiren

badoaz;

gara garenak eta izan ginenak,

gu eta besteak, denak

izakizko itzal.

Itzala itzalaren laztan maite dut nire senarra,

hemen zena, egunen lakuen hondoan

ferekari fereka, errainuari errainu

jaiotzen gara

eta hiltzen.

Patu bat jarauntsi nuen eta beteko dut.

Patu bat: esperatu.

Hark bizi bat esperatu zuen bizi bat,

nik bizi bat esperatuko dut hilotz bat.

Patu bat eta bizitza.

ANJELINES BERASATEGIK

        ( b=e )

Arrats gorri:

euria egin du eguerdian,

basoa,

ilun zegoen,

karrika,

hutsik,

etxea bare.

Negar egin dut gogotik,

aspaldi ez bezala,

ilbeltza aldera etorriko da primadera,

bakarrik nago

birendako paratzen dut

mahaia baina.

Atertu du.

Gaur ere

nire senarra ez da etorriko.

ANA YOLDIK

XABIER BIZIRI

NDUBILEREKIN

UTZI ONDOREN

        ( c-k )

Egiak ideien munduan baino ez du balio.

Ziurtasunarekin nahikoa da errealitatean.

Gutxi gora-beherakoarekin bizitzan.

Amodioan... egiantza da legea.

(Eta ez da gezurra).

TXEMA KORTESEK

BERE ARTEAN

        ( m )

Maitasuna ez da bi lagunen arteko kontua

baizik eta ideia eta banakoaren artekoa.

Urruti egiten da banakoarendako

ideien mundu lainozkoa,

banakoa errazago konpontzen da banakoarekin.

Ideia ideiarekin errazago konpontzen den bezala.

Konkretuaren katramilan

gauzatzen den maitasun batzeak

(dugun bakarra bestalde)

maila bereko izakiak behar ditu.

Ideia eta banakoaren arteko ezinezko larrualdia.

Hori da maitasuna:

onanismoaren gaztigua.

ANA YOLDIK

XABIER BIZIRI

        ( c-k )

Amodioa arazo transkulturalei ere badagokio:

bizitzaz gaindi aritzeko joera hori

eternitatearen merkealdia baizik ez da,

baina eternitateak, izan, badu amaierarik,

eta amaitutakoan amodioa, ai

kultura berri bati egokitzeari dagokio,

hizkuntza arrotza ahoskatu,

kortesia usadioei erreparatu,

eta beste bat izaten ikasi.

Hara bakardadea! Baina ofizioa

beste nonbaiteko hiritar izateko ofizioa,

ikasi egin daiteke:

oroimena bridatzean datza pasaportea,

bizi ez bagina bezala bizitzean

identitate txartela lortzea.

XABIER BIZIK

JOSEMA IRUTAGOIENI

        ( d )

Mendebaldeko gizaki oro,

(badakit exajeratzen ari naizela)

funts ontologikoaren aldetik,

bi naturaren arteko joan-etorrietan gautza:

izana gara izana

eta ez gaude konforme;

bilakaera gara bilakaera

eta ez gaude konforme.

Batzarrera deitzen ditugu biak ala biak:

Heraklito eta haren uhalde iluna

aipatzen du batak, Heisenbergen legeak,

kaosaren ordenarekiko joera.

Platon eta haitzuloarena besteak,

garen itzalok, paradisu galduen oroimina,

Arrazoiaren lorpen naifak eta mamuak.

Eta mendebaldeko gizakiok

bitartekaritzan gabiltza beti.

Batetik bestera

bidean beti bidean.

Batak ezkondu bizitzan iraunarazi nahi gaitu

legeak agindutako betebeharrak eskatzen;

ohiturak eman eskubideak bere egin ditu besteak

eta abenturaren magia erakusten.

Izan bada bata,

joan badoa bestea.

Eta mendebaldeko gizakiok ez dakigu

non ditugun mugarriak,

akordioaren zein urratsetan gabiltzan,

ongi den oraingo status quoa.

Izanarekin ezkondu ginen iraganaren etxean,

bilakaera dugu keridatako etorkizuneko bidaian.

Baina hala beharko luke?

Ala aldrebes?

Eta, ibili eta buelta, onanistak bagina,

orduan,

orduan zer?

ANA YOLDIK

BIZIAREN ZENTZUA

AURKITU DUELAKOAN

        ( c )

Eternitateak tentatu egiten gaitu,

hor darabilgu setioan auto iragarki

estetikaz, gorputza tenk, begiak su...

Tenkor tematzen gara betiko

etxearekin, betiko lanarekin,

betiko bizi proiektuarekin;

denboraren akaberarainoko atletak

ditugu desioak laster eta laster.

Brausteko aldaketak nahi ditugu

di-da batean lor dezagula

apeta duguna, erabat eta iraunkor.

Sar dakigula zoriontasuna kiski-kaska

erraietan, ja, oro eta per secula

seculorum iraun dezala, iraun dezala.

Oi gure iragan erromantikoa!

Oi gure orain amarrutsua!

Eraman nazala amodioak autoan

sekula dastabariko bideetan barna,

aratz egin nazala, oraintxe, betiko, eternal.

Nola tematzen garen nahiz eta jakin

behin-behineko gaudela hemen,

nola tematzen garen behin-betiko!

TXEMA KORTESEK

JOXEMA IRUTAGOIENI

        ( d+m )

Ez da amodioa biren arteko afera

baizen eta ideia eta banakoaren artekoa,

arima eta arimaren konprenitzea, onanismoaren gaztigua.

Eta hala ere, handiak dira haragiak eta haragiaren amodio desordenatuak

egiten dituen kalteak, galerak eta eroriak.

Handiak dira, halaber, haragiaren bentzutzeko

ematen diren konbatak, gerlak eta gudak.

Eta behar da gizakizko bekatuan sartzetik

begiratu adimenduari tentuz eutsiz,

zeren adimendua itsutzen denean,

goibeltzen eta iluntzen,

flako eta bano baita gizonen borondatea,

hostroa baino galkorrago, asmo bat baino ilaunago,

ele bat baino ezdeusago.

Presuna amorosak ez dakusa, ez daki zer ari den,

gogo guztia haragian dauka

nik orain nire gogo guztia zugan daukadan bezala.

Halatan gogora dezadan zenbat kalte egiten duen

luzamendutan ibiltzeak, erremedioaren geroko uzteak.

Beraz Irutagoien, zatoz gizonetako bekatura

zaitudan desira, maita eta desordena.

JOSEMA IRUTAGOIENEK

TXEMA KORTESI,

OIHENARTEK ESANDAKOA GOGOAN

        ( d+l, i )

Heltzeak, berrogeietara hurbiltzeak,

esan nahi dut, badu bere zera,

azkenean jende bilakatzen zara.

Ez zara gazte aurrera,

ez duzu etorkizuna espera,

eta hausteari dagokionez

ez badituzu eginbeharrekoak egin

malo!

Zahar ere ez zara,

ez zara iraganean bizi,

eta nostalgia ez duzu lagun,

nahiz gero eta maizago

bereak egin.

Jendea baino ez zara:

irriki izandakoa

hau baino ez zen.

Bukatu dira promesak,

ez esperatu, etortzekoa,

puskak biziz, hementxe duzu.

Nola definitu, bestela

igande goiz eguzkitsu hau

kazetak, kafesnea,

aspaldiko partez norbait

aldamenean, promesarik gabe,

gezurrik gabe?

Hil arte bizi

diozu asteleheneko kontzientzia

txarrarekin errerik.

Enfin puskak bildu

egunero ohera aurretik

beharrezko zaizun ariketa,

bildu eta ohera eraman

eta asteartean gaude jada.

Too young nostalgiarako,

too old, asteazkena hemen da,

melodramarako.

Promesarik ez dago.

Etortzekoa

ostegun eta ostiralerako

(horrela en plan grande)

etorria dago.

Bizi puskak bizi,

beroketak behar dituen ariketa,

ezen laxatu behar baitu

bihotzak burua,

buruak bihotza,

bihur daitezen, malkemal,

bizi puskak puska biziak.

ANJELINES BERASATEGIK

HILTZEN DEN EGUNEAN BERARI BURUZ

ESAN DEZATEN NAHIKO LUKEENA

        ( b=e )

Haren etxean ez zen aspaldi inor sartu,

izan zuen, urteak iragan dira,

tristuran norekin nabigatua.

Baina, horretan, ehiztaria etorri,

eraman, eta bakarrik gelditu zen.

Ez zen desesperatu, esperatu egin zuen

birendako mahaia paraturik,

birendako ohantzean etzanik,

harrien egonarria josten.

Urteak etorri, urteak ahitu,

bizitza epeltzen joan zitzaion,

mineral berdezko izakia bailitzen.

Gaur ehiztariaren begietako errainua

ikusiko du. Tiro hotsa izango da,

eztia bezalako abandonua.

Eta bete zitzaion patua.

XABIER BIZIK

ANA YOLDIRI

        ( c )

Zahartzen hasten zarenean -diozu-

zirujau plastikoaren eskuetan jarriko omen zara.

Zer zorte handia zuten gure arbaso moderno hasi berriek

zimurren truk ni bat eraiki uste zutenean.

Deskartesez (Renemaria) mintzatu gara;

erlojuaren zehaztasunez irakatsi zien Kantek

Humeren zentzumenezkoarekin kategoriak nola bete

gizakiaz ameskeriaren mekanikoa eginez,

lima hemendik pixka bat, ebaki hortik

eta denak ahokatu antza ematen zuen.

Flaubert distirantaren orrialdeen bidez hartu zioten aurre

saldoaren aurka banako izateak sortu gatazkei,

banakoaren kaltetan, erromantikoek

demaseko izugarrikeria, debaldeko urkatzeetan adierazi bezala,

baina banakoa afera serioa zen gure arbasoendako,

guretako ez bezala.

Proustek denbora galduaren bila abiarazi zituen

jada hauts bihurtu puska fantasmalak biltzera

ameskeriaren ameslaria eginez gizakiaz;

Freudek desiozko amets bihurtu zituen

iraganaren zorrak kitatze aldera;

etorkizun zaleak agertu zitzaizkien gero:

Marxek subjektu egin zituen, zeren, jakin, ongi ez bazekiten ere,

kaletako jendeketa arruntaren subjektu, beharbada,

Baudelairek esan bezala. Oi Schopenhauer,

Schopenhauer, gure budista handia. Herioak harturik

sartu zitzaizkien dinamiteroak Nietzsche buru

Musil, Kafka, Canetti, gizakiaz ametsaren akabantza eginez.

Lengoaia, behintzat, gelditzen zitzaiela eta

hitzen etxean bizi zen, bizi zen egin zuten jolas

Heidegger, Oteiza, Malevitx, Celan.

Zein zorte handia zuten gure arbaso modernoek

zimurren truk ni bat eraiki uste zutenean,

gureen truk, aldiz, ez zaigu ageri

haurrarena lako ni aurpegi zimurgabea baizik.

Bai, izan ere, zirujau plastikoaren eskuetan jarri beharko duzu

ez baita on bat ez dadin etorri katramila:

zure aurpegia, zure nia.

CAPONEK

GIZAKIOI BURUZ

        ( z, h, a, c, m eta abar )

Jende humano hau,

ez da heriotzarantz

gure modura lerratzen.

Gorputzak hogei urte dituenean

hogei urte bailituen portatzen da gogoa.

Gorputzak hogeita hamar dituenean

hamar urte dituela dirudi gogoak.

Gorputzak berrogei urte dituenean

hamar urte dituela ematen du gogoak.

Gorputzak hirurogei urte dituenean

hiru urte bailituen darabil gogoa.

Gorputzak laurogei urte dituenean

urte bateko adin mentala du gogoak.

Jende humano hau,

ez da gure modura

zaharrez hiltzen.

NEMESIO LAKARTEK

ETXEAN BAKARRIK

        ( z, h )

Bakar eta hotz egiten du

herriko etxe handiegian,

semea hemen balitz -dio-

igual konponduko genuen.

Sukalde epelean bakarrik

diraute bizitza arrastoek

eta Capone txakur jabebakoa.

Leihotik harantz ibiltari bat

elurretan, han urrutian.

Plater soila, godalet soila,

soilarendako afaria

telebistaren hotsa lagun.

Porru patatak, haragia

platera jaso, godaleta,

hondarrak, txakurrarendako,

kafea gertatu txikoriarekin.

Leihotik harantz ia gautu egin du

elurretan, hor urrutian.

Semea hemen balitz, akaso.

Azukre ontzia, kutxarilla,

kafe hotza berriz berotu,

erratza pasatu zoruan,

hitz solte batzuk txakurrari,

sua astindu, keinu faunak

epeltasun arrastoei eusteko.

Eta elurretako ibiltaria

ia hemen, hemen atarian.

CAPONEK

BERE KULTURARI BURUZKO GOGOETA EGITEN

HERIOTZA AURREAN

        ( z )

Nik, Capone laugarrena, txakur,

arrazaz artzakur, izatez izaki lurtar,

gure endaren gainbehera kontatuko dizuet.

Alexandroren txakurtxo Pintto Plato gorena,

gure kulturaren fundatzaile, bergamsko greziar hura;

hark sortu zituen gure zakur gogoak,

hezurraren kondaira eta zakurzuloarena;

hark ikusarazi zigun zakur ginela;

hark eman zigun hilezin arima.

Bere burua Jainkotako zuen Zakhurova lazgarria,

gure arimaren kartzelari, bekatuaren kreatzailea;

hark legeztatu zuen gure baitako beldurra,

pozaz bekatu egin, desioaz presondegi;

hark egin gintuen zakur izateaz errudun;

hark bihurtu gintuen xakur doilor eta

infernura kondenatu, hezurrik gabe, jolasik gabe.

Erromako inperioko buruzagi Banbulus Zesar garailea,

terrier haginkaria Hitler, wotcharke errusiar Stalin,

haien ondorengo gudari, zakurkeria egile guztiak;

haiek erakutsi ziguten gure baitako hiltzailea,

txakur izateko txakurra behar dela hil,

hobe dela inperioko ezen ez herri txikiko;

haiek erakutsi zizkiguten sarraskiaren teknikak.

Txakurrismoaren sortzaile Erasmo spaniel Rotterdamgoa

zientziaren sortzaile behinenak: Newton mastin ingelesa,

Italiako braco Galilei, Koko perniko poloniarra;

haien jarraitzaile Einstein terrier judua eta abar-abarrak;

egin zituzten bonbak, ezpatak, kanoiak, txakur-zizpak

baina baita ere txakur-osategiak, parkeak, hezur sintetikoak.

Zakurtasunaren esale lehenbiziko Renemaria Zaunkartes

«zaunk dagit, beraz, banaiz» esan eta han eman zion hasiera

zakur amets bihurtzeko bideari. Hura eta hainbeste

eta hainbeste Alemaniako kanitxe, galgo idealista,

hizkuntza foxterrier, rottweiler epistemologo, existentzialista;

hura eta zakurtasuna batzen saiatu zen Kant can bestea.

Zuek egin zenuten zakurrez ezinezko irrika.

Zuek egin zenuten mundu honetaz

zakur mundua ez, baizik eta mundu zakurra.

Horren handi, horren burgoi, horren arrandios,

horren zakur izan ez bazinete sikiera...

Beharbada...

MADDI SUSAETAK

ANA YOLDI ETA LWAZI NDUBILEREN ALABA UNANARE-RI EMANDAKO ONGIETORRIA

        ( c+k=a' )

                      Manex eta Intza Insaustirendako,

                      Joanes eta Gari Satrustegirendako,

                      eta Hasier Aldazendako.

Bizitza, maitea, borondate ariketa da,

bat etortze guztietara agertzen saiatu,

egiazko gezurraren estrategia sakelan,

ezin eta nahi, neke eta, hala ere, ahalegin.

Gogoratu: tokatuko zaizu negar egitea

baina baita ere barre egitea.

Bizitzan, maitea, aurkako errekurtsoak badira,

aditz ilunak nola argi hariak goiztirietan,

inoiz ez da guztiz eta inoiz ez da ezer ez,

heldu etorri ahala eta bizi ezazu.

Gogoratu: tokatuko zaizu negar egitea

eta, aldi berean, barre egitea.

Bizitzarekin, maitea, tratu nabarra egin,

amarruaren trikimailu guztiak erabili,

bihur zaizkizun egunak aldarte abarotsu,

egin dezazula bizitzaz bat-bateko bizimodu.

Gogoratu: tokatuko zaizu negar egitea

eta, halabeharrez, barre egitea.

Bizitzak, maitea, distira alegrantziak baditu,

denborak dakarzkigun fruitu gozoen gisako,

gutxi irauten dute, dastatzen enplega itzazu,

izan eder, izan gogotsu, izan zoriontsu.

Gogoratu: tokatuko zaizu barre egitea

eta, hala ere, negar egitea.

Gogoratu: tokatuko zaizu negar egitea.

Eta bizitzak atzaparrekin heltzerakoan

ez dezazula sagaratu zergatiez mina,

sufrimendua da, hemen egotearen patua.

Ongi etorri, Unanare, goizalbaren alaba.

Baina baita ere barre egitea.

GERTATURIKOAK LETREN ARABERA

( a )

        Joxerra Agirrek eta koadrilak uda bidaia egin zuten Baionara. Bertan Joxerra Agirrek amodio eskatu zion Ana Yoldiri, baina Ana Yoldik ezezkoa eman zion, ordurako maitemindurik baitzegoen Andres Basterrarekin. Joxerra amorruz eta desolaturik, hondartza aldera egin zuen ihes. Han paseatzen ari zela, San Ferminetatik zetorren amerikar bat ezagutu zuen, Debra Woolf, alegia. Debrari, beharbada ordurako bizitza gehiegi edan zuelakoz, jonkia zen, egina zuen tesia Hemingwayren gainean, makina bat gizon ezagutua zen, grazia ikaragarria egin zion Joxerra Agirre muttikoaren inozentziak, eta gertatu behar zuena gertatu zen.

        Debrak hurrengo egunean hartu zuen abioia Pariserantz eta Paristik Montgomery-ra (Alabama). Urteak iragan ziren eta Debrak jakin zuen seropositiboa zela; gaixotasunarekin borrokan ari zela, askotan akordatzen zen hondartzako muttikoarekin, askotan galdetzen zion bere buruari, erruak erraiak jaten zizkiola, Joxerra Agirre kutsatu ote zuen.

        Hiltzear zela gutun bat idatzi zion Joxerrari eta anaia Thomas Woolfi agindu helaraz ziezaion.

        Joxerra Agirrerendako ere iragan ziren urteak, etxez aldatu zen, Anarekiko amodioa sendatu-edo egin zitzaion, poema liburu bat argitaratu zuen, Anak izan nahi zuen umearen aita biologikoa izan zedin eskatu zion, eta bat-batean ongiezik hasi zen: batean bronkitisa, bestean halako pikor gorri batzuk; argaltzen hasi zen. Hiesaren frogak egitera bidali zuten eta baiezkoa eman zion.

        Asko oldoztu zuen heriotzari buruz. Hil egin zen azkenean.

        Thomas Woolf ez zen garaiz iritsi Debrak emandako gutunarekin, urteak eman zituen Joxerra Agirreren bizilekua ezin aurkitu. Aurkitu zuenerako Joxerra Agirre hila zen.

        Hiesaren frogak egitera joan zeneko itxarongela haren pareko ezleku batera ailegatu zen Joxerra Agirre zena errenkarnazioa esperatzera. Han bolada bat egin ondoren deitu eginen dute errenkarnatzera norengan eta Ana Yoldi eta Lwazi Ndubileren alaba Unanarerengan.

( b )

        Anjelines Berasategi eta Mikel Urruti maitemindu egin ziren koadrilak Baionara egin zuen udako bidaia hartan. Zoriontsu bizi izan ziren bolada batez, harik eta ilbeltz bateko zortzian Mikel Urruti istripuz hil zen arte. Handik aurrera Anjelines depresioan erori zen eta ez zen etxetik ateratzen. Koadrilako adiskideak laguntzen saiatu baziren ere, Anjelinesek Nikasia Urrutirengan, Mikelen izeba, baino ez zuen kontsolamendurik aurkitzen. Nikasia Urrutik, hil aurretik, bere patua oparitu zion, esperatzea, alegia, baina Anjelinesek ez zion onartu nahi izan. Nikasia hil zen eta Anjelinesek makurrera egin zuen: objektuen munduan hasi zen bizitzen, objektuen munduan minik sufritu beharrik izanen ez zuelakoan. Azkenean, ohartu zen Nikasiaren patua onartzea zuela bizitzeko modurik erraz eta aldi berean beteena. Eta onartu egin zuen.

( c, j, k )

        Ana Yoldi eta Andres Basterra maitemindu egin ziren koadrilak Baionara egin zuen bidaia hartan. Taberna bat paratu zuten elkarrekin eta hasieran bazirudien dena ongi zihoakiela. Baina Andres Basterrari har batek jaten zizkion erraiak eta ez zion bizitzen uzten, ezta amodioaz gozatzen ere: haurra zelarik Ana Yoldiren osaba-izebak, haien artean anai-arrebak, ikusi zituen larrua jotzen. Andres Basterra haurrak ez zekien oso ongi zer ikusi zuen baina eszenak barne-barneraino inarrosi zuen voyeur egiteraino.

        Gorabehera eta istilu frankoren ondoren banandu egin ziren. Andres Basterrak pertsekutatzen zuen iraganetik ihes, Kubara alde egin zuen iraganik gabeko bizitza bizitzera.

        Ana Yoldik, aldiz, edadetan aurrera zihoala-eta, ume bat edukitzea erabaki zuen bikotea izan ala ez izan. Bikoterik ez zuenez, Joxerra Agirreri eskatu zion umearen aita biologikoa izan zedin. Joxerrak ezetz esan zion.

        Desesperatzen hasia zenean Lwazi Ndubile afrikarra agertu zen haren bizitzan, ezkondu eta ume bat izatea erabaki zuten. Ana haurdun gelditu eta berehala banandu egin zen Lwazi Ndubilerengandik, amodioak, berriz ere, pott eginda.

        Izanen duen alabari, Joxerra Agirreren errenkarnazioari, Unanare izena paratzea erabaki du.

( d, m )

        Josema Irutagoien Endika Lakartez maitemindu zen koadrilak Baionara egin zuen bidaia hartan. Zer edo zer izan zen haien artean, harik eta Endika Lakart kartzelara eraman zuten arte. Josema Irutagoien, orduan, EEBBetara joan zen bizitzera, gero Berlinera eta han ezagutu zuen emaztea, Alicia Garcia, Sevillakoa. Iru-ea inguruan jarri ziren bizitzen eta bi alaba izan zituzten. Josema Irutagoienen baitan izugarrizko borroka gertatu zen. Alde batetik, ezkondu heterosexual bizitzarekin jarraitu nahi zuen, bestaldetik senak denarekin hautsi eta gogoak eskatzen ziona egiten hasi behar zuela agintzen zion. Takonera parkera hasi zen joaten bera bezalako beste batzuekin elkartzera. Han ikusi zuen behin gerora bikotekide bilakatuko zitzaion Txema Kortes.

        Azkenean, banandu zen Alicia Garciarengandik. Ia berrogeiak iritsiak zitzaizkion bere homosexualitatea onartu zuenerako, eta horretan Txema Kortes topatu izanak asko lagundu zion.

( e )

        Nikasia Urruti, Mikel Urruti eta Anjelines Berasategiren izeba, Bigarren Mundu Gerra garaian Martin Mann delako aleman batez maitemindu zen. Martin Mann Hitlerrengandik ihes zetorren eta Euskal Herria aukeratu zuen ihes-toki, bukatu berritako gudak sortu anabasak babesa emanen ziolakoan. Irrati aparailuak konpontzen zituen, eta horretan zebilela topo egin zuen Nikasia Urrutirekin Nafarroa Mendialdeko herri txiki batean. Ezkontitza eta guzti eman zion Nikasia Urrutik Martin Manni. Baina, halako batean, guda bukatu eta Martin Mann Berlinera itzuli zen, gauzak konpontzen hasten zirenean Nikasiaren bila itzuliko zelako promesarekin.

        Martin Mann ez zen itzuli, ahaztu egin zitzaion Nikasia Urrutiri ezkontitza eman zionik ere; eta Nikasia esperoan gelditu zitzaion bizitza oso bat.

        Hirurogei urterekin hil zen Nikasia Urruti. Laurogei urterekin Martin Mann.

( f )

        Endika Lakart kartzelara eraman zuten. Urteak egin zituen kartelaz kartzela. Ilbeltz bateko zortzian, Mikel Urruti adiskidea istripuz hil zen egun berean, ihes egin zuen kartzelatik. Handik aurrera exilioan bizi da inork ez dakien toki batean. Joxerra Agirre adiskideak gutuna idatzi zion. Hala, Joxerra Agirrek ez du jasoko Endika Lakarten erantzuna, ordurako hilik izanen baita.

( h )

        Nemesio Lakartek arima galdu zuen semea kartzelara eraman zuten egunean. Gero, semea exiliatu zenean, zer edo zer poztu zitzaion bizimodua, baina ordurako tristurak bereak eta bi eginak zituen.

        Capone, Joxerra Agirreren txakurra zena, jaso du hura hiltzean.

( z )

        Capone erosi zuen Joxerra Agirrek. Izen asko erabili zituen buruan zer izen jarriko: Bacall, Bogart, Trotski, Lenin. Azkenean Capone jartzea erabaki zuen.

        Jabea hil zitzaionetik Capone Nemesio Lakarten etxean biziko da hil arte.