JUANJO OLASAGARRE

Poesia kaiera

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2002 Juanjo Olasagarre

© edizio honena: Susa

Lehen edizioa paperean: 2002

Edizio hau: 2018ko abendua

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

Batzuk euskara aspaldian galdu zen eremukoak direlako, besteak sorterriak eskaintzen ez dien tradizio literariotan nahiago izan dutelako txertatu, eta gehienak euskara batuaren magma handian elikatzen direlako, poeta gutxi daukagu sortu edo bizi den eskualdea hartzen duena sorburu. Sorterriak ez du zertan izan behar, bortxaz, herri-minezko laudorioak eskaintzen zaizkion paradisu galdua, edo pintoreskismoa egiteko aitzakia. Hori, Juanjo Olasagarreri esker dakigu. Olasagarrek bere barnean darama Sakana, eta plano desberdinetan ulertu behar genuke bere eskualdetasuna: lehenik, larrea eta kalea bat egiten duten mundu anitza, bizimodu eta mentalitate tradizionalak modernitatearekin lehian bizi diren jokalekua; bigarrenik, euskalkia dela medio hizkera poetikoa zehaztasun ederrez aberasteko aukera eskaintzen dion mintzaileria; eta hirugarrenik, soziologiak moldatzen duen herri tipo bat, Euskal Herrian aski arrunta eta beste askoren sinbolo izan litekeena, dimentsio erabilgarri batean. Azken plano honek berebiziko garrantzia eduki du gure poetaren obraren garapenean, eskualdea poemetako pertsonaien antzeztoki bilakatu denez.

      Bi etapa bereiz litezke, izan ere, Juanjo Olasagarrerenean. Lehenean, bere aurreneko liburuari dagokiona, Sakanako errealitate gordinean kokatuagatik ahots propio indartsuz ageri da. Zanpaketarik gabe eta euskaltasun aurrerazale batean bizi nahi eta ezinaren eredu bihurtzen da eskualdea. Errealitate itogarriaren kronikaren eta sentimendu pertsonalen arteko nahaste bat eskaintzen du poetak: introspekzioa egiten saiatzen da, jakinik, alabaina, idazlea bera ere lurralde okupatua dela. Olasagarrek heldutasun handia erakutsi zuen kadentzia luzeko poemetan, inguruari erne ageri zen, niaren eta guaren arteko tenkaduran, esana hitzik birjinenez zorrozten zuela («gizon ehizaren apeu» / «sexua lime datza izter gainean»), baliabide estilistiko dotoreenetarikoak, barne-errima esaterako, zuhurki erabiliz. Eta dena konformismora lerratzen ez zen ezkortasun kritiko batean bustia.

      Juanjo Olasagarreren poesiaren bigarren zikloa bi liburutan banaturiko antzezpen handi batek osatzen du. Hartan, poetaren sentsibilitate anitza hainbat pertsonaiatan gauzatu da, eta haien arteko harremanak dira poesia sortzen dutenak, igurtziz bezala istripuz. Jubilatuak, dibortziatuak, langabetuak, maitale zapuztuak, lagun presoak, hiesdunak... nor bere arazoekin, nor bere psikologiarekin azaldu dizkigu Olasagarrek. Idazketa narratibo batean, apainduraz urri eta argitasunez aberats, poetaren ezkortasunak arrazoi objektiboak aurkitu ditu besteen oinazean. Pertsonaien gogoetek gutun estiloa hartzen dute maiz, monologoa gaindituz dialektika bilatzeko. Teknika honekin, bide, gurutzaketa eta elkartze ugariko obra sortu du, eskualde habitatu eta bizi bat eskaintzen digula, alegia, gizategi unibertsal bat. Gure poesian parekorik ez duen tragikomedia honek anti-Euskadi bat paratzen digu begi-bistan, bateko eta besteko erretorika ofizialek ezkutatzen duten euskal herri erreala.

KOLDO IZAGIRRE

Juanjo Olasagarre (Arbizu, 1963) psikologia ikasketak egina da eta irakasle dihardu. Poesiaz gainera, antzerkia idatzi du (Hegazti errariak) eta kronika liburu bat (Mandelaren Afrika), gaztelaniara itzulia izan dena. Literatura ingelesean aditua, W. H. Auden-en antologia bat argitaratu du, eta burutua dauka Philliph Larkin-en beste bat.

Inularrean ene izenaz ahanzten naiz

goroldioaren mirabe ur nabigagarrietan

hil-urren bezala desbizitu eguna

estrata beilegiaren amiltze leuna

inularrean ahanzten naiz eta itzuli

antigualdean naizen honetatik erori

Kulunkan pausatu, paper ortze infinitoak umotu

ene izenaz ahantzi eta pausatu

salaren freskuran

ene burua itzala legez arnastuz

izkiriatzen naiz

Inularrean ahantzi perbersioak onduz

izkiriatu nahi naiz, puntu hegirak

puntu etoiak ume hordiaren habiak

desio urtuak langar mintza mixaren desio

Inularrean ene izenaz ahantzi eta desbizitu

hil-urren bezala goroldioa ehundu

Inularrean

Euri eza eta bizi-arazoak direla medio

sentimendu demografiak

urrikuntza ikaragarria hartu du

atxiloketa ugariak

gauez gau

nekez heltzen dira

egun lanbrotsutako zirraren

espetxe guttunak

noizbehinka lerro hits batzuk

uhuri gargail gisa

isiltasuna gero

errefuxiapenak urrutiko herrietara

—perzepzio bestelakoen erresuma ilaun—

estradizio uholdeak

heriotz zigor akitzen dira

gure burua maite duguneko jats beltza esaterako

hilobi amankomunean datza

hira lits urgunekin batera

desioa gau-haginetan

itzultzen da doi

ihes egiteko berehala

atzipe ez dezaten

proteina dugun hogena

zokorik ilunenetan gorde behar izan da

azken heroi bezala

ekintza suizidetara behartua dago

euri eza eta

bizi-arazoak direla medio

sentimendu demografiak

urrikuntza ikaragarria hartu du

lurralde okupatuan bizi

lurralde okupatua izan

1991

Etorri da negua dio azken euskaldun aratzak

baserria herria elurra hotza pentsatzen du

bero beharra epelago norbaiten besoetan eta

ahitu zaizkio mistoak, agortu bere buruaren konpainia

haizeak hutsa dakar gauaren ateetan hoska

Ahitu zaizkio mistoak, agortu konpainia

larunbata, hotza sukaldean, otordua gertatu

ganadua gobernatu, tristeziari eutsi, pentsua eman

bizia du etsaia ez du inoiz ezagutu Joanes Artzaia

baserria hotza larunbata gaua herrian jaia

Argi gorriko etxea putak gin-kasak

mutil zaharrak ate joka damuak gerorako utziz

beso batzuen bila Fatima beltzarana arana

emakume ederra xarmanta ezagutu bakarra

«kondonik gabe hamar bestela bortz»

Leitu du kartel handia «Egiozu ihes HIES-ari»

ezezaguna zitzaiona ikasi du leitzen eri

da gaixo hilen naiz dio azken euskaldun aratzak

ez dut merezi dio bitan egindakoagatik paga

ez dut merezi isten dira aldabak

Unatua da eri baditu narruan ubeldurak ozkotzak

etorri da negua azkenez ganadoa gobernatu

pentsua eman tristeziari eutsi su egin

azken baserriari heldu, azken negarra ixuri

ganadoa gobernatu, azkenean, Azkenaren zai

datza azken euskaldun aratza

azkenik!

1991

Nik egin nezake kantu ilun bat

sol sostenidoz ezein arratsaldetan

zuhaitzak basoan lainoak ernetzen dituela

Nik esan nezake non galdu

zen azken aztarna, zeri segi

okasiorako moldatu moldeetan

Nik jo dezaket ekintzara

bizi bakartira apartatu esaterako

sentimenduen lurraldea bentzutu ondoren

Ni egon naiteke xor

artean negu gorriaren kabinatik

salbaziorako hots egiten didaten bitartean

Nik ahoska dezaket

jabal zaitez, konponduko da dena

eta estazioen anonimotasuna balakatu

Nik egin nezake malko

arratsaldea erreketan iragaiten beha

lasai lasai konponduko da dena

Baina zuk, zuk diozu

gure historiaren seme gara

berandu da

euri zara

1991

Udak etxe egin zuen bihotzetan

asko kostata ez pentsa

etxeen arazoa bihotzena bezala

larria da eta, aurkitu zuen azkenean

etxeño ttipi bat bi gela komunik gabe enea

arreska guztiaren artean

Eskegi zituen balkoian koloreko kamiseta tirantedunak

bakero estuak desioaren seinale

haragia gizon ehizaren apeu

laru beltzaran guzti hori paradisuaren ordezko

Ah! eta zerbezazko gau-hamaka zabalduz

solasaldi arinetan zen permatu beirazko

hondakin berdeak, Heineken, hautsi aurretik

aurresenti zitekeen ez zuela luze joko

Goizaldera akaso zortea eta hori dena...

norbaitekin larru jotzeko parada eta hitz liketsak

ahoskatu: «Eguna fruitu umoa da jateko prest»

eta agurra mentazko karamelua edo pena

apur bat mikatza banandu aurretik

Gero jertseiak etorri ziren, kazadorak

eta zer moduz oporretan? non izan zara?

argi zegoen akabatzera zihoan

udako azken bidaia Iparraldera

Eta alokairuen igoera zela eta

zirt zart populatu zigun bihotza

baimena gabe ustekabean

gero eta luzeagoa den paralisiak

1991

Hitz lime aire bat dabil

amets hotzen oihartzun

murmurio eremu batek garamatza

preziatuki landatu izen iladak

alkian atzipe ezinezko errealitateen seinale

euri egin du gugan heriotz

isil ipar gurdiak zeharkatzen

gaituzte

desioak, hantugabeko

hitzak eta eskuak

ezerezaren bide zidorrak urloan

Halere jo dezaket ekintzara

zergatik zaigu orduan halabeharrezko asesinatzea

bi galdera zeinu larrujotzen ari ginela

ostatu zaharrean non prostitutek gorpu mutuez

lan egiten zuten

Orduan zer dira bi gorpu gehiago

bi aizto gaizto

edozein izkinatik sor daiteke erasoa

baina sexoak lime datza izter gainean

non nigandik dago gartzelako agintari?

1991

Joxerra Agirrek Euskal Herriaz

Elurra ari du. Ezer

ez da dirudiena. Isildu

du arratsak txalaparta.

Zinkurin dagi basoak

urrutian. Bizitza pasa da.

Lo dagite etxeek

fantasmal, sakon.

Mara-mara ari du.

Plazako aulki zurituak

balizko etorrera baten

esperoan daude hotzik.

Ailega zitekeen, oin hotsez

plazako elurra zikindu,

aulkiak begiratu,

etxean sartu, sutondoan

gelditu eta euskaldun oso izan,

mutilazio baten truk.

1996

Joxemiel Erreparatzek Endika Lakarten askatasunari buruz

Halaxe etorriko zaio, hamar urte ondoren

askatasun eguna.

Jarriko da zeruari begira eta pentsatu:

«Herrian nago, hemen ditut sustraiak,

harantzago zubia, hemendik aurrera

dena izanen da bestela herri maite honetan.

»Dena ahaztuko dut, senda ditzan denborak

gartzela eta bakardadearen zauri gaiztotuak,

ezti daitezen gorputz eta gogo urkilduak

aspaldiko amodio eta lagunen ukenduaz,

berdin dadila espazio zabalaz nire mina.

»Hemen zubia dago, harantzago uhaldea,

karrikan ezta arimarik ere». Eta lauhazka

ekarri dio gauak aiztolako egia: bakarrik dago

espazio zabalagoan oraingoan.

Halaxe etorriko zaio, hamar urte ondoren

askatasun eguna.

1996

Joxerra Agirrek

Gaztaroko urteak etxez etxe eraman ondoren

nire ondasun oro autoan bildurik

egin dezagun kontu:

herri bat, nirea, non atzerritar

izan bainaiz ia beti, entendi nazazue,

maite dut bere paisaia, berdera

malkortu urdinkara hori,

mundua aisatzera etzaten den arratsaldea,

baso ozpelak, transparenzia

bideberria lainotzen eta abar eta abar.

Maite ditut, halaber, ukatuaren bortxaz,

euskalduntasunaren zera demontreko hori

bere baitan gordetzen duten gorputzak;

oi baina buruez, buruez ez dut ezer jakin nahi

nirearen matrakarekin badut aski!

Hala ere aitortu beharra dut,

denbora ukendu eztigarria dela;

non da nire gogoa han ez nire zangoa

legearen jarraitzaile sutsu izanik ere,

(ez aukeran aukera dudalakoz

baizik eta, azturaren azturaz, senez

bizitzarekiko iheslari naizelakoz)

gaur errazago nozitzen natzaiola

matraka pisu horri.

Sustraiei dagokionez, Sarriren poeman lez

aipatu nahiko nizkizueke, baina

ez dut liburua aurkitu, nire puskak

jada arkeologia direneko etxeren batean

izanen da, seguru; dena dela

urtero inausten naiz, ez hazi, edo loretu

edo fruitu ematearren, ustel ez nadin baizik,

eta ez delakoz hori bezain ariketa kilikagarririk.

Hartara Xabier Bizi nire lagunarenez

bizigintzan dihardut gezurraz egia eginez

edo, hobe, aldrebes ezen bizitza, izateraz,

gezurrez populatu egia biologikoa baino ez baita,

amarruz gidatzen ikasi behar den makina.

Eskuliburu gisa poema-liburu bat

idatzi dudala diotenak ere badira,

ezinbestean badut aitzakia:

inoiz urraduraren printze sentitutakoek

konprenituko naute, edo agente sekretuek

arerioaren armadan, edota bataila askotako

bentzutuek ezen mitologiak, seinaleek legez,

epikoa, propiala, labelgabea bada hobe,

gidatzen laguntzen baitu eta gogoratuz

puskak biltzen.

Eta gogora datozkit, orain, hain gazte

egiten ninduen koadrozko atorra hura,

soinean eramaten nuen utzikeria artetsua,

euskaldun izateko jarrera harroxkoa

zeina tapiza bitxi baten gisa hedatzen bainuen,

edo alde zaharreko istudiante pisua

tunantez betea eta hozkailu hutsekoa,

edo iruzki, porro, bermutezko hainbeste

eta hainbeste goiztegi transparente.

Herrestan datozkit nire lagunak,

hilik baten bat, Mikel Urruti, adibidez,

bideberriak hain urruti eramandakoa,

jendaurrean besteak, bizitzarekin bakarlanetan.

Gogora datozkit iguriki ahala iragan

eta higatutako bizi puska hauek guztiak,

Baionako txango hura, adibidez,

Anaren ezetza, desamore bataio

eta gero hondartzan topatu nuen amerikar hura:

Debra uste dut, eta nola egin zuen dar-dar

gauak gure gorputzen pasiopean.

Gogora datozkit urteak

zeinak paisaia urdinkara hau bailiren

geldo eta mantso eta poll-pollka baitoazen.

1996

Ana Yoldi Gomezek

Nola engainatzen gaituzten hitzek,

eta lagunek, zein zuri

egiten duten gugandik besteganako

bidaia. Tabernan geunden,

musika ona, zerbezak hotzak,

eta gu lagunarte alegera eta

perfektua ginen (esate bat da).

Noiz eta orduan behar, orduan

sortu da, barra-barra eginda,

odol egarria begi mozkortuetan.

Neronek lagundu diot komunera

sartzen eta han betikoa.

Musuz zikindu dugu komuna zikina

eta ahitu gabearen simulakro

errepikatuz ospatu dugu atzera ere

atzera ere elkarrekin gaudela.

Arropak eta puskak bildu ditugu,

bestalde aparte batetik begiratu

eta joan egin da. Negar egin dut gero

amodioa deitu zera hori etorri zait burura.

Aldeginak ziren denak, zerbitzaria,

lejia usaina inguruan, hondakinak

biltzen ari zen zaku beltzetan. Ibili eta buelta

aratz nahiez zaborra gertu amaitzen dut beti.

1996

Lukas Oihenartek Euskal Herriaz

Gure posibilitateez gaindi bizi omen gara;

pastoraleko iragana eraiki dugu,

gure oraina kanpamendu abandonatua da

eta gure etorkizunean, alafede!,

tronpetek zarata eginen dute

egun brilantegi batean.

Ez omen da nahi genuena

ezen guk artzain herria

izan nahi omen baikenuen,

baina Historia etorri zen

eta batailak, eta garaiak

hauek bezain beltzak, seguru.

Horrela, bada, hemen gaude

epikara kondenatuok

lirikaren lainoak jasotzean ere

bataila galduen arrastoak

baizik ez baitira ikusten,

eta gorpuak, gorpu asko.

Ero dugu litzatekeen lege epikoa

ero gaituzte bihurtu zaigu

eta horrela bizitza

beti zaigu posibilitateez gaindi.

1996

Joxemiel Erreparatzek Euskal Herriaz

Euskal herria 1

Diozu:

Nola iraun du kultura honek

honenbeste urte bizirik?

Erraza:

gure buruen etnografoak gara

ezinbestean

Euskal herria 2

Diozu:

Nola iraun du kultura honek

honenbeste urte bizirik?

Erraza:

bidaiari ingeles erromantikoak baino

ez gara gurean

Euskal herria 3

Diozu:

Zertan ari zarete orain?

Erraza:

Bilboko txoriak

eta Orira nahi

Euskal herria 4

Atzerri, atzerri

aberri, otserri.

Euskal herria 5

Diozu:

Nola iraun du kultura honek

honenbeste urte bizirik?

Erraza:

balizkoa balizkoan beti

Euskal herria 6

Euskal Herria zoin den zoroa

mundu guztiak badaki

Nik aberriño bat izaki

eta beste batek eramaki

Izorraki!

Euskal herria 7

Leku guztiak dira

ezinezko urrutikoak

urruti ezagunak

erre

Euskal herria 8

Euskalduna naiz eta

maite dut

errezesiboa delakoz

1996

Joxerra Agirrek afaltzen

Zuri dago plaza, aulkiak isil

hozminera exiliatu estatuak iduri,

gauetzen ari du eta elurra

farolaren argira itzal herren bat

dabil atezuan, zerbaiten bila

karrika gora karrika behera.

Hutsago jantzi da dena. Hutsago

zuek gure artetik ezkutatu zaretenetik.

Hilabete, Mikel, gure artetik aldegin

eta absolutuan barneratu haizela.

Eta afari honetan hire gomuta

ospatu nahi badiagu ere

bizitzari ulertezin zaizkiok

horko uhalde, mendikate

eta bidezidorrak. Ezabatu

egiten ditik eta mapak

mutu bihurtu. Ez gaitzak ahantzi

hagoenean hagoela.

Hilabete, Endika, urrutiko

telegrama haizela eta hire berriak

gure irudimenaren lakuan

galdu eta ernetu egiten dituk

asaldagarri edo izugarri

edo izugarri eder bihurtzeraino,

goroldio eta laharrez jantzi

ur-iratxo baihintzen. Hire

gutunak haiz.

Sua pindarka ari da, purpura

urdin eta honatx hemen gu

giza emakume soilak orain

atorrutsik eta bihotza zabal

geure buruen setioari ihesi.

Mahai gaineko platerak

bizitakoaren kontsolamenduari

diote men eta hondarrak

eskuetan erabiltzeko,

afalosteko hizketa bitartean.

Xeratsu erori dira oroitzapenak

aire epelean kulunka: Baionako txango hura,

eguzki arratsaldeak, hain oso

eta orozko mozkor arre haiek

trago luzeegitan. Masailak

gorri besarkatu gara

besarkagabean, xamurtasun ia infinitoz.

Eta horrela sortu da

antrazita auskaldarra bailitzen

horren maite zenuten kanta:

Xoxo beltz bat banuen

kaiolan sarturik

egun batez neguen

hil zen gizajoa

zelaian sartu nuen

xokuan xoxua

eguna argitzen denik

xolo hartan xolo hartan

xoxuen kantua.

Gero tristura lurreratu da

negu gorriko hegazti erratua bezala

eta denok edan dugu pattarra

bizkarretik heldu hotza,

zakur amorratua, zakur gosea

uxatzearren.

Elurra ari du kanpoan.

elurra ari du karriketan

elurra kaiolako zirrikituetarik sartzen

elurra xoxoaren hilobi gainean

elurra Euskal Herri osoan

elurra gure bihotz hormatuetan

elurra

zuen arrasto lurmenduak estaltzen.

1996

Joxerra Agirrek egunkarian paratu kontaktua

Maita nazazun bost axola

hogeita hamar urtetik gora ditut

gorputzez ez perfektu

adimenez erdiko eta desioa

hagitz, benetan diotsut

zakila hantutzen dit

zurekiko posibilitateak berak

Zure arratsak nahi ditut soilik

xamurtasun apur bat

gorputza eta ferekak

igoal zait amoina gisa

edo mesede edo mendeku

zure arratsak larru ondoan

tristurarekin gautuz

egunak pozoindu diguna

elkarrekin garbi dezagun

Amodioaz hitz eginen dugu

ailegatzen baldin bagara

esate baterako

laurogeita hamarretara

1996

Josema Irutagoien zentsorea Josema Irutagoieni kargu hartzen

Gure herriaz ez gaituk hizketatuko,

ez eta ere, denoi, ustez, jaiotzez

suposatzen zaigun normaltasunaz.

Di-da jarriko gaituk hi eta biok

nerabezaroa delako horretan.

Hor zegok koska. Ibili bahabil

haurtzaroa gora, haurtzaroa behera:

berriketak! Nerabezaroa duk

arorik krudelena.

Nerabezaroan, bada, sastatu hinduten

kontzientziaren orratz ziztagarriek

eta nor izanaren erroek.

Jarrai-n sartu hintzen, akordatzen?,

azal ziezaaten bizitzaren mitologia:

Borroka! Aberria! Amodioa!

Nolako epika halako elegia.

Neskak, alkohol gauak eta koadrila,

bere ergelarekin, hi herorri,

koadrila izanen bada. On puska

hintzen mutikoa!, eta inuxentea

hamaika ziri gogorrek bigundutakoa.

Eta zer diok hire lagunez?

Kuttunenak, errukia zian harexek,

dastatu zian, hi ohartzerako,

burdinaren zaporea eta burdina egin dik.

Beste hark gora nahi zian

eta gora egin dik, ez ordea

bizitzaren kotizazioez gorago,

eta hor zabilek, kontatu dik,

etsipen mailegutan interes altuenera.

Hiri, ostera, denak egiten zian ihes,

neskek, mutilek, gauek eta mitologiak,

baita bizitza berak ere;

eta zergatik jakin gabe

berrogeien inguruan gaudek.

Hor aritzen gintuan hi eta biok

kurba normalaren bazterretan sufritzen,

eta bazterrez bazter bizitzara

erori omen hintzen, hire hitzetan,

ezkondu eta amnesia pilulen zale egin

borragoma itzelaren kontu harekin.

Adi ezak, bazterrez bazter gabiltzanez

hi eta biok, hizpidera ekarriko diat

%10arena. Bai, motel, bai,

gizonak maite hituen eta dituk.

Nik jarraitu haut, hauek lanak,

hire gehiegikeriak begiratuz,

jarraitu inork sekula guztian

jarraituko ez hauen moduan: honetan

elkarrekin gaudeneko halabeharraz.

Haragi biziko hire erromantizismoa

hondoan estali nahi nian nik, hik baina: kia!

Muturreko gizona izan haiz beti,

eta gaur, jada, bizitzaren

bestaldean hago, eta barrikadaren.

Amore eman duk, ez ezak ezetz esan,

lortu duk, bai, lortu duk,

nahiz eta gaur etsipenaren bazka izan,

bai kabroi zaharra, bai armairumaria,

kurba normalaren erdi-erdian gaudek,

                                                       azkenik!

2000

Capone txakurrak zaunka esana, Lihn poeta txiletarraren poema bat entzun ondoren

Bi lurralde sortu dituzte: Da lurraldea eta Balitz lurraldea.

Gaztaroan lurralde bakarra egin nahi dute bi lurraldeez,

Historia bakarra idatzi nahi dute ñabardura epikoz.

Balitz lurraldeko iraultza programatiko guztiak esportatuko dituzte Da-ra,

bandera berriak sortu, errebelioa ezarriko dute lege.

Bolada batez bietako hiritar uste dituzte beren buruak.

Eta badirudi bi pasaportez ibiltze hura behin-behinekoa zaiela,

noizbait ere iritsiko dela Batze-Agiri eguna.

Baina ez da iristen, eta urteek aurrera ahala

zaildu egiten dira harreman diplomatikoak.

Hor hasiko dira mugei buruzko gorabeherak,

Historiaren bertsioari buruzko ika-mikak,

eta benetakotasunari buruzko guda lehertuko da.

Da-n direla Balitz-ko bizi puskak ageri zaizkie,

Balitz lurraldean daudela Da-n lurperatu zituzten hilotzak.

Sentimendu estraperloan dabiltza gauez.

Arrazoigintzan egunez.

Oraindik ere bietako hiritar uste dituzte beren buruak

eta saiatu egiten dira bitartekaritzan.

Baina zergatik zaie horren zaila bakea sinatzea?

Zergatik dute izan-afan suntsitzaile hori?

Inongabeko errefuxiatu, noiztik dira?

2000

Ana Yoldik Andres Basterra senar ohiari

                                        Zertarako ahaztu

                                        Gero heriotza etorriko bada

Brodsky

Izan gaitezen lagunak esan

eta alde egin zenuen.

Eta hantxe gelditu nintzen

zornea zeridala eta zeridala

nola urruntzen zinen begira.

Ezin zitekeen, ezin zitekeen,

errealitatea ukatzea da

defentsa mekanismo abila,

baina gutxirako balio du.

Zornea zeridala eta zeridala

nola urruntzen zinen begira.

Gero telefonoa nuen aire,

hari batean bizi nintzen haritik,

hari bizitza esatea baldin badago.

Erregua zeridala ahotik

hala ibiltzen nintzaizun deika,

itzul gaitezen, itzul gaitezen,

baina zuk argi zenuen zortea:

zuretako ezetz, ezetz zen,

niretako sufrikarioa, ordea.

Erregua zeridala ahotik

hala ibiltzen nintzaizun deika

Hurren hil beharra zintudan,

zure heriotza zen nire bizitza.

Eta hantxe ibili nintzaizun,

labanazoka petxuan

(zentzu figuratuan jakina).

To kabroia, to kabroia,

barreiatu nizun burmuina.

Zu hila zinen ni bizia.

Nola izanen gara adiskideak?

(zentzu figuratuan jakina).

Nik adiskidetarako nahiago ditut biziak.

2000

Ana Yoldik Andres Basterrarekin utzi ondoren

Amodioa merkatuaren legeei dagokie

sinetsi nahi ez badugu ere:

objektu bakarra hautatze hori

iraun bitartekoa da. Gero, badoa.

Eta joandakoan, amodioa, ai!,

medikuntzaren legeei dagokie:

zauriak itxi, puskak josi,

norberaren buruaren dosiak neurtu...

Hara orbainak! Baina, ofizioa,

egunekin burutzeko ofizioa, ikas daiteke,

bizitzaren legeei egokitzea baino ez da:

edonork luzesten dio ordu betez

arratsik finena begiesteari,

egia bakar bat ere gabe bizi daiteke.

Luze jotzen du. Bizitza bezain.

2000

Joxerra Agirrek aspaldiko Debra Woolf hura gogoan

Orain kontatzera noakizu,

nahiz eta zuk ez aditu, horrela,

honen urrundik,

nik ere damu dudala patuak

elkarri emandako su-eten erkina

eta inarra.

Nostalgiak, artean,

bataiatu gabe gintueneko behin hartan,

gogoan dut eguna, brillant eta Baionan,

eliza ospela eta arratsa,

orbela bezala arboletatik erortzen,

xoxoen kantua eta, atzenean,

Anaren ezetza heldu zen bizitzaren iragarle.

Wertherkilo baten modura egin nuen ihes

hondartzara, eta han zeunden zu,

last day on hollydays, San Ferminetatik

Alabamako bidean, esan zenidan.

Ni, zu inpresionatu nahian-edo,

desamodioaren garratzaz hustuko nintzen,

The Basque Country aipatuko nizun gero,

beharbada Oteiza eta Axular

eta zenbait etnografikeria, seguru,

euskaldunok eta, batez ere, ni

jende apartekotzat har gintzazun.

Oh really, it's so exciting esan

eta barre egingo zenuen.

Behin haren antzera

denborak zure gorputz otzana

zikindu gabeko orbana balitz bezala

ekarri didaneko gaur honetan

kontatu nahi nizuke,

nahiz eta zuk ez aditu, Amerikako

nork daki zein zokotan, bizitzaren

inguruetan auskalo zein ohantzetan,

pozten naizela zurekin

haragiaren desordenak tratatu izana,

kontatu nahi nizuke, horrela,

honen urrundik

desamodioaren amorrazioz,

eta mendekuz izan bazen ere,

gero eta maizago ez bezala,

egia-egiatan izan zela.

2000

Joxerra Agirrek hies frogak egitera joan zenean

Nire bizitza itxarongela hau bezalakoa da.

Aurpegiak goiztiri hutsak bailiren

erdiko mahaian erreparatu dute

edo leihotik harantzagoko itxurak egin,

baina ezinegonak, hanken taka-takak,

agerian utzi du: txandaren atezuan daude

denborarekin dinbi-danba, zorteari erreguka.

Euki egin behar zaio txanda ailegatzean.

Altxa eta ateaz harantzago desagertu

esperantza eskuetan. Borondatea. Patua.

Baina aurretik prestatu beharra dago,

esanen dena entseatu, makurrenerako ere

indarrak bildu. Makurrena?

Pentsatzea ere zorigaitzari berari deitzea da!

Aldizkariek bizitzaz dihardute,

eguzkiak errainu dagi baldosa gainean,

lapurretan harrapatu baikintuzteneko keinuak

ez du, baina, atarramentu onik iradokitzen.

Bizi izoztuak... Dena zuria bada ere,

odolaren gorria neurtzen da hemen.

Malditismoari uko egiteko aginduen leloek

hortxe diraute, oraindik, ninietako izuetan.

Konplizitatea. Gauden guztiok erakunde sekretu

eta bekatari antzeko baten partaide gara,

gure heriotza, aholkatuaz kontrako

egite baten ondorioz suerta daiteke,

zenbaki eta taulek agin dezakete noiz,

birusak erabaki nola, baina,

gertatuko da, gertatuko denez,

nahiz eta hemengo denok ez jakinarena egin:

hiltzea denoi dagokigun neurrian

inori ez dagokiola uste baitaiteke.

Bati hots egiten diotenean soilik

zartatzen da isiltasuna. Ezpainetako

dardarak, hanken makalaldiak,

besteen begien arreta axolagabe antza

eta antsiatuak aurresan egin du

ate horretaz harantz datorkeena.

Bizitza itxarongela bat da

Aber, mesedez Jose Ramon Agirre...

Baina bizitza berarena.

2000

Andres Basterrak Kubatik

Edadeak aurrera egin ahala

iragan puskak aletu beharra:

bertsio bat atontzeari eman,

norberaren kondaira kiribildu,

tristezia erritoak ospatu,

bizimodua zuritu erritoz

eta mitoz erlijio bat sortu

jainko ahalguztidun bakartzat: ni.

Begira mutiko mukizu hori,

tendrezia eta sukar niniak

meza zaharreko biktima berri.

Horra, historiaren liturgia alde,

iraultza nahi zuen, garaiak aldiz

beste norabait ari ziren

laster, laster eta laster. Balizko

Baiona heretikoren batean

santutegi pribatuak eraiki

hautsez, zilarrez eta odolez.

Nola argiari itzalak kuku,

gaizkia gurtu zuen etxe hartan

eta betiko zitzaion esklabo

kale-kantoi zoldazu horietan barna;

buruz ikasi hitz magikoekin

odolaren mintzoa ponpatu zuen

amodiozko salmoak abes zitzan

lehenbizikoz. Iturria gur-gur,

amets bide. Plaza bukolikoa.

Haurren jolas krudeletan ikasi

zuen bakardadearen kondaira

eta bizigintzan oztopatu zen

vouyerismoaren apaiz bihurtuz.

(behatzea bizitzea da ere)

Mina eta haren nor-nori-norkak

dakarzkio gogora dorre horrek;

arbola ospelaren pean pastela

ari da jaten, marrubi eta aratz

mundua gertatzeke bailegoen;

arima bila abiatu ziren

mozkor espedizio erratuak

Onassis taberna zulo hartatik;

andre horail bat datorren aldiro

espaloiz aldatzeko liturgia,

gaztaroko zazpigarren neguan

txertatu zioten udazken ilun

eta gorriegi baten ondoren;

izua uxatzeko bere artean

komekatzeko usadioa garai

saminen arrasto leratsua da;

mugarri itzel horretan melodrama

kalakaritik malenkoniarako

iraulketa epela goresten du.

Oroimenaren omenean hoska

hara sustraiak! oihu lizun gisa.

Edadeak aurrera egin ahala

iragan puskak aletu beharra.

Ailitz oroimenaren garra itzal!

Ailitz sustraien izerdia lehor!

Ailitz Baiona zaharra Habana!

Bizi nadin, ni barik, bidenabar

bidaiari ateo baten gisa,

bizitzea bera aski bailitzen,

denborarik gabe, leku soil-soilik.

Nondik ez, papaia urrina baizik

2000

Joxerra Agirrek goizalba kanta

Goizalbarekin heldu da,

gela, argiaren distantziak utzi,

eta ilunpeen mineraltasunean barneratuko da;

joan eginen naiz desorduko bidaian gisa,

gorputza dardaraz uzkurrik,

gauzak ahots soilik diren oren horretan..

Eta aitzina jarraituko du bizitzak

inor sekula ez bailitzen hil.

Hiesa dut. Laborria ematen du

ez pentsatzeak, ez ikusteak, ez aditzeak.

Ez izan eta ahanzturaren batera itzuli

jazogabeko ideia herratua legez.

Armairuak, oheak, liburuek

beste norbaitendako jarraituko dute

hemen. Erabil ditzakezu —esanen diote—

baina Emausera eramanen ditu,

bada ez bada ere, gal dezaten

bizitza bat zenaren zolda,

itzal ziurraren bat-bateko etorrera

atzentzeko usteaz. Ezerezaren almoneda.

Goizalba da. Ahots batzartuen bilera

nintzen nerau hura iraungiz doa

argi ttintta hila zurbildu ahala.

Ez aditu, ez pentsatu, ez izan

eta ahanzturaren bat izan ezinbestean.

Erauntsiaren harrabotsa, elurra,

laborria, idolaz, bizitako oro lurmentzen.

Bake izoztu bat, hustasun hotzaren manerara.

Hemen da, hemen da. Eta lorautsa bezala

pausatuko da altzarien gainean isiltasuna.

2000

Thomas Woolfek Joxerra Agirreren hiletan

Estibalitz Urrestillarendako

Eguzki dago neguko arratsalde goxoan,

eliza atariko platanerren artean

dago jendea segizioari espera,

inora ezinik, keinua harri;

karriken artean oinaze lorratzak utziz

aitzina doa bizitza inor sekula hil ez bailitzen;

eta kantari ari dira haurrak plazan:

sagarra-manzana, ikatza-carbon

mujer-andria, hombre-gizon.

Hiltzea oroimenean gordetzea da

eta desagertu etorkizunarekin bakeak eginez.

«Askotan» —esan du apaizak—

«bihar diogu, planak egiten ditugu

eta horretantxe gelditzen dira:

plan». Hautsa darabil haizeak firin-faran

eta kantari ari dira haurrak errainutan:

haizea-viento, sol-eguzki

nieve-elurra, piedra-harri.

Elizako ilunpeek hartu gaituzte.

Aurrean datzan zerraldo horrek

amodioaren legeak hautsi ditu

eta dolorearen zergatirik gabeko zergati

ezkutatu da ezerezaren malkortegian behera.

Non hustuko dugu oinaze hau guztia?

Bada kontsola gaitzakeen kantarik?:

txoria-pajaro, xoxoa-tordo

amodio-maitasun, arbola-arbol.

bizi artean gutun entregatugabeak gara

eta, hala ere, bizitzak tema eskatzen du,

hiltzea, ordea, abandonatzea da.

Ausaz baina halabeharrez dugu zain

edozein karreteratan, edozein ohantzetan

edozein izkinatan, desorduz beti,

haurrak kantari ari diren bitartean:

mendia-monte, adiskide-lagun

bizitza-vida, sino-patu.

Erritual honek ez gaitu salbatuko

baina beldurra uxa dezake, behintzat,

eta hala ere, gaixotasuna

hiltzeko modua baino ez da,

bizitzeko halabeharraren aukera bat.

leiho goretatik dir-dir dagi eguzkiak,

eta aitzina doa bizitza inor sekula ez bailitzen hil:

gaixo-enfermo, mina-dolor

sombra-itzala, muerte-heriotz.

2000

Joxemiel Erreparatzek Endika Lakarti, Joxerra Agirreri zuzendu gutuna  leitu ondoren

Agur, Endika, adiskide. Iraultzak hiri ere.

Hemen betikoan,

abertzale marxista utzi gintuan,

abertzale errebelde izan gaituk gero,

abertzaletasunari utzi zioagu ondoren,

errebelde gaituk orain, errebelde,

hitzaren zentzurik

sozialdemokratenean.

Merkealditan paratu ditek utopia eta

nik ere buelta asko ematen zizkioat

gure ideia haiei.

Joxerrak ere erretiroa hartu dik.

(Bizitza da handiena

galtzea litzake

galtzea dena)

hik nahi moduan

baina erabat.

Hemen betikoan.

Etxeak eraikitzen ditiagu

bizitzak beharrean

(gizartea ez aipatzearren).

Hemen betikoan,

biziaren zentzua

bizitza zentzatuz

aurkituko dugulakoan.

Bai, nik ere buelta asko

ematen zizkioat gure ideia haiei,

gure iraultza, gure nahiei.

Eta erretiroa hartzeari buruz,

nola demontre hartzen duk erretiroa

ideia batetik?

2000

Nemesio Lakartek etxean bakarrik

Bakar eta hotz egiten du

herriko etxe handiegian,

semea hemen balitz —dio—

igual konponduko genuen.

Sukalde epelean bakarrik

diraute bizitza arrastoek

eta Capone txakur jabebakoa.

Leihotik harantz ibiltari bat

elurretan, han urrutian.

Plater soila, godalet soila,

soilarendako afaria

telebistaren hotsa lagun.

Porru patatak, haragia

platera jaso, godaleta,

hondarrak, txakurrarendako,

kafea gertatu txikoriarekin.

Leihotik harantz ia gautu egin du

elurretan, hor urrutian.

Semea hemen balitz, akaso.

Azukre ontzia, kutxarilla,

kafe hotza berriz berotu,

erratza pasatu zoruan,

hitz solte batzuk txakurrari,

sua astindu, keinu faunak

epeltasun arrastoei eusteko.

Eta elurretako ibiltaria

ia hemen, hemen atarian.

2000