Christopher Okigbo

itzulpena: KARMEN IRIZAR SEGUROLA

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© Christopher Okigbo

© itzulpenarena: Karmen Irizar Segurola

© edizio honena: Susa

2021eko apirila

Munduko Poesia Kaierak

bildumaren zuzendaria: Beñat Sarasola

http://kaierak.com

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

      Gure bildumari benetan “munduko” deitzeko hutsune handienetako bat zen orain arte Afrikako poetarik euskaratu ez genuela. Halere, ez da kontu oso literarioa idazlearen jaioterria fetitxizatzea, eta kaier hau irakurrita berehala konturatuko gara poesia bat munduko egiten duena ez dela halabeharrak aginduriko gertakizun bat, baizik eta aurretik idatzi denarekin dialogoa. Zentzu horretan, begirada mendebaldar ustez aratz baina zinez itsuarentzat, begi-bistakoa egiten da, esaterako, Christopher Okigbok marrazten duen naturaren joritasunaren eta Aime Cesaireri irakurri genizkion poesien arteko korrespondentzia. Oinarri historiko eta geografikoa duen erlazioa, jakina; esklabotzaren historiak harremantzen dituelako, besteak beste, Okigboren Nigeria eta Cesaireren Martinika, bi lurraldeak latitude ia berean egoteaz gain, Atlantikoaren alde banatan.

      Okigbo XX. mendeko poeta afrikar handienetakotzat jotzen da. Ojoton (Nigeria) jaio zen 1932an eta gazterik hil zen, 1967an, Nigeria eta Biafraren arteko gerran borrokan, bigarrenaren aldeko armadan soldadu ari zela. Black Orpheus aldizkari garrantzitsuan argitaratu zituen poema ugari, eta Nigeriako literaturaren bultzatzaile nagusia izan zen Chinua Achebe eta Wole Soyinka idazle handiekin elkarlanean.

      Haren poemak kolore eta formen eztanda modukoak dira, narratibitatetik bainoago une jakinen marraztetik abiatzen direnak. Hor agertzen da ni poetikoaren inguru aberatsa; landaredia (izpilikua, irokoa, sandaloa…) eta animaliak (lehoiak, elefanteak, arranoak…), baina baita gizakiak ere, inguruko lagun eta senitartekoak. Poema aski modernista eta konplexuak dira asko, eta collage teknika erruz darabil. Irakurleak irudi festa baten erdian topatuko du bere burua maiz, zeinetan askotariko material poetikoak baliatzen diren, horietako batzuekin esperimentatuz gainera. Adabaki horiek, ordea, artez josten ditu Okigbok, nahaspilan erori gabe. Ahizpa isilen auhenan, adibidez, antzerkira gerturatzen da, tradiziozko forma batzuetara poesia modernotik hurbilduz. Horixe baita, halaber, Okigboren poesiaren ezaugarri nabarmenetako bat: aberastasun modernista modu tradizionalekin txertatuta agertzen dela. Erreferentzia klasikoak ugariak dira, kultura klasikoari dagozkionak, erlijiozkoak (etxetik zetorkion katolizismoarena eta Nigeriako bertako erlijioak) eta mitologikoak, baina orobat ageri dira ahozko tradizio literarioaren zantzuak.

      Errepikek (herri kantuen oihartzunak dakartenak), etenek eta bat-bateko zartadek kadentzia berezia sortzen dute, baina, horretaz gain, soinuarekiko kezka ere poemetan beraietan ageri da: gisa guztietako ahots (auhenak) eta hotsak, ezkilak, danborrak, ostotsa…  Idatz-estilo askotara moldatzeko gai izanik ere, nabarmena da bere azkeneko urteetan bertsolerro luze eta trinkoagoetarako bidea egin zuela. Ordukoak dira, baita ere, guda eta gatazka politikoarekin loturiko erreferentziak (horiek baino lehenagokoa da, haatik, Gernikari egindakoa).

      Mendebaldarron begirada itsua aipatu dut lehen, eta harekiko errezeloak ikusarazten digu Okigboren apustua ñabarduraz betea. Horratx identitatea eta diferentziaren auzi katramilatsuan hartu zuen posizioa: Afrikako Poesiako Langston Hughes Sari prestigiotsuari uko egin zion, argudiatuz poesia ez litzatekeela arrazaren arabera epaitu beharko, eta negritude mugimendutik urrutiratu zen.   

      Afrika beltzerako bidaia poetikoa eskaintzen digu Okigboren poesiak. Urruti bezain gertu sumatzen duguna, baina, poesia on guztiak bezalaxe, irakurleari hurbilpen topikozko bat bainoago, hurbilpen kritiko bat eskatzen diona.

Urte berri egunez

I

Bukatu da gauerdiko hileta

Urte zaharra eta berria banatzen dituena,

Eta orain jarleku bakoitzaren azpian

Makurka dabil zaindaria atzendutako meza-liburu

Asmo eta domina pusken bila,

Hilobietako arima herratuen gainean

Hosto pilaren artean

Buztanikara kantari:

Txio, txio, badator urte berria,

Kristo berriz etorriko da, elizako ezkila joka ari da

Kristo berriz etorriko da zeruko eztabaidaren ostean

Kristo… Nikodemo… Magdalena

Din dan don…

Aroa badoa haizeak beiratutako uholdearen gisa

Gurutzerako erromesaldia hutsarte bat da…

Denbora denboraren baitan ezkutatzen da nagi

Denbora denboraren baitan

Zain egon behar al dugu boterea noiz iritsiko

Denbora eta orena badoazen bitartean?

II

Zain egotea uraldia lehor

Isuriko den itxaropenez irautea da,

Itxaropena izatea

Aspaldi hondarretan etzanda, abandonatuta

Utzi gintuen patua hatzez seinalatzea da

Guruin lehorrei

Zurrupaka hil arte.

Egon zain, egon zain bihozminak gain hartutako bihotzez,

Diesel motorren antzera taupaka

Itxaropenez taupaka:

Gizonen itxaropen horiek, inon ez diren itxaropen horiek

Itxaropen lauso horiek, hareazko gazteluak airean.

Zain egon eta itxaropena izan?

Bidea luzea da eta gogaikarria, eta denbora

Bizkor datorkigu orpoetara,

Bizitza presaka azkentzera behartuko du

Edo Herkules maltzurraren antzera

Beste inorengan utziko du

Munduaren zama?

III

Non dira bada, sustraiak,

Non bizitzako ekuazioaren ebazpena?

Sustrairik ez dago inon

Hemen ez dago sustraien arrastorik

Aztarrika itzazu nahi baduzu

Gaurtik hasi eta azken juiziora bitartean.

Betirako bagina bezala pentsatu behar dugu gutaz

Haize ufada batek itzundu eta jausten utzitako hosto hilen antzera

Beste aukerarik gabe hegalka

Desira zaharrak eta itxaropen sortu berriak burbuilen gisa

Lehertzen diren tokiraino

Ezerezerantz, zirimolan aldatuak beldur-tokiraino,

Hutsarteko gurutzeraino;

Edo bestela, baturak zero ematen duen joko honetan ibili betirako

Patua lagun, eta betirako

Erail eta ernaldu, gure hilarriak

Hutsartean banaka-banaka zutitzen diren bitartean.

Aparteko maitasuna

Ilargiak gora egin du gure artetik

Elkarrengana makurtzen diren

Pinu biren artetik

Maitasunak ilargiarekin egin du gora

Gure pinu bakartiez ase da

Eta gu orain, elkar besarkatuta

Itzalak gara

Haizeari musuka baino ez.

Ilargiaren distira

Ilargiaren distira…

itzaleko lanen ostean

ilargiaren distira…

biluzik loraldi betean:

Eta Ilargi-Gizon

hango mundu hilean irarrita

errainua gurtzen ikusten zaitut

herabe,

inoizka entzuten dut zure penitentzia,

    koparik kopa zeure indarra neurtzen duzun bitartean,

eta denborak

    egunez egun bere iraupena.

LAU KANTA 1957-1961

I. Basoko Kanta

Nagiak jota zaude, basoko haur hori,

herrixkan, aterki baten azpian,

soka malguari idokiz

       Basoko kanta bat.

Etxetik urrun, ihes eginda

sorterriko mugak utzi beharrean nago ni

larre oparoak,

       aberria utzi beharrean nago.

Baina zuk, basoko haur horrek

aterki azpian nagiak jota,

oihanari irakasten diozu basoko

       kanta nola abestu.

II. Zorpekoen zidorra

A & B:  Hau zorpekoen zidorra da, hau da

           abaro berria, musu zimurtuek

           soto idor bateko horma-erlojuan

           ikusten dute ordu bakoitza jotzen.

A:        Gaztetako irriken

           garraio zerutiarrik ez egun

           haserre eta aldarte txarren

           joan-etorriak azkenik gabe

           gizarteko goi mailetan;

           ez eztanda, ez astindurik

           belaunaldi ero batenik,

           ez eztabaida zaratatsurik

           letoizko barrunbeetatik

           eta godaletak naro

           belaunaldi ero bateko

           neska izunen burdeletan

A & B:  Utz iezaguzu hemen aterpe berrian etzaten

           arnasten dugun airea edanez

           itota hil arte.

           Utz iezaguzu hemen etzaten musu zimurtuok

           soto idor bateko horma-erlojuan

           ikus dezagun ordu bakoitza jotzen.

B:        Amets irreala zen

           atseden hartzea

           urkatzailearen bideko

           etxe blokean

           eta atea jotzen zutenean

           egunsentian

           maizterra kuzkurturik geratzen zen

           isilik ohe azpian:

           postaria ote epailearen agindu batekin

           edo zerga biltzailea

           eta telefonoak jotzen bazuen

           ene! Telefonoak jotzen bazuen…

           Bere burua urkatu behar ote zuen

           harkaitz batetik

           eta azken deia hartu?

A & B:  Utz iezaguzu hemen abaro berri honetan atseden hartzen

           arrastiriko argia dakarren

           atean kox-kox entzun zain.

           Utz iezaguzu hemen atseden hartzen musu zimurtuok

           soto idor bateko horma-erlojuan

           ikus dezagun ordu bakoitza jotzen.

III. Xirulen auhena

Marearen joan-etorria… oroitzapenak

elkarren gainean izurrik gabe tolestuta,

nahasian doinu zahar eta berriak

marearen joan-etorria… Ekar iezazkidazu

oroitzapenak, zango trabaka

zela gainean tinko, lirio zuri

eta odolezko arrosa koroa batekin…

Abestu xirula erkinari:

Abestu nota berria…

Non dira maiatzeko loreak?

non arrosak? Zer ekarriko du

arrastirian neskato urketariak?

Girlanda bat? Esku bete malko?

Abestu xirula erkinari:

Abestu nota berria…

Badator Egunsentia

birikak zarpailduta arnasestuka,

egunak arnas hartzen du,

hatsandituta leher egindako zaldiak lez,

soroetara goaz haizearen atzetik

belar-sorbatza eta artoa mailatuz…

Arratsa: etxeratu naiz, askojakin hau.

Badator gaua

ubeldu minberak lohituta

Sloan’s mihise zaharretako tarratada berri gogaikarriekin.

Entzuten ditugu, pinu kalakariak

gau txoriak eta oihaneko ninfak urrun…

Erantzungo al diot euren deiari,

nire baitatik arrastaka atera

neure habia goxotik kanpo, neure oskoletik kanpo

harkaitz artera, bazterrera, gogoberritzera?

Eskainiko al dizkiot Idotori

nire hareazko etxea eta hezurrak

eta elurrezko adabakian berriz egundo idatzi ez?

Abestu xirula erkinari.

Abestu nota berri bat.

IV. Izpilikuzko behe-lainoaren auhena

(i)

Panpina beltzak

Bits artetik bueltan:

Urrun elkartzen diren

Txanponaren alde biak…

Itsasoa irribarrez urrunetik

    Ezpain apartsuekin

Itsasoa ortzadarra bezala dabil oinez

    Haratago haiek baino.

Eta ahotsa,

Ametsetatik bueltan,

Apaldu egiten da, poztu,

Haizea, eguzkia, odola…

    Eta esnatu egiten gaitu…

PANPINAK…

Gurtu beharreko

Memoria

Erak

Xalotasunak

Jauretsiak:

Gogamenaren begiko sorkariak

Antzu,

Oroimenarenak

Joandako kontuen gomuta.

Arranoak espazioan eta lurrean eta zeruan

Bekatu-gerizak laranjondo sailetan,

Penitentzia-aldareak

Nigan ilunabarrez,

Haizea hostoetan

Gabon-kanta batek

Oihartzun egiten du gogamenaren kartzelan.

Maitasun kantaren baretasunaren itzalak,

Kantaren itzal bareak

    Nigan ilunabarrez

    Lorategi huts batean

        Eta han

Haizearen zauriz, orbela datza.

(ii)

Errepideko lehenbiziko bidegurutzean

San Vitoren dantzaria

Bidegurutze argiztatuan

Izpiliku dama

    Lanbroa

Putzu argiztatuak hedatuz euririk gabe

    Gezurretan zetorren

Euri usainik gabeko ostotsa

    Gauza miragarrien amildegia

Maskarena, maskara beltzak, idoloak,

Eta hango ipurtargi-habietan,

    Fosforeszentzia

    Nigan ilunabarrez

    Lorategi hutsean

Haizearen zauriz, orbela datza.

(iii)

Eramazu eguzkiko irla batera,

Hartzazu bizkarrean eta egin korri,

Kartzelatik ebatsita.

Eramazu mendiko ur-jauzi batera,

Xarma ezazu ozar-izarren peko haizearekin,

Kartzelatik ebatsita.

(iv)

Eta ibaira eraman ninduen

Haurra nintzelakoan

    Haize eta uhinen izpiritua

Maitasun eskainka

Biberoi batean

    Zeruko uren mamia

Eta uretan gidatu ninduen

Haurra nintzelakoan

    Hastapeneko uren oihartzunak

Luzaturiko maitasuna, ordea,

Nigana orduko ahitu zen

    Amaierako suen itzala.

    Ilargiak gora egin du gu bion artetik,

    Elkarrengana makurtzen diren

    Bi pinuren artetik,

    Maitasunak ilargiarekin egin du gora

    Gure zurtoin bakartiez ase da;

    Eta gu orain, elkar besarkatuta

    Itzalak gara

    Haizeari musuka baino ez.

Igarobidea

AMA IDOTO, biluzik nago

    zure aurrean zutik

zure presentzia urtsuaren aurrean,

    ni, etxekalte hau

olio-leka zuhaitz baten kontra etzanda

zure elezaharrean alderrai.

Zain nago oinutsik

    zure boterearen menpe,

hitz gakoaren zaindari

    Zeruko atean

barrunbeetatik nire oihua:

adi eta entzun…

HASTAPENEKO ur ilunak

Izpi more eta laburrek ilunantza zulatu eta

ametsetako sua iragartzen dute.

Ostadarrak urrunean hiltzeko prest dagoen

boa bihurrituaren antzera arku bilakaturik,

ametsetako euria iragartzen du.

Ni laranjondo sailera

nau bakardadeak gonbidatzen,

buztanikara batek konta dezan

baso itsuaren ipuina

eki-txori batek ihintz arteko ama

batengatik egin dezan negar.

Euria eta eguzkia buruz buru borrokan,

hanka bakarraren gainean zutik,

isil igarobidean

txorikumea igarobidean.

BISAIA ISILAK bidegurutzeetan:

    ospakizun beltza…

Bisaia beltzak inurri ilara

    luze beltzaren antzera,

ezkila dorrearen atzetik,

lorategi sargorira

bide guztiak lotzen diren tokira:

ospakizun beltza…

Oi Anna, taula luzangako eskutoki ondoan

entzun iezaguzu bidegurutzeko gontz handietan

han, ganbarako tutu-organo jotzaileek

pasarte zahar ederrak entseatzen dituzte, bakardadean.

orrialde artean zapaldutako laranja hosto lehortuen doinua,

urteetan larru artean gordetako argiaren zuritasuna:

Arto sailetan entzun daiteke

    haize jotzaileen artean,

entzun nola makurtzen den haizea

    pasarterik ederrenaren aurrean…

Iniziazioak

GURUTZEAREN orbana

bularrean,

burdina goriak eragina

sorbatz gori-goriak,

eskuineko bularrean ageri

misterioa, nik izangai honek,

Kepkanlyrengandik hartzen dut

biluztu berritan

genesiko uren gainean.

Oinarrizkoa, orainaldiaren eta

etorkizunaren ikuskeran bat egitea,

lerro aratza, zeinaren inozentziak

inhibizioak ezerezten dituen.

Planoak lotzen diren puntuan, angelua:

gizonak galdu du gizona, etorkizunaren sena galdu du;

badator Joanes Bataiatzailea

katilu bete ur gazi hartuta

estrategia predikatuz:

bizitza hobenik gabe, bizitzarik

gabe, onartuz gero

bideak beherantz zaramatza

ortozentroan behera

ekidinez ebazpen oro.

Edo laugarren angelua osatzen du

eginkizuna, betekizuna:

karratua sortzen dute babaloreak,

fanatikoek eta apaizek eta aita santuek

antolaketa idazkariek eta

festa atontzaileek; areago oraindik,

erronboa anaiek eta diakonoek,

politikari liberalek

etxe aldeko berekoiek, ezer ez egiten

iaioak diren guztiek;

lau angeluko poligonoa, gainerako guztia, nik eta zuk…

Zarpiatuaren akatsak kenduta

misterioa lekuko izan zen

burdina gori-goriarena, bularreko

eskuin aldean gurutzearen orbana.

Eta Haragin Jaunaren manuz ezarririk eskua,

Kepkanlyk erabili zuen sorbatza,

Haraginekin batera, Jainkoaren argia tartean zutela:

baina nire baitako bakardadea Kepkanlyz oroitzen da…

ETA HAU Jadumek emana,

(Esan ezazu ezagutzen duzun

intsentsu usaineko

herrixka

eta han larrearen bihotzean bizi den

koblakaria, lautea ahoan)

artzainei abesten diena.

Ez ibili alderrai argien ostean

Belar hosto-luze artean,

Gordeleku bila aztarrika galtzerdietan,

Sugegorria bizirik erretzeko

Pasabide okerrean

Txakurra hankaz gora etzanda dagoela…

Ez entzuten aritu zerrailuetan,

Argien ostean,

Usnatu beste gelak,

Argien ostean

Rocklandeko Jadumek abesten du,

argien ostean.

Eta hara non ageri diren

akatsak zarpiatuan…

ETA HAU Upandruk emana,

Ezkuta itzazu ohantzeko pentsamenduak

eguzkitako betaurrekoez,

nork egin dezake jauzi zure begi barrura

zure gogoaren leihora,

Nik esan nuen:

Profetak baino ez.

Eta berak esan zuen: Logistika.

(Hori baita poesia)…

Eta ahariari esan zion: desarmatu

eta nik esan nuen:

Erro-errotik ez bada,

nork erauzi ahal izango lituzke ñame tuberkuluak zuztarretik?

Eta hara non ageri diren

akatsak zarpiatuan…

Neskato urketaria

BEGI ZABALIK itsasoan,

begiak zabalik, etxekalteak;

gorantz, zerurantz desarratu

izarrak jausiko diren puntura.

Sekretua ez diot ezein belarriri kontatu

lurrean gorde dut zuloa eginda, eusteko, uharrak ito ez dezan

hondarretan landatu dut sekretua

apar gazi-zuria

harkaitz artean eta nigan hausten da,

iodo usaineko

otarrainak eta maskorrak,

gesal hutsaren neskamea,

sofistikarina,

hareaz estali dut haren sekretua

Euri-geriza eguzkiak erretako hondartzan,

euri-geriza emakumearekin dagoen gizasemearengan.

DISTIRATSU

lehoi eme baten galtzarbe itsugarriaz

erantzuten du,

argi zuria soinean;

lagun egiten diote uhinek,

ene lehoi emea,

ilargiaren argiak koroatua.

Hain labur bere presentzia

poxpoloaren sua haizearen hatsaldian

hain labur ispiluak inguruan.

Beherantz…

uhinek bahetu dute neskato urketaria

jaso gabe doa hondora

urrezko uzta.

Gesala hutsaren neskamea,

hazi egin dira sekretuaren belarriak.

ETA HEMEN bazterrean utzita nagoen honek,

uhinen talkak bazterrean utzitako hondarra aletzen dut

haren bedeinkazioa aletzen, ene erregina zuria.

Itsaso ahituak islatzen du baina

ispilatutako bisaian

ez nire erregina, itzal apurtua baino.

Eta nire uhartean liparrak aletzen diharduen hau,

aingeru errautsez nire erregina galdua

airean barrena ekarriko duen orduaren zain nago.

IZARREK alde egin dute,

zeruak monokuloraino igota

behealdeko lurra miatzen du.

Izarrek alde egin dute,

eta ni – non nago ni?

Zabaldu, zabaldu, oi antenak,

ordu honi oratzeko

istant bakoitza betez

monodia hautsi batez.

Lustra

NIK ERE joko nuke berriro muinoetarantz

nik ere joko nuke

iturria sortzen den lekurantz

eta handik abiatu

Eta goizaldeko ihintzak kareztatuta

gorputz eta arima

iIgo tontorrera nekez

eta handik ikusi

Nik ere zertuko nuke nire begiz behe-lainoa

nik ere egingo nuke

ilargiaren behe-lainotan gailurreraino

han gogoberritzeko

Horra arrautza errun berria

horra oilo zuria errunaldi betean.

LOREA MALKOTAN, urraturik gabe,

isilarazi zuten harengatik

zeinaren etorrera ospatzen baitute artaburuek

argi xume eta ardo-kantarekin:

Mesiasa berriz etorriko da

Zeruko eztabaida eta gero

Mesiasa berriz etorriko da…

Penitentziaren hatzek palmondo sailera

dakartzate

barazkiak eskaintzan

atzapar bete karez…

DANBOR eta kanoi trumoitsuak

palmondo sailean:

gora dator giro kartsua.

Ikusten izan naiz,

palmondoko hagan irarritako

nire pentagonoa

Ikusten izan naiz, etxekaltea…

Palmondo sailean

bongoak eta kanoiak:

giro kartsua gorantz

Etorriberria

Gurtza aroa

emeki abesten dute erbesteko ezkilek,

angelusa

emeki abesten du nire aingeru jagoleak.

Maskara musuan

neure maskara, ez arbasoena – izenpetu dut

nekaldia eta inozentzia aroa,

gogoan, zeinak…

Gurtza aroa:

Taula luzangako Anna,

    babes nazazu

aingeru gizatxarrengandik

    babes gaitzazu ni

nire hareazko etxea eta nire hezurrak.

Georgetteri

GOIZAREN atzarri-hats hotzarekin bat

dator etorri berria,

maiatzeko oihalgileak

janzki berde fin guztiak saldu

eta mendi magalek musua margotu dutenean,

lorategiek, tindatutako irribarrea aurpegian:

horrelako ongietorri sintetikoa oilarraren hirugarren sirena aldian;

lazkak esnatu ostean,

maiatzeko egunsentiko hotz minez

dator etorri berria.

EGUERDIKO itsasaldiaren gainean nago zutik

Gotorlekuaren gainean;

Zergatirik ez dakiten

    uren algarei adi:

Intsentsuari adi,

Eguerdiko itsasaldiaren gainean nago zutik,

    burua kanpoan dudala;

Nire hankapean flotatzen dute urek,

Azpialdean nahasi egiten ditu itsasaldiak…

Uhandreen mugak

I

Txontaren antzera

    bat-batean kalakari bilakatua

Gogoan hartutako ametsek

    okerreko bidera deitua

Lo-eroan nintzela,

Nire arrautza oskolak zintzilikatu ditut

Zugan, palmondo sailean,

Banbuzko dorrearen gainean

Zintzilik daude bardako ardoz tantaka,

Tigre maskara eta lantza biluzia…

Goiz urratze hezearen erregina

Gogoberritu naiz,

Migrari musu-tentea

Agure-emagalea-altan.

II

Makal arteko zuhaixka izanik,

Sustrai gehiago behar zituen

Izerdi gehiago eguzkitan hazteko,

Eguzki egarriz zegoen.

Gutxi hazten zen basoan.

Arimaren barrunbean

Ni-ek adarrak luzatu zizkieten

Bizitzako ordu bakoitzeko liparrei

Abegia egingo ote zieten

Erabat apalduta oihartzun artean;

Bakardadearen baitan

Ahotsak eta arimak bat egiten dute ni-ekin,

Oihartzunetan trostan,

Apokalipsiko zaldunak,

Ni-ak koroatuta

Izenak bere hostotza zabaltzen du,

Abaildurik

Hodei berdea baso gainean.

III

Kanaberak ur ertzean.

Hautsitako botilak pilan.

& morteroa ez da lehortu oraindik…

Pauso-hotsa isil,

Katu oina bezain leun,

Ileguri eta larru artean, sandaloz bustirik,

Alde egin beharra dugu beraz, arratseko lanbroa bizkarrean,

Eguzkiaren borroka-hautsa,

Egur txingarra esku-hegian.

& morteroa ez da lehortu oraindik…

Ondoren abestu beharra daukagu, mihi-lotuaz,

Izen edo entzulerik gabe

Adar artean armonia eginez.

Hau da une kritikoa,

Lo-ero

    arteko goiztiria;

Berriro sortutako ahotsari dario

Ez haragiaren poroetatik,

    arimaren bizkarrezurretik baino.

Zatoz behera agudo,

    arku garaiko atean zehar,

Zatoz behera agudo,

    lakura doan erreka mehar;

Zatoz behera agudo,

    errautsen azoka artetik,

Zatoz behera agudo,

    ametsetik ernatuta;

Zatoz behera agudo,

    Cable-ko harkaitzera,

Tira egin diezaiogun sokaz

    elefante zuri gaitzari…

& morteroa ez da lehortu oraindik…

& morteroa ez da lehortu oraindik;

Ametsa ernatzen da,

    ahotsa lausotu

Argi-instantzia umelean

    itzal baten antzera,

Lorratzik utzi gabe.

IV

Irudi bat ari da etengabe

Bihotzeko banderaren mastatik;

Arrosaren krudelkeria lez

Nahasgarri da hura azaltzea …

Lehoi-eme buru laukizuzena

Ez dago hari eutsiko dion ezkuturik,

Zauri nazazu, Oi itsas belar

Musua itsu, gela blindatuaren antzera

Urrunetik haren besapeko lurrina

Kloroformo bihurtzen da, larregi nire egonarriarentzat

Nire puntuak josi

Eta egiten duzunean amaitu

Iratzar nazazu aldaretik gertu,

Eta poema hau egingo da amaitu…

Zopernako pasarteak

V

Sarkofago hutsaren gainean

    zizelez landuta alabastroa,

Mihilu adar bat

    sarkofago hutsaren gainean…

Ezerk ez du istripua iradokitzen

    basapiztia

Jan-hondarrak azkentzen ari den tokian…

Airean zelai gainean dabilen

Ke anbar urdin-minak

Errege baten leinurua distilatzen du zuhaitz batetik bestera

Euri-lanbro ostean…

Enkiduren adar berria ere ikus daiteke,

Hori ere ez da kontu berria…

VI

Haien guztien erdian zutik jarri

    eta berezko itxuran agertu zen,

Horditurik aurkitu zituen, ez zuen

    aurkitu inor egarbera haien artean.

Nork egingo du bat zure harri-irudian,

Edo nork onartuko zaitu zeure herrixkan?

Miragarrietan bildu garauak hazkurri emanda

Balio sistema jatortzat hartu zuten,

    hura gizonaren xalotasuna,

Ez zen inor egarbera haien artean.

Burdinazko moldean taxutu zuten,

Eta harkaitza zulatzeko eskatu,

    hura gizonaren xalotasuna,

Buru-bakoz inguratuta aritu zen harri-zulatzen.

Giltza atera zuten,

Auskalo-nongo giltza ezkutatu…

Inor sar ez zedin.

Gudako harrapakinak berotan bildu

Eta elkarren artean berotan banatu zituzten harrapakinok:

Lursailak, besteak beste;

Beraiek ziren hautatutakoak,

    odol nahasiko txakurrak,

Aurrez idatzitako jainkotasunaren

    aldarria eskuetan…

Jendeaz ari zara:

Ez da inor egarbera haien artean.

VII

Burdinazko armazoitik,

Burdinazko moldean…

Hildako lehoia jan,

Eta hilikiaren barruan zegoenez

Ez da hori kontua;

Eta nork dio ardura duenik

Zein aldetara doan hegan kometa,

Baldin eta hara eta hona

Bizi-bizi dagoen merkatuaren inguruan badabil

    Lirioak

Erne ziren arrosadietan,

    Kana-lirioak

Hilarriak espaloietan bezala;

Hutsarteko gurutzera zetozen erromesak;

Erretako ezko argiak hartuta zetozen, airean bezala;

Harrizko baratzetik harago

Flannaganek

Aita Santuaren mezua predikatzen zuen tokian,

Itotzear ziren lekaimeak hats hartzen zuten tokian,

Hitz-gakoa eskatu zion harriari,

Eta hala esan zuen:

Erein su-hazia belarretan,

Egon adi eta eutsi itzali artean…

VIII

Eki-txoriak berriro dio

Olio-leka zuhaitzaren itzal gainean:

“Plaza hartu du

    arrano aldrak

Olio-leka zuhaitzaren itzal gainean,

    bere arnasaren madarikazio pean.

Brontzezko mokoa, ondutako

    feltrozko hegoak,

Arranoak airean doaz

    gizon-saldoaren gainetik,

Ahots-horma aldapatsuak,

    ortzi-mugak;

Arranoen lorratza

    ahotsen gainetik itsugarri

Haize-adatsaren

    orrazi eiteko hegoekin.

Bakardadean, aldra,

Bakardadean,

Ukiezin, eguzki-argiaren zetazko haria bezala,

Arranoak behetik doaz,

Distiraz… distiraz;

Eta txori txikiek itzalpean abesten dute,

Alde batetik bestera euren hezurren pean kulunka…”.

IX

Eta kuzkurtuta,

Txakur itsu bat uluka amandreari:

Eunice igarobidean,

Ilargiari kantuz muino gainean har dezan lo,

Eunice igarobidean…

Ez eman horri aulkirik, diote,

Badoa egunsentiaren orgazaina,

Izar haserretuekin bat

Eguzki handiaganantz.

X

Gugana etorri ziren

Araoak, araoak, hamarretik goiti

Ziguinera igota

Eki-txoria hil zuten.

Olio-leka saila arakatu zuten,

Haren eitea; haren adar garaiak neurtu zituzten…

Basoan sartu ziren,

Olio-leka saila zeharkatu

Eta aurkitu zituzten, basoko jainko bikiak…

Piztiek ahots lodiz

Araoak, araoak, hamarretik goiti

Goiztiriko haize firfira kexu zen,

Zuhaiztiari hauspo emanez

Zaldi-isatseko-gizonen antzera,

Dantzarien mirabearen antzera,

Adarrei hauspo emanez.

Erpeak eurek atera zituzten maginatik

Zuhaitzen enborretan, buztin erregaitza bailitzan

Zorroztu zuten mokoa,

Eta arranoen antzera, feltrozko hegoak zabaldu,

Eta Irkallako jainko bikiengana jaitsi ziren.

Eta gizonaren zintzilikarioak

Eta isatseko apaindura-aleak;

Eta mirabearen maskorra

Eta bere oskola, banatu egin zituzten.

XI

Jainkoak etzanda jendearen ikusgarri

Jainkoak etzanda jendearen ikusgarri

Bongorik gabe.

Etzanda daude Jainkoak, ez ditu inork ohoratzen

Lizunak soilik estaltzen ditu,

Jainkotegiaren atzealdean.

Zaharmindu egin dira Jainkoak,

Abandonatuta;

Eta baita…

XII

Leiho kanpoaldean itzal bat;

Eki-txoria ametsaren MUGETATIK

Ari da berriro abesten;

Eki-txoria ferekak iristen ez diren tokitik

Ari da berriro abesten,

    Gernikaz

Haren mihise odoleztatuan

Mihiko ebakiek

Gogor eusten diote

    berriro itsats dadin…

& bertan behera geratu da.

Ahizpa isilen auhena

I

EROSTARIA:  Ba ote… Ba ote benetan…

                 Globulu gazteak itsaso sukartsuan larritu ohi diren bezala,

                     albumenik gabeko urrezko arrautza handigaitzak

                     hondoratu egiten dira gure estalpean…

                 Zelan esan EZETZ ostots artean…

                 Alde handia dago lapurrentzat itsaso sukartsuan

                     gurutzeari jarraitu edo iparra galtzearen artean: ihes egiteko

                     zurubirik ez behintzat…

                 Non ote guretzat ainguratokia;

                 Oihalarentzako masta, arku bikoitza

KORUA:       Arratsaldea aztarrikatzen dute haiek, sarraskijaleek

                 Itzal lurruntsu bila oihanpean…

EROSTARIA:  Gurutzea guri, gugana deitzen diogu oraindik ere,

                 Sarraskiaren gaineko urteurren dantza honen bidez…

II

KORUA:       Sarraskiaren itzalak akuilatu

                     eta isiltasunaren erritmoan

                 Presatu egiten gaitu; hega-luma

                     hautsi-gordea jasotzen du

                 Molochen garrasi larriarentzat:

                 Zelako urrats burdinurtuak erauntsian haranean behera

                     sutegian gerra-gurdi harrabots bilakatuak denak;

                 Detonagailuek sugar ezpalak jaurti zituzten,

                     urteurreneko ipurtargi-dantza honetan!

EROSTARIA:  Belarrondoan jo zuten, betondoan jo zuten,

                 Aztarrikatzeko bildu zituzten haren hezurrak:

KORUA:       Behin eta berriz joango dira putzura,

                 Kuia-ontziak mila-txiki egin artean.

EROSTARIA:  Batek mingaina sartu-ateratzen du ozeanoan eta

                 Garrasika ekiten dio ortziko perretxikoari:

III

KORUA:       Atetik kanpo burubakoak

                 Memoriarik gabeko itsas margo hutsaletan,

                 Norbere lurrez betetako kutxa dakargu gutako bakoitzak,

                 Antzina jasotako biko eskukada.

                 Aho gaziz eta oroitzapenez zipriztindutako

                 Hondarpe gorriaren ondoan, gaueko haizeari

                 Zabaltzen dizkiogu isiluneak,

                 Melodia anitzen usain gozoz blai:

EROSTARIA:  Hau da gure beltxarga-kanta

                 Hau da gure zentzumenen baretasuna:

KORUA:       Loretan diren gure mundu hauek garraiatzen ditugu,

                 Porrot egin duten gure mundu hauek…

EROSTARIA:  Hau da gure beltxarga-kanta

                 Hau da gure gogoaren intziria:

KORUA:       Itzal ikusezinek, hatz-luzeko haizea bailiran,

                 Garrasia punteatzen dute

                 Gure soketan, izartegiko musika…

IV

          Txandaka

EROSTARIA:     KORUA:

                 Kolore ugari dakusat aparraren hortz gazietan

                 Ez dago nora begiratu erdi ilunpetan

                 Ortzadarra, diotenez, harmoniaz osatua dago

                 Griserantz egin beharko dugu aurrez aurre ikusteko.

                 Haize bortitzak orroka ari zaizkigu

                 Gure bihotza irentsiko dugu urdaileraino

                 Zimur gehiago beirazko begitarte gazituan

                 Haizeen erratzak gainazala soilik ekortzen du.

                 Ahots ugari entzuten ditut gure ondoan

                 Kola-intxaurrezko abitua jantziko dugu

                 Martinetak sokak biltzen ditu urrunean

                 Ur gezak barrurantz biltzen ditu

                 Arraunak sartu eta atera, izurde alditsuak

                 Ur gaziak barrurantz biltzen ditu

                 Gu ere bilduko ote gaitu urak bere ganbera isilkarian?

                 Gure isiltasuna antilope trostari itzal-argituko ote da?

V

          Txandaka

EROSTARIA:     KORUA:

                 Irudi horiak

                 Ahotsak zentzumenen baretasunean

                 Arku zorrotzak

                 Udare itxurako piezak…

                 Angeluak, filamentuak:

                 Arlekin multzoak itzaletan:

                 Judas bizarduna,

                 Dirdiratsu dantzari artean…

                 Diotenez, soinuak entzuten ditut,

                 Jauresle batek xirulak entzuten dituen antzera

                 Musikak aire hori hartzen du ariman

                 Beste ezer entzuteko ezgai

                 Margotutako armoniak entzuten dira

                 Ortziko perretxikoan

                 Atzeraka entzuten diren

                 Melodiak dira isiluneak:

                 Zelan esan EZETZ ostots artean?

                 Batek mingaina sartu-ateratzen du ozeanoan;

                 Izurde alditsuen koruarekin batera

                 Kanpatzen du, oroitzapenez zipriztindu

                 Sakon gutxiko harea pilaren ondoan;

                 Koralezko adarrak luzatzen ditu,

                 Adarrak zentzumenen isilean

                 Luzatzen dira; isiltasun hau melodia

                 Horietan destilatzen da.

Danborren auhena

I

Lehoi bihotzeko zedro basoa, gure harrabotsaren gonadak,

Urrun handian bazaude ere, babes gaitzazun galdatzen dizugu:

Emazkiguzu gure bongoen buru hutsak…

Antilopeak zedro basorantz, itsasargiko garraren bristada

Baino mezulari arinagoak, babes gaitzazuen galdatzen dizuegu:

Gorde gaitzazue, aska gaitzazue gure biluztasunetik…

Atzapar ugariko kanaberadia, gure barrearen deserri,

Urrun handian bazaude ere, babes gaitzazun galdatzen dizugu:

Zatoz, goza itzazu geuretutako antilope larru ondu gabeak…

Gerra-gurdien harrabotsak urrats handigaitzenak detonagailuenak,

Zabalguneko segurtasun sistema, erregutzen dizugu:

Prest gaude zazpi arimako oturuntza egiteko…

II

                 Eta berriro danborrak

                 Gure lo-ganbera kedartsutik,

                 Errautsen dorretik

                 Jendez mukuru dagoen zabalgunera;

                 Bongoak, intsentsu-garrasi baten

                 Antzera esnatzen gara,

                 Entzuten ez den hobiratze-zikiroaren

                 Garrasiaren antzera:

                 Odolaren mezulari likidoak

                 Premiazko telegramen antzera,

                 Gu ez gaituzte inoiz eremuan hedarazi

                 Antilope festarako…

                 Urrunera- nola joan baina?

                 Lapurrek zainak erauziko dizkigute!

                 Zakurrek usnaka bezala

                 Antzematen diogu Babiloniako atzitzeari,

                 Antzinako kalizarekin batera urtu da

                 Martiritza.

                 Intsentsua

                 Ahogozatu, koturno garaietan,

                 Xabalinaz hamaika puska egindako

                 Ahots-sare baten antzera.

Urruneko zazpi haize ari zaizkigu deika geuri eta geure kanoiei

Mintzak goza ditzagun elefante dantzarako…

III

Arrantzan ari dira gaur ur ilunetan,

Marinela jan-hondarrak amaitzear den tokian...

Palinurus, presondegi galdatan bakarturik, itsaso hilari

Iratzarririk eutsiko diozu gau-kantaren bidez…

Zilarrezko errekastoak zubiaren alde honetan,

Algara oilo-bustiak erauntsian,

Toles-toles eginda urdin biluzi bortxatua

Zer oroitzapen ote du itsasoak bere maitaleaz?

Palinurus, katakonba hutsean maitasunik gabe,

Denborak soilik galduko zaitu…

Ez da ezer geratzen, kea baino ez ekaitzaren ondoren,

Celaneo delako bat, eta haren harpia taldea,

Bai gauez bai beraien sabeleko gorotzez beterik

Dena profanatzen dute atzapar eta hortz kirastuekin.

Adin eta itzalik gabeko maskarak eta eskale-maskarak:

Aienatzen ari diren latorrizko jainko hautsiak…

Kito Palinurus, zuretzat bederen,

Gau eta sukar-ihintzezko asfaltoan:

Negar malkoek ez, eskerronekoek, erdi

Bi eginda, aldarrikatzen dute zure irudi urraezina;

Ur sargoriek, eguzkiak ukituta,

Zugan nagusi den margultasuna jaraunsten dute, etsita;

Palma-olioa bezala antzinako buztinezko katiluan gordeta

Erdi-ahantzitako izena; usin itoa bezala…

Ilunean zabiltzaten arrantzaleak, uhinak

Arrastelatu edo uberaren atzetik zoazten horiek

Eho iezaiozue zuen algarekin itzal bat

Haur mutu batek ezkuta dezan bere biluztasuna…

IV

Danborrak berriro

Eta maskaradun dantzarien antzera,

Laranjondoan

Erbesteko hareen mito gorria.

Bongoak, des

Lotuta, zainak odoletan,

Tarantulen antzera

Euren pozoirik garratzena kenduta,

Urrunera – nola joan baina?

Lapurrek ostotsa erauziko digute…

—  Beraz, erantzun bako gutun hilaren antzera,

     Gure intsektu-abesbatza rokokoa

     Kakofonia ezdeusa da,

     Eta hutsala

     Kiebra jotakoari

     Epaitegiak igorri

     Zitazioa bezala;

—  Baina antifona, oraino aldarrikatzaile,

     Tremoloa,

     Arratsa itzalentzako bezala;

     Eta haizeek,

     Urruneko zazpi kanoiek dei egiten digute

Ishtarrek Tamuzen alde

Egindako auhen zoli batera:

V

Urrun eramandakoengatik negarrez:

Urrun eramandakoengatik;

Urrundutakoengatik…

Uzta soroengatik negarrez:

Danborren auhena da:

Ez dira hazten….

Gizaseme-soroengatik negarrez:

Esposatu antzuengatik;

Hiltzen diren haurrengatik…

Ibai Handiarengatik negarrez:

Haren zaindariek, sabel-zorroa okituta

Soildu egin dute…

Distantziak

I

Haragia mamu harri etzanean

neu nintzen nire sorterriratzearen lekuko bakar…

Argi bareak beste balkoian:

iturri gogoangarriak ikurrez gainezka,

Zer ezkutatzen ote du nire jainkozko bozkarioak?

Katilu bat intsentsu, ipurtargi habia?

Neu nintzen nire sorterriratzearen lekuko bakar…

Ganbera zuriaren infloreszentzian

ahots bat, urrun-handitik

lurraren urtebetetzea abesten, ganbera lagun hartuta,

arraunean eraman ninduen etxera

labirinto ilunean zehar, algaratik ametseraino.

Meatzaria nire bakardadean

amets-ahotsa gorpuztua

zure jarraitzaile itsuen artean buru naizela

joango zara

berriro inurritegira…

Neu nintzen nire sorterriratzearen lekuko bakar…

II

Herio segadan iluntze hartan uharte hartan;

ahotsa oihartzun bila iluntze hartan uharte hartan.

Begiak galdu du argia,

argiak galdu du itzala.

Haizeak, orbelaren betiereko maiteminduak

igerilari trebeenari luzatu zizkion lotailuak…

Haragi edo hezur bako gaua zen;

ipuinetako zilarrezko ezkila gabeko iluntzea;

kriseilurik bakoa, banderatxo bako iluntzea;

adin edo oroimen bako iluntzea zen

hain kontu arruntez ari gara hizketan,

hain gertakari handien atarian…

Ganbera zuriko akara hormatuetan

piztia-kolorea galdutako begiek,

izpi goriko begien txikizioak,

josi ninduten hotz harri-urdinezko ohatilara.

begiek odola galdu arte

odolak usaina galdu arte.

leiho laukizuzeneko su betierekoak

ahantzi zuen airearen muineko errauts usaina:

larritasuna eta bakardadea…

isilarazia, nire oihu

sakabanatua, dantzariak

euren lakioan

harrapatuta, musuak,

gatibu hartuta eskuak;

odolez gorrizten diren

tarteak…

eta haien guztien atzean,

kotoi zuriko atorra soinean,

Herio andrea bera,

ospakizun buru

intsentsu lainotan,

atzazalak txukuntzen…

Erauzitako fruten antzera buruak biraka haren oinetan;

bere jiran erortzen ziren, otia bezain ugari, etendako soin atalak.

Ihartzen utzitako egur ezpalduaren antzera,

ospakizun laguntzaileen giltzadurak pilan.

Jagoleen odoletan garbitu zituen belaunak,

laguntzaileen erraietan atorra…

III

Sibbolethera bideko

erromes-ilara sakabanatuan

nire eskuan gurutzea

hautsitako adarra intsentsu ontzia

Dan eta Beersheeba arteko

erromes-ilara sakabanatuan

kanforra iodoa kloroformoa

atzealdea ziztatzen dit haietako bakoitzak

Balkoiaren beste aldeko

marmol gaineko harrizko zurubian

profetak martiriak ilargi-joak

iIluntzeko pauso luzea bezala

Zabalgunean kapar-emaileak

lorategian diletanteak

saltzaileak printzeak negritudea

politikariak baso tantaitsuan…

IV

Arkupean

alabastro gogorreko

hiruki formako ateburua

lauki batean hertsita

zirkulu batean irarrita

erdigunea hutsa duela,

arkupearen goialdean

leihaterik gabe aho-zabalka

matxarda zerutiarrak bezala

begitarte zabala bezala:

     harri-urdinezko arkupean zehar

     argi-koroa iheskorraren

     atzera-aurrera katatonikorantz

     egiteko era bakarra…

Eta arkupearen beste aldean

Mendekosteko astroak bezala

estalki dirdaitsuz egindako

gurutze alimalekoa

dirdiratsu urrun

hutsarte ukiezinean:

     gu taxutu ondoren

     taxuak soilik zeuden taxututa orduan

     eta taxu guztiak

     gu taxutu ondoren taxutu ziren…

V

Apatxak joka sendo lanean

urrats bakoitza mandoak amildegian egiten duen urratsa da

arkupea obaloa xafla laukizuzena

lurraren sabel urtuko santutegi horretara

hobiratze arrosaren barnean ehundutako musikaz

tuneleko ura haren algara pindartsua

mahatsaren edo trailaren algara gardena

galdera tinta-ontzian erantzuna monokuluan

erantzun zaileko itauna tabernakuluaren isilean.

Intsentsu ontziak izenik bako

erlijio baten sehaskatik:

intziri bakoitza denboraren baretasuna da, amildegian…

Opalkuntza harro batez

ernaldu eta zigilatua,

isiltasunaren anaiak eta harkaitz alderraiak;

txotxongiloaren zamaz

Harri urtuaren gainean,

musuaren eta bi ezpataren orbana.

Apatxak sendo lanean

amildegi egonkortuan:

laztanaren baretasuna da intziri bakoitza…

VI

Aroa aroa

baso tantaia zabalgunea

aroa aroa

harrizko zurubia mailak ametsa…

Zatoz nire leizera,

Astin ezazu buruko lizuna;

Utz iezaiozu entzuten belarrari:

Hoska ari da nire ahoa leize-zulotik…

Adi, joanean doan odol berbera da…

Itzalak distantziak labirintoak indarkeriak,

nire izate sentiberaren

laukizuzen eskeletikoa, onartu zaitut

arrotzarena den nire aho zulatuan: esanahiz gabetua,

urik gabeko harriak

antzematen dio oraindik ahuntzak bere bazkari,

lehoinabarra bere zidorrean,

Odol berbera baita,

zulo berberetan zehar,

adar berberak

txirikordatuta dardarka,

eta aurpegi berberak

tarteetan.

Arnasa berbera da, likidoa, meza-mutilik gabea,

harrizko gainazaletan perretxiko ikusezinak bezala.

Zedarritutako une soil larri honetan

ahots bera, gogaikarria, jainkosak liluratuta.

ase-ezina, horia, etxerantz ilunkeran

gainbehera datozen etxeen gaineko otsoaren ulua bezala.

ametsa biluzten du,

erraiak soildu;

eta korridore handigaitzeko laranjondo sailean

hankak garbitzen ditut zure buru aratzean, oi mirabea,

zure ur-ertz sukartsu, bakartietan nabil,

nire algara ustelduaren akara bila nabil

zure hortz nabarretan:

danborretik jan dut

zinbaletik edan dut

zure ezkontza ganberan

sartu naiz eta hara!

neu naiz nire sorterriratzearen lekuko bakar.

Maskaren auhena

(W. B Yeats-i)

Denbora iritsi baita, Oi Poeta,

Zuk laudatu izenez mintzatzeko…

I

Errepideko bihurgunean,

Ibaiaren hortz hautsien atariko azken bihurgunea:

Zurrumurrua esnatu da

Euri osteko lur busti usainaren antzera,

Elefante lumaztatuaren arrazakoa,

Aldarria indartzen hasi da, hazi egin da, festa-jantziz,

Oldarrari lotu zaio,

Burdinazko maskara

Hotz eta zuriz, katekumenoen entsegu-aterpea

Estali du,

Barraskiloak inurritegietan bezala, kantikak ahapeka

Ahots bihurrituok

Kanoiari erantzun diogu

Urrunetik

Eta burdinazko gangarrekin

Txori maskarez

Xabalinak aitzina jaurtitzen dituzten doinu salatzaileak ez bezala

Ekar itzazu, oi Poeta,

Santutegiko artzapezarentzat panegirikoak...

II

Egunsenti ederreko orgaria,

Debekatuta dago zure izena aipatzea,

Zenbat itsasargiren sugarrek

Jo diezaiokete egundo erronka eguzkiari?

Bataioko ura,

Bolizko dorre atzi-gaitzerako zurubi,

Hamar mila ibaik

Ezingo diote egundo erronkarik jo itsasoari.

Ostotsa lur gainean,

Larregizko nekea saiarentzat,

Hogei mila kanoik

Gorazarre egin behar diote oraino zure arnasari.

Elefante ehiztaria,

Munduaren dardara lur gainean,

Denbora iritsi baita, oi Poeta,

Zuk laudatu izenez mintzatzeko.

III

Elefante zuriari jazartzeari utziko zeniola uste zuten

Elefante zuriari jazartzeari utziko zeniola uste zuten

Baina elefante zuriari jazarri zintzaizkion atzera begiratu gabe,

Zuk, elefante zuria xirula magikoaz katean lotu zenuen horrek

Zuk, elefante zuria untxi arrunta bailitzan harrapatu zenuen horrek

Zuk, elefantea dardarka zeure sarera bideratu zenuen horrek

Eta hari hortzak erauzita, zeuretzat hartu zenituen

Zuk, hortzokin bolizko tronpetak atondu zenituen horrek

Lastozko teilatu hegalean jarri zintuzten

Teilatua zartatu zenuen

Burdinazko moldean isuri zintuzten

Moldea lehertu zenuen;

Txakurraren ahoa bezala, zu ez baitzeunden sekula egoteko,

Zuk, batailan abangoardian borrokan ari zinela,

Gudu-hautsa aurrean hartuta, zehatz-mehatz antolatu zenuen,

Atzeko lerrotik hurrengo gudu-zelaia.

Jaio ez diren belaunaldiek

Altzairuzko ahorik dasta ez dezaten

Oihana bolizko jauregi bihurtu zenuen horrek

Haran idorra ureztatu eta ertzak jorratu zenituen horrek

Atzenduak genituen ia-ia

Zuk laudatu izenak

Desertua antzaldatu eta larra berde bihurtu zenuen horrek

Errepideei basoa zeharka zezaten agindu zenien horrek

Eta mendi gisa iraun

Lotan zaudenean ere…

IV

Xirula jotzaileak ez al dio sekula utziko zintz egiteari?

Bi besok ezingo dute egundo iroko handigaitza inguratu.

Gaueko brisak hatz-ttakunez jotzen du bananondoaren hostoa:

Utzi bananondoaren hostoari dantza bere gain hartzen…

Emakume ezkongabe tinduztatuen dantza

I

Itsasontzian abiatu zenean, itsasontzian abiatu zenean,

Lurrama itsasontzian abiatu zenean

Ama-lurra etxera bidean,

Haren atzeko suak, amaierako suak

Otsoak bezala irensten ditu haren atzeko ortzadar gartsuak;

Amantinaren antzera kolpatzen ditu hasierako urak

Joan badoazen eta joanak diren urak kontra-eran dabiltzan zirimolak

Aurrean uhinak ekaitz oldartuarekin borrokan…

II

Gugana etorri ziren itsasontzian abiatu ostean

    eta sekretua ekarri;

Eta gugana etorri ziren

    buztin hotzeko taula hautsian sekretua garraio…

Munduko zazpi ertzetatik,

Zazpi itsasoetatik harago zazpi desertu

Urrunetatik harago, erregina batentzat halako

    koral eta kola aleak,

Gugana etorri ziren Testikulu-Handiko-Gizonak

    kodetutako sekretua garraio…

Zazpi ateetako zaindariek entzun zituzten,

    dardarez haiek gerturatzean;

Haien zutoihalekin eta kasko lumadunekin

    miraturik ikusleak…

Uholde betean generabiltzan inguruan

    eta zabalgune inguruan,

Gure inguruan, ikusleriari eusteko jasotako

    txarrantxa hesia bezala…

III

Zu zara, lehorte osteko zaparrada,

    zure zain egon gara

Ema-legerik ema-lege, ez antimoniorik,

    ez besokorik; igerian zinela

Mendeetako urpekari, zure zeharkaldirik luzeena,

    hamar mila legoako itsasoa…

Zure gorazarretan, erbesteko Printzesa,

    estalki belusak zabaldu dituzte tamarindoek,

Eta gure zinbalek gure edontzi-kuiek gaua orrazten dute

    lezka artean gordetako kaimanaren xerka.

Zure itsasertzari begirunez, Oi miragarrien amildegi,

    dardarez aldarean

Gure hatzak, eta intsentsu ontzian

    intsentsu keak;

Gure begi hauek, ozeanoei begira egon diren hauek,

    zure aintziraren aurrean dardarez…

IV

Gugana zatoz berriro

Atzendutako agur batetik

Ilunabarrek zeharkatzen duten

Amildegi egonkorretik

Duela aldi batzuk

Sandalo egurra ekarri genizun

Adin edo izen bako

Eredu baten jarraitzaile

Zure memoria elikatu genuen

Otoitzen antzera

Barazkiak opaldu

Oilo zurien arrautzak

Atzo Oroite-Eguna

Izan zen katedralean

Lekuko izan zintezen deitu genizun

Gure botoetan sartu zintugun

Ez zintugun ezagutzen

Nor zinen noren alde ari ginen

Zu ezagutzea

Infinitua ezagutzea baitzen

Eta gaur zu etxeratzean

Ama egonarritsu hori

Esku ahurretan hartua zaitugula

Bizitzako orena da gure kopa

Sekretua buztina

Munduko agur guztiak

Gure atzean hautsi dira

Uhin zakarrak hondarretan bezala.

Ostotsa leher daiteke

Danborren abisua, egurrezko ezkilak: burdinazko kapitulua;

Etxean bildu dira banatzen gaituzten geure haize horiek.

Gaurkoa ostotsaren mirari eguna da;

Zeinu sinbolikoen bidez

Eztabaida ekarri du burdinak. Hitz egin du ostotsak,

Ez du izenperik utzi: suntsitutako

Gotorlekuek soilik kontatzen dute haizeak barreiatzen duen ipuina

Mendia edo dorrea ikusmiran; adi, zuk bahitutakoak

Ai! Burdinak maisulanak egin ditu

Heroi gogoangarrien harrizko irudi koxkorrak, burdinazko txoriek

Gogor eusten zioten hegaldiaren emariari;

Burdinazko lanaren ostean mirari bat gotorturik kaiolan.

Atera itzazue diogu, atera itzazue

Bisaiak eta eskuak eta oinak,

Mitoaren atzeko istorioak,

Errituak antzezten duen trama.

Ostotsa leher daiteke, Lurra, lot nazazu agudo,

Setakeria, elefanteen gaitza.

Haizearen eresia

Argi zuri horrek har nazazu ni, zure erromesa, Oi esne-bidea,

    utz iezadazu gerrira lot zaitzadan;

Eta ilunabarreko nire doinu mutuek hauts dezatela

Zure burdinazko atea, hainbat mendetako zama

    eta bihur dezatela kotiledoi biki dardarti…

Burdinazko gangardun gizona – zabal barreiatuko dut sekretua

    zazpi balbulako eunuko adarrez

Haizeari jarraituko diot zabalguneraino,

Eta urrats motelez, itxura batean arnasarik gabe,

    isiltasuna apurtuko dut, haren atearen mitoa.

Ikusia naiz zuhaitz gaztea bat-batean ernetzen

    zaharraren ohantzetik

Antzinako gauetan zehar egin izan dut aurrera

    bultzaka klorofilaraino;

Edo ihartutako adarrean bermatu izan naiz,

Eskale itsua atarian bermatuta.

Ikusia naiz orakulua agortzen belaunaldi berri baten sehaskan…

Bizikleta elektrikoa atarian datza, adarra txingartu da,

Hosto gaineko ihintz-tanta bikien

Liparrak ebazten dituzte errautsek

Eta higiduratik sosegura bezalakoa da nire bozkarioa,

Gizonaren baitako haurra

Haurraren baitako gizona; gizonak errugabeen

Kantua du gogoan,

Erdaindu gabeena, bizar-labana goria ikusten dutenean.

Santutegiko apaiz nagusiak hitz xarmatuak

    jaulki ditu;

Faloa odoletan,

Garrasika ari da sarraskiaren ondoren

    sendabelar eske…

Oi haizea, puztu itzazu nire oihalak eta segi dezala

    ur zabalen bidea ene banderak:

Nire baitako haurrak dar-dar egiten du hormako

    apalategi garaiaren aurrean,

Nire baitako gizona kuzkurtu egiten da kuiaren

    lepo estuaren aurrean;

Dagoeneko hegoa besterik ez den kantua ostots hodeien

Atzetik dabil, bere bolizko zirkuituan,

Sugetzar lumadunaren ibilbide labainean…

Betor ostotsa

Kaleko azken zokoetan sartu diren honetan, garaipen martxa…

Gogoan hartu, oi dantzariok, hodei arteko ostotsa…

Algara erdi bi eginda, hortz artean dardarti zintzilik dagoen honetan,

Gogoan hartu, oi dantzariok, lurretik haragoko oinaztura…

Odol usaina arratseko izpiliku lainoan dabil dagoeneko.

Heriotza-zigorra zelatan dago boterearen pasabideetan;

Gauza handi beldurgarri bat tiraka ari da dagoeneko kanpoko kableetatik,

Berealdiko izar-laino neurtezina, ur sakoneko gaua,

Izen bako ametsa, irarri ezin dena, harrizko bidea.

Soro idorreko leken buru logaletuak dira lekuko,

Mende honetan baso-erretzeetan abandonatutako etxaldeak dira lekuko:

Sutan diren mandioetako artaburu zenbakaitzak dira lekuko:

Txori magikoek tximistargiaren miraria lumetan…

Jainkoaren geziek dar-dar egiten dute argiaren atarian,

Etxeratzea agintzen duten danborrek men egin diote heriotza-dantzari;

Eta zabuka isilpeko kontuak

Mehatxu egiten dio burdinazko maskaraz

Mende honetan izekitako azken lastargiari…

Hurra ostotsari

Elefanteari gertatutakoa gorabehera,

Hurra ostotsari

Elefanteak, oihaneko tetrarkak,

Eskua astinduz gero

Lau zuhaitz erauziko lituzke eta bota;

Morterozko lau hankek behe-gaina kolpatzen zuten:

Hankek azpian hartzen zuten lekuan

Belarrak irautea ez zuen aizu.

Hara! Jausi da elefantea,

Hurra ostotsari

Kukumei buruz ari dira dagoeneko ehiztariak:

Okela partekatzen badute utz iezaiezu ostotsaz gogoratzen.

Behera begiratzen duen begiak seguru samar ikusiko du sudurra

Neurrira datorren hatza behar da miatzeko sudurra.

Gaur-biharkoaz, gaur atzo bilakatzen da;

Zenbat milioi promesak bete ote dezakete otzara…

Ahoa ixten ikasten ez badut aurki naiz infernuan

Ni, Okigbo, pregoilaria, neure burdinazko ezkila hartuta.

Eresia danbor arrailduari

DOLUMINAK… doluminez zamatu gure ezpain hantuen izenean:

geurekin dator mito sortzailea

ondoan ditugu arranberak

doluminak gure mihi erdibituen partetik arraildutako danborren doluminak

mihia bete su

mihia bete harri

doluminak gure ezpain bikiek doluminetan zatitu danborraren izenean:

erbia egin du lehoinabarrak

jauzika hastear da erbia

erbia egin du lehoinabarrak

jauzi egitear da lehoinabarra

doluminak dagoeneko hegan den mende honen zama pean:

eszedentzian dago parlamentua

berme pean daude bertako kideak

salgai dago parlamentua

atezuan daude zain boto-emaileak

doluminak hiletarien betazal odolduak laztantzeko.

pikutara joan da kabinetea

sutan dago egurra

bere burua saldu du kabineteak

giltzapean daude ministroak

doluminak dardarka hurrengo konkistatzailearen tronu aitzinean:

gurekin dator mito sortzailea (Egret etorria eta alde egina zen)

Okigbo dator gurekin orakuluak goiargitzen gaitu

hemen da kalaoa berriro (kalaoak bainua hartu du)

Okigbo dator gurekin txintxarri makilek goiargitzen gaituzte

doluminak eguzki-argiak gure lumetan obratzen duen mirariaz:

zutitu da Jenerala… zutitu da Jenerala… aginduak…

zutitu da Jenerala zutitu da Jenerala zutitu da Jenerala

doluminak gure moko bikiek eta dolumin lumek:

tronutik gertu dago Jenerala

musua burdinazko maskaraz estalita

gailendu da Jenerala

urrun daude morteroak

doluminak eroritako hilobi arteko iratzar-sukarra ematzeko

jausi da elefantea

irabazi dute morteroek

jausi da elefantea

merezi al du patu hori

jausi da elefantea

gogoratu al dezakegu data hori

britainiarren azken postua zartatu dute oihaneko tankeek

oihana txikitu du elefanteak

basoa populatu dute sugeek

urtxintxari esan dio sugeak

iIrentsi egingo zaitut

sugeari esan dio mangostak

birrindu egingo zaitut

mangostari esan dio elefanteak

ito egingo zaitut

bidea moztutako zuhaitzak ostotsak eraitsi

zuku-zuku egin ditu denak, doluminak…

ELEFANTEA jo duen ostotsak

luma bat behar luke ostots horrek soinean, doluminak

errepidea egin du errepide-egileak

tronu bilakatu da errepidea

makilaz jo al dezakegu zuhaitza bota duelako, doluminak…

ELEFANTEA jo duen ostotsak

ubeldura eragin dezake ostots horrek berak, doluminak:

izenak atzendu behar genituzke

data lurperatu behar genuke

hildakoek lurperatu behar lituzkete hildakoak, doluminak

doluminez hustutako danborrak gure ezpain ubelduen izenean:

burdinazko zuhaitzaren enborrok, doluminak egiten dugu oihu kraskatzen garenean,

itsaso zabaleko maskorrok, doluminak egiten dugu oihu dardara datorkigunean…

Altorentzat eresia

HAIZEA aztarrika dezake adarrak orain eta uluka agurtu…

Arranoak bistatu daitezke orain:

Itzalak ortzi mugan,

HEMEN DIRA lapurrak bat-bateko urrats beltz eta tanke-gurpilak erauntsian.

BERRIRO ETORRI DIRA arranoak,

Arrano jasa geure gainean

ITZULI DIRA politikariak obus eta detonagailuen ezkutuko urrats handigaitzez

GUGANA jaitsi dira arranoak

Baionetak eta kanoiak

GUGANA jaitsi dira lapurrak gure algara, gure ostotsa ebasteko

AUKERATU DUTE jokoa arranoek,

Eraman dituzte gure ohaideak

HEMEN DIRA politikariak generadoreen, morteroen burdinazko dantza honetan

BAT-BATEAN han dira arranoak,

Burdinazko egunsentiaren izar berriak;

Eman bide adarrari haizea aztarrika dezan eta uluka agurtu…

Oi Ama-Lurra, jaregin iezadazu, izan bedi hau nire azken testamentua, izan bedi hau

Ahariak ezpatari dion desira ezkutua ezpatak zorroari egiten dion otoitz gordea

ITZULI DIRA lapurrak detonagailuen urrats beltz ezkutuez

SIRENA DURUNDAZ bete arratsaldeetatik harago, auto-ilaretatik harago;

Ahots, egun eta autobide zaratatsuetatik harago, gure aire disonanteen

Soraiotasunetik harago; gure begi-globo errezeletan zehar, gure leihate osteko loan,

Atzendutako geure ni-etara, geure irudi hautsietara; barrikadetatik harago

Aginduak eta ediktuak, burdinazko mahaietatik harago elefantearen egonarri

Gogoangarritik harago, profanatu ezin den bere brontzezko

Soin-enborretik harago, gainbehera datozen dorreetatik harago

USU ZAPALDUTAKO zidorraren ondoko burdina xendatik harago

BEGI-KLISKA bakarreko ametsa, su gozoan etzanda leize batean,

Min hilgarriz zauritu txorien ondoan.

Lurra, jaregin iezadazu, emadazu etxekalte izateko bide, izan bedi hau

Ahariak uhalari egindako azken otoitza…

IZAR ZAHAR BAT abiatu da, hemen utzi gaitu, lehorrean

Zeru-behaka izar berri bat noiz hurbilduko;

Agertu da izar berria, badoala iragarri du

Betirako joan-etorria baino lehen…