Eugenio Montale

itzulpena: ANJEL LERTXUNDI

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© Eugenio Montale

© itzulpenarena: Anjel Lertxundi

© edizio honena: Susa

2015eko urria

Munduko Poesia Kaierak

bildumaren zuzendaria: Beñat Sarasola

http://kaierak.com

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

      Eugenio Montale XIX. mendearen akaberan jaio zen Genovan, 1896an, eta XX. mendeko poeta italiar handienetakoa izatera iritsi zen. Haurtzaroko oporraldi ugari eman zituen familiak Monterosso al Mare-n zuen etxean, Mediterraneoko itsasertz eder horietako batean, eta ingurune haren printzak topatzen dira Montalek idatzitako lehenengo poemetan, Txibia-hezur bere estreinako liburu gogoangarrian esaterako. Lehen Mundu Gerra ondoren frontetik itzulita, zenbait literatur aldizkaritan (Primo tempo, Il Baretti) hasi zen kolaboratzen eta poemak argitaratzen. 1925ean Benedetto Croce-k idatzitako Intelektual antifaxisten manifestua sinatu zuen, nahiz eta auzi politikoekiko aski eszeptikoa eta pesimista izan zen bizitza guztian. Corriere della Serako erredaktore izan zen 1948tik aurrera. Nagusiki literatur kritikak idazten zituen, baina baita musikakoak ere (gaztetan kantari izateko ikasten ibili zen zortzi urtez Ernesto Sivori baritonoarekin). Literatura Nobel saria jaso zuen 1975ean eta 1981ean zendu zen Milanen.

      Montaleren poesiaren gaineko topikoak dio haren poesia aski konplexu eta ulertzeko gaitza dela; ez alferrik kokatu ohi da poesia hermetikoaren aita pontekoen artean. Hermetismoa batez ere Italian (Florentzian zehazkiago) garatutako ildo poetikoa izan zen, besteak beste Gabriele D’Annunzioren joritasun eta desmasia erretorikoei kontra egin ziena, eta Montalez gain Salvatore Quasimodo eta Giuseppe Ungaretti izan zituena inspirazio iturri nagusi. Montaleren poesia, baina, axalekoa eta ebidentea ez den arren, urrun dago gehienetan ulertezina eta guztiz iluna izatetik. Apartekoa da, ordea, ildo sinbolista onenean kokaturik, giro eta sentsazioak gogora ekartzen, eta irakurleak sarri poema lehenengoan erabat bereganatuko ez badu ere, ez zaio konplikatua izango lerroek irudikatzen dituzten kolore, usain edo paisaietan murgiltzea. Horren adibide da esaterako Limoiak poema, zentzumenen mozkorraldi moduko bat. Bikaina da orobat une jakin bat, lipar bat edo irudi bat pare bat lerroz marrazten zein poemak biribiltzen: “gu biok gauza bakarra garela bat eginda zein bi izanda”.

      Izugarrizko ekoizpen poetikoa ez izanagatik, estilo eta molde aski ezberdineko poemak idatzi zituen Montalek. Horietako zenbaitetan, adibidez, poesiari berari eta arteari buruz hausnartu zuen, ukitu umoretsua gehituta inoiz (irakur Poeta bat eta Errimak). Egiazki, ez da irri egiteko poesia mota bat Montalerena, ezpada XX. mende lazgarriaren testigu maiz aski iluna. Bi mundu gerrak eta faxismoa gertu-gertutik bizita, nekez egin zezakeen ospakizun-poesiarik, eta giza hondamendia ere ekarri zuen Gure garaiaren gorazarre eta Sumina bezalako aleetara. Mendea minutua den hondo bat irudikatu zuen Gatibuaren ametsan, eta akaso handik etorri zen mendea eta segundoa gurutzatzen diren leku famatu hori. Izan ere, beste askorentzat bezalaxe, ziztuan igaro ei zitzaion Montaleri ere XX. mende bizi bezain zoritxarrekoa: “nahiz denbora laburtzen ari den eta mendeak / ez diren lumak airean baino”.

      Garai horien ondorio izango zen beharbada Montalek eskatologiarekin, hilondoko munduaren eta bizitakoaren mugarekin (In limine) alegia, eduki zuen tema. Ildo horrek, gainera, arestian aipatutako sinbolismora garamatza baita ere, bi munduen analogia edo korrespondentziak landu zituelako artez. Bizitzari dagokionez, baina, argi utzi zuen Montalek: “Ez daude bizitza laburrak edo luzeak / benetako bizitzak baizik edo bizitzaheriotzak edo halakoak”. Ez da irakaspen makala bizitzaz bezainbat heriotzaz idatzi zuen norbaitena izateko.

BEÑAT SARASOLA

In limine

Goza ezazu baldin sagastian dabilen haizeak

ostera badakar biziaren olatualdia:

memorien mataza mortua

hondoratzen den leku honetan

ez zen orturik, bai erlikia-ontzia.

Sentitzen duzun hego-hotsa ez da hegaldia,

baizik altzo eternoaren zirrara;

ikus lur bakarti honen bazter-adarra

nola  den bihurtzen arragoa.

Herra dabil murru jasoaren honanzko zokoan.

Aurrera egiten baduzu, suertatuko zaizu

apika salbatuko zaituen mamua:

hemen bilbatzen dira  istorioak, egintza

ezabatuak etorkizunaren jokoan.

Aurki iezaiozu sareari begi eten-sarria

estutzen gaituena, irten zaitez bertatik, egizu ihes!

Zoaz, zugatik erregutu dut —orain egarria

arinagoa egingo zait, ez hain garratza herdoila…

Limoiak

Entzuidazu, poeta ereinoztuak dira

Mugitzen diren bakarrak gutxi erabilitako

landare-izenen artean:  ezpelak zuhandorrak edo akantoak.

Nik, nire baitan, maite ditut kaleak eramaten dutenak

zanga belartsuetara non putzu erdi lehortuetan

mutikoek zelatatzen baitute

aingira mirrinen bat:

sakonguneen bazterretik doazen bidezidorrak

kanabera-bedatzeetan zehar jaisten dira

ortuetaraino, limoiondoen artean.

Hobe hegaztien zalapartak

zeruak irentsita itzaltzen badira:

ozenago entzuten da adar lagunen

zurrumurrua ia higatzen ez den airean,

eta lurretik guztiz askatzen ez dakien

usain honen jarioa sentitzen da

eta gozotasun urduri batek euria dagi bularrean.

Hemen pasio desbideratuetatik

txiripaz isiltzen da gerra,

hemen pobreoi ere badagokigu gure aberastasun-partea

eta da limoien usaina.

Begira, gauzek beren buruak abandonatzen dituzten

isiltasun hauetan zeinak diruditen

traizionatzeko zorian daudela beren azken sekretua,

inoiz espero izaten dugu

Naturaren hutsegiteren bat aurkitzea,

munduaren puntu hila, falta zaion katebegia,

behingoz egiaren baten erdian

jarriko gaituen hari askatu berria.

Begiradak arakatzen du ingurua,

adimenak ikertzen du elkartzen du banatzen du

lurrin-uholdea aitzina doana

eguna gehien ahitzen ari denean.

Isiltasunak dira zeinetan ikusten baita

giza itzal orotan urruntzen ari den

Jainko ahalketuren bat.

Baina ilusioa falta da eta denborak itzultzen gaitu

hiri zalapartarira non urdina ageri baita

puskaka soilik, goian, etxe-erlaitzen artean.

Gero, euriak lurra nekatzen du; neguko gogaita

pilatzen da etxeen gainean,

argia da bihurtzen zikoitza —mingoitza arima.

Harik eta egun batez, gaizki itxitako atetzar batetik,

patio bateko arbola artetik

agertzen den arte limoien horia:

eta bihotzeko jela urtzen da

eta bularrean jausika hasten zaizkigu

haien kantuak,

argitasunaren urrezko erauntsiak.

Adar ingelesa

Haizeak zeinak arratsalde honetan adi jotzen baititu

—xaflen astintze bortitza du iradokitzen—

arbola sarrien musika-tresnak eta abarrak

barreiatzen baititu

argi-zirrintak aireratuz iparreko haizeak

bailiran zeruaren kontra burrunbaka

(Hodei bidaiariak, han goiko

erresuma argiak! Gailurretako Eldoradoetan

ate gaizki itxiak!)

eta itsasoak zeinak, ezkataz ezkata,

zurbil, kolorea aldatzen baitu,

apar kiribilduen erauntsi bat

lehorrera du jaurtitzen;

astiro iluntzen duen orduan

jaiotzen eta hiltzen den haizeak

arrats honetan joko bazintu zu

tresna desafinatua,

bihotza.

Sarkofagoak

(fragmento bat)

Nora doaz neskatxa kizkurrak

bizkarretan anfora beteak garraio

eta ibilera irmoa hain arina dutenak;

eta han hondoko puntuan

harana alferrik dago ederren zain

zeinak gerizpean baitaude mahasti bateko parralean

mahats mordoak gainean zintzilik kulunkari.

Eguzkia goian doa,

aldapa erdi lausoek

ez dute tindurik: minutu

bigunean argiak jotako naturak

zirkintxoekin hartzen ditu bere kreatura

zoriontsuak, ama ez amaorde,

formen arintasunean.

Lotan dagoen mundua edo existentzia aldaezinaz

harrotzen den mundua, nork esan dezake?,

pasarako gizon horrek, emaiezu

zure ortuko sortatxorik onena.

Gero segi aitzina: haran honetan

ez dago itzalaren eta argiaren segidarik.

Zure bideak gidatzen zaitu hemendik urrun,

ez dago babesetxerik zuretzat, hilegia zaude:

jarraitu zure izarren norabidea.

Agur, beraz, neskatxa kizkurrak,

eraman bizkar gainean anfora beteak.

[hurbil itzak]

Hurbil itzak ontzi kartoizkoak

moila kiskalira, eta egik lo,

kapitain ttipi: ez itzaala so

belaz nabigatzen duten espiritu gaiztoak.

Hontza hegaldan dabil ortuan barrena

eta pisuak dira sabaietako keak.

Iritsi da liparra etetera lan luzearen atsedena:

sekretua arrailduz orain, erauziz gero kolpean.

Eta haustura gertatzen da;  zaratarik gabe agian.

Eraiki duenak bere kondena sentitzen du.

Haize-gerizak babestutako ontziarena soilik da ordu.

Lot ezak hire ontzidia hesien erdian.

Mediterraneoa

(fragmento bat)

Antzinako,  horditurik nauka

zure ahoetatik irteten den ahotsak,

zabaltzen direnean kanpai berdeen gisa,

eta atzerako indarra hartu eta gero, desegin.

Auzo zenuen nire uda

urrunen etxea, badakizu,

eguzkiak kiskali egiten duen lur hartan

eta eltxoek airea lainotzen.

Orduan bezala harritzen naiz zure aurrean,

itsaso, baina ez naiz duinagoa sentitzen

zure arnasaren kargu hartze

hotsandikoaren aurrean. Zuk esan zenidan estreina

nire bihotzaren hartzigarri txikia

ez zela zurearen lipartxo bat baino;

nire hondoan zure lege arriskutsua zegoela:

zabala eta ugaria eta, aldi berean, egonkorra izatea:

eta zametatik libre gelditu nahi dut

zuk kortxoen algen  itsas-izarren  artean

hondartzetara jaurtitzen dituzun bezalaxe

zure abismoaren hondakin alferrikakoak.

Etxea itsas gainean

Bidaia hemen amaitzen da:

oihu egiteko gauza ez den arima

zatitzen duten ahalegin zekenetan.

Orain minutuak berdinak dira eta finkoak

ur-ponparen gurpil-jirak bezala.

Jira bat: burrunba egiten duen ur-goratzea.

Beste bat, ur gehiago, kirrinka bat aldian behin.

Mareak etengabe eta astiro neurtzen duen

hondartza honetan amaitzen da bidaia.

Ke nagiek salbu,

deusek ez du salatzen

haizekirri arinek maskorrekin

osatutako itsas-bisaia:

eta harrigarria da barealdi mutuan agertzea,

airearen irla alderraien artean,

Kortsika konkorduna edo Capraia.

Zuk galdetzen didazu dena desagertzen ote den

oroitzapenen laino apur honetan,

patu oro konplitzen ote den durduzaren orenean

edo olatualdiaren hasperenean.

Ezetz esan nahi nizuke, iristear duzula

denbora baino harago igarotzeko tenorea;

agian ez da betikotzen gogoa duena baizik

eta, onenean, zuk lor zenezake hori, ez nik.

Pentsatzen dut gainerakook ez dugula salbamenik,

eta zoria ez du bateon batek baino gainditzen,

ibia pasatzen, bere burua nahi duen gisa aurkitzen.

Etsi baino lehenago nahi nizuke erakutsi

ihesaren bide hezigaitza,

itsasoko landa asaldatuetako aparra edo zimurra

bezain egongaitza.

Oparitzen dizut halaber nire esperantza zekena.

Azken aldiotan, akituta, ez dakit zaintzen:

zure patuaren aintzarako eskaintzen dut, anpara zaitzala.

Mareak higidura aldizkakoan itxuraldatzen dituen

itsasertz hauetan amaitzen da bidaia.

Entzuten ez nauen zure bihotz hurbila

itsasoratu da agian eternitaterantz.

Hildakoak

Itsasoak aurreko ertz-hegian hautsirik

ninboa altxatzen du aparra barreiatuz

ordokiak berriro xurgatzen duen arte. Itsasertz

herdoildu hartan jaurti genuen behin

gure esperantza itsasoarena baino

arnasestuagoa!—, eta zurrunbilo antzua berdetzen da

bizien artetik ikusten genuenean bezalaxe.

Iparrak ur-lasterren korapilo uherra

askatzen duen honetan eta iturburura

itzularazten, arbola inaustuen adarretan

norbaitek sareak esekitzen ditu

galtzen direnak kale aldapa behera batean;

argiaren ukitu hotz eta geldoak lehortzen dituen

sare kolorgeak; eta argiaren gainetik

zeruko kristal trinkoak kliskatzen du

eta erortzen da ortzadar zigortuaren

arku gainean.

                    Berregoste horrek agertzen digun

alga herrestu bat baino zerbait gehiago

mugitzen du  pausa honek gure bizitza: zirimolatzen du

egun batez gugan bere mugetara

etsi zena, eta adarrek lotzen dituzten

harien artean, bihotza inarrosten da

beren hegaldiak sare-soketan itotzen zaizkien

uroiloak bezala;

eta geldirik eta alderrai lotzen gaitu

finkotasun izoztu batek.

                                  Honela

hildakoei ere agian ukatzen zaie atsedena

zokor azpian: bizia bera baino indar gupidagabeago batek

ateratzen ditu hortik, eta,

giza oroitzapenek jazarritako larba,

urbazter honetara bultzatzen ditu,

hats materiarik gabeak edo ilunpeak

traditutako ahotsak; eta haien hegaldi

trabatuek ukitzen gaituzte orain

oztaz bananduak gugandik eta ozeanoaren

galbahean hondoratzen dira…

Dora Markus

                        I

Gertatu zen egurrezko zubiak itsas barrura

Porto Corsinira eramaten duen puntuan,

gizon bakanek, ia geldirik, sareak hondoratzen

edo jasotzen dituzten hartan.  Esku-keinu batez

zure benetako aberria seinalatu zenuen

aurrez aurreko itsas bazterrean.

Gero ubidea segitu genuen hiriko

nasaraino, kedarretan distiratsu,

hondarbaltsetan barrena non urmaeldua baitzen

udaberri inerte bat, memoriarik gabea.

Eta hemen, bizitza antzinako bat

Ekialdeko kabituezin eztian

orbantzen den honetan,

zure hitzak irisatzen ziren

perloi hil-hurrenaren ezkatak bezala.

Arrats ekaiztsuetan faroen kontra lehertzen diren

paseko hegaztiak gogorarazten dizkit

zure ezinegonak:

ekaitz bat da halaber zure gozotasuna,

lehertzen da eta ez da ageri

eta are arraroagoak dira haren soseguak.

Ez dakit nola irauten duzun akituta

zure bihotza den indiferentziazko

laku honetan;

agian ezpainetako lapitz, hautsontzi

eta limaren ondoan gordetzen duzun

kuttun batek salbatzen zaitu: sagu zuri

marfilezko batek; eta horrela eusten diozu!

                        II

Orain urmaelen eta mirto

loratu berrien zure Karintian,

urertzean makurtuta zelatatzen duzu

amuari herabe heldu dion karpa

edo arratsalde gailurretan gora hasia

begiratzen duzu ezki artean

eta  toldoen moilen eta ostatuen

garraldia uretan.

Arro hezean zabaltzen hasitako

arratsak ez dakartza

ahateen intziriak baino

motorren taupadekin

eta maiolika zuri-zuri baten barruak

errore  izukaitzen historia bat azaltzen dio

desberdina ikusi zintuen

ispilu belztuari eta grabatu egiten ditu

esponjarik iristen ez den lekuan.

Zure legenda, Dora!

Idatzita dago jada

urrezko erretratu handietan

patilla noble eta ahulak

luzitzen dituzten gizonen begiradetan

eta harmonika matxuratuaren

akorde bakoitzarekin itzultzen da

arrats beherako orduan, gero eta beranduago beti.

Han dago idatzita. Sukalderako ereinotz

betiberdeak eutsi egiten dio,

ahotsa ez da aldatzen,

Ravena urruti dago, fede anker batek

pozoia destilatzen du.

Zer nahi du zugandik? Ez dira errenditzen

ahotsa, legenda edo patua…

Baina berandu da, gero eta beranduago beti.

Mugazainen etxea

Zuk ez duzu gogoan mugazainen etxea

harkaitzen gaineko koskan zintzilik:

atsekabeturik daukazu zain gau hartatik,

zure pentsamenduen erlauntza bertan sartu zenetik

eta artegatsu gelditu hantxe.

Haizeak horma zaharrak astintzen ditu aspalditik

eta zure irriaren hotsa jada ez da bozkariozkoa:

iparrorratza erotuta dabil menturara

eta dadoen erantzuna ez da jada itzultzen.

Zuk ez duzu gogoan; beste sasoi batek nahasten du

zure oroimena; hari bat libratzen da.

Mutur bati eusten diot oraindik; baina etxea

urruntzen da eta sabai gaineko haize-orratz

ketua jiraka dabil errukirik gabe.

Mutur bati eusten diot; baina zu bakarrik zaude,

hemen ere ez duzu arnasarik hartzen ilunpean.

Oi zerumuga ihesean, petroliontziaren

argia inoiz pizten den puntuan!

Pasabidea hemen da? (Olatualdiak labar

malkartsua astintzen du oraindik…)

Zuk ez duzu gogoan nire arrats honetako

etxea. Eta nik ez dakit nor doan eta nor den gelditzen.

Eastbourne

“Jainkoak salba beza Erregea” entonatzen dute turutek

hainbat zutaberen gaineko oholtza batetik,

haren azpitik itsas gorak bide egiten duelarik

zaldien oinatz hezeak ezabatuz

kostaldeko harean.

Haize hotz batek jotzen nau

baina dirdai batek kristalak pizten ditu

eta harkaitzetako mikaren xalotasuna

distirarazten.

Bank Holiday… Nire bizitzaren

olatu luzea itzultzen da

irristan, eztiegi maldan behera.

Berandu da. Burrunba ahultzen da,

sordinan ahitzen.

Mutilatuak doaz beren gurpildun orgetan,

lagun dituztela belarri luzeko txakurrak,

ume isilak edo zaharrak (Agian bihar

guztiak ametsa emango du.)

                                         Eta bazatoz

zu ere, ahots gatibua, norabidea nahastu duen

loturarik gabeko arima,

odolezko ahotsa,

galdua eta nire arratsera itzulia.

Hotel bateko atea dirdiraka

mugitzen den bezala bere orrien gainean

—beste batek erantzuten dio eta tximista bat itzultzen—

dena erauzten duen karrusel batek durduzatzen nau

bere jirabirarekin, eta nik adi-adi

zure arnasa sentitzen dut (“aberri nirea!”)

eta jaiki egiten naiz eta eguna maiztuegia da.

Guztiak emango du hutsala: baita indarrak ere

bere zori lizunean nahasten dituelarik

biziak eta hilak, harkaitzak eta arbolak,

eta zure baitatik ernaltzen denak, zugatik. Festak

ez du barkatzen. Bandak

bere zalaparta berritzen du, arrats lehenarekin

armarik gabeko ontasun bat hedatzen da.

Gaizkia garaile… Gurpilak tinko darrai.

Zuk ere bazenekien, ilunpetan-argi.

Arrats sutsuan, lehen kanpai-hotsekin

desagertu zinen lekuan, ez da gelditzen

Bank Holiday

izandakoaren txingar lakarra baino.

Itsas ibilbidea

Aire-ufada hazten ari, ilunpea mila puskatan hautsi da

eta oholesira bidaltzen duzun itzala

kizkurtu da. Beranduegi

zu zeu izan nahi baduzu. Arraun-palatik

murgil dagi saguak, txinparta metxa-puntan dago,

zure soaren betile luze-luzeen gainean.

Siria

Antzinakoek zioten poesia

zurubia dela Jainkoarenganantz. Agian ez da hala

irakurtzen banauzu. Baina zugatik ahotsa

berreskuratu nuen egunean jakin nuen hori, solte ni

lainoen eta ahuntzen saldo baten erdian

arantzen eta sasien hausnarrean zebiltzanak

haitz baten gaineko oreka doian, eta ilargiaren eta eguzkiaren

aurpegi zimelek  bat egiten zutelarik,

motorra matxuratuta zegoen eta odolezko

gezi batek harri baten gainean

Alepoko bidea seinalatzen zuen.

Aingira

Aingira, Baltikoa abandonatzen duen

itsas hotzetako sirena

gure itsasoetara iristeko,

gure estuarioetara, hondotik gora

igotzen dituen ibaietara, ur-lasterren kontra,

adarretik adarrera eta ondoren

haritik harira, gero eta sotilago,

gero eta barrurago, gero eta baitarago

harkaitzaren arimara, erreka lohituen hondotik

lerratuz harik eta egun batez

gaztainondoek barreiatzen duten argi batek

distira pizten duen arte ur-hilen putzuetan,

aldapa apeninotarretatik Romagnaraino

jaisten diren zangetan;

aingira, zuzi, zigor,

lurrean Maitasunezko gezi,

zeina soilik gure uberkek edo

erreka piriniotarrek bideratzen baitute

ernalketaren paradisuetara;

bizitza bilatzen duen arima berdea

lehortea eta hondamendia

baino ez dagoen lekuan,

txinparta esaten duena

oro hasten da orok dirudienean

ikatza, adar lurperatua;

iris laburra, zure betazalek

harilkatzen dutenaren bikia

eta guztiz distirarazten duzuna gizakiaren

seme-alaben artean, zure lohian hondoratuak,

posible duzu zuk ez hartzea arrebatzat?

Gatibuaren ametsa

Albak eta gauak zeinu apurretan aldatzen dira hemen.

Artxorien sigi-sagak dorretzarren jiran

gudu egunetan, nire hego bakarrak,

aire polarraren bafada,

zaintzailearen begirada behatxulotik,

intxaur  kraskatuen karraska, zirtaka

oliotsua sotoetatik, burruntzi

benetakoak edo ustezkoak —baina lastoa urre da

eta argiontzi ardokara sutondo da

zure oinetan nagoen ustean egiten badut lo.

Purgak betidanik dirau, zergatirik gabe.

Diote arnegatzen duena eta sinatu

salba daitekeela antzaren sarraski honetatik;

bere barruari uko egiten dionak, nahiz besteen haragia

traizionatu eta saldu,

burruntzaliari eusten diola, bukatu ordez

Jainko kirastsuen pâté bihurturik.

Burua makal eta ohatze zaztatzaileak

zauriz zulatua, bat egin dut

nire oinpeak zapaltzen duen

sitsaren hegaldiarekin,

goizalbak dorretzarretatik barreiatzen dituen

argien kimono aldakorrekin,

labeetako erroskilen

erre-sunda usaindu dut,

eta nire burua begiratu dut inguruan,

distirak eragin ditut amaraunen ortzemugan

eta petaloak burdin hesietako arrakaletan,

zutitu naiz,  erori naiz berriro

mendea minutu den hondoan—

eta kolpeak berritzen dira eta pausoak,

eta oraindik ez dakit oturuntzako hestebete

izango naizen edo hestebetetzaile. Itxaroa luze da,

ez da amaitu zuganako nire ametsa.

Xenia I

                       1

Intsektu txiki maitea

euli deitzen zutena ez dakit zergatik,

gaur arratsaldean ia ilunpetan

irakurtzen nengoela Deuteroisaia

nire aurrean agertu zinen ostera,

baina ez zeneraman betaurrekorik,

ezin ninduzun ikusi

nik ere ez distira hura gabe

zu lanbrotan ezagutu.

                       2

Betaurrekorik eta antenarik gabea,

intsektu gaixo bat hegoak zenituena

zure irudimenean baino ez,

biblia orrimaiztu bat eta gainera

ez oso fidagarria, gauaren beltza,

tximista, trumoia eta gero

ekaitzik ere ez. Akaso hain goiz

alde egin zenuen hitzik gabe? Baina irrigarri da

zuk artean ezpainak zenituela pentsatzea.

                       3

Parisko Saint-Jamesen gela “banako” bat

eskatu beharko dut (bezero bikote gabeak

ez dituzte gogoko). Eta halaxe halaber

zure hotel veneziarreko Bizantzio

aizunean; gero neska telefonisten

gelatxoa, zure betiko lagunena,

bilatzeko; eta nik alde berriro,

ahituta jardun mekanikoa,

zu berriro nire izateko irrika, nahiz

keinu bat izan edo ohitura.

                       4

Adostua genuen txistu-dei bat

beste mundurako, han elkar ezagutzeko seinalea.

Saiatzen naiz modulatzen esperantzari eutsiz

denok gaudela hilda hala gaudenik jakin gabe.

                       5

Ez nuen inoiz ulertu zure txakur fidel

muki-dindirria nintzen

edo zu zinen halakoa enetzat.

Besteentzat ez, intsektu miope bat zinen

goi gizarteko txutxuputxuan

galdua. Xaloak ziren

maltzur haiek eta ez zekiten

berak zirela zure trufagai:

ilunpetan ere mozorrogabetzen zituen

zure sen okergabeak,

zure saguzar erradarrak.

                       6

Ez zenuen sekula pentsatu zure arrastoa

uztea prosa zein poesia idatziz.  Eta zure

xarma izan zen —eta gero nire buruaren nazka nirea.

Izan zen nire izua ere: gero neoterikoen

lohi korrokarira

botatakoa izatearena.

                       7

Nor bere buruaz errukitzea, tamal infinitoa, hemen behea

gurtzen duenaren angustia eta bestea espero duen arren

zalantza diona… (nor ausartzen da esaten beste mundua?)

“Erruki estrainioa…” (Azuzena, bigarren ekitaldia.)

                       8

Zure hitz hain baldar eta zuhurtasun gutxikoa da

orain asetzen nauen bakarra.

Baina aldatu egin da azentua, beste bat du kolorea.

Ohitu egin beharko dut zu entzutera edo zu dezifratzera

teletipoaren tekla-kolpeetan,

Brissagoko

nire  puruen ke aldakorrean.

                       9

Entzutea zenuen ikusteko modu bakarra.

Telefonoaren kontua ia hutsera laburtu da.

                       10

“Errezatzen zuen?” “Bai, San Antoniori errezatzen zion

lagundu egiten baitu bilatzen

San Hermesen arropa-kutxako

aterki galduak eta beste gauza batzuk.”

“Horretarako baino ez?” “Baita bere hilen alde

eta nigatik ere.”

                          “Aski da”, esan zuen apaizak.

                       11

Zure negarraz gogoratzeak (nirea bi halako zen)

ez du zure algaren leherdura itzaltzen.

Zure Azken Judizio pribatu baten, eta tamalez gertatu gabearen,

aurrerakin halako batzuk ziren.

                       12

Udaberria dager bere sator pausoan.

Ez zaitut hizketan entzungo  antibiotiko

pozoitsuez, zure femurreko iltzeaz,

omisio maltzur batek zure ondasunetan

egindako esku-arrantzaz.

Udaberria aurrera doa bere lanbro itsaskorrekin,

bere argi luzeekin, bere ordu jasanezinekin.

Ez zaitut jada lehian ikusiko denboraren,

mamuen, Udako arazo logistikoen

gainezkatzearekin.

                       13

Zure neba gazterik hil zen; zu zinen

erretratu obalatu batetik “posean” begiratzen didan

ile nahasiko neska koskorra.

Musika argitaratugabea idatzi zuen, inoiz entzun gabea,

gaur kutxa batean edo zabortegi batean hobiratua.

Agian norbaitek jakin gabe berritzen du,

egia bada idatzitakoa idatzita gelditzen dela.

Ezagutu gabe maitatu nuen.

Inork ez zuen, salbo zuk, gogoratzen.

Ez nintzen peskizan ibili; orain ez du muntarik.

Zutaz gainera ni naiz bakarra izan zuena

haren existentziaren berri. Posible da, badakizu,

itzal bat maitatzea, itzalak izaki gu ere.

                       14

Diote nirea inongotasunaren

poesia dela.

Baina zurea izanda edozeinena zen:

zurea, ez zarena jada forma, esentzia baizik.

Diote poesiak bere gorenean

fugan goresten duela Osotasuna,

ukatzen dute dortoka

ibaia baino arinagoa dela.

Zuk zenekiena da mugimendua

ez dela estasiaren desberdin,

hutsa betetasuna dela eta sosegua,

lainoen artetik lausoena.

Horrela hobeto ulertzen dut zure bidaia luzea,

benden eta igeltsuen artean lotua.

Halatan ere ez nau sosegatzen jakiteak

gu biok gauza bakarra garela bat eginda zein bi izanda.

Errimak

Errimak San Bizenteko damak baino

erretxinagoak dira: atea jotzen dute

eta segi teman. Ezinezkoa da haiek baztertzea

eta ez sartzekotan jasaten dira.

Poeta prestuak urrutiratzen ditu

(errimak), ezkutatzen ditu, tranpa egiten du eta

kontrabandoz sartzen. Baina santa-plantak

jeloskortzen dira eta goiz edo berandu (errimak eta atsoak)

deika hasten dira ostera eta berak dira beti.

Elkarrizketa

“Gizakia historian badago ezdeusa delako da.

Historia marché aux puces bat da eta ez sistema bat.”

“Probidentzia eta sistema dena bat dira

eta gizakia da Probidentzia duena”.

“Beraz probidentziala da

kiratsa ere”.

“Kiratsa positiboaren negatiboa da,

gizakia da haren ifrentzua jariatzen duena”

“Beti bildua baina bere hil oihalean”

“Sistema hirukoitzak

gaizkia jariatzen du eta jaurtitzen,

bikoitzak aldiz berarekin herrestan eramaten”.

“Baina ternarioak bitrinan gordetzen du

eta irabazten badu gurtu egiten du”.

                                  “Vade retro,

Satana!”.

Fanfarrea

historizismo dialektikoa

materialista

autofagoa

progresiboa

inmanentea

atzerakorik gabea

beti barruan

inoiz ez kanpoan

inoiz ez hutseginkorra

guk egina

ez arrotzek,

zoroek baino

sinesten ez dituzten

gezurren barreiatzaileek

mirari sintetikoa

ez idiolektikoa

ezta indibiduala ere

unibertsala baizik

baraua

denak elikatzen dituena

eta inor ez

jauzi kuantitatiboa

tarari kualitatiboa

enpireoa

hilobia

etxean gelditzea norberaren

beste premiarik gabe, eta ezta hori ere

bai baitago arduratzen denik

eta da oinarririk gabeko

moral baten hedapena

salbu aldian behingo

buruzagi karismatiko baten

jarduna

irauten duen arte

edo diadokoena

haiek ere probidentzialak

patrikaren eternitate

ekonomikoa

zientzialari

arduratsu eta ondo

kontrolatuek

kontrolatua

basagizon onaren

heriotza

iritziena

ziurtasun ez ziurrena

epifaniena

gabeziena

gizabanako ez funtzionalarena

apaizarena aztiarena

intelektualarena

primate ohiaren

garaipena

sistema hirukoitzean

bere buruaren gainean gauza ororenean

baina noosferan

biguntzen den

zarakarraren

amarrurik gabe

eta papistek

modernistek edo fronte

popularrek

zer dira kaikuak!

barreiatzen dituzten

ziztrinkadarik gabe

gerra

dadinean progresista

inbaditzen duelako

indarkeriaz ez indarkeriaz

gauzak nola doazen

izan dadila ordea azkena

eta beti da halakoa

bere izaeraren kausaz

esadazu zuk

lagun ez konprometitu horrek

baduzu honen guztiaren

kontrako ezer?

Euria ari du

Euria ari du. Itogin bat da

motozikleten edo

haur txilioen

zaratarik gabea.

Euria ari du

lainorik gabeko

zeru batetik.

Euria ari du

greba orokorraren

orduotan

egiten ez denaren gainean.

Euri ari du

San Felice

a Ema-ko

zure hilobian,

eta lurra ez da ikaratzen

ez dagoelako lurrikararik

ez gerrarik.

Euria ari du

ez geltoki urrutietako

fabula ederrean,

errenta aitorpenaren

gainean baizik,

euria ari du txibia-hezurren eta

txerri-aska nazionalaren gainean.

Euria ari du

hemen balkoi irekitik

Egunkari Ofizialaren gainean,

euria ari du Parlamentuan,

euria ari du Solferino kalean,

euria ari du haizeak

paperak harrotu gabe.

Euria ari du

Ermioneren faltan

Jainkoak hala nahi badu,

euria ari du ausentzia

unibertsala delako,

eta lurra ikaratzen ez bada

da Arcetrik halakorik

agindu ez duelako.

Euria ari du oinbiko primatearen

episteme berrien gainean,

gizaki jainkotuarenean, zeru

gizatartuan, lanjantzian

edo printze-trajean  dauden

teologoen muturretan,

euria ari du protestaren

progresoan,

euria ari du work in regress-aren gainean,

euria ari du

hilerriko altzifre

gaixoetan, tantak ari dira

iritzi publikoan.

Euria ari du baina zu agertzen zaren tokian

ez dago ez urik ez atmosferarik,

euria ari du zeren zu ez bazara

ez dago ausentzia baino

eta ito dezake.

Le Revenant

...................................................................

lau silaba, ezezagun baten izena,

inoiz gehiago ikusi ez zenuena eta dudarik gabe hila.

Pintore bat, baiki; gorteatu ere egin zintuen,

onartzen zenuen, baina gutxi: lotsatia zen.

Orain urte asko mintzatu ginen horretaz; gero

zu ez zeunden eta ez dut haren izena gorde.

Eta orain hona aldizkari klandestino bat

1900aren hasierako artista “loretan zapuztuen”

aurpegi eta margolanekin. Bada bertan haren margolan zatar bat,

baina nork daki, agian bihar maisulana izango da.

Beharbada haren Klizia  izan zinen

zuk jakin gabe. Albisteak ez nau pozten.

Galdezka nago zergatik bi txirriketako hariak

hainbeste nahastu diren; eta mamu hori

ez ote den benetako desagertua eta ni haren faksimila.

Hilabete umeen artean

Umeak jolas berriekin

dabiltza jolasean,

Antzara jokoaren

aldagai ulergaitz aspergarriekin.

Umeek beren eskuetan

dute gure etorkizuna.

Ez hauek, pala-kolpeka darabiltenak,

belaunaldi urrutikoek baizik.

Gertakariak ez du garrantzirik,

ezta aurrekariek ere.

Hanken artean daukatena,

oraina da eta aurrera doa.

Umeek ez dute Jainkoarenganako

maitasunik ezta iritzirik ere.

Deskubritzen badute mondongoa

lerde-oreak eta emultsioak okatzen dituzte.

Umeak samurrak dira

eta ankerrak. Ez dute ezagutzen

beren gorputzaren eta

haren errautsen arteko aldea.

 Umeek ez dute natura

maite, baina haren jabe dira egiten.

Dendak jartzen dituzte pinu artean,

eta erleen gisa dute burrunbatzen.

Umeek ez dute ziztatzen,

birrintzen baizik. Iratxoen gisa

agertzen dira eta arrakala

estuenetatik pasatzen.

Umeek ez dituzte

atsoak eta agureak baino jasaten.

Haien gorputzetan gora eta gora,

orratzak xerloak zintzilikariak dizkiete osten.

Umeak zoriontsuak dira

inoiz ez bezala. Fotograbatuetako

izenekin agertzen dira

garbigailuen iragarpenetan.

Umeei berdin zaie

beste Existentziarik dagoen.

Eta ondo egiten dute. Hezur

trinko hori ez da hazia.

Umeak…

Hitzak

Hitzek

esnatzen badira

ostatu erosoena

baztertzen dute, Fabriano

papera, tinta

txinatarra, ezkutuan gordeko

dituzten larruzko

karpeta edo belusezkoa;

hitzak

esnatzen direnean

fakturen ifrentzuan

pausatzen dira, loteriako

billeteen ertzetan,

eztei eta hiletetako

jakinarazpenetan;

hitzek ez dute

ezer hoberik eskatzen

eskuko Olivettiaren

teklen nahasmena baino,

atorraren patriketako iluntasuna,

zakarrontziaren hondoa

bil-puskak egindako paperekin;

hitzak

ez dira zipitzik ere pozten

neskanarrasen gisa kanpora boteak

izateaz ezta txaloen eta

desohorearen zaratarekin

onartuak izateaz ere;

hitzek

nahiago dute ametsa botilan

destaina baino izateagatik

irakurriak, salduak,

baltsamatuak,  hibernatuak;

hitzak

denonak dira eta alferrik

gordetzen dira hiztegietan,

ez baita falta zerririk

trufa putz-kirastsuenak eta

arraroenak lurgaineratuko dituenik;

hitzek

itxaro eterno baten ondoren

uko egiten diote

behin bakarrik esanak

izateari

eta gero bere egin zituenarekin

hiltzeari.

68aren akabera

Ilargitik begietsi dut, edo kasik,

planeta apala bere baitan dituena

filosofia, teologia, politika,

pornografia, literatura, zientzia

agerikoak eta ezkutuak. Bertan dago gizakia ere,

eta ni horien artean. Eta dena da oso estrainioa.

Ordu gutxi barru ilunduko du eta urtea

amaituko da suzirien eta xanpainaren

eztanden artean. Agian lehergailuen edo are okerragoen artean,

baina ez hemen ni nagoen tokian. Norbait hiltzen bada

inork ez du haren axolarik baldin bada

ezezaguna eta urrutikoa.

Errepertorioa

Oroimenaren

errepertorioa higatua dago: larruzko maleta bat,

hainbat ostatutako tiketak zeramatzana.

Oraindik geratzen zaizue pegatinaren bat

askatzen ausartzen ez naizena. Maletazainek,

gauzainek, taxistek egingo dute.

Zure oroimenaren errepertorioa

zuk zeuk eman zenidan alde egin baino lehen.

Lurralde askoren izenak zeuden, egonaldien

datak eta finean orri zuri bat,

baina eten puntuekin… kasik iradokitzeko,

hori posible balitz, “jarraituko du”.

Gure oroimenaren

errepertorioa ezin liteke imajinatu

bitan banatua aizto batez. Folio bakarra da

seiluen, urraduren eta odol tantaren baten arrastoekin.

Ez zen pasaporte bat, ezta zerbitzu onaren agiri bat ere.

Zerbitzatzea, zerbitzatua izatea barne, bizitza litzateke oraindik.

Arte povera

Asto-euskarrian eginiko pinturak

sakrifizioak dakarzkio

egileari eta neke erantsia beti

hura erosi eta gero non eseki ez dakienari.

Hainbat urtetan ez ditut ehiza-lekuak baino pintatu

hegazti sareratuekin,

paper urdin azukretuan edo bilgarri kanelatsuan.

Ardoa eta kafea, hortzetako pastaren arrastoak

hondoan itsasoa edergarri ikusten bazen,

horiexek tintak.

Erabili nituen hautserrea eta

cappuccino-kondarrak ere Saint-Adressen, Jongkindek

bere argi izoztuak aurkitu zituen leku berean

eta lanok  zelofanaz eta alkanforraz babestu ziren

(arrakasta eskasarekin).

Nigan zegoen ezerezetik bizirautea lortu duen

nire partea da, zu zinen guztitik,

konturatu gabe.

Munduaren forma

Munduak mintzairaren egitura badu

eta mintzairak adimenaren forma,

adimena ez da ezer edo ia ezer

bere betealdi eta hutsuneekin eta ez gaitu errotzen.

Hala mintzatu zen Papirio. Ordurako ilun zen

eta euria ari zuen. Jo dezagun babesera,

esan zuen, eta pausoa bizkortu zuen ohartu gabe

eldarnioaren mintzaira zela berea.

Annecyren lakua

Ez dakit zergatik nire oroitzapenak

Aneccyren lakura zaitu lotzen,

zu hil baino urte batzuk lehenago bisitatu nuenera.

Orduan ez zintudan gogoratu, gaztea nintzen

eta nire zoriaren jabe nintzela uste nuen.

Oroitzapen hain lurperatu batek

nola kolpean jauzi egin dezakeen, ez dakit; segurki

zuk zeuk lurperatu ninduzun zeuk jakin gabe.

Orain bizirik berragertu zara eta ez zaude hemen.

Galde egin dezaket zure barnetegiaz,

neskatxak ikusi ilaran irteten,

zure pentsamendu bat aurkitu

bizirik zeundenekoa eta nik pentsatu gabea.

Egun, jada alferrik denean,

aski zait lakuaren argazkia.

Jainkoaren hizkuntza

Baldin jainkoa  bada mintzaira, beste hainbat ere sortu zituen Bata

gero denak nahasteko,

nola egingo dizkiogu galderak eta nola

sinetsiko dugu mintzatu dela eta mintzatuko dela

modu sekulan betirako dezifratu ezinean eta hori

hobe dela ezer baino? Baiki gara

ezer baino hobeak gu

sisibasan geldituak.  Eta ai egunen batean

ahotsak askatuko balira! Mintzairak,

ezereza izan ala ez,

bere amarruak ditu.

[ez naiz nekatzen]

Ez naiz nekatzen entrenatzaileari esaten

bota ezak toalla,

baina hark ez du ezer entzuten, zeren inoiz ez baitute

ringean ikusi eta ezta handik kanpo ere.

Agian, bere gisara, ni desohoretik salbatu

nahian dabil. Idiota halakoaren nireganako

arduraren handiak

edo ni haren bufoia ote naizen

zabuan nauka esker onaren eta furiaren artean.

Schweitzer doktoreak

arrain biziak botatzen zizkien pelikano gosetiei.

Arrainak ere bizitza dira jakinarazi zuten,

baina hierarkia apalagokoak.

Zein hierarkiatakoak gara gu

eta zein ahutzetan…? Hemen teologoa isildu zen

eta izerdia sikatu zuen.

Verboten

Diotenez, Kafkaren gramatikan

geroaldia falta da. Horra anonimotasuna

gorde zuen baten deskubrimendua eta ondo egina.

Baina beldur izango da bere aurkikuntza itzelaren

ondorio agerikoena

edo baita belikoena ere. Eta Kafkak bera,

belamika maltzurra, errea izango litzateke

haren irudian eta haren obretan, zeinak

bestalde nekez saltzen baitira.

Balioen erorketa

Batxilergoko tesi bat irakurtzen ari naiz

balioen erorketaz.

Erori dena goian egona da, frogatu beharreko auzia horixe,

eta nor da hain eroa hori egiteko?

Bizia ez dago goian eta ez dago behean

eta are gutxiago erdiko galgan. Deus daki

goiaz eta beheaz, beteaz eta hutsaz, lehenaz

eta ondorenaz. Orainaz ez daki pizarrik ere.

Puskatu zure folioak, bota estolderia batera,

ezeren batxiler horrek, eta esan ahal izango duzu

bizirik egon zarela (agian) lipar batez.

Amaitzeko

Gomendatzen diet nire oinordekoei

(baleude) arlo literarioan,

oso gertagarri ez dena, erre dezatela

sute eder batean zerikusia duen guztia

nire bizitzarekin, nire egintzekin, nire ez-eginekin.

Ez naiz Leopardi bat, gutxi uzten dut erretzeko

eta berez gehiegi da bizi ahal izatea bataz bestekoan.

Ehuneko bostean bizi izan nintzen, etzazue

dosia gehitu. Aldiz, lodiegi egiten du euri

bustiaren gainean.

Heziketa intelektuala

Sabai handia où picoraient des focs

itsasoaren irudi idiliko bat da.

Ortzemugaren lerroa iluna da egun

eta itsasertzak pertza batek bezala du irakiten.

Lokomotora handiak pasatu zirenean hemendik,

Belerofonte, Orion haien izenak

forma guztiak urberak ziren

gaztearen gaztez eta haizerik

zakarrena fereka bat zen artean.

Gazte tupedun batek galdetzen zuen

gizona ote zen halabeharra edo asmoa,

lapsus bat edo garaipena… baina norena?

Halabeharra agertzen bada litekeenaren gisa

ez da asmo bat, ez bada garunen batean.

Eta zein buru unibertsalek

har gaitzake gutxitzat? Argitu beharreko

dilema bat zen (ez xaloentzat).

Bermeek esaten zuten logos zaharra

guztiz bat zela suginen giharrekin,

ikatzaren ke-bafada handiekin,

motorren uluekin, Beste Munduko

tik-tak ia mekanografikoarekin.

Eta gazte tupedunak duda egiten zuen

itsasoan jauzi egin besakada handiak emanez

egia balitz bezala inor ez dela ur berean

bi aldiz bainatzen.

Gazte tupeduna ez zen

ume bat haren ondoan agertzen zirenean

Kimerak, aurremundu bateko larbak,

igarleen eta gaixoen ahotsak,

jakintsuen aurpegiak, izen baten jabe izan eta gero

jada galdua zutenak, Santuak eta zoroen

princeps-a, orga-zaldi baten muturra

musukatu zuen hura eta ordutik iluntasun distiratsu

bateko apopilo izan zena.

                                     Eta denbora pasatu zen.

Dena zegoen aldatuta. Itsasoa bera

zakarragoa zen. Ikusten ari naiz orain puntuan

haren eraso krudelak moilari, belek ez dute jada

edertzen, ez da ezeren sabai,

ezta bere buruarena ere.

Memoria

Memoria genero literario bat izan zen

artean eskritura jaio ez zenean.

Gero kronika eta tradizio bilakatu zen,

baina  hilotz-kiratsa zerion ordurako.

Memoria bizia memoria betidanikoa da,

ez da gogamenean sortzen, ez da han hondoratzen.

Izaeradunari buruan itsasten zaio lanbrozko

aureola baten gisa. Desagertu zen jada, dudan da

itzuliko den. Bere baitaz ez dauka beti

memoriarik.

Bakardadea

Urrutiratzen banaiz bi egun

nire leihoan

mokokatzen duten uxoak

protestan hasten dira

beren premia korporatiboen bidetik.

Nire itzulerak ordena lehengoratzen du

papurrak gehituta, eta zozoaren

disgustua, atzera eta aurrera,

nire balkoitik pareko auzoarenera.

Hain apurrera laburtua da nire familia.

Eta badira baten faltan bi dituztenak, a ze gehiegikeria.

Eurioste

Harea bustian ideogramak agertzen dira

oilo-hanken trazakoak. So dagit atzera

baina ez dakuskit gordelekuak edo hegaztien aterpeak.

Ahate akitu bat pasatuko zen, edo apika herrena.

Ez nuke asmatuko halako hizkera deskriptatzen

ezta txinatarra banintz ere. Haize

bafada bat aski izango da ezabatzeko.

Ez da egia Natura mutua dela. Kale edo bale mintzatzen da

eta esperantza bakarra da ez dadila gutaz

gehiegi ardura.

Iritzia

Nire lehen haixealdien sasoian

Iritzia ez zen artean jaio.

Orain nonahi dager, ikusia dute

lehen mailako eskoletan ere.

Gero eta iritzigai urriagoa da inork entzuten ez duen

Mesias bat topatu izana esaten duena ez ezazue pentsatu.

Bizitzak ez dauka egiteko handirik

gizonarekin eta are gutxiago ideiekin.

Eta hortik aurrera zer egin lezake bizitzak?

Ez da ezer ondorioztatzen  hemen mintzagai ditugun

mirari motetatik.

Izango da badakienik baina ahoa

iltzatuta dauka eta ez da mintzatzen.

Poeta bat

Urri geratzen zait hatsa, baina espero dut izango dudala

hurrengo tiranoari nire olerki pobreak

eskaintzeko modua. Ez dit eskatuko zainak moztea

Neronek Lukanori bezala. Esker oneko bihotz batetik

sortutako gorespen-ele bat nahiko du

eta oparo emango zaio. Utzi ahal izango dut halaber

urrats iraunkorra. Poesian funtsa ez du edukiak

baizik Formak.

Egunoroko historia

Zutik dirauen zientzia bakarra

eskatologia

ez da zientzia bat, eguneroko

gertakari bat da.

Ordezkatuak izan gabe desagertutako

apurrena.

Zer axola apurrek, egiten du marmar

aztiak,

gelditzen dena pastela da, nahiz mutxikatua egon

eta pixka bat  xapaldua ere bai han-hemen.

Zahartze on baten baitan dago dena,

zaporearen mesedetan egingo ditu

hobe ehun urte hamar baino, mila ehun baino.

Zortedunagoa izango da noski,

oharkabean, etorkizuneko dastatzailea

eta “gainerakoa literatura da”.

Gure garaiaren gorazarre

Ezin liteke gehiegi hanpatu

munduaren inportantzia

(gurearena, esan nahi dut)

seguru asko bakarra

non posible den artearekin

erailtzea eta baita arte-lanak sortzea

ere bizitzera deituak

goiz bateko iraupenez, nahiz orain milurte asko

eginak izan edo are lehenago ere. Ez, ezin da

nahikoa goretsi. Soilik da

presa hartu behar dugula

zeren baliteke-eta

apologo ezagun batek dioen bezala

ez egotea urrun igela

neurriz kanpo puztuko den ordua.

Sumina

Sumina gizakia bezain zaharra da

baina uste zuen helburu bat zeukala.

Orain askitzat du bere burua. Aurrerapauso bat da,

baina ez nahikoa. Gizakiak, nahiz

oinbikoa izaten jarraitu, beste piztia

bat bilakatu behar du. Orduan soilik

izango da, lau hankako piztiak bezala, ez-kaltegarria

beste baten erasorik gabe. Urte batzuk beharko dira

edo milaka urte. Begi-kliska bat da.

Epigrama

Bertizea zenita

kupula gailurra

o Numenok

ez ditu inork gelditzen.

Eta bada harritzen denik

inork bere burua botatzen badu

leihotik.

Iparreko hiri batean

Eden jatorrizkoaren kopia gisa

orijinalaren kotejoa falta du.

Izatez edozerk balio du. Katagorriek

adar gorenen trapezioetan egiten dute salto.

Umeak urri, bakoitza aita eta ama askorena.

Nahiz ez den hotz, izozte-airea dabil.

Udaberrian azeriengandik edo larrutarako

piztiengandik babestu beharko du.

Horixe kontatu dit hona kasualki iritsitako

nire auto-gidari galiziar edo nafarrak.

Ez doakio demokrazia. Ezta

Villanovako markesari ere.

Begiratzen, pentsatzen, disimulatzen dut. Garesti

ordaintzen da arima modernoa. Saia ninteke.

Poesia

(Italian)

Mendearen oilaritetik eztabaidatzen da

poesia barruan edo kanpoan dagoen.

Estreina barruak irabazi zuen, gero kanpoak

kontraeraso latza jo zuen eta urte askoren ostean

forfait batera heldu dira,

baina ez du askorik iraungo kanpoa

armatu egin baita oinetatik zimetaraino.

[bizitzak]

Bizitzak zabu egiten du

goienendik beherengora

bigarrenarekiko

aldaro halako batez.

Gehiago jakingo dugu

hauteskunde azkenen ondoren

han goian egingo direnak

edo hemen behean edo inon ez,

hautatuak izan ginelako

guztiok

eta hala izan ez dena

hobeto dago hemen behean

eta konturatu orduko

berantegi da

les jeux sont faits

dio croupierrak azkeneko aldiz

eta haren koilaratzarrak

kartak jasotzen ditu.

[kreatzailea]

Kreatzailea ezkreatua izan zen eta horrek

ez nau onaizetzen. Hala ez balitz

denok haren oinetan geundeke

(esateko era bat da)

dohakabe eta gurtzaile.

Aspasia

Gau beranduan gizonak

haren gelan sartzen ziren

leihotik. Beheko solairuan zegoen.

Aspasia deitu nion eta poztu egin zen.

Gero joan egin zen. Tabernari izan zen, ile-apaintzaile eta beste.

Bakanetan topatzen nuen.

Halakoetan Aspasia! deitzen nion ozen

eta hark gelditu gabe irribarre egiten zuen.

Adin bertsukoak ginen, aspaldi hila izango da.

Infernuan sartzerakoan, ia usadio hutsez,

Aspasia egingo diot oihu irribarre dagien lehen itzalari.

Berak aurrera egingo du naturalki. Inoiz

ez dugu jakingo nor izan zen eta nor ez

tximeleta hura apenas zeramana

nik asmatutako izen bat baino ez.

Udaberriko murmua

Bahiketen sasoia da

gomendatzen da ez irtetea bakarrik

arratseko orduak dira arriskutsuenak

baina saihestu, jakina, egunargikoak ere

judo eta karate maisuek

pagotxa zerutiarra dute

jostunek pistolen kontrako

jakak dituzte egiten

seme-alaben gurasoak eskolara doaz

gurasoen seme-alabak ez hainbeste

gure zibilizazioak bere asea jo du,

barkatu galizismoa, mozalak puskaturik

hizkuntzak askatu dira ez dute frenurik.

[babes nazazue]

Babes nazazue

ene zaintzaile isilok

eguzkia hozten ari baita

eta ereinotzaren azken hostoa

haustua baitzegoen

eta ez baitzuen balio ezta

gisatuaren kazolarako ere —

babes nazazue bi sosetako

pelikula honetatik

zeinak pasatzen segitzen baitu

nire aurrean

eta ni bertako partaide izatea nahi baitu

aktore edo estra gisa,

gidoian aurreikusten ez zena bestalde —

babes nazazue halaber

zuen presentziatik

ia gehienetan alferrikakoa

eta garaiz kanpokoa

babes nazazue

zuen ausentzia izugarritik —

nire inguruan sortzen duzuen

hutsunetik

babes nazazue Musengandik

zeinak ikusi baititut goratuak

eta baita busto erditik moztuak ere

hobeto ezkutatzeko

nire mamu-ibileretatik —

babes nazazue edo are egokiagoa dena

egidazue ezikusiarena

bildu nadinean urtetan

ordaindu dudan horma-hilobian —

babes nazazue Larousse ilustratuan

sartu ninduen fama/fartsatik

gero nire presentzia ezabatzeko

azken edizioan —

babes nazazue

eskatzen dizuenarengandik

egoteko nire katafalkoaren inguruan —

babes nazazue  zuen ahanzturarekin

horrek balioko balizue niri irmo eusteko

etxe-jainko gaxoak beti gordeta

zuen duda-mudako identitatean —

babes nazazue inori

ezer jakinarazi gabe

zeren eguzkia hozten hasi baita

eta gaiztoki gozatzen baitu

horren jakitun denak

o eter handitik iraitziak

izan zineten nire numen ttipiak

hirugarren mailako jainkoak.

Lo susta

Loa berandu dator

gero abisatu gabe bereganatuko nau.

Kanpoan zerbait gertatu behar du

esango didana mundua existitzen dela eta

ustez biziak ez daudela denak hilak.

Akulturatuak poetak eroak

makinak negozioak iritziak

zer nolako pertza ustel kirastsua!

Eta ni han barruan zimetaraino sartua!

Oraingoan pietateak barreari irabazten dio.

Errore bat

Halabeharrez

esango dute radoteur bat ari dela hizketan

egutegiarekin neurtzen ariko balitz bezala

jakituria.

Ez daude bizitza laburrak edo luzeak

benetako bizitzak baizik edo bizitzaheriotzak edo halakoak.

Ez naute aterako ibairen batetik

puztuta esponja bat bezala. Ordaintzen den

errore bat da.

Morgana

Ez zait buruan sartzen zure gaztetasuna

hainbeste denbora (eta a ze denbora!)

luzatu izana.

Artaldea abandonatzeaz

salatu ninduten

ia sentitu izan banintz bezala

ospetsua, ex gregis, edo auskalo zer beste txerren.

Aldiz esan nuena da revenons

à nos moutons (baina ez artaldera)

eta jendailak pentsatu zuen

multiplo baten parte izatearen zoritxar huraxe

arima okertu baten zantzua izan zitekeela

eta bihotz gupidagabe batena.

Ai ene alaba gurtua, nire benetako

Gaueko Erregina, nire Kordelia,

nire Brunilda, nire enara egunsentian,

nire baby-sitterra burua alderrai darabildanean,

nire ezpata eta ezkutua,

ai ene nola galtzen diren aztarnak

gure mundualdian zaindu gintuzten Maneenak,

bi gizakiren guardan

egon direnen artean ankerrenenak.

Esan dute idatzi dute fedea faltatu zitzaigula.

Beharbada suzedaneo bat eduki genuen.

Fedea beste kontu bat da. Hala esana dago

baina ez dago esana segurua denik esandakoa.

Akaso aski izango zen Hondamendiko fede hura,

baina ez zuretzat Jainkoengandik irten zinena

haien altzora itzultzeko.

Arkakusoak

Ez al duzu sekula eduki arkakuso bat

bere odola nahastuz

zurearekin

irabiatu bat eginez

hilezkortasuna oparitzeko guri?

Horrela gertatu zen Seicento urrezkoan.

Baina gaur denbora betearen sasoian

gutxiagok ematen du hilezkortasuna

nahiz denbora laburtzen ari den eta mendeak

ez diren lumak airean baino.

Motiboak

Agian ez zen alferrik

hainbeste neke

hainbeste min.

Eta agian horixe

pentsatzen du gutaz eta bere buruaz

zozo-aizun ekialdekoak

bere kaiolan txistuka

eta gure ahotsa imitatuz.

Bada txistu gehiago

eta txistu gutxiago egiten duenik

baina hori ere humanoa da.

Sigi-sagaka

Harean etzan eta hausnarrean nago.

Coboldo apaiz badaezpadako baten

prosa dut irakurgai. Baina pentsamendua urrutira doa.

Konstantzako Kontzilioa bukatu eta bi mendera

Ingalaterrako par batek, poeta eta putanerra bera,

hiltzeko zorian zegoela

betirako bizitza ukatu zuen irmoki

eta gero konbertitu egin zen

atsegin emateko aitorleari,

konberti zedila agindu zion emazteari,

ordurako deskonbertitua bera,

beste konfesio batera pasatu zen,

eta konbertituko zituen zirenak eta ez zirenak ere

auziari amaiera emateko.

Orain eguzkia benetan ari da sartzen.

Sakonean Coboldo dontsua ez dago hain erratua.

Egun ez dugu elkar hiltzen txalo eta festen erdian.

Beste modu batzuk aukeratu dira. 120 kristau

konfesio daude eta dirudienez gutxi dira.

Irabaz dezala txarrenak

esan zuen bere izena isildu behar den Hark,

baina gero zalantzak hartu zuen

eta haren diktat-ak zuloak utzi zituen nonahi.

Garailea garaitua

bizia hila  astoa eta jakituna

harremanetan daude ukondoz ukondo

hobe esan ez daude hain elkar hartuta

edo hitzak saihestu egiten duen

beste leku batean daude.

[izan liteke]

Izan liteke ezkerrekoa

edo eskuinekoa

edo erdikoa,

edo hiruretakoa, ez baitu kalterik egiten.

Baina horrek guztiak esan nahi du

Izatea dudagabea dela,

elikatzen gaituen potaje bakarra dela

mahaian esertzen garenean.

Helas, poor Yorick, zein kaskarinak

garen (eta hauxe da

gure ziurtasun bakarra).

Loria edo kasik

Ginebran Nazioarteko Jardunaldi

zorionez desagertuetan bazen besaulki bat

beti hutsa eta bertan etiketa bat zioena

Erreserbatua Afrikan Spir-en

alarguntsarentzat.

Antzeko etiketak agertzen dira

mundu erdiko besaulkietan

ikusia dudan bezala Eco di Mazara del Vallo-ko

edo Diario de Pamplonako orrialde jantzietan.

Iruditzen zait niretzat ere pentsatuko zutela

halako azpilanen bat ezkongeak baztertzen ez dituena.

Ezagutzeko ohorea izan nuen

Afrikanen emazte harrigarri hark baztertu izan balu baztertu beharrekoa,

senarra poztuko zen segurki,

oso zen-eta nihilista zentzu filosofikoan ezen ez politikoan,

Ez zuen bere burua baliogabetu. Haren emaztearen lan

penagarriaz gainera hor daude nonahi

liburu tzar horiek, Entziklopediak, zeinetan S letran agertzen baita

izen bat emaztearen ibilerarik gabe ere,

eta pozjario gutxirekin bere aldetik, lortuko zukeen

denboraren gainetik flotatzea.

[nire ordulari suitzarrak]

Nire ordulari suitzarrak denbora

bere gisara dastatzeko grina zuen.

Eta hala gertatu zen

5ak zirelarik artean eta ez 6ak

ni San Marco kafetegian eseri nintzenean.

Txikikeria  zirudien, agian baita zorte-kolpe bat ere

hitzorduaren luzapen delakoa,

nahiz berak itxaroak ez zituen gogoko,

baina haren zurbiltasuna laster bihurtu zen nirea.

Zenbat luzatu behar du (ustez) azkeneko

agurrak? Ez dago Erotikako eskulibururik

jainko baten desagerpena duinki

ilustratuko duenik. Halako egoera batean,

ordulariak aurreratzea edo atzeratzea

ez da muntakoa.

Gaur modan da

Egunero gertatzen da urtaroen,

herrien, ideien iraultzaren bat.

Sine die atzeratzen da erabaki oro.

Ezer ez da jada iraunkor, bandera guztien pean

entzuten den abestiren bat salbu.

Uholdetik zer salbatuko den,

inork ez daki. Hainbat hondakinen

ostean hitza ere hobiratuta geratuko da agian.

Esperantza geratzen zaigu anakoretaren batek

erretxina urretsuak destilatuko dituela

jakintzaren enbor ustelkaretatik.

Honoris causa

Pentsatzen dute irakasletxoek

poesia egiteko

lizentziatu beharra dagoela.

Eta hurrengo belaunaldiek

ikusiko dute

halako baieztapenen kaltea.

Esango da: poeta ona izan zen

lizentziatura lortu zuelako

ohorezko titulutzat.

Suntsipenaren aroa

Eromena izan ote zen gertakariak

gidatu zituen eskua edo autosuntsiketaren irrika

ez dut sekula ulertu.

Pupurri honetan gizakiak

gauzen irla nahastu du. Galdu zuen

helburua eta dena zalantza bihurtu du.

Duda-muda gelditu da haren urratsak gidatzen.

Egun batean joko miresgarriaren egileak

esango du: aski da, amaitu da bidaia.

Eta bitartean denbora aletzen doa beti garratza izan ohi den

bizitzaren errealitate suntsitua.

[zein da aldea]

Zein da aldea

txirritaren eta inurriaren artean,

barreiatzailearen eta patxadatsuaren artean,

bi-biak biluzik irtengo baitira

dena berdintzen duen

bidaiatik? Ez dago garaile eta

galtzailerik, esaera herrikoiak

zorrotz balio du adierazteko

aukeren lakirio hilkorra.

Txalupen gisa nahiko dugu nabigatu

hondartza hobeetara, baina

gure ezerezean ainguratuta geratzen gara.

[egun ez urrun]

Egun ez urrun batean

planeten talkaren lekuko

izango gara eta zeru diamantezkoa

hondoratu egingo da hobietan.

Orduan lore distirantak jasoko ditugu

eta neoizko izarrak.

Begira, hara hor seinalea, su bat

eseki da zeruan, Jupiterrek

eta Orionek elkar jo dute eta burrunba

izugarrian gizakia non galdu da?

Ezbairik gabe gu bizi garen munduari aski zaio

ufada bat desagertzeko.

Agian oihu bat geldituko da,

lurrarena, zeinak ez baitu bukatu nahi.