Parisen bizi naiz

KOLDO IZAGIRRE

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© 2013 Koldo Izagirre

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2013ko urria

Edizio hau: 2013ko urria

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.com

                Webgunea: http://susa-literatura.com

PARISEN BIZI NAIZ

eta parisen bizi naizelako naiz

beste inora ezeko

hementxe dauzkat

txunditzen nauten gauzarik arruntenak

egunero ikasten dut bertan

biharamunean bizitzeko atzendu beharrekoren bat

eta louvreraino joan behar izan gabe

arruntean eztitzen nau ikusgarritasunak

euria hasten duenean

hemen eraso egiten duenean

teilatuak bustitzen baitira aurrena

leihoan gelditzen naiz

arrain ezkatak diren teilei beha

nire damu guztiak kolkoan

euriak inon ez bezala bustitzen du hemen

eta euririk ez denean berriz

zink idorraren hautsa goiak duela kolore

gelditzen naiz etxean

non edo han euripean

elkorrik edo elkarrik doazenez pentsatzen

argiak antzo hitzak lausoan

fou de paris?

si si si!

parisen bizi naiz

marrutxipi izeneko auzoan

parisen bizi naizelako

promenatzen naiz sena doan bezain nagi

mirabeau zubi guztietarik

hiriaren galanta miretsiz turistei esaten diedala

badakizue non zaudeten?

badakizue muino hau ez dela montmartre?

badakizue burdina puska hori ez dela eiffelek egina?

badakizue berlinek ez daukala honen parekorik?

baietz egiten didate kopetarekin behi guztiek

japonieraz egin banie bezala

karrika artean galtzen naiz neu ere turista

michelin gidan ageri ez diren kantailak

deskubritzen ditut egunero

zementuzko leizeak hondakin apainduak

amorru nekatuak pareta berrien aurka

nor den ez dakidan baten diosala

zintarri garbiak laprast eraginik amildu naizen agerraldian

zer bete dute agindu zigutenetik?

eta nahikoa galdu naizenean

horra hor ni neu gogoetan berandutua

non ote nagoen oraintxe galdezka nire buruari

zer hiri mota den hau

zer asma nezakeen hemen ez egoteko

mundua esku berrehun pausoan

peur de paris?

si si si!

parisen bizi naiz

marrutxipi izeneko auzoan

zoragarria da hiri hau

tuilerieseko txolarreak datoz balkoira

loreen lurraren harrotzera

zazpi katurekin bizi dut behean

zetazko ikararen azpian bustirik posatzen duen modeloa

amonalisa eta jose manuel berriz aurrez aurre

ez koadrokoa, elur-mamikoa

malenkoniak hartzen nauelarik

norteko geltoki gaineko zubira joan ninteke

urruntzen diren trenei beha

ahosoinuan maitia non ziraren notak bilatzeko

hemen maiatz bat ukan zuen urteak behin

ikas genezan

gaztetzeak beldurra ematen diola zaharrari

hondartzaren azpian dauzkagula

titirik irmoenak lako harriak zer deritzozue

entzun nik entzuten dudana

eta bekatuak banatzen dizkigun sacré-coeur ankerra

eraitsiko bagenu goi horretarik?

eta kabareta bihurtuko bagenu museo arkeologikoa?

eta su emanen bagenio area erromantikoari?

eta bestelako hiri bat asmatuko bagenu?

parisen bizi naizelako

dauzkat hemen uhinak maizter

marrutxipi deritzan auzoko

hogeita hamabostean, hirugarrena ezker

euria sortzen paris sortzeko

non datorren galerna itsasoan

la mer à paris?

si si si!

parisen bizi naiz

izan eta ezin biak partxoan

eta parisen bizi ez naizelako

promenatzen naiz sena doan bezain nagusi

mirabeau zubi guztietarik

hiriaren alferra miretsiz bertakoei esaten diedala

badakizue non zaudeten?

badakizue hiri hau ez dugula guk eraiki?

badakizue zer dagoen hango muinoez haraindi?

ez ulertua egiten didate

euskaraz ariko banintz bezala

hiriostean galtzen naiz neu ere besterako biztanle

michelin gidan ageri ez diren kantagaiak

deskubritzen ditut egunero

zakur gorotza baino egoskorrago

itsasten zait paris oinetakoen zolan

urratsez urrats igeltseroak okinak

grebalariak ikasle alegerak luzeko langabetuak

paradisu bila galdutako guztiak batzen zaizkit

etxetik irten orduko euria hasi orduko

hemen euria ari duenean

pitzatuak bustitzen baitira aurrena

fabrika abandonatuan sartzen gara

metalografia aretoko mahaian

atzo utzi garagardo latak biltzera

egin behar genituzkeen guztiak asmatuz

euriak inon ez bezala hunkitzen baitu hemen

eta euririk ez denean berriz

deskutsatu gabeko lurra beheak duela kolore

gelditzen naiz etxean

parisen euripe ibiliko naizen hartaz pentsatzen

hiri bat ederraren ertzean

la merde à paris?

si si si!

parisen bizi naiz

bestelako aukerarik ezean

DRAMATIS PERSONAE

erromatarren hilarrietan

euskal hitzak zizelkatu zituzten harginak

hitz haiek ezabarazi ez zituen prokonsula

harginak kontratatu zituen bitartekaria

harriak erosi zituzten ahaideak

harrobitik atera zituzten peoiak

harrobiaren jabea

historia liburu zaharretan

bitxikerien adibide ageri diren

balada zatitxoen egile ziren

ahaide nagusien hilobi zuloan

mendekuzko deitoreak egin zizkiguten

emazte eta alaba haiek

bitxikeriatzat betikotu zituzten historialariak

historialariei kantatu zizkieten herritarrak

herritarren artean hedatu zituzten kantariak

gogoan hartu zituzten hilerrikoak

jaun kondeak hilarazi zuen gaztearen

hiru dozena atorrak

haiek garbitzen andozeko ibarrean erotu zen ama

jaun konde hiltzailea

biktima bera, izenez bereterretxe

bostehun urte geroago

hilketa diskoan grabatu zuen artista

grabaketa etxeko soinu teknikaria

diskoa salgai jarri zuena diskoa erosi zutenak

haragia emazteen fabore laketu zuenik

ezin ziurta genezakeen

gure lehen liburua

inprimategia sortu zenetik ehun urtera

idatzi zuen apaiza

bordeleko moldiztegiko langileak

ezagutzen den ale bakarra gorde duten

pariseko bibliothèque nationaleko zuzendariak

haren faksimila publikatu zuen

euskarofilo integrista espainiazalea

haren metrika aztertu zuen jesuita

jalgi hadi plazara kantatzen dutenak

eredu frantsesak imitatzen zituen

abokatu eta jakintsu libre zuberotarra

haren poemak aztertu zituen etaren sortzailea

aitak behartu zion emaztearen amorantea

akabatu nahirik tiroa erratu eta

adiskide baten erailea bihurtu zen

bere euskalkikoak ez garenok

zerbitzu filologikoetara behartzen gaituen

etxe oneko alproja

balada bat eskaini zion adelbert von chamisso

balada hura euskaratu zuena, nafarra hain zuzen

bertsoak bildu zizkion euskaltzainburua

ahoz aho heldu zaizkigun bertso sail zatiak

eman dizkiguten hatsa presondegian eman zuten

anonimo franko

bertsoak kartzelatik atera zituzten mugalariak

presoen idatziak irakurtzen dituztenak

ahalegin tamalgarriak egin zituen

abade samalda bat

idazten utzi zieten nihil obstat emaileak

euskararen gramatika irakatsi zieten abadeak

ahalegin txalogarriak egin zituen

beste samalda bat abadekondo

marxismoaren oinarriak

multikopiatzen zituzten apezgaiak

apezgaiak liluratu zituzten neskak

lurra belzterainoko analfabeto sailak

analfabetoak behar zituzten ilustratu ongileak

gosetuen matxinada zanpatu zuten

ongileon morroiak

gosetuak matxinadara sustatu zituzten

buruberoak gosetuak berak

gai honetaz ikertu dutenak

gai honen zurrunbiloan nobela idazten ari dena

gitarra batekin bertso txar kantagarriak

kantarazi zizkigun bohemioa

gitarra hura gorde zuen udala

gernikako batzar etxera eraman zuen agintaria

sorterriko plazan daukan monumentua

kentzen ez duten udalbatzak

argentinan askatasuna aurkitu zuen bertsolaria

buenos aireseraino eraman zuen

pakeboteko kapitaina

pampan ibili zuen zaldia

itzala eman zion ombua

haren izena ahoa betean ibili duten bertsolariak

ehun urte geroago

bertsoak zentsuratu zizkion telebista

horrelakoak ditugu gatazkaren protagonistak

lirika mengel maitagarria egin zuen gerentea

biziarenak gazterik eramana

katolikoek fusilatu bat

katoliko hezurretarainokoa

guatemalan mistiko ibili zen moralista hura

emigrante espainiarren premia espiritualak arintzen

suitzan hildako poeta amorratu abertzalea

parisen euskalduna izan zen suizida filonazi bakartua

harria probokatu nahi zuen kontadorea, hau ere gazterik

horrelakoak

eta ovidioz edo virgilioz galde egiten diguten guztiak

IBON SARASOLAK ERRUA

suteak sortzen zituzten tarteka jaizkibel mendian

bikaina ikusmira bikaina

laster helduko zen pinu erre kiratsa

baina gau gehienetan ilargiari beha egoten nintzen

zerura edo igelik gabeko portuko putzura

etsiak jota

azkazaljale amorratu

nire gaztetasuna ezin sendaturik

noiz ere ibon sarasolak poesia sortu zuen

ilargia apurtuta

horregatik diot ibon sarasolak daukala errua

harrika eman zion ilargiari

eta apurkada hartarik sortu ziren izarrak

ekintza noble bat izan zen ekintza gaztea

eskuzabala ukabildua

ondorioak kalkulatu gabekoa

ilargia bat zen eta milioika dauzkagu orain izarrak

ilargia harri barruan geneukan

eta izarrak urrun bizi dira

ekintza poetiko bat izan zen

arazo handi bat konpondu zuen handiago bat sortzeko

ukondoak leihoan egoten naiz gauari

afalondoko auzo pipazaleen antzera

pinu erre usainik gabe

aldizka izarrak ageri zaizkigu teilatu artean

baina ez dut hasperen egiten

azkazalei behatzen diet

egon-maina dekadente bat, aitor dut

ez naiz gaztea eta ez daukat indar handirik besoan

arazoak anitz dira orain eta urrun dagoz konpontzeko

poesia etsiak jota dagoela entzun eta ezin hasi harrika

MARLAXKA

nork daki

paradisuko hondartzaren hautsa

etorri ote zaidan begietara

nik ez

edo tahitiko laminen marruek

zorabiatu ote nauten

edo ez ote nauen zeroien murgil dotoreak

altxor ugertuz bete osinera erakarri

neure burua bota baitut uretara

hegazkina urrunduz doa

gero eta txipiago ikusten dut neure burua

geldirik

eskurik eta zangorik gabe

—hegalik gabe

niregana egiteko gauza ez denez

zangoak zolako moketan dauzkat atxikiak

atzamarrak egunkariaren belarrietan

gogorturik

aginduko dien burua gabe

jauzi egiteko gauza ez direnez

—hegalik gabe

neure burua hantxe buia ñimiño bat

nork daki

zeroien marruetan laketzen

edo naufragoaren hamaka zoroan zorabiatzen

edo begiak izar iheskariz betetzen

—hori bai, izan liteke

begiak izar iheskariz betetzen

marlaxkaren bat pausatzen zaidanerako

SOBERA BAINO HOBE ASKI

aski euskalduna bai

egia eta egiantza bereizteko

aski euskalduna ez

begia zalantzan jartzeko

aski bai

bakartasuna pairatzeko

zerura ez behatzeko

aski ez

ondo esan beharko ez erantzuteko

absurduaren muinean bizitzeko

aski bai

multzoa maitatzeko defendatzeko

estrategiaren zokor kozkorrak okaztatzeko

aski ez

agerian sustrai hartzeko

proposamen sumingarririk egiteko

aski euskalduna bai

harrotasun bat erakusteko

aski euskalduna ez

inoren aurkako euskalduna izateko

aski bai

angelu hilak atzemateko

zinezko arrangurak gozatzeko

aski ez

urratzearen urratzez aitzinatzeko

errealitatea bere esku hartu nahi izateko

aski bai

gure ahuleziak detektatzeko

sorterriaren ezkilak ez entzuteko

aski ez

azken txostena ez irakurtzeko

gerotasun bat berotasun bat begitantzeko

aski euskalduna bai

zer garen non gauden jakiteko

aski euskalduna ez

euskalduna izatea ez dela aski onartzeko

aski du

aske izan gabe

aski euskalduna bai

egunero jaiotzeko

aski euskalduna ez

gauero hiltzeko

Ez daukat juzku txarra pentsamendu politikoaren ardatz. Sinetsia nago beti errezelotan ibiltzea fede gaiztoa besterik ez dela, ezinetsia nago hori ez dela pentsamendua, are gutiago politikoa, baina aitortu beharra daukat zain makurrenak hartzen nauela jende mota bat zenbait arazoz arduratuta ikusirik. Klase medikua herriaren osasunaz kezkatuta agertzea, esaterako, susmagarria egiten zait.

      Jaizkibel aldean arazoa.

      Sakondura luzea, zoko ilun bat esanen genuke, eta baserri bakanak baino ez inguruan. Horra non egin behar omen duten Txingudiko erraustegia. Zergatik ez? Pasaian bizi den jendearen hamarrena ere ez da bizi hemen, eta han badauzkate lehen zabortegi ireki, gero kontrolik gabeko erraustegi eta orain lurpeko irakinez metanoa sortzen duen antolamenduaz beste, zazpi probintzietako errekarik kutsatuena eta zentral termiko kutsatzaileenetarikoa. Uste duzue klase medikuak atera duela txintik inoiz? Alabaina, Gipuzkoako minbizi tasarik handiena dago Pasaia aldean, eta Jaizkibelen orpoan bertan dago.

      Orpoa urrun dago magaletik Jaizkibelen.

      Magalean, «inpernu-erreka» horren gainaldean, egutera ederrean, txaletak. Eta beste hegian golfa, goi mailakoen eremua, «urbanizazioa».

      Sarrera debekatua bertakoentzat izan ezik.

      Arrazoi hoberik aurrera egiteko!

      Beha ezazue ezker-eskuin, dena da jabego pribatu, bideokamera, langa erraldoi, igerileku, kontuz zakurrekin, hormigoizko hesiek babestutako belardi... eta aldarri bera ate automatiko gotorki zarratu guztietan, oihalez, luxuzko protesta, Euskal Herriko pankarta kontzentraziorik handiena.

      «Erraustegirik ez».

      Herriaren osasunak arranguratuko balitu bezala azaldu zaizkigu hortzalaria, neurozirujaua, traumatologiako burua oldar mediatiko batean beren klasearen abanguarda tekniko gisa, etxeko lorategian ihintz beltza egin behar dielako espantuka. Eta «urbanizazioan» sarrera debekatua daukagun guztion elkartasuna nahi lukete, beraiei eginen omen zaien kaltetxoa injustizia kolektibo bihurturik. Horra bada zergatik «Eraiki dezatela erraustegia!» egiten dudan neure kolkorako, «Eraiki dezatela erraustegia golfean bertan!»

      Pentsamendu politikoa, zer bestela.

      Ez nik ez nire auzoek ezein pankarta zintzilikatu ez dugun arren, balkoira irten eta erraustegia ikusten dugu harri barruan, hilerrikoa. Idazleok golftarrak ez garelako froga hau indartzeko esan dezadan Fito Rodriguez ni bezain hurbil bizi dela, eta Felipe Juaristi berriz gu biok baino askoz ere gertuago, sarreran «Errauztegia» dotore dioen udal-eraikin tximiniadunetik guztiz hurre. Poema hunkigarria sorrarazi zioten batzuetan etxeraino sartzen zaigun labe-usainak eta gurutzeen artean egunero ikusten dugun ke zuriak.

      Juduak sentitzen baikara auzoan.

      Hildakoak erraustearen aurkakoek diotenez, gorpuarekin batera plastikozko mokorrak, balbula koronarioak, merkurioa duten hortzazalak, osagarri kutsakorrak dauzkaten katabutak erretzen dira. Ez dakit zenbaterainoko pozoia sortzen duten elementu hauek sutara botata, baliteke handia izatea. Baina nik bestelako argudioak dauzkat gorpuak erraustearen aurka egoteko, argudio poetikoak, hots, argudiorik zientifikoenak.

      Dachau handi bateko juduak.

      Kare bizian ehortziagatik, gorputz hura torturatu egin zutela adieraziko du handik urteetara esku-hezurrak, hatz mutilatuak.

      Forentseak «suizidatu» egin dela dioen emakumearen gorpuak hil aurretik hortzak apurtu zizkiotela esan lezake gerogarrenean.

      Errausten bagaituzte, ordea, nola erakutsiko dugu erraustegiek berek zizkigutela endekatu gorputzak?

      Geuk ezabatu behar ote ditugu gure hiltzaileen hatzak?

      Joseba Tapiak kantatzen duen bezala «Maitasuna helduko da» noizbait mundura, «Gu gaudelarik lurpean» bai, baina helduko da eta orduan gu guztion gorpuak beharko ditu, autopsia berriak gozo bezain zehatz egiteko: horrela salatu ahal izanen ditugu banan-banan hortzalaria neurozirujaua traumatologiako burua, erran nahi baitut, zaborrez eta zabarrez egunean baino egunean ozarkiago hiltzen gaituen euskal burgesia hutsal, berekoi, hipokrita hau.

      Maitasuna helduko da eta sutara botako ditugu susmoak eta juzku txarrak.

      Milesker dioxina, milesker furanoa... milesker, aliatu taktikook.

(Sutarakoak. Berria, 2004-12-05)

BENEDICTINE

portu aldetik geltokiko burdinbide saila

liburu bateko lerroak iduri

haratago moila transatlantikoa

baskularen eraikin modernista txipiarekin

bagoiekin traktoreekin lokomotorekin

garabiak higidura dotoreetan bodegak husten

baforeak lurrun zurrutak jaurtika pilotuari deika

nahiago hil!

likore fabrikak harrobi aldetik

marie brizard publizitatea paretan lau margoz handi

licorera vasca burdinazko hizki gorriekin

benedictine bere usainarekin

suedia eta norvegiako kontsulatua bere arranoekin

kontsularen alabak masta baino tenteago

medikuarenak bizikletan espaloitik

sardintzar kutxak elizako arrosa-leiho

gartziandiareneko fruta artean

nahiago hil!

baten batek belarrira

bizia zen hiriburuak gainbeheran utzia zuen

ibili samurreko malda hau

gorpuak ere handik gora joaten zituzten hilerrira

gure lagunen baten anaia txipia

gurutze prozesionalarekin

apaiza haren atzetik estola lepoan

misala eta zigarroa esku banatan

musika bandako batzuk metal doinu ilunean

eta ni beherantz trenbide aldeko espaloitik

beste inor ez

benedictineko anis eta limoi usainean xarmaturik

nahiago hil!

ez zen hildakoa izan

hildakoa hila bazen

lantegiko atarira irten ziren

benedictineko emakumeak

gazteenak ez ziren sinatu gurutzea pasatzean

malda hartan bertan azalduko zen lehenago

florentino anaien kamioneta

ur arrasto bat utziz makadamean

odol arrasto bat

gau oroz eginiko krimenaren froga zekarten

kako zorrotz beldurgarri hura gangster pelikula bat

tabernetara banatzeko

izotz blokeak apurtuz garbitzen zutena

nor izan ote zen zergatik niri belarrira

zer baino nahiago

institutuko lanetan hasten nintzen aldiro

atelier mekaniko zaharraren gaineko gela nagusian

lanpararen ondoan

aitak egina benedictine botila bereziarekin

nahiago hil!

baten batek belarrira

nahiago hil!

ez zen hildakoa izan

hildakoa hila bazen

bazen zer edo zer

fuelaz eta kresalaz eta alkoholaz haratago

hiriak gainbehera bultzatutako errepide zati honetan

isileko zer edo zer ozeneko zer edo zer

MOTORRAK HARILKATZEN

ez dut egundo ikusi horrelako atelierrik

esan zidan aitak gure aita zaharrak

zenbat erreminta!

mokorreko ebakuntzatik bere onera etorri zenean

kirofanoaz ari zitzaidan bistan da

hamabi urte bete zituenez geroztik

gisa guztietako lanabesak

baita hurkoa hiltzekoak ere erabilia zen gizona

ikaratu egin zela

ez zuen ulertuko ez nion esan ni ere

kirofanoan ilusioz beterik

osorik osatzeko asmo zintzoenarekin sartu nintzenean

kirofanoa baitzen hura

asindeton & soneto & etopeia apositoak

metonimia & diafora injekzioak

pleonasmoz & epinomez zorroztu zerrak

polisindeton & sinekdoke & anafora bertikal &

alexandrino & epanadiplosia tantaz tantakoak

paranomia & epifrasia & homeoteleutona bisturiak

damoklesen ezpata bana bailiran

(alderaketa kultu ohia, topiko arrunta)

paretetan zintzilik

gure buruetara buruz ikusirik (aliterazio merkea)

ikaratu egin nintzela

ihes egin nuela

eta handik harat ezikasien multzoan bizi izan naizela

bestelako lanbide bateko ofiziale

erreminta gutiren patroi hitzak eskuan hartu ahal izateko

legez kanpo aitor dut

ez titulurik ez titulua eskegitzeko bulegorik

zu bezala, aita

motorrak harilkatzen eremu magnetikoak sortzeko

(metafora egokia, ezta?)

IL POMERIGGIO È TROPPO AZZURRO
E LUNGO PER ME

harrigarriak zarete benetan, ez dakizue kantari!

        —esan omen zien etako bi haietarik batek

gure borroka, aldiz, kantu bat da osorik...

zergatik joan ote ziren trentoraino 1969 urrun hartan?

teologia ikastaroren bat eginak inoiz?

iraultzaren aztarrenak hartzera?

inguru libre bila errefuxiatuen diziplinaz itota?

zer diziplina mota zeukaten baina historiaurrean?

esangura asko eransten ahal zaizkio

kantuaren ohar honi

        —dio renato curciok a viso aperto-n

baina sarritan etorri zait gogora

haien esana urteen poderioan

esangura asko eransten ahal zaizkio

italiar batek ez abesteari

        —diot neure artean

ezagutzekoak izan behar zuten

kantari nahi ez zuten trentoko gazte haiek

nondik brigate rosse izanen zirenen

eta euskaldunen artekoa?

apur dezagun katea? euskal herri nerea

ezin zaitut maite? apezen batek eraman ote zituen

bere peugeot zaharrean? itzuli ote dira? zertara?

zer kantatzen ote dute bidean, bidean badira?

ezer larririk ez

halako malenkonia politiko bat noizean noiz

hitzak gauzen isla zirela uste genuenekoa

hau ez beste orain baten etorkizuna ginenekoa

il treno dei desideri nei miei pensieri all’incontrario va

HITZASPERTUA TXILLARDEGIREKIN

noizbait plaza hau etxe bat izan zen

noizbait etxe horretan txalupagilea bizi zen

noizbait txalupagileak txalupak egiten zituen

noizbait txalupek ibiltzen zuten itsasoa

itsasoa txalupek ibiltzen zuten era berean

ibiltzen zuen txalupak txalupagilea

ibiltzen zuen txalupagileak etxea

eta izan zen etxe bat plaza berri durduzagarri hau

hantxe pausatzen zuten ibilia xaharrek eta umeek

zurez zur osatuz zihoan artelana miresteko

etxe izandako honetan ere pausatuko duten eskulturari

inork jaramonik eginen ez dion era berean edo besterenean

ehun metrora ez urrunago daude uhinak

eta uhinek ibiltzen duten hondartza

baina itsasoa ikusi ezineraino joana da

bere artea beste nonbait hedatzearren

ikusi ezineraino joana bere txalupekin

etxe hura barik geratu da karrika hutsago

zurgina barik geratu da zura inkultuago

itsasoa barik geratu da hondartza areago

txalupa barik geratu da hiria usteago

ZEHAZKA KANTU BAT

langarraren planoa egin behar zuela esan zidan

nolakoak diren zehazleak

mugak neurtu behar zituela langarrarenak

ez dakit zein erakundek eskatuta

langarra, badakik, argitu zidan

errepideetan hainbeste arazo sortzen duen hori

ahosoinua atera nuen sakelatik

eta ahosoinuaren soinura, hots, hots!

langarra sortu zen, badakizue

zehazleek maite dituzten arazobide horietarik bat

eta lagunak, irentsi ninduen barrutasunak

zehatz ezin nezakeeneraino izututa

hankajokoa egin zuen argiaren harian barrena

zeharoko ezintasuna daukat zehatzerako

apirila ez da biribila

ez dakit zenbat balio duen lagun batek

ez dakit nondik joan behar dudan etxera

ezin dut neurtu sukarra termometroan

bihotza ez da bonba bat

nork daki zein den ordu zehatza?

alferrik da kordetasunaren harra

txertatzen badute ere liluran edo auzolotsan

edo asmamenean edo tristezian

tonua goititu gabe jarraituko dugu

langarrak eta biok gure trosta amilkarian

ertzik ez daukan barrutasunak

kode eta koordenada guztiak suntsituko ditu

nota zehatzik ez daukan kantuan

zeharo motza naiz zehatzerako

apirila ez da biribila

ez dakit noraino iristen den gaua

ez dakit zer idatziko dudan hurrengo lerroan

zientziak ezin du lurra eskuan hartu

barrutasuna ez da kutxa bat

miresten ditut zehazleak

musika egiteko aski dute metronomoa

nik ahosoinua behar dut langarra sortzeko

entzun ezazue musikaren azpitik datorren kalapita

itsutu egin ditugu neurgailu guztiak

zehazleen armada urduritu egin da

ezin dute barrutasuna jasan

plaza publikoetan ere arazoak sortu ditu langarrak

mugagabea nagusitu da pragmatikan

eta elkar zehazten hasi dira zehatz

hamazazpi mila topografo garratz

sarrats... sarrats... sarrats... sarrats...

JOSE MANUEL ENEA

etxe apala da baratze txipi bana atze-aurrean

hiru solairu berrogeiko hamarraldian egina hor nonbait

lehen metro biak harrizkoak ditu adreilua da gainerakoa

premia zeukan eta margotu egin dute

teilatuaren jarraipen larua dirudien modako izokinez

xingola horiak leihoen goialdeko inguruan

burdin ziriak hegalaren perimetroan usoak uxatzearren

lan txukuna egin dute errumaniar horiek

horixe esan dugu auzotarrok aldamioa kendu dutenean

ikusgarri ageri du orain etxeak zenbakia lehen ez bezala

haurra eskutik neramala ikusten baninduen

galdera bera egiten zidan sarritan jose manuelek

hiru urte zeuzkala erantzuten nion lau bost

beti geratu izan zitzaidan hizketan

haur hura garai egokian ekarria zela esanez

tristura luze bat izan zela beren bizitza

autobideaz haratagoko baserrietarik egin zioten eraso

faxistekin bat egin nahi zuen kuartelari

koltxoiak leihopeetan babesgarri paratuta

eta larrutik nozitu behar izan zuten gero

zanpaketa gogorra izan zutela auzoan

esaten zidan jose manuelek

nolako lanak nolako bizimodua nolako zahardadea

makulu birekin ibiltzen zen amona lisaren senarrak

baserri hondatua bota eta azken margotu honetaraino

jose manuel enea

letra beltz ikusgarritan ageri izan duen

hiru solairuko lau ataridun etxetxo luzexka

egin zuen gizon jator hark berak

eta etxearen izena ikusi izan dudan aldiro

azaldu zaizkit begi bistara jose manuel bere kontuekin

amona lisa bere talo aurpegiarekin bere diosal gozoarekin

guk eiñan eta iru anaienan eta eguzki alden eta loredin

bizi diren auzotarrak dauzkagu oraino

eta tolareberrin eta aitz-tokin

eta villa gallegon eta ama ikan

postariak ere ez daki zein zenbaki duten etxeok

margotu premia daukate batzuek eta laster dugu jakinen

jose manuel hil delarik

jose manuel enea mututu duten lege berdinean

dituzte mututuko haurrek

ez dezaten karrikan irakurtzen ikas

haurrek ez dezaten galderarik egin

haurrek ez dezaten jakin etxeek ere egiten digutela hitz

eguraldiaz topografiaz lanbideez izadiaz ametsez

aitzinetik pasatzen garenoi

hitzak ate direla ate horietarik irten litekeela

gizon alai bat makulu gainean

edo bere emazte amona lisa

koadrokoa ez, esne-mamikoa

umeei labean egin berritako bizkotxoa eskainka

bizitza gogorra dela

entzuten duten bitartean jan dezaten

barne bana eta bina

dauzkatelako hitz egiten diguten etxeek

POST

kontzeptu bat adierazten dutela

ateek paretek leihoek koloreek

irakurri dut oraintxe Hendaiarako TGVan

—correspondence avec euskotren

départ 21/10 à 14h28 classe 2

voiture 12 place assise 33

—leiho aldea, ibiliaren norantza

zimur utzitako magazinean

eraikinak mintzo ahal direla hitzik gabe, egia da

kontzeptu bi edo hiru edo munstrokeria bat

adierazten ahal digute egunez eta gau argiz

alabaina jabetzaren titulua baino areago da sinadura

—jose manuel enea

etxea den bezalakoa eginarazi

edo albait txukunen

teilatua ematea lortu zuenaren garaitza

gailurreko lizarrak edo dena delakoak

poetaren ereinotz koroak beste balio du

larrutik nozitu behar izan genuen

gogor zanpatu gintuzten esaten badizu

nolako lanak nolako bizimodua nolako zahardadea

sindikatu bertikala erlijio bertikala

arkitektura bertikala

eta jose manuel enea hantxe gure ondoan

—nik eiña adierazten apal eta harro

sailkatu gabeko jakinduria baten emaitza urbanoa

Kubota tankeak ezpondetan makur.

      Komatsu blindatuak erreka zokoetan trebes.

      Liebherr inbasore erraldoiak teilatuez goiti, hezurdura hutseko zentinela tenteak.

      Dena osorik ordea, gerlaren kiskalmenik gabe, bihar estatu zibilizatuek Angolan edo Iranen edo Kuban sortua dela frogatuko diguten bakteria batek pertsonak suntsitu izan balitu bezala. Eta jendeak apalago egiten duela hitz, matxinadaren hotzikara gozoan edo iraultzaren bezperako izuan.

      —Greba da...!

      Greba bat ukan dugu Gipuzkoan, aspaldiko partez.

      Eraikuntzan ibiltzea, nolabait, erakustegian dagoen prostituta izatea da. Guztion begi bistan obratu behar du langileak, eta sortzen ari denaren zelakoa epaitzeko gauzkate sukaldeko axuleiu pitzatu hori aldatzeko gai ez garenok. Erretreta hartutakoek egunero egiten dute itzuliño bat plazan zulatzen ari diren aparkalekuraino, uholdeak areagotu eginen dituztela deritzate guztiek. Karrika nagusia berritzen diharduten langileen garraio zoroak darabiltzate etxekoandreek ahotan saltegian. Ezkerreko auzoak uste du igeltseroek kalapita handia ateratzen dutela beheko solairuko zorua harrotzen, salatu egin behar omen genituzke.

      Eta gero, noizbait, ezustean, elkartasuna zor diogun egitate gordina.

      Dena geldirik eta ekaitz handia omen dakarren isiltasun berezi hori hondeagailu orroz, garabi intziriz eta mailu neumatiko tarratadaz gortu behar genukeen bazterretan. Hustasun horretan, isiltasun horretan, nabarmenagoak egiten zaizkigu lezoi hutsak eta erdizkako eraikinak.

      Grebak museo bihurtzen du hiria.

      Grebak langile xumeen artea erakusten digu.

      Espaloi ondoko putzuari behatuta konturatzen gara egun ez daudela hor palaka aritzen diren arabiarrak, eta orduan ohartzen gara arabiarrak palaka direla aritzen, eta ez hondeagailuak gidatzen.

      Atzo ez bezala, orain ematen digu begian teilatu hartan lotu duten lizar edo ereinotz adarrak, eta geure kautan ugazaba euskaldunaren manuz ote den, edo belaunaldiz belaunaldi gordetako usadioa duten.

      Erlaitza konpontzeko zintzilikatu duten aldamioa hutsik ikusten dugu, eta Uztapideri eta Xalbadorri jarri zieten gai hura datorkigu gogora, bietarik batek hil egin behar du bestea salba dadin, zaudeten aldamioak lur joko baitu bestela...

      Grebak erakusten dizkigu langileak.

      Eta hilabete eta gehiagoan abandonaturiko obrek ikusarazi dizkiguten hamabi mila beharginon izerdiaz, kulturaz eta arriskuaz jabetuta, harro galdetzen ahal dugu zer daukan miresgarri Sixtina Kaperako sabaia goiko aldamioan etzanda pintatu izanak.

      Ez ditu oraindino urte bi artxibo zoko batean aurkitu agiriek frogatu zutela sabaipean etzanda pintatzen zuena ez zela Michelangelo izan, Berto, Bello, Boco, Bondo eta horrelako beste asko baizik, gure egungo grebalariok. Michelangelok daukan miresgarriena ez da ez bere pintura, ez bere eskultura, ez bere arkitektura: ez zituen zabor-kontratuak maite, hamabost, hogei, hogeita hamar urtez gorde zituen aldean enplegatuak; gure enpresariek zimur nola, hala ordaintzen zien hark zabal; erori egiten diren zubiak barik, luzerako artea egiten zuen hark. Horixe dauka miresgarri Michelangelok, kontzientzia zeukan enpresaria izatea. Ez, Buonarroti jauna ez dago Adegin.

      Horregatik ukan dugu greba bat Gipuzkoan, aspaldiko partez.

      Amaitua delarik, lehen bezain ozen egiten du hitz jendeak, ez gozo ez izu.

      Gaurdanik ez zaigu bururatuko Liebherr inbasore erraldoien hezurduran dagoen kabina goi eta mendre hartan langile bat dagoela preso, Kubotek eta Komatsuek lokatza zabaltzen dutela besterik ez dugu komentatuko, aldamioren bat ikusitakoan bertigoa aipatuko dugu, dirutu berrientzat eginiko atebitarteko txalet multzoaren teilatuan lizarra edo ereinotza sumatuta poztu eginen gara geure ohitura jatorrak ez direlako galtzen, kontratistek langileei monjorra ematen dieten ez dakigun arren...

      Itzuliak gara, aspaldiko parteko greba baten ostean, betiko okerrera. Polizia ez dago jadanik patronalaren egoitza zaintzen, egoera normal batean gau eta egun egon behar lukeen moduan.

      Oraingoan ez da posible izan, baina hurrengo greban lortuko dugu, ez dudarik egin. Michelangeloren oniritzia daukagu.

      Loiolako basilika ez da inoiz eraikiko.

(Hurrengo greban. Berria, 2004-VI-22)

NAHI EZ ORDEA

begia mozkor banu

gogoa motz

gibela mardo

alegia

gogoa ez banu

gibelaren ardo

alegia

gogoa burutik banu

begia zeken banu

gogoa zotz

gibela zama

alegia

gibela ez banu

gogoaren lama

alegia

gibela lepotik banu

begia merke banu

gogoa hortz

gibela elder

alegia

gogoa ez banu

gibelaren ezer

alegia

gogoa orpoan banu

begia sorgor banu

gogoa aihotz

gibela sasi

alegia

gibela ez banu

gogoaren gazi

alegia

gibela gibelez banu

begia harri banu

gogoa arrotz

gibela apotz

alegia

gogoa ez banu

gibelaren ahots

alegia

burua banu garunotz

ITSUMENA

artoa soroan behiak larrean

industrialdea errekan

ez dakit zer neukan gogoan

gelditu egin nintzen

txarrantxatik hurre

orduan sortu zitzaidan

euliak behiaren begian bezala

horixe etorri zitzaidan

euliak behiaren begian bezala

txarrantxatik hurre

ebateko zegoen artasorotik

larrearen goialdean

kasu eman nielarik

hausnarrean ari ziren buruei

zenbat aldiz ikusia ote nintzen

behiak larrean etzanda

txarrantxatik hurre

bidekoari beha hausnarka

ez dakit zer neukan gogoan

artean ez ohartzeko

euliak behiaren begian bezala

hori eman zidan ibilaldiak

apunte bat besterik ez

bere horretan utzia geroztik

euliak behiaren begian bezala

garatu ahal izan ez dudan

gogoetaren baten zati

euliak behiaren begian bezala

ez dakit inon irakurria

edo inori entzuna ote nuen

dakidan bakarra da

gelditu egin nintzela

orain paper honetan bezala

txarrantxatik hurre

euliak behiaren begian bezala

ALMIRANTEAREN ITZAL LUZEA

injustiziaren bat komentatuko genuen

beste bat

okendoren estatuaren ondotik pasatzerakoan

aspaldiko kontua da ikasleak ginen eta sentiberak

gazteak ginen ikasle baino lehen

injustiziaren bat komentatuko genuen

zer bestela

hemen eta edonon

halako amorruak hartu zuen laguna

ostikoz jo baitzuen hementxe uso bat

uso bat ostikoz

gazteak ginen eta sentiberak

poetak ginen gazte baino lehen

hamar metro urrunago jausi zen udal panpina

dantzari baldar

almirantearen itzal luzearen hobian

horixe akordura hemendik pasatzen naizen aldiro

aspaldiko kontua dela

gutiago amorratzen garela orain

injustiziak gero eta handiagoak diren arren

usoak adibidez, usoak munduko enparantzetan

usoak historia panpinatzen

eta orain poetek ez dakitela zer egin oinekin

TOLOSA

hor dator naro garona

malenkonia sakona

zeinen gerizpe eztia zaidan

carriera zaharrona

capitoleko arkupe

egunonak musutruke

kafea hotza solasa bero

artistek bilera dute

ez badira bizikletan

gazteak pozik hizketan

mundu hobe bat sortu beharrez

beti elkar heziketan

saint serninen gaur feria

asteroko lanteria

liburu jantzi gazta odolki

laketzeko bezeria

arnaud-bernard larrainean

zabor kartoien gainean

dolce&gabanna luxury uhalak

laurdenaren ordainean

oc berbak noiz du uztaro

esperoan da luzaro

ô mon païs hasperen eginik

paristarra da nougaro

azalak zor du mamia

hau ez da okzitania

felibre jaunen lore jokoek

urri zuten legamia

trobador eta trobairitz

ai erdi aroan banintz

haien kantua ikasi eta

koplatzearren zenbait hitz

zabaldegiak ipuru

haxeleemen inguru

zalantza egin lezake batek

tolosa den hiriburu

zentrotik urrun zitea

ardura beltz albistea

berezkoa du bazterkeriak

noiztenka sua piztea

hiru mila ukamilo

arte sozio eta filo

faketako ikasleak gogor

askatzen bost korapilo

anarkismoa lubaki

gizon xaharrok temati

urtetxo batzuk kendu ezkero

lirateke berriz maki

adreilu hiri arrosa

tolosak hala du hotsa

askatasuna gaintzat hartzeko

hemen ez da inor lotsa

ILARGIAREN ALDE

ilargi betea zertaz betea

nekatu egin nintzen

zergatik izan behar dituk porrot pertsonalak

ugertzen diren iraultza guztiak?

jesarri egin nintzen

neure buruarekin bat egin nezala behingoz

neukan oihuka karrika

oroitzen hasi nintzen

horrela jo nuen

ilargiaren alde iluna

ilargi betea zertaz betea

aspertu egin nintzen

bai noski zuhurrago biziko ginateke

adagioaren gisako gauzak asmatu izan ez balira

altxatu egin nintzen

non nintzen ez baneki lez

ahosoinuaren hotsa iritsi zitzaidan lanbroan barrena

pentsatzen jarri nintzen

horrela jo nuen

ilargiaren alde iluna

ilargi betea zertaz betea

nardatu egin nintzen

hein batean, pentsatu nuen

bat ez da inoiz bedera inor ez liteke izan norbera

ibili egin nintzen

errainu diskretu baten antzera

florentziarik ez dakien neoligarkiaren piramideetan

galdu egin nintzen

horrela jo nuen

ilargiaren alde iluna

ilargi betea zertaz betea

beldurtu egin nintzen

munduaren azkena berriz geroratzea

erabaki zutela entzun nuen saihetsean

itzuli egin nintzen

sumindu egin nintzen

suminduran heldu zen nintzenaren oroia

alkandoratik noizbait eten zitzaidan ezpel zuriko botoia

bat ezin egin batean leiala eta etoia

horrela jo nuen

ilargiaren alde iluna

ilargi betea zauriz betea

troxetan bildutako buru errea

horrela jo nuen

ilargiaren alde iluna

ilargiaren alde iluna

lurra da

lurra, teleskopioz babesten dugun beldurra

GOLGOTA

horrela ibili naiz, ama

eskua bete iltze oker akastu herdoildu

ukabilean tinko bildurik

elizako atea jo dut banoki

ukabilarekin bitan hirutan

hauek ez dira laneko orduak

jainkoak ere komenioa dauka sinatua

bere patronalarekin

menturaz beilategian zure gorpuaren gainean

eduki nahi izanen zenukeen

oheburuko paretatik jaitsita astero

distira ateratzen zenion

letoizko kristo hura

kristo gurutziltzatua bai kendu dut

oraino aditzera ematen duten zure begien goibela

ikus ez dezan bere buru makurtutik

ikus ez dezan zure aurpegi hilduratua

noizbait kendu ahal izan dut

eta azken gurutzearen azken iltzea kendu dut

zure gelako pareta tormentatutik

kristo masosadiko horren zigilu higuina

eta ez didazu haserre egin ahal izan, ama

lasai abiatu naiz gero

elizara joan naiz

esku barruan daramadana bere museoan uzteko

eta alferrik jo dut itxia dago

zabal ezak eskua esan dit fakirrak

eta eskua ez da zabaldu

ez dituk tresna onak esan dit hala ere

inor ez liteke bizi horien gainean

zer edo zer egin beharra daukak

esan dit bere turbante dotoretik despedidan

eskua moztu nahiko diate

froga horiek nola bildu dituan jakiten badute

bertan geratu dira gurutzeari atxikiak

etxeko paretetan zeneuzkan gurutzeetako kristo guztiak

esku-hanketako iltzeak kendutakoan

zein bere gurutzean dira geratu

ez odol tantarik ez esker onik

urratu berrien eske

gero hondarkindegi selektibora eramanen dudan

zur gisu letoi brontzezko metatxo eklektikoa konposatuz

naramanak naramala

erauzi ahal izan ditut bederenik

etzan izan ninduzun zorrozkeria horiek

begien argia xurgatzen zizuten herdoil horiek

ARTOLA BULEBARREAN

nik hi ikusten haut ordea esan dit

noiztik elkar ikusi gabe esan diodanean

dotore azaltzen naizela egunkarietan

zer daukadan orain esku artean

ez haiz batere aldatu hi bai

hemen bizi den galdetu diot azkenik

hitzaldi batera datorrela

aitortu dit artolak irribarrez

klaseen artekoan eta ondokoan

neska batzuekin biltzen ginen

tren txikiko geltokian

ogitartekoak jan bitartean

atertu gabe hitz eginez

bera zen lotsatiena

ez zen ongi moldatzen erdaraz

baina mago bat zen

eskuak sakeletarik ateratzen zituen bakanetan

triku txiki bat adibidez

artolak triku txiki bat dauka eskuan!

egin du oihu maitanek alai

eta artolarengana batuta

gaztainoskol zabaldu bat ikusi dugu

eta mutiloi begietara artolak

zuek ba al dakizue zer den morkotsa

morkotsa zer den ba al dakizue?

edo kakalardoa adibidez

neskak izutuarena egiten

kolkotik behera sartuko dien

eta artola geldirik

neskak berriz hurbildu arte

orduan putz egin dio

kakalardoa hankaz gora geratu da

urdin zoragarria dauka iztertxokoetan

azalaren beltz distiratsuaren gainean

hori zu zara, biluzik

artolak maritereri

askeroso! esan du neskak

gezurra zen, zoragarria zen

maritere biluzik artolaren eskuan

orduan ez zuen biluzik esan

larrugorritan esan zuen artolak

baina orain

biluzik esanen lukeela uste dut

pentsatu behar izan gabe solasten da

zekienetik ikasitakora

poz handia hartu dut

karrika eraikitzen ari baserritarra

arkitektura ikasi zuen

kontratista izateko jaioak

baina literatura du maite

ez omen da inkonpatiblea

beha ezak hau esan dit

behi gorotzik ez espaloietan

zakurrek zaunkarik ez

zuhaitzak garaiz kimatuak

azelgak begonien ondoan

zer uste dute hauek!

guk badakigu goialde horietan

hogeigarren solairuaren gaineko hartan ere

belarra hazi dela teilen artean

eskua tinkatu diogu elkarri

afariren bat antolatu behar dugula

edo antzekorik aipatzeke

despeditu gara hurrena arte

hurren bat egon behar duelakoan

HABIA

haziren batetik sortuko zen noski

azal erko adar oker

entziklopedia botanikak ez dio sarrerarik eman

landare berezia da inondik ere

begiramenez kimatzen dut

osasuntsu nahi nuke beti

su egur ona egiten du

inor edo beste izutzeko erre indarrekoa

alegeragoa ageri da mendebalak zafratu ostean

zenbait kanturen akordua gordetzen du altzoan

zainak luze eta enborra malgu

susmoa hartua nago ez dudala zurruntzen ikusiko

aski du eguzki printzarik lotsorrena

izerdia irakiten jartzeko

komeni baino goizago loratzen da

ondikotz

hotzaldi atzeratuek zapuztu egiten dute beti

euriaren zarpaila

jausitako petaloak hondatzen

emanen du fruiturik halako batean

gerizpe gozoa

azalean marka ugari

geziak zauritutako bihotzik ere bai

ez da hosto iraunkorrekoa

urtero berritzen da

eta halaz ere

eta halaz guztiz ere

badauzka orritxo egoskor batzuk

korronte artistiko bortitzenek ezin eraitsiak

landare arrunta da oso baina

ez da lerratzen ez da lerrotzen baditu bere zerak

PARKE BATEAN

horra francoren zakurrak

ez ordea belauniko

horra francoren zakurrak

barne beltzeko lapurrak

jauregian atariko

horra francoren zakurrak

amak miaztu gabeak

horra francoren zakurrak

gorrotoz heze muturrak

maite zituen jabeak

horra francoren zakurrak

atzapar eta letagin

horra francoren zakurrak

ez dira kontu apurrak

gordin daukat zenbait samin

horra francoren zakurrak

esana zorrotz beteak

horra francoren zakurrak

tenteak eta makurrak

makurrak eta tenteak

horra francoren zakurrak

bestela ikasten zaunka

horra francoren zakurrak

lan isileko maltzurrak

bidezko guztien aurka

horra francoren zakurrak

aroen gain lizunen gain

horra francoren zakurrak

ez dira zakur uzkurrak

agindu baten daude zain

horra francoren zakurrak

gure zantzua usnaka

horra francoren zakurrak

gose luzeko ñapurrak

gibel minduok urraka

horra francoren zakurrak

beti lotu beti eten

horra francoren zakurrak

zer hotzikara samurrak

parke batean aieten

          *   *   *

horra beltxarga uretan

hezur bakearen zati

horra beltxarga uretan

karez apaindu lumetan

ez dakienak zer daki

horra beltxarga uretan

horra edertasun hutsa

horra beltxarga uretan

horra ni neu maluretan

francoren zakurren putza

Arbola zutik geratu zen. Ez zuten arbola suntsitu, inguru guztia suntsitu zuten haiek. Eta mundu zintzoak errazago irents zezan arbolatarrak berak izan zirela suntsitzaile, arbolaren ondoko Junta Etxea ere zutik utzi zuten, eskuliburu eta entziklopedia guztietan euskal herritarrontzat sakratua omen zen hura, libreak omen gineneko tenplo zibila.

      Mapa onak zeuzkaten Heinkel 111 eta Junker 52ko pilotuek. Euskaldunek nahi zuten askatasunaren ikurra salbatu zen hondamenditik. Faxismoari aurka egiten zion herriaren ikurra errespetatu zuen faxismoak. Espainia beltzenari gorrotagarriena zitzaion huraxe utzi zuten bizirik. Ez zen halabeharra, Gernikaren bonbaketa era planifikatuan egin zen: familia faxisten etxeekin batera, egun hartan itzal ematen ahal zuten paretak Junta Etxearenak ziren. Ez zioten su eman Arbolari. Ez zuten suntsitu, beste suntsimendu baterako behar zutelako. Espainiak behar gintuen.

      Zinez suntsitu, berreraiki zigutenean suntsitu zuten Gernika: ez gintuzten utzi geure hondakin ketuen artean erdi hilik, ezin izan genuen zerotik berriro hasi, hegazkinen hondotik harginak igorri zizkiguten. Etsaiak hondatua, etsaiak jaso zigun. Erraustu zutena berritu ziguten ostera, erraustu gabe utzi zigutenarekin batera.

      Gerraondo bat inposatu zitzaigun, beren legera baketu gintuzten, gure ikur nagusia eta guzti jaso ziguten ostera Gernika, amets egin ez genezan inoiz libre izan ginela, han bertan baikeneukan askatasunaren landarea. Arbola Santua eta guzti egin zigutenez, perbersoa izan zen berreraikuntza. Arbola hura ez zen jadanik sakratua. Arbola barkatua zen. Gure mitoa errespetatuz, mitorik gabe utzi gintuzten. Heriotzaren zigorraren duin ez litzatekeen kriminal mesprezatuaren antzera, gure mito apalak ez zuen behar adina indar izan etsaiak erraustu behar izan zezan.

      Eta gure derrotaren protagonista gu ez ginela ohar gintezen baino lehen, koadro bat egin zuen hogeigarren mendeak eman duen artistarik iraultzaileenak. Man Rayk bere filmeari bezala, euskarazko izena ezarri zion, eta euskaldunok uste izan genuen gutaz ari zela. Man Rayk surrealismoa egin zuen sagarrekin, torlojuekin eta gure hizkuntzarekin. Picassok espainiartasuna egin zuen postkubismoz jantzitako gure suntsimenduarekin. Koadro hartan Espainiari berreskuratu zion Euskal Herria, koadro hark bilakatzen zuen gure hondamena Espainiaren patrimonio. Guk, ordea, buruz ikasi genuen, paretetan kopiatu, klandestinitatean inprimatu, marko garestitan ezarri, bulegotan eskegi, omenalditan oparitu, pirograbatuan errepikatu, harrian zizelkatu, paper matxen moldatu...

      Francoren oposizioak esaten zigun nolakoa izan behar zuen gure arteak, eta guk sinetsi egin genuen unibertsaltasuna ematen zigula: koloreztatu genion txori bat orratz moduan erabiltzeko, kendu genion zaldi burua irrintzi egin zezan, literaturaren iduri egin genuen paper bildua eusten duen eskua... eta oraindik orain kriseilua ezarri dugu gure presoen senideen erakundearen ikusgarri. Guk geuk ikonografia bat sortu izan ez bagenu bezala, edo gure artistek sortutakoa aintzakotzat hartzekoa ez balitz bezala. Harginen ondotik artistak eskaini dizkigu Espainiak. Heinkel 111 eta Junker 52en lanaren ondoren Heinkel 51ek metrailatu gintuzten ihes gindoazenok.

      Esaten ahal dugu gure historia hurbilaren une larrienetako batean gurea izan zela Picassoren koadroa. New Yorken zegoelarik, sobera unibertsala zelarik, sartzen ahal ginen geu ere haren jabeen artean. Gure patrimonio moralaren zatia zen, nolabait ere. Baina Espainiak demokratikotasunaren estatusa lortu duen heinean gero eta ez-gureagoa bilakatu da. Espainiako espainiarrek Picasso maitatzeko eskubidea eskuratu dute.

      Espainian daude espainiar guztiak egun, Espainiak ez du exiliorik. Berea dute oso orain inoiz apur bat gurea izan zen irudia. Eta menturaz utziko digute Bilbon erakuts dezagun aldi batez. Nora ez dakizunean, izuak zoratu zaituenean, bonbek eginiko zuloetan egiten duzu jauzi ustez eta babestuko zaituzten. Iduri luke Guernica ez dela Picassok Francori eginiko opari bat besterik.

      Horrela jarraitzen du gure suntsimenduak.

(Gernikaren zinezko suntsimendua.
Argia, 1997-VI-15)

TREN ORDUTEGIA

arratsaldeko seiak eta laurdenetan

esku artekoa bertan utzita

leihora hurbiltzen naiz egunero

gure atzeko etxadiaren lorategiko magnolian

magrebeko gazteen solasak bezain entzungarri

txirulatzen duen birigarroaren kantua entzuteko

          dirección general

                     del

instituto geográfico y estadístico

trenaren apeaderoan dira biltzen

solas egiten dute erre egiten dute denek egiten dute

tu gure zementuzko zoru aratzera

udaltzainak noiz azalduko egoten dira

gure errua egiten duzue beti esan ahal izateko

larrialdiko gaztelaniaz harroxko

arratsaldeko seiak eta laurden magnoliaren bat

edo lorategiko beste edozein zuhaitz

birigarro arra kantari

lehengusua kartzelan neskak urrun tabakoa garesti

lur hau, horrelaxe, lur hau

gustatzen ez bazaizu badakizu zer egin

udaltzain gazteak harroaldiko gaztelaniaz tu

edozein tren apeaderotan magrebeko gazteei begitartera

altura sobre el nivel medio

                del

mediterráneo en alicante

              6’3 m

emanaldi bakoitza egiten zait berezia

hogeita gehiago doinu sumatu dizkiot

melodia edozein armoniatan abandonatuta

haizatzen da koadroaren bukolikotasuna hautsiz

ez, ez du emearen deira egiten alde

lerro lardastuak abandonatuz

leihoan azaltzen den zelatariak adierazten dio

lorategiko zuhaitza delikatuegia dela birigarroentzat

AUSAZ EGUZKIAK

euria egin zuen ostera

eta hitz batzuk eskatu zizkidaten

poztu egin nintzen

nire hitzak leku publikoa merezirik

idatzi egin nuen

euria egin zuen ostera

eta hitz batzuk eskatu zizkidaten

aurrekoan idatzia nintzenez

erraz eginen nuela usteko zuten

idatzi egin nuen

euria egin zuen ostera

eta hitz batzuk eskatu zizkidaten

euria nire liburuetako gaia bihurtua zen arren

hartarako hitzak nahi zituzten noski, berariazkoak

idatzi egin nuen

eguzkia proxeneta bat zaidalako

euria egin zuen ostera

eta hitz batzuk eskatu zizkidaten

hala zuen izena kantari gazte batek

nire testuekin

egin berria zuen abesti ezagunak, euria

horretarik atera nuen testu hura ez zela ona

bestelako hitzak behar zituela jendeak

ez goiz eta berandu ahotan zeukaten kantuarenak

idatzi egin nuen

etxeko itoginek eztanda hotsak ateratzen zituztela

euria egin zuen ostera

eta hitz batzuk eskatu zizkidaten

pikutara bidaltzeko gogoak hartu ninduen

musikaren soberak gortu zuen beethoven

baina idatzi egin nuen

alderatze hark —gezurra izateaz beste— ahalkez urtuta:

euriaren soberak gintuen ekarriak egoera hartara

atertu egin zuen

urpetik azaldu ziren plazak zubiak karrikak itotakoak

eta sinadura eskatu zidaten

beste askorena ageri zuen idatzi baten azpirako

ez, ez naiz bizi euriaren zain

alkandora zabal bularra ile

urrezko kateak erakusten dituen

proxeneta zait eguzkia

baina ez naiz bizi euriaren zain

bustiak bestelako distira dauka orain

eta nork daki, ausaz eguzkiak ez gaitu inoiz bustiko

DONOSTIA

gortearen udaleku

hiritasuna debeku

kupido motzen joek daukate

sebastian zerutik gertu

erreginaren hondartza

garbia eta apatza

noiz hankapeko noiz eskupeko

alaiki easok dantza

hodei beltzetan durunda

bentazikinen sutunpa

bilintx hil dute bilintx hil dute

leihorik leiho entzun da

hareazko jauregiak

maite ditu haurreriak

herria hitza ama arbola

barrutasun geuregiak

haizeak dakar hazia

haizeak dakar gazia

haizeak zakar ekarri zuen

larrazabalgo ikasia

errekaldean lizarra

hari begira izarra

bere burua eskuratzea

euskaldunaren liskarra

hondar zuriz lau gabarra

urki zuriz bulebarra

sekretak denoi pausoak hartzen

iluna ilunabarra

martuteneren mospela

kaletik urrun orbela

gaiztoak diren onenek nonbait

etorri behar hobera

arkitektura idorrak

ezain bezain ezilkorrak

plano guztien gainetik zuzen

lurrezko bidezidorrak

perla polit biribila

dendarien hiri hila

ederrera iritsi ezin den

guztiaren faksimila

izar zaharrak ortzean

bakoitza bere bostean

hiriak hiri izaten dira

nortasun bat adostean

hondartza beti ospean

berririk ez donostean

madril txikia pozik bizi da

postal txatxuen ostean

amarako barrikada

pariseko karrika da

gau edo egun hots egizue

zatarron beharrik bada

MAITAZORO

larrian edo gezurrean etortzen banaiz

bera dut gerizpea

burua neke mututu banaiz

bera dut askatu nauen berba

gozo zoro maitasoro

ezpain erreok hezetu dituen iruntza

zakurraren salara bidali izan dudan arren

pazientziaz milikatu ditu

ezagutzen ez nituen neure bazterñoak

xuxurlaz eta txilioz egina da

gozo zoro maitasoro

lotzen gaituen estekaren zuntza

atsegintasunik eman ez diodanean ere

larrutan besterik egin ez diodanean ere

ordainik gabe eskaini izan dit

hil ala biziko jokoan

gozo zoro maitasoro

bere biluzi beroaren oturuntza

jelostu plantak egin izan dizkit

berba hezeak asmatuz esaldi zentzubeteak

hanpatu egiten nau

niretzat hiltzen eta pizten da guztiz

gozo zoro maitasoro

aldiari leialeko huntza

oinarrizko legeak zehartuz

zorrotzeneko arauak apurtuz

ohikotasun jatorrak baztertuz

gozo zoro maitasoro

bihurtu izan du bide

trabatzen ninduen iluntza

jakinaren gainean ez banengo bezala

eman izan didate beraren berri

patux arlote motz axola zait bost

hazi egiten nau gainez eragiten

zenbatenaz lokatzago dut hanbatenaz aratzago

bere kausaren gerlaria naiz bera da

gozo zoro maitasoro

eraiki nauen ororen funtsa

maitemindua bi mila urte

hiru mila urte eduki dut maitemindua

arte guztiak ikasten sortuko nintzenerako

limurtasun guztiak nire egarrira isurtzeko irritsean

iraun du bost mila urte zain

gozo zoro maitasoro

haragian haragi odolean odol da

gogait eragiteraino neure

hizkuntza

HAUTAKRITIKA BATERAKO
ZIRRIBORROA

izan ninteke larru latzeko lanbroa

izan ninteke labe hotzeko eguzkia

izan ninteke tristuran sartutako meatzaria

izan ninteke ahoa salduko ez duen prostituta

izan ninteke belearen mokorako kondarra

izan ninteke errurik ez daukan aitzakia

izan ninteke nire amak balekiko umezurtza

izan ninteke eskubiderik gabeko zoriontsua

izan ninteke apaingarrizko eztula

izan ninteke bietarik uztartzen ez den idia

izan ninteke lo galduko nagia

izan ninteke balezakeen elbarria

izan ninteke hanka bat saldutako bidekoa

izan ninteke bere neurriak hartzen ez dakien zurgina

izan ninteke ateri nahi ez lukeen bustia

izan ninteke goragoko gogorik ez daukan narrastia

izan ninteke behiek zer hausnartzen duten

                    ez dakien harakina

izan ninteke zertara behartuko duzuen

                    badakien managaitza

izan ninteke besterik behar ez duen eskekoa

izan ninteke eskeko herritarra

                    izan nahi ez duen herritarra

izan ninteke erretzen ez duen ikazkina

izan ninteke uso pausoko gerlaria

izan ninteke handiagokoak ahantzitako zartatua

izan ninteke zer esanik ez dagoenean

                    isiltzen ez dakien marmarra

izan ninteke hilobira kexatu gabe ezin duen ilintia

izan ninteke irratiak itzalitako musikaria

izan ninteke gurasoak alderdikoak ez zituen bizkaitarra

izan ninteke ardoa ematurik

                    zauria sendatzen ez zaion oinazea

izan ninteke oinperatuak erruki dituen internauta

izan ninteke errukiak min ematen duela

                    ikasia den burdina

izan ninteke perla baino perla barruko

                    hondarra izan nahi duen alea

izan ninteke harri honek hartan edo hontan

                    iraun dezan nahi ez duen olerkaria

izan ninteke aljeriarrari ez dela frantsesa

                    esaten dion inozoa

izan ninteke sahararrari bera ere sahararra dela

                    esaten dion sahatsa

izan ninteke irlandarra izan nahi ez lukeen abertzalea

izan ninteke

izan ninteke

izan ninteke hegan urgun dagien ameslaria

izan ninteke urrun bizi den etxekoia

izan ninteke erraz apurtzeko atalaga

izan ninteke iraultzailea izateko txipiegia den burgesa

izan ninteke musutrukeko maitalea

izan ninteke auzolotsa izaten duen auzotarra

izan ninteke pankarta ostean harrotzen ez den sumindua

izan ninteke kontzientzia onek ahanzten duten zera

izan ninteke ordu txikietako baikorra

izan ninteke enbor gainetik jaitsi nahi ez duen garaitua

izan ninteke bere hizkuntza maite duen totela

izan ninteke hotzarena kendu behar zaion igarlea

izan ninteke argia pizturik uzten duen eztabaidazalea

izan ninteke ohea irakurtzeko ere behar duen ezjakina

izan ninteke su oneko albistea

izan ninteke zure onera etorritako okerra

izan ninteke ikasi nahi ez duena dakien makilatua

izan ninteke gazitarako balio ez duen haragia

izan ninteke egun argitan galdutako sonanbulua

izan ninteke egunean eguneko zergaduna

izan ninteke egunero erortzen den mozorroa

izan ninteke beti ez dela egun izanen uste duen ezkorra

izan ninteke ikusi ala ez ikusiko kea

izan ninteke eguzkia noraezeko zapia

izan ninteke ametsetan lo hartzen ez duen liluratua

izan ninteke hankak zuritu gabeko iheslaria

izan ninteke aberastasun bakarra daukan konformista

izan ninteke new yorken izan ez den mundutarra

izan ninteke sakelan atlas bat daraman baserritarra

izan ninteke zaindu hadi esanen ez duen adiskidea

izan ninteke izarrak baino hondarrak

                    ugariagoak direla uste duen idealista

izan ninteke bihotzak irteerak badituela

                    uste duen mindua

izan ninteke linterna matxuratuak maite dituen filosofoa

izan ninteke dena suntsitutakoan zer edo zer

                    azalduko dela uste duen zomorroa

izan ninteke

izan ninteke

izan ninteke ganbarara igo gabeko teilagina

izan ninteke bidezkoa oteko bitartekaria

izan ninteke ote arteko sasia

izan ninteke loreek larrututako laharra

izan ninteke bere neurriko zapata behar duen oinezkoa

izan ninteke tu egiten duen guztia

                    karkaxa ez duen malderra

izan ninteke urkaberako balio ez duen haizea

izan ninteke burua geroko lepotik daukan salatua

izan ninteke ospel bereko zigortua

izan ninteke aldez aurretiko ezkerrekoa

izan ninteke euriari zein hodeitarik

                    galdetzen ez dion bertakoa

izan ninteke apatridaren aberriko hauteslea

izan ninteke sardea satsetik atera ezinik ari den teorikoa

izan ninteke paperik behar ez duen hitza

izan ninteke ipuinez bete zuten kalabaza

izan ninteke isiltzen dudan zerbait

izan ninteke epelean hoztutako gizonezkoa

izan ninteke urrea urruneko bilatzailea

izan ninteke odola ultzeratik doakion emailea

izan ninteke erromako zubitik doan itzaina

izan ninteke vietnamita bat

                    ohean gordea daukan mutilzaharra

izan ninteke lehenik egin eta gero

                    ezpentsatu egiten duen zuhurra

izan ninteke kolkoa bete asuneko sendalaria

izan ninteke jo beharreko atean

                    ikaratu egiten den mezularia

izan ninteke laurdenak oso dituen zatikatua

izan ninteke breizen breiztarrak nagusi

                    kantatzen duen marrantatua

izan ninteke inoren muina

                    hurrupatu nahi ez duen iritziduna

izan ninteke izotz ondoko eguzkia ahula zaion izerditua

izan ninteke izerdia sekretuz betea dela

                    entzun duen forjaria

izan ninteke haizeari oldartzen zaion hostoa

izan ninteke bere malenkoniaren gauza badakien sentibera

izan ninteke bere ahotik jan behar duen mutua

izan ninteke halabeharrak huts egindakoa

izan ninteke saihetseko elorria ezin kenduko hedonista

izan ninteke askoren antzeko berezia

izan ninteke

izan ninteke

izan ninteke euliak ostiko emandako usteduna

izan ninteke egiak sinesten ez dituen galdetzailea

izan ninteke beste belarritik jalgitako esana

izan ninteke hitzak galdutako leiala

izan ninteke gatz erdiko kamikazea

izan ninteke bere bizitza aldatu ezinik

                    gizartea aldatu nahi lukeen hilotza

izan ninteke uhartez uharteko uhina

izan ninteke komunztadura arazo hau

                    demokraziak ekarri dion gramatikaria

izan ninteke ontzia betea delako edatailea

izan ninteke lantegietako esklaboekin batera

                    jaikiko den bulegaria

izan ninteke ibaietara nahi ez duen ontzia

izan ninteke bere mugatasunean

                    zorioneko bizi den anonimoa

izan ninteke basoa itsaso eta itsasoa baso

                    bihurtuko dela oroitzen den irakurlea

izan ninteke hamaika euskal herrietarik zein den

                    zinezkoa ez dakien antropologoa

izan ninteke non bizi den esan ezin duen maizterra

izan ninteke ozarrez nahasiko arrazoia

izan ninteke ausiki egiten ez dakien auzikaria

izan ninteke kendutakoan mina daukan harrobia

izan ninteke borroka bat galduta gerra osoa

                    galtzen hasten dela uste duen sindikalista

izan ninteke gustuko ordokirik ez daukan ibiltaria

izan ninteke harriak bakean uzteko eskubidea daukala

                    esaten dizuen legeostekoa

izan ninteke motzondoa moztera ez datorren azkarra

izan ninteke makurra makurtuko ez duen motela

izan ninteke dena gezurreko kontalaria

izan ninteke gazterik zahartu ez zuten hezia

izan ninteke isilik dakien eta hizketan dakien lekukoa

izan ninteke aldi galduak ardura ez dion presatua

izan ninteke larrua oso ez daukan heldua

izan ninteke amak musu kopetan emandako haurra

izan ninteke behaztopatzen ez duen harria

izan ninteke lur santurik aitortzen ez duen erromesa

izan ninteke artean onik ezineko dohakabea

izan ninteke etorkizunak bidea ez dakiela

                    dakien kantoniera

izan ninteke kamera geldoan ikusi nuen

                    besarkada hartako etxeratua

izan ninteke oiloluma eskuan hartuko ez duen idazlea

izan ninteke

izan ninteke

izan ninteke igitaia garitan probatzen ez duen jornalaria

izan ninteke bidebieta eta ategorrieta artean

                    ibilitako zalantzatia

izan ninteke arrapostu askoren galdera asmatzeko

                    gauza ez den entzulea

izan ninteke loreak ardia jan lezakeela

                    jan lezakeen printzea

izan ninteke oraingoan hautsi eta

                    hurrengoan jausiko den hauskorra

izan ninteke otoitza baino ortotsa nahiago duen abadea

izan ninteke galduz iristen den mandataria

izan ninteke sortu bako uretan bustitako gabarraria

izan ninteke ukabilak sakeletan gordetzen dituen

                    mendekatzailea

izan ninteke ezinik badaukan eskuduna

izan ninteke harramazka egiten duen portzelanazko katua

izan ninteke zurian beltzeko petrala

izan ninteke harian ezagun den zauria

izan ninteke azpikontratako garuna

izan ninteke iturengo arrotza

izan ninteke bere gaiztotik aterako ez duzuen onbera

izan ninteke eskaileretan behera

                    itsasora iritsi den menditarra

izan ninteke taupadak pausoekin

                    batera doazkion abokatua

izan ninteke orbela trena geldiarazten ikusi duen gidaria

izan ninteke urak eramandako hitzak

                    aterpetzen dituen errota

izan ninteke dantzan ez dakien zuberotarra

izan ninteke lanari lotua

                    gauaren sorgina luzatzen duen zulatzailea

izan ninteke zozo batek kantari jartzen duen zozoa

izan ninteke harrizkoa ez den orri bateko izena

izan ninteke auzoko ezkila ere entzuten duen bakartia

izan ninteke berriz damutuko zaidan asaldatua

izan ninteke esaten duena guztiz sinesten ez duen egiatia

izan ninteke leihotik euromisilak

                    festan ikusten dituen beduinoa

izan ninteke hodeietaraino hazitako

                    zuhaitzik ikusi ez duen basozaina

izan ninteke jator askoa edo harjoa

izan ninteke bezperako ogia ere jaten duen soldatapekoa

izan ninteke zer emana ematen duen behartsua

izan ninteke onenak emanen ez dituen doilorra

izan ninteke prentsako argazkitan bakarrik

                    azaldutako askoren laguna

izan ninteke

izan ninteke

izan ninteke ikusi batean ikusten ez den nabarmena

izan ninteke oraingoak oraingo pazientziaduna

izan ninteke ogirik ezean artorik nahi ez duen posibilista

izan ninteke gose grebarik egin gabeko morroilopekoa

izan ninteke txoroen atsegineko maisua

izan ninteke kea garra baino

                    gorago nahi ez lukeen harroa

izan ninteke aditz guztiak jokatzen ez dituen alfabetatua

izan ninteke hemen ez banengoko hauxe bera

izan ninteke dena baino denagoa den zatia

izan ninteke uhinen araberakoa nahi ez duen hondartza

izan ninteke itsura hobekoa

izan ninteke dekoratua hobetu nahi izan duen xaloa

izan ninteke zakurraren putza esaten duen hiritarra

izan ninteke heste laburreko jatuna

izan ninteke zerutiarrak ez diren

                    gorputzak maite dituen metafisikoa

izan ninteke bere aburuarekin

                    zakarrizketan diharduen haizea

izan ninteke gauza ez izateko gauza

izan ninteke babak eltzean sartzen dituen ergela

izan ninteke zaborretan bilatzen duen kimikari lirikoa

izan ninteke politikari irtenbideren bat

                    bilatzen dion zaborketaria

izan ninteke ez bururik ez buztinik daukan ikustekoa

izan ninteke buru bat eskas duen lepoa

izan ninteke preziorik gabeko ondasunen tratularia

izan ninteke mirua zuritzen duen ekonomialaria

izan ninteke hitzak janzteko ez dagoen kritikaria

izan ninteke ezbeharrean sortutakoa

izan ninteke behakoa beste nonbait daukan zelataria

izan ninteke zer ikusia egiten duen ezaguna

izan ninteke gibela behar duen aurrerazalea

izan ninteke balantza aldera erortzen ez den egoskorra

izan ninteke uzten didazuenerainoko zabala

izan ninteke ahal duen neurriko adostezina

izan ninteke besterik ez dakielako halakoxea

izan ninteke ni hau edo hura naiz

                    esaten ausartzen ez den poeta

izan ninteke barrugorritan egindako aitortza

ez daukat beste aukerarik

izan nintekeen hauteslea naiz

MIKEL LABOA KARRIKA

xume leun mehe dira hitzak

ahoaren gitarran

zainak dardaran jarri dituzte baina

zainak eta harraskako eltzea

eta arasako motrailua eta lanpara guztiak

kantu sotil bat besterik ez

labea plantxa kafetera izozkailua

baxera garbitzekoa

hiru irratiak telebista bera

dardaran

ikaran

sutan

hasi dira urtzen

telebista bera eta uraren kanila guztiak

ateen altzairuzko sarrailak letoizko heldulekuak

sakelako telefonoak giltzak alabaren ordenagailua

eta igogailua, igogailua ere bai

kantu xume leun mehea besterik ez

gitarraren ahoan

gure oinarriak dardaran jarri ditu baina

etxea Woodstock zelaia bihurtuz

iturengo ahotsa besterik ez

farolak brontzezko estatua bizikletak

ordulari-termometro elektronikoa

autoak semaforoak motoak

dardaran

ikaran

sutan

hasi dira urtzen

gaztelu zaharreko kanoi itsuak

hemeretzigarren mendeko iturriak berak

parkimetroak gure lehen autobus ekologikoa

eta bideokamerak, bideokamerak ere bai

xume leun meheak dira hitzak

memoriaren ozengailuan

baina izutu egin dute karrika

hiri urtu hau jaialdi bihurtuz

donostiako arotza besterik ez

ihauterian dakartzala joaldunak

Atzean eta atzenduak gelditu dira, zorionez, harriak eta burdinak euskaraz mintzo omen zireneko garaiak. Behialako gure eskultoreen deklarazio beldurgarri haiek bere onera ekarri ditu, besteak beste, literaturarik narrasenak: neure egiten dut oraindik orain Itxaro Bordak bota algara tristea gasna marka baten publizitatea gogoan, «les fromages qui parlent basque»... Badakit Chillidak maite duela euskara eta, beste artista txepel batzuek ez bezala, euskara ikasiz frogatu duela maitasun hori, ez gasna janez edo harriak aho eta burdinak oihu bihurtu nahian. Badakit Chillidak badakiela zer esan nahi duten gure herriko toponimoek, baita Hernanikoek ere; badakit Chillidak badakiela azken erakusketari eman nahi izan dion bakearen irudia ezin egokiago osatzen duela bere lanak paratu dituen baserriaren izenak, «Zabalaga». Ondikotz, sobera izen ederra bide zen hori, zabalegia esanen nuke, gure eskultorearen obrategia izendatzeko. Museoari Chillida-leku izen arrunt arrunta ezarri diote, edo ezarri behar izan diote, publizitatearen premiak gain hartu izan balio bezala artistaren zinezkotasunari.

      Izan liteke ordea bakearen irudi poliziez, manifestazioz, granada-jaurtitzailez eta gerla-helikopteroz inguratuta eginiko mustea? Pentsa dezagun apur bat erantzun baino lehen, pentsa dezagun Chillidak gomitaturiko pertsonaia nagusien bakea ez ote den finkatzen, izan ere, bortxakeriaz elikaturiko zapalketan. Ni sinetsia nago Espainiako erregea, adibidez, gai dela Nirvana estetikoraino iristeko espainiarrek osoro suntsitu gabeko maia herriaren monumentuak ikusiz; ez nau harritzen Chillidaren greenaren gaineko harri eta burdinen artean liluratu izana inguruko bortxakeria zantzuez abstrakzio eginik, ohitua egon behar baitu isiltasunari edo, hobe esan, ez entzuteari bakea esaten. Bera eta bere gisakoak, bakeaz eta bakearen irudiaz ari direnean, benetan ari dira nik uste, bake irudi bat delako beren bakea. Ez da halakoa nik nahi nukeena, eta ez dut laket, beraz, jaun horiek darabilten irudia. Arte lanak eta inauguraketak hartu nahi baldin baditugu bakearen sinbolo, adibide bikaina ukan genuen Hernanitik ez oso urrun, duela hilabete, Jose Luis Zumeta margolariaren erakusketa zabaltzea zela-eta, Donostiako merkatu batean.

      Merkatu batean, bai, azokan, ferian, erregearen sukaldariari bezala edozein herritarri oraino arteturismora makurtu gabeko baserrietako baratzeko porruak, ilarrak, azak —eta baratzerik gabeko tomateak ere!— saltzen dizkiguten leku xume eta xaharrean, gomiten premiarik gabe, ateak zabal zeudela denontzat zabalik bildu ginen estu eta izerditan artezale batzuk eta bakezale aunitz. Han ez zegoen Ibarretxerik, han ez zegoen Aznarrik, han ez zegoen Schroederrik, han ez zegoen ezein erregeren aztarrenik, ezta sagarretan ere, han denok ginen, nolabait esatearren, errezilko... Hiriko kultur zinegotziak, Ramon Etxezarretak, aurkeztu zuen ekitaldia, eta azpeitiarra dela uste duten zenbait errezildar auzokaltek ere txit ongi hartu zituzten haren hitzak, gozo aritu baitzen artearen funtzio publikoaz. Odon Elortza alkatearen hitzalditxoa entzun genuen ondoren, eta pozik gelditu ginen errezildar etxekalteok, barkatu genion publizitate apur bat egin izana azoka berriaren aitzakian, harriek, burdinek eta are gasnek baino zatiaz txukunago egin zigulako euskaraz gure erosketa ohiturez eta elikatzeko kulturaz. Gero Hilario Urbieta jauna mintzatu zitzaigun, azoka hartako dendari baten seme psikiatra, hernaniarra hain zuzen, eta umore finez aitortu zigun azokan ikasi zuela berak gehien bizitzaz, bertan egiten delako tratua, hau da, pertsonen arteko adostasuna bilatzen den lekua delako Zumetak erakustokitzat hautatu zuen eremua... Horretaz gelditu ginen guztiok hausnarrean aurkezpena dotorezian amaitzeko Mikel Laboa entzuten genuelarik kantu hunkigarri batean...

      Oso estilo desberdineko ekitaldiak, ikusten duzuenez. Nik ez dakit inor baden munduan, Nafarroa barne, Zumetaren pintura gustuko ez duenik, baina erratzeko beldur handirik gabe esaten ahal dut errezildar ez gutxik eta euskal herritar askok nahi dugun bakeak antz handiagoa duela azoka bateko builarekin —Zumetaren pinturak ez balitu ere—, golf zelai bateko isiltasunarekin baino, Chillidaren eskulturak edukiagatik.

(Bakearen irudi. Egunkaria, 2000-09-20)

LAMINACIONES DE LESACA

idi bizkarra lurrun lamaran

hebaindua goldaketan

ekarri ohi dit gogora beti

txatarrak portuan ketan

milia luzeko neketan

nondik datorren ez dakit baina

urrundik behar du izan

halako lamaran agertzeko

nekeko idi deritzan

txondor sutuaren gisan

zer izan ote zen inoiz batez

ketan dagoen txatarra

golde noblea aizto zitala

kalteko tresna zatarra

edertu baten zuztarra

metal sendoko fiertasuna

hona heldu da zirtzila

kaian daukate zain galdatzeko

dirudiela txirbila

labe ondoko zizpila

ketan dantzari salda pindarrak

labekarien sorbaldan

ketan galdarak galdategian

hamar meta metal baldan

burdindu beharrez galdan

galdategitik dute aterako

bizi berrirako idi

ostera dadin bihur txatarra

moila gaineko sasidi

metalgintzaren agiri

bizi gurpila lanaren latza

zeinen kantagai saskarrak

nik sortu gabe niri emanak

ketan dagoen txatarrak

nekeko idi bizkarrak

URRUN HAUTATU BATETIK DATORREN JENDEA

ez petrilean jesarri zapatak askatu

eta txotxabar batekin lohia kentzen

ikusten dugulako igande eguerdian

edo hautsa harrotzen duelako bizkarrean jo ezkero

edo hitz bereziak hartzen dituelako ahotan

edo eztul zaharra dakarrelako

bestelako ñabarduretan egiten da ikusgarri

arazoak ditu atea jotzeko

errespetu handia die bere eskuei eta gure begiei

esana hausnartuz daki entzuten

barkamen eske iduri ematen du iritzia

eta iritzia sekula abiarazi ez ditugun

gogoeten emaitza egiten zaigulako zaigu ikusgarri

igande eguerdian bizkarra beti hein bat makur

petrilean ibaiari beha jesartzen den jendea

zein zaldimalditik oinezkotu den

zenbat hodeitan etzateari egin dion uko ezagun duen

urrun hautatu batetik datorren jendea

beraiek konkortzen diren arro zikinari

geratzen naiz beha ukondoak petrilean

eta arragoa txipiak ikusten ditut sortzen basatzan

neumatiko begihustuen erdian hazitako lore

inoiz edo behin

baina ez dakit nire gogoeten pindarrak diren

ALDERDIKO GIZAKIA

sortzez ez nintzen horrelakoa

sortzez erdi eta erdi nintzen

gizajo hutsa

eskeko aldeak jakin behar zuela

nora jotzen zuen eskerrekoak

bi erdiak elkarren zaunka

hitzak arta handiz hautatuz

tratatzen ninduten mediku guztiek

eta horrek ez zidan onik egiten egia esan

noizbait heldutasunean ausartuta

hasi nintzen izaten bihurtu naizena

ez zen samurra izan

bai ezinbestekoa

bi erdi nintzena egina naiz erdibi

algortan alduden edo alkizan

aldea dago

osoa izan ala alderdikoa izan

dena besterekin adostu beharrak

hebaindu egiten du

hobe ni neurera eta zu zeurera

bi eta bi lau

eta inork nahi banau

bi erdi ginena orain da bat

horixe duzue nire alderdi bakarra

ez naizela erdi

baizik alderdi bakarreko batasuna

eskerik eta eskerrik gabe

ongi ibili besterdi

zabiltzan aldeko edo zauden aldabeko

hala hobe eta

ez daukat aspaldi zure berri

bake ederrean bizi naiz zu gabe

algortan alduden edo alkizan

aldea dago

osoa izan ala alderdikoa izan

toles handirik ezekoa bihurtu naiz

orain ez dut hurrenekoa hartzen etsai

lasai eman eta dut hartzen

ez daukat gibelik

dena naiz aurre

aurren edo bigarren alderdia

—ez naiz alferrikako sesiotan sartuko

alde batera utzi nuenez geroztik

neure buruarekin adosteko ere

ez dut jardun behar gorriz eta gerriz

aski dut hitz erdiz

alderdi onen bat merezi du

alderdiduna denak

algortan alduden edo alkizan

aldea dago

osoa izan ala alderdikoa izan

lasai eman eta dut hartzen

ez da gezurra benaz ari naiz

alderdiko gizakia izanda

iletik azkazaleraino

zer alderdi luke

naizen alderdiak

beste alderdi bat erantsiko balidate?

neukana botatzeko botea naiz nahikoa izerdi

dena ezin bada zatia gaitzerdi

ez naiz inoiz damutuko

argi gera bedi

alderdikoa izatea dut alderdi

eta inork egin nahi badu galde

ni beti azalduko naiz

eskua luze erdiaren alde

algortan alduden edo alkizan

aldea dago

osoa izan ala alderdikoa izan

ROUEN

ibai gainean bi hodei

lantegi handiak hogei

gorri biziko arrastiriak

mila amets egiteko dei

otsailean etxe giro

ontziak senan astiro

kimika plantan sortua dute

hodei berri bat azido

etxearen hezurdura

adreilu arteko zura

hiri bakarra bitan biltzeko

penixek hautsi ur hura

gau garbiko izarlokak

zeruan geldi bi orgak

patinatzaile zoroz beteak

sena bazterreko dokak

argi printzak sagardoan

burgesak mozkin mardoan

frantsesa sustrai egina dago

vikingo hauen ahoan

atrioko karrikara

enkargu gaitzen ikara

euskarazko lehen liburua

bigarrenez argitara

profeta handien pare

para bedi etxepare

arruango katedral handian

merezia du aldare

teilarteko goroldio

nuklearreko voltio

normandiarrak euskaldunari

sagarrondoa zor dio

hostoberri sagastia

ume kezkan hegaztia

kolore hitsez egina dago

inpresionisten azpia

eguzkiaren kalparra

urregorrizko aparra

gros horlogeren talo beltzean

astiak orratz bakarra

epaia dute emana

bovary jaunarengana

gizon den batek ez lezake utz

hala dezaten engana

ibaia bete ur arrez

jende zintzoa marmarrez

presaka doan kotxe horretan

emma bovary negarrez

NORTEKO HARITZAREN GERIZPEKO GOGOETA

tamarizak aranondoak pikondoak

maite izan ditut beti

alegia luzatzeari utzi nionetik

(zeinen goitueza naizen esateko modua:

aita etxetxiki esaten zioten baserri batean jaioa zen

zapata koxkordunetan bizi izan zen ama

plateretara iristeko)

sagarrondoak hurritzak gurbitzak

maite izan ditut beti

zu apalen azpitik igarotzea gustatzen zait

hostoek ilea laztanez didatela lazten

(oraindik soildu ez naizela esateko modua)

ez ditut maite zu gaitzak

pakidermo azala daukate gehienek

eta empire state konplexu nabarmena

zu apalak maite izan ditut beti

(eskua goititu hutsaz

belauniko jarri behar izan gabe

iritsi nintekeela frutara oroitarazten didate)

eta orain maiteago

soildu ez naizela nautenez kontsolatzen

sekulako kezkatan bizi bainaiz:

zer gertatuko zait buru soila bihurtutakoan?

nola eginen diot hazka kokoteari?

nola kenduko dut belarrietako argizaria

hatz txikerrik gabe?

nola pentsatu behar dut

zapata puntetara behatu ezinik?

orduan, agian, buru soila naizenean

haritz ezki pago lizar urki platanondoak maiteko ditut

azpitik pasatzerakoan ilerik ez daukadala

gaztigatuko ez didaten zu harroko building horiek

han artean gaitzik ez duten

zu apaleko amodioetan laketzen naiz

LEHEN MAILA OBRA
ZIBILEKO LANBIDE HEZIKETAN EDO
ZIENTZIA POLITIKOETAKO MASTERRA

horrela egin zen txinako harresia

ez harriz harri baizik herriz herri

buru-belarri

beso eta gerri

horrela egin zen keopseko piramidea

ez harriz harri baizik herriz herri

lepo-uztarri

gau eta gauerdi

horrela egin zen stonehengeko tenplua

ez harriz harri baizik herriz herri

joan-ekarri

euri eta aterri

horrela egin zen tenochtitlan hiriburua

ez harriz harri baizik herriz herri

gose-egarri

histu eta izerdi

horrela egin zen tonbuktuko meskita

ez harriz harri baizik herriz herri

kendu-ezarri

erna eta erdi

horrela egin zen bizkaiko golkoa

ez harriz harri baizik herriz herri

ulu-aldarri

zahar eta berri

amorragarri

berri eta berri

RH

lauda dezadan damurik gabe

jatorrizko bekatua

bizi osoko zigorra

sortzez dakargun kutsu itzala

aipamen debekatua

gure erre hatxe ezkorra

esaten dute gure zainetan

daramagula zaborra

hautsi behar den zokorra

hala ere ez du inork asmatu

gure erre hatxe ezkorra

apur egiteko borra

odol kontua balitz lagunok

erantsi zaigun lizuna

menderik mendeko lorra

besterik baina besterik dugu

gure erre hatxe ezkorra

zuhurtziaren zentzuna

bozkario merkez bete diguten

gerokoaren alorra

badakigu nola jorra

sasi kentzeko aitzur onena

gure erre hatxe ezkorra

begi argiko satorra

harriz eta orriz froga liteke

pozik egin dugu barau

ukoz dugu bete orga

ezean hezi jendea gara

horregatik zaigu arau

gure erre hatxe ezkorra

itzalaz argi egiten dugu

anitz jelosia hor da

suntsitzearren txondorra

noizbait munduak aitortuko du

gure erre hatxe ezkorra

gizadiaren altxorra

zainetan dugu sen berezia

guztizko buru jabetza

gure erre hatxe ezkorra

liluren morroi ez izateko

zantzu gaiztoen zilborra

nortu gaituen ezetza

guk agerian dugu paratzen

egia hutsen elkorra

loragabeko zozkorra

ezein baiezkok ez du beratzen

gure erre hatxe ezkorra

euskaltasun derrigorra

HONDAKINETAKO BISITARIA

ireki egin dit noizbait

atea lekuko solastatu gara

ni hemen jaio nintzen

ni hemen bizi izan nintzen

ezagutu egin nahi nuke

orain hemen bizi den jendea

sukaldera pasarazi nau

jakin nahi nuke nola bizi litekeen inor

ni bizi izan nintzen bizitzan

noiz bizi izan nintzen hemen

galdetu dit aspaldiko kontuak

ez duzu hain zaharra ematen

horrelako solasetan abiaturik

aholkuak eman dizkiot

non ezkutatu arrisku egoeran

nola iraun zakarpean edo

esanen ez dizkizuten hitzen zain

ni bizi izan nintzen bizitzan

neure bizitzaren aztarnak

bilatu ditut sukaldeko zoruan

irrati modeloan guk ere bagenuen katuan

zein gelatan egiten nuen lo

ikusi nahi ote dudan

bere semearena edo alabarena

edo trasteena da orain gela txikia

hunkitu egin naiz beti bezain

larri dudala arnasa

bere bizitza ireki dit

ezin du esan zorioneko denik

nork ez du izan haurtzaroren bat edo beste

hasperen egin dut berak bezala

gezurra esan dizut ni ez nintzen hemen jaio

ez naiz inoiz bizi izan hemen

ikaratu egin dut

ni bizi izan nintzen etxeak

lurrarekin berdindu zituzten aspaldi

berandutu egin zait esan dit

erlojua erakutsiz altxaturik

kriminal bati ireki dio atea

sukaldean jesarririk jarraitu dut nik

dohakabearen izuaz ezaxolatua

zerbaiten hautsa daukat biriketan

baina ez du konprenitu

ez du entzun ere egin nahi

hautsa daukadala biriketan

atera du telefonoa urduri

tekla zapaltzen hasi da

besotik heldu dut

haurrik baldin baduzu

ebakua ezazu lehenbailehen

ohartzen da zoro batekin ari dela

baiezkoa egin dit isilik

misil israeldar bat dute programatua

zure haurraren bizitza suntsitzeko

noizetik noizera itolarri batek

behartzen nau ateak jotzen

ni hemen jaio nintzen

ni hemen bizi izan nintzen

esaten diot irekitzen didanari

zakarpetik atera ninduten hila non edo non

hautsa daramat geroztik biriketan

ebakuatu egin behar duzu lehenbailehen

suntsitu egin nahi zaituzten bizitzatik

Garazin ez ezik Gipuzkoan ere Salbatore gora da, Goierri eskualde garaian. Mendi bazterra ez liteke aldera Altsasu, Beasain, Zumarraga eta antzekoekin, baina horietan bezala egiten zuen geldialdia trenak, garai batean, Salbatoren.

      Ez zen geltokia, maila apaleneko apeaderoa baizik, oina lurrean jartzeko lekua eta, egia esan, bertan jaitsirik han nonbait galtzeko gogoa ematen zigun leku misteriotsu horietako bat genuen huraxe Irun, Donostia, Iruñea edo Gasteiz bezalako karrikartetik gentozen bidaiariok: zuhaitzek jandako hormigoizko txabola, nora zihoan igarri ezin genion bidea, euskaraz harro egiten zuen jendea...

      Baserritarrek erabiltzen zuten astegunetan, mendizaleek asteburuetan.

      Ibilgailuen ugaritzeak ekarri zuen Salbatoreren gainbehera.

      Hala ere, sei, zazpi txartel saltzen zituen billeteroak egunero. Eta urteetan trena gelditu egiten, nahiz inor hartu ez, nahiz inor utzi ez.

      Egitate poetiko bat izan zen...

      Oraindik orain eztabaida sakonetan dira bilduak Baionan lurralde antolaketaren adituak, gaia TGVa dutela, Abiadura Handiko Trena. Menturaz Paris-Toulouse zatia eginen dute lehenago, baina nolanahi ere, Hendaiatik Bordelerainoko zatia Paristik datorren eta Parisera doan handikoari egokitzen hasiko dira. Adituok arduratuak baitira ingurumenaz, egokitzea satorrean eginen da, lurpetik, eta Baionako geltokia ez da Baiona izanen, Uztaritze baino. Ingurua ez da bortxatuko beraz, edo, hobekiago esanda, inguruak ez du ikusiko, hondamena ez dugu begi bistan edukiko.

      Hegoalde honetan ere geologoak arranguratu dituen arinkeriaz esan izan digute politikoek handikoaren bide gehiena tunel barrukoa izanen dugula.

      Baina, barka geologo lagunok, ez ote da hobe Abiadura Handiko Trenaren ibilbide osoa, osoa gero, satorrean egitea?

      Ulertzen dut arrapaladan —eta are ikusi gabe— iragan nahi izatea Landak, Bordeletik Pariserainokoa, Gaztela... baina Euskal Herria?

      Euskal Herria mendiz, basoz, baratzez, baserriz, lantegi bikainez, pintaketez, txalet hozki emangarriz, kamioiez, bizikletariz, jatetxe zatarrez, ardiz, lainoz, euriz, eskultura etnoz apainduriko naximentua dugu trenetik. Bihurgune guztietan deskubrituko dugu detaile berriren bat geure eguneroko joan-etorrian.

      Trenak ñabarduren Euskal Herria erakusten digu.

      Alejo Carpentier kubatar nobelagile handiak euskal abiadurako trena hartu zuen behin:

      «Europan egin litekeen bidaiarik zoragarrienetako bati ekin behar diot orain...»

      Euskal Herria trenean zeharkatzea du inon deneko hori.

      «Zuhaitzez brokaturiko mendiek biltzen dituzten ibar txikiz, harkaitzezko karrajuz, atakaz, zirkuz osaturiko zinezko labirintu batean barneratzen da burdinbidea».

      Mundua ezagutzen zuenari mundu bat azaldu zitzaion.

      «Urnieta... Tolosa... Beasain... Ormaiztegi... Zumarraga... Geltoki hauen artean inoiz geratuko ez garela badakigun herritxoak ageri dira. Ezein itinerariotik landa. Eta, hala ere, beren buruaz erakusten diguten apurra ezin interesgarriagoa da. Elizok eta zubiok ez dute berdinik munduan».

      Munduak aurkitzeko, ikusmira dastatu eta hurrengo bihurguneak ekarriko digun ezustekoaz gozatuko badugu, astia behar da, ikusten ikasi behar da. Bizkaia, Gipuzkoa, Nafarroa sigi-sagaren bidea dira, ahoan lantzeko jakia: bazter berriak aldiro, zoko-moko aldatuak alboetan, gaur ingumaz loraturiko sagastia, bihar artoa eguzkitan zapartaka, etzi orbelak lurraren azala herdoiltzen, gizakiak jasotakoen gristura harroa sarritxo eta Salbatore misteriotsuak noizean behin.

      Horregatik galdetzen dut ez ote den hobe Abiadura Handiko Trena lurperatzea, hilerrikoen ilunpe berean egin ahal izan dezaten handikozaleek aitzina, argiaren eta paisaiaren marruskadurak berandutu gabe.

      Handikozaleek ez dute astirik herri xume honi behako bat emateko...

      Handikozaleek ez daukate ausardiarik gure labirintuan galdu-gordean ibiltzeko...

      Doazela bada zizturik bizienean hemendik urrun diru publikoarekin egindakoa ustiaketa pribaturako behar duten erabakitzaile horiek eta orainaren zailtasun gozoa dastatu baino moztasun luzeko zuzenean estafak irentsi nahiago duten futurista zapuztu guztiak.

      Dabiltzala arin batetik bestera ezin iritsirik, eta ez dezatela ezikusia egin behar izan, satortu daitezela benetan.

      Edo gera daitezela papaoak bezala Salbatoretik urrunera gabe egin behar omen duten gunean —ez leku, ez geltoki, ez jaitsitegi—, «logistikoa» eta «intermodala» moduko teknikeria merkeek liluratuta.

      Daudela edo dabiltzala, baina lurpean, hantxe, aroz eta oroz beheiti, erreferendumik beldurgarrienerako galderak asmatzen.

      Gu helburu ederragoek eskatzen duten pausaje dotorean gabiltzan bitartean.

      Trenaz ari ginen ordea...

      Laster huts egin ez baina galdu eginen dugun tren horretaz.

      Iragan asteartean egunkari honetan bertan gutun argigarrian erakutsi zigun Pierre Klanfer dohakabeak: SNCF erakundea ibilbide laburrekoak kentzen ari da luzekoen mesedetan, eta gero eta maizago TGVa hartzera behartzen gaituzte zenbait korrespondentzia lotu ahal izateko, euskal abiadurako trenak kendu dituztenez...

      Horrela, Abiadura Handiko Trenaren erabilera puztu egiten da estatistiketan, Salbatoreko billeteroak bidaiariak puzten zituen bezalaxe. Hark, ordea, ez zuen inor utzi zerbitzurik gabe, ez garestiagokorik hartzera edo gaua hotelean ematera behartu: bera zen saltzen zituen txartelen eroslea.

      Egitate poetiko bat izan zen harena... erretreta bermatze alde, bai, eta guk geure herriaren kontzientzia geo-estetikoa —eta baita politikoa ere— har genezan.

(Salbatoreko billeteroa. Berria, 2008-07-13)

LEIHOKO BULTZITIK

trenean joaten naizenetan

begiak beti batez

larrea bere belarrean

atea bere atalagan

ganbara bere teilan

teila bete katu

katea bere zakurrean

lantegia bere labean

tximinia bere kean

kea bete datu

trenean joaten naizenetan

begiak beti bakez

zubia bere ibaian

ibaia bere gurpilean

eliza bere kanpaian

kanpaia bete lantu

mendia bere tunelean

zuhaitza bere habian

habia bere arrautzan

arrautza bete kantu

trenean joaten naizenetan

begiak beti lanez

bidea bere burdinan

burdina bere greban

zerua bere hilerrian

hilerria bete santu

plaza bere tabernan

gaua bere geltokian

geltokia bete espantu

espantua bete babes

joaten naizen trenetan

biziak beti trabes

BARNE ERRIMAK
POETEN SINDIKATUAN

idazkari burkide hori

egundaino pankarta ostean desfilatu dugun arren

orain bestelako jokamoldeak behar direla

esan zenigun azken batzar nagusian

gauzak legez egin behar ditugula

eta ibili, espaloitik ibiltzea komeni zaigula

eguzki berritan omen gaudelako

hori ere esan zenuen

lankide baten hitzak manipulatuz

barka ezazu baina uste dut legez ibiltzea baino

ibiltzea dugula zinezko helmuga

eta ez goroldioa biltzea giltzurruneko harrietan

ulertzen didazu noski

mugarik gabeko bide egitea baldin bada xedea

gauzak bidez egin behar genituzkeela esanen nuke

legezkoa izan bailiteke, frogatuak gaude, bidegabea

halaber dakizu bidezkoa izan naizela beti

ez naizela inoiz izan ez legezko ez bulegozko

eta bidezko militante huts gisa

bidea betean hartzearen aldekoa naiz, betean

espaloi batetik besterainokoan

ulertzen didazu noski

mezu ozar bat hedatzearren zabaltasunez

mezu zabal bat ozartasunez

banuke arrazoiren bat edo beste

mister ford gorrotatzeko

frau mercedesek

egunero harrapatzen dit katxoa gurpilpean

ferrari jauntxoak, il signorinok

gurdia bide bazterreko putzuan azeleratuz

burutik behera laidoztatu ninduen atzo bertan

eta ez nintzen bakarra izan

komeni omen zaigunetik, alegia, espaloitik nindoala

garaiok eskatzen duten moldekoa izan nahi nuke nik zinez

horregatik idazten dizut gutun hauxe

idazkari burkide hori

uste dudalako eta piperrik inporta iritzi honetara

beste inor hurbiltzen ez bada nik badakit

behineneko landareak ez direla muskildu espaloietan

baizik zapatak hondatu izan ditugun erre bideetan

eta beraz, jakizu orain arte moduan eginen dudala bidera

elkar maite izan genuen izara margotu zaharrak

haizeberrituz

prosa zapaltzaile horren trafikoa trabatzeko

zuk agian ez ikusia egiten didazula espaloitik

baina zaude lasai idazkari burkide hori

ulertuko zaitut

sindikatutik bota nazatela eskatzen baduzu

zaude lasai

ukanen duzu epaiketa justurik

BATEK DAKI BIHAR NOLA

egiak esateko zaildu naute

zer axola nork zerk

edo nahiago baduzue

ikasia naiz hitz zekenak josten

kate izandako haiek

gaur dira kordelak

bihotza ez du bermatzen

beti zozkor berak

hosto izandako haiek

gaur dira orbelak

bihotzak ez ditu biltzen

beti mozkor berak

ikasia naiz koplatzen

malenkonia sortak sortzen

zer axola non nondik

frogatzen ahal dizuet elurra ez dela ikusgarria

gaizto izandako haiek

gaur dira onberak

bihotza ez du zauritzen

beti aizto berak

aintzak izandako haiek

gaur dira toberak

bihotza ez du gaiztotzen

beti gaizto berak

zaildu naute gezurrak esateko

edo nahiago baduzue

ikasia naiz hunkidurak josten

ikasia naiz koplatzen

lilisortak zimeltzen

zer axola nolakoak

frogatzen ahal dizuet bizia ez dela zekena

historia izandako haiek

gaur dira nobelak

bihotzak hastio ditu

beti arno berak

bizkor izandako haiek

gaur dira motelak

bihotza ez du berotzen

beti asmo berak

kartsu izandako haiek

gaur dira hozberak

bihotza ez du bizitzen

beti hilotz berak

egutera ziren haiek

gaur dira mospelak

bihotza ez du ibiltzen

beti bihotz berak

60

zenbat hodei

hirutan hogei

uste

uste bete

eta loti

maitasunezko hitz haiek

torturatzaileari itzultzen

lotsarik ez

nik atea jo baino lehen

azaldu zinen oin hutsik

zenbat hodei

hirutan hogei

uzte

uzte moko

eta ezti

lagunak anbulantzian

maitaketan etenda

urdaila uzkur

irakurri dudan albistea

bestek edanen duen ardo hori

zenbat hodei

hirutan hogei

huste

huste neke

eta lore

azken argi tantaraino

zakur zoroen antzera

hitz baten eske

lagunaren errautsa eskuan

koldarra izan ez nintzen gau bat

zenbat hodei

hirutan hogei

urte

urte gezur

eta eki

eztabaida utzi ez jalgi ez

antzaren hegada han goian

guri deika

disko berdinak entzunda

elkar ez ulertzeko geunden

zenbat hodei

hirutan hogei

hodei

hodei baldar

eta ogi

hala moduzko ekaitz honetan

maitasunak zikinduaren

errai garbia

urak handitu egin dira badakit

helduko zarela on hutsik

BILBO

erre dugula gernika

irratian peredika

beraiek eta hitleranoek

egin dutena erdika

hegazkinak hor inguru

alarmek jo dute ulu

gernika ketan utzita orain

bilbo daukate helburu

kardenalaren kapela

aingeruen xaramela

zeruko armaz jantzia dator

ezpatadunen gaztela

odola eder sablean

areilza jauna salbean

intziri dagi haizeak minkor

indar handiko kablean

basoak dira ospeldu

lizar orriak orbeldu

mendian bizi zetorren ura

ibaizabalen moteldu

antxetak hodei grisetan

zazpi sudur anisetan

gure bizitzak bizigarri bat

eskatzen du anitzetan

amildegia gertura

burua ezin eskura

lau haizetara barreiatu zen

hiri honen hezurdura

tren barik dago atxuri

abando berriz urduri

isilik dator grebaren hotsa

bilbok ez maite neguri

errekaldean lizarra

hari begira izarra

mende honetan minbera dago

euskaldunaren bizkarra

enkarterriko burdina

errekaldeko turbina

lanez indarrez osatua da

bilbotarraren buztina

bikaina apaina liraina

historiaren iraina

bilbo hau bihurtua da bilbo

odolusteko izaina

baforeak datoz kaira

mundu osotik bizkaira

zutitzen diren otzanek dute

edertzen denon kondaira

zabala eta gazia

itsasoaren grazia

bide berritan abiatzea

nork dauka galarazia?

ERROMANTIKO BERANTIARRA

ongi etorri hilezkorren hilobira

sartu, sartu beldurrik gabe

egiaren bila zatozen hori

erantzi itzazu begiak

pausa ezazu eskua horma izoztuotan

hemen ez daukagu teologorik

ziurtatu zidan atalaurreko muskerrak

deabruak itxaroteko eskatzen dit

laster emanen dugula

erroma errautsetan estaliko duen meza

baina aspertua nago

hegalok alferrik eramaten

beiradura horiek apurtu ordez

aitortu zidan erretaulako sugeak

utopia zuhurrak besterik ez ditu maite

ez egin jaramonik iparrari

jarrai dezala zorroztasuna mozten

har ezazu isiltasuna aholku

hautsaren matxinadaren zain egon gabe

aholkatu zidan kapiteleko arranoak

bere arrainbuztan biribildutik mintzo

entzun izarren higidura

badator tristuraren eklipse osoa

eguerdiak eta gauerdiak bat eginen duten unea

elkar maite dutenek

maitatu ahal izanen dutena

xuxurlatu zidan ponteko apoak

beldurgarria izanen da hobe duzu hemen

hemen ez da mundua sartuko

eta hi, zer izanen haiz hi orduan

zatiaren eskeko

altxorraren lurperatzaile

parabola berrienen sinesle

zer zer zer

egin zidaten zaunka hegaleko zakurrek

hoa hemendik

harrizkoak sortzen dituen haizean

barrezka ulu kanpandorreko urubiak

IRAGAN ZURBILAREN
BALADA BARREGARRIA

zer ote dauka?

zergatik ez datorkio berorik masailetara?

lotsa ote da gorritasunak erakusten?

zergatik ote da hain zainik gabea?

berak ere ez daki

odolik gabekoa da gure iragan zurbila

bisitatu ditu sendagile naturistak

eta turista handi hauek

alpeetara bidali dute ur bila

bisitatu ditu ezkerreko organoaren adituak

eta odolmindu handi hauek

sortu diote sekulako zurrunbila

bisitatu ditu akupunturatzaileak

eta akuilatzaile handi hauek

sartu diote arrain gezur pila

bisitatu ditu psikoanalistak

eta zurrupakari handi hauek

galdetu diote bere iragan zurruna

orduan iragan zurbila

zuhurtzia galdurik zurrusta batean hasi da

elerik maiuskulenak jaulkitzen

labezomorro labirinto laido laino larru laztan

leize leun lerden

psikoanalista zurrutalarienek ere

ulertu ezin dioten zurrumurruan

harik eta iragan zurbila pazienteak

liburu!

esan behar zuelarik psikoanalisten ugazaba

libido! hotsean lehertu den arte

bere diagnostikoa emanez

kalera jaitsi dira iragan zurbila

eta psikoanalisten gabinete osoa

pazientearen zurbiltasuna

zurrutaldi on batek sendatuko duelakoan

baina ez dituzte dosiak kontrolatu

atzendu dira iragan zurbilaz

atzendu dira iragan zurrunaz

eta beren orainaldi lurrunaz

hasi dira gogoaren putzulari

zintz eta zotin, zintzarri zurrunbada belarri betekoan

gobernu goibel gomendio gomuta gonatxo gordin

harik eta psikoanalistaren batek gorri! esan ez dezan

iragan zurbila pazientea

gozamen! hotsean lehertu den arte

inork topa egin ez dion kopa jasoz

gozamen!

errepikatu du iragan zurbilak zurtuz

gozamen!

orpo-behatzez markatu du zurrumadantza

nolako plaza oraintxe gaztelu plaza

jauzi eta balantza aldatu zaio karantza

aldatu zaio karantza baina psikoanalistek ez ikusi antza

iragan zurbilaren ikara

produce of scotland hodei batek dauzka eznorantza

iruñean, lupeko parking baten sabai gainean datza

iragan zurbila burua eskuetan gorderik

ez da hila

bere odolaren lotsa da hotza nahi du masailetara

zer egin dut! dantza! dantza egin dut!

ez du gorritasunik nahi

izua iduri izan behar du zuri bezain beluri

iragan bat dauka eta ezin dio egin itzuri

orain badaki

zer zoramen zer aztoramen

gorritasun hartan

gaztetan, behin, zer gozamen, odolbero baztanen

IRAGAN ZURBILAREN
BALADA NEGARGARRIA

lurmendu ezineko lur

gailurreko elur hila

aburua aspaldi zurituta

zaurituta gorririk ez:

odolik gabekoa da

gure iragan zurbila

zainak azaoan estu

amestu ezinean zorrotz

grina gaitzek ote helduko

epelduko duten beldurrak:

bestera da bera bare

ez bero eta ez bihotz

erorka lezake izi

bizi izanaren damuak

ostera ere liteke ero

odolbero bihurtzeraino:

horixe dio oroitzen

lepotik daukan mamuak

bere buruaren lotsa

izotza bezain beluri

ilargia baleza erre

loerre honetan behar gabe:

zirrara onik ez duen

zintzotasuna dirudi

perfekziora du olde

moldez ateko masailak

haren alde putzaren hurre

zuhurreratu ez ginenok:

bikaintasuna du muga

gogoan beharren sailak

barau lizunaren hatsa

gezurpatsaren lurruna

besterik ez moral idorrak:

zidorrak dituela bide

non datorren zurbil, zurbil

gure iragan zurruna

Atzo bi ume ikusi nituen zuhaitzean. Sinesteak ere lan du, baina ez naiz asmatzen ari. Zenbat urte halakorik ikusten ez nuela, bi ume zuhaitz baten adarretan!

      Hiriko errebal bateko espaloi jarri berrian iltzatu zuhaitz alferra zen zuhaitza, lanik ez hartu ez eman egiten ez duen apaingarrirako horietarik, auskalo nolako hibrido, hostaje eternaleko zur buru-harroa. Adar haietan ez da ezkurrik ageriko, eta kurloiek, berriz, teilatu hegalak hautatzen dituzte habiak egiteko errebalotan. Harritu egin ninduen adarretan arriskatzearen helburu materialik ezak.

      Zertara igo ote ziren? Babes ofizialeko etxe multzo erraldoiak aitzinean, lantegi abandonatu baten pareta zikina atzean, etxe gehiagoren artean galtzen den karrika alboetara... Hauxe bai zuhaitz aproposa eguzkiaren sartzea dastatzeko, neure artean. Baina idazlekeriak dira, noski, paradoxaren lilurak. Elkarri isilekoak esateko ziren igoak, menturaz? Leku libre bat nahi ote zuten, eremu ezkutu bat beren sekretuen gordetzeko?

      Sumatu ninduteneko ihes egin zuen batek, zuhaitzera igo ez ezik jaisten ere bazekiela erakutsiz. Adarretan gelditu zen bestea, kopetilun behatzen zidala eman behar niokeen errietari entzungor egiteko prest. Orduan konprenitu nuen zergatik ziren zuhaitzean, eta miretsi nituen, zinez, ume biak: ezagun zuten gaizki eginaren kontzientzia zeukatela. Hunkidura gozo bat bilakatu zitzaidan hasierako harritzea.

      Ez al da egia gizarte honek galarazia digula zuhaitzetara igotzea ere? Debekua hausteagatik zeuden han, gaiztakeria egitearren igo ziren zuhaitzera. Besterik gabe eta oroz gain. Haserre eginen niela espero zuten biek, esan dizuet. Errebalean eta ilunabarrean, bai, baina hiriburuan, benetako karrika batean, zeuden ume bi, ausart, zuhaitzean. Arriskuaren froga, neu azaldua.

      Nola eskertu eman zidaten poza?

      Irribarrea eskaini nion hosto tartetik erronkoso behatzen zidanari. Gorago igo zen. Ihes egiteko beste modu bat, baina sofistikatuagoa: gomitatu egiten ninduen eskuei listu eman eta enborrean gora has nendin, erorikoa onartzeko adina adorea ote neukan jakin nahi zuen. Zuhaitz izan banintz, airean goratuko nukeen jostari, gero berriz besoetan hartu ahal izateko!

      Zertara igo ziren gogoetatu baldin banintzen aurrena, zergatik hunkitu ote ninduten horrela galdetu nion neure buruari ondoren. Eta ikusia nintzen koadroari titulu egokia asmatu nahi izan nuen, esplikazio gisa. Poesiaren baliabide guztiak harrotu nituen, baina ez nuen neure betekorik aurkitu. Titulu deskriptibo bat saiatu nuen, eta motz gelditu zitzaizkidan guztiak. Etsita, zuhaitzean bi ume ikusteak eragin zidan zirrara aztertzeari lotu nintzen, berbagintza bazter utzirik. Eta noizbait, neure sentimendua umeen arrazoi matxinatuari lotuz, aspaldian pairatu gabeko eritasun mesprezatu baten izena etorri zitzaidan, xume eta erregarri, ikuskizun hark emandako hunkidura berritzean.

      Bai, oraindik ere badaude errebaletan zuhaitzetara igotzen diren umeak. Eta debekatua dutelako igoko dira bihar ere, erorikoaren beldur barik. Horrela kutsatzen digute ezinbesteko eritasun hori, gure hunkiduraren izena: esperantza.

(Esperantza. Egunkaria, 2002-08-27)

KOPETAKO ZIMURROK

edonori zaizkionak zaizkit niri gertatu

gantzuturiko aginduak irentsi izan ditut

egunkari paperean bildutakoarekin batera

edonork ikusten duena dut idazten

besaulkirik gabeko katua bezain triste

zeharrean behatuz

katurik gabeko besaulkia bezain bakarti

algara egin ahal izateko

bekaina gaiztotzen dutenen artekoa naiz:

ez dauzkat inori kenduak

kopetako zimurrok

anaiaren lagunei entzun nien halakok

halakoren zakurra

estaltzera eraman behar zuela berea

eta nik ixidro eraman nuen neurekin

ikusi gabea zen txunditu zen

huraxe zen estaltzea

ez esateko inori agindu nion

eta ez zekiela aitortu zidan masailak gorri

berak uste zuen zakurrek

pertsonok bezala egiten zutela

pertsonok bezala esan zidan ixidrok

uralita fabrika zaharreko tapiaren ostean:

ez dauzkat atzokoak

kopetako zimurrok

gabardina zuriko gizonak

pistola atera zuen tabernan

denek egin zuten murgil zerrautsera

kanoiaren begiari beha geratu nintzen ni

eta geroztik gizonak

etzanda zeudenei egiten die tiro nire eldarnioetan

eskutik helduta ateratzen nau amak

zer ari zinen hor

emakume bat umea jotzen aurreko espaloian

ez gelditu agintzen dit bestek zer egiten duen begira:

ez dauzkat katuak eginak

kopetako zimurrok

gizarte zabar honetan beti beharko da

zeinek proposamen berriak egin

esaten zigun esanez alegia

agintzeko prestatzen gintuztela

esku geundela berritasunean

eta esker onekoak izan behar genuela

berarengana adibidez

bitartean guk geure ariketa espiritual propioan

dantzari biluziak ikusten genituen

irakasle aurrerakoiak pipatik jalgitzen zituen bihurretan:

ez dauzkat oso zuzenak

kopetako zimurrok

ondo al zaude izan zen galdera

masaila laztantzen zidaten

atzamar delikatuek

atera ninduten heriotzaldi ezti hartarik

elurraren gaineko eguzki epeletik

ondo al zaude izan zen galdera

orain bai erantzun nion

eta begiak zabaldu nitueneko

goian zen eguzki urrunduak itsutzen ninduela

suntsitu zitzaidan barrezka galderaren aurpegia

ustez laztan hark agindu zidanera iritsi gabe:

ez dauzkat nire mende

kopetako zimurrok

bestelako arautan jarraitu zuen afarian

gure isileko bilerak

azken finean estatuaren adore estoka

ez zela gurea baino handiagoa esan zuen

alkoholik hartzen ez zuen hark

eta nik ere topa egin nuen

agintzen zitzaigun

azken ordu laurdeneko erresistentziaren osasunaz

edalontzi hutsurranari beha geratu ordez:

ez dauzkat muga txarrak

kopetako zimurrok

alegiako inozo geratu izan naiz

atzamar luzatuari beha

astronauten entrenatzaileak balira lez

ilargirako bidea

erakusten zidatenen aitzinean

agindu luzatu hark

eskaintzen zidanaz ezaxolatua

jakilearen boterea zeukan

tentetasun motzak liluraturik:

ez dauzkat gutxi landuak

kopetako zimurrok

agindua antolatzen duen gezurdura

atzeman liteke atzamarrari beha

atzamarraren kanoiari beha suma litezke

uhinak ilargian joka

ilargiaren alde ilun honetan

eta inork entzun nahi ez

atzamar tentetu bat belarriak ezkotzen

eta uhinak bertan

ezinezkoaren froga ematen

nolako algarak egin izan ditudan neure buruaz

kronikako inozo:

ez dauzkat merke saltzeko

kopetako zimurrok

kopetako zimurrok

hala nola esku barneko marrak

aurrena lagun galduena

bigarrena galdera isilduena

gainerakoak etorriko diren egitekoena:

ez dauzkat azalean

kopetako zimurrok

BIHAR

ez naiz bertan izan

eta ez dut uste harakorik hartuko dudanik

baina bazter zoragarria izanen da noski

entzuna nago ez gaituztela lanera lotuko

inon irakurria naiz

hostoak gorri izanen direla beti

eta fruituak urtsu merkatu plazako zuhaitzetan

inori ez esateko esan didate

alokairua ez ordainduta ere

ez omen gaituzte botako maitasunetik

bazter zoragarria izanen da noski

eta bertan inoiz izanen naizenik uste ez dudan arren

emon gogorrean aritu naiz

harako oinarriak margotzen eta bideak erreteilatzen

ezbihar txatxu batek

bihargintza utzi eta ohera bihartu nauen arte

bihar ez bezala bizi naiz gaur

oinarriak margotu eta bideak erreteilatu ezinik biharti

biharlekuko lagunak ere ez baitzaizkit azaltzen

biharreria gaizto batek dauzka sats eginda

bihartsuen etxean larri eta

sendagileak esan omen du biharbada sendatuko dituela

biharrik baldin bada

SUR LE PONT DU KURSAL

sur le pont du kursal coule la foule

et nos amours

zenbat amore hainbeste malur

euria ari du tantak mardul

coule la foule et coule la pluie

euria messieurs-dames euria oui

sur le pont du kursal doa ramon

le nez dans l’eau

tupust eginda eskatuz pardon

roman berriak dio jaramon

coule la foule et coule la pluie

tupustez tupust hamaika ipui

kursal zubian ramonen joana

souffle le vent

bide eginez hizkuntzan barna

lanbide larri bati emana

coule la foule et coule la pluie

idazlea da oroz minduri

kursalekoa ez du ostera

les ponts sont longs

zubi berriak hitzez jostera

pauso askorik ez du bestera

coule la foule et coule la pluie

ramon s’en va et la pluie avec lui

sur le pont du kursal coule la vie

et nos amours

maitemin txipi minbera handi

atertu egin du laster zohardi

ramon, eurilapur, nora hoa?

le pont du kursal c’est moche sans toi

POESIA

sagastia sortzeko patio mortuan

artizarrari leku egiteko leihoan

garunari taupaka irakasteko

enbatari hitz batzuk eransteko

gosetuaren igitaia zorrozteko

ez harria esnatzeko

azala behar nuke!

ordua emateko hartzen zaitut eskuan

igitaiaren gosea zorrozteko

laguntza emateko hitzetan gatibu den kantuari

upelak porrokatzeko tristuraren merkatuan

epaileei isiltasuna eskatzeko

ingudeak eskertzeko

huts eginik laztan bat asmatzeko

ez harria esnatzeko

kopeta behar nuke!

huts eginik min hartzeko

huts eginik min hartzeko

mailua zarelako

hartzen zaitut eskuan ordua emateko

maisua zarelako

hartzen nauzu eskutik neu esnatzeko

eta harriari galde egiteko

ABERRIAREN ALBUMEAN IKUSKA

egizu kontu gure modernitatearen lehen ikonoa dela

utikan zumalakarregi txapelik gabe!

haren eredura azaldu ziren gero santa kruzen gerrillariak

gurutze santua lagun liberatu gintuzten erreketeak

egizu kontu argazkia sortu zenetik dakigula

txapeldunak izan ginela

krosean edo bertsotan edo boxeoan edo txirrindularitzan

gailendu behar izan gabe izan ginela txapeldunak

eibarko mitinetan eta urkiolako erromerietan

gizaajo unamuno! behin bederenik gurea janzteke

sartu nahi izatea gu bere arrazoien burdinbidean...!

txapelerdi kasta ezain bat hasi zen ugaritzen

orrialde batzuk geroago

euskaldunok kulturan txertatu nahi izan gintuena

mundutar aurkeztu beharrez

zenbatetan ageri ote da sabino arana txapelarekin?

beha ezazu hau, jose antonio agirre

bai, gure lehen lehena

ezagun du ez daukan sanotasun bat nahi digula erakutsi

txapeldun ageri den argazki bakarra du

mendi ibili bat egitera datorrela dirudi makila eta guzti

lubakietara joatekoak diren tropen aurrean

beha ezazu beste hau

eskuina napoleontxu ezkerrean zigarroa

aterki bildua besotik

ebaki oneko berokia erdi lotuan argazkirako pozez

bere kapelu borsalinoarekin

beha ezazu horretan bertan, bere atzean

sumatzen den jende multzoa

txapeldunak dira, bere alderdia, traidorea agirre

traidoreak iparragirre otaño indalezio prieto txapelerdiak

denak multzotik bereiz argazkirako

gure ezaugarria kakoan uzteko batere arazorik gabe

txapelerdi ramiro arrue bere beret basquerekin

txapelerdi txapela hain jator janzten zekien pio baroja

traidore kasta ezain honek kendu zuen txapeldunen

eta kapeladunen artean ezarria genuen mugarria

txapelerdiok moldatu gintuzten

orain garen burujantzirik gabeko jendaila

nahiago nuke gernikako arbolaren batean

zintzilikatu izan bagenitu gure txapelak

noizbait egindako zina bete arterainokoan

edo ezagutzen ez dugun bertsolariren baten zortzikoak

txapelak erantzi eraginik utzi izan bagintu soil

edo billabonako mantxuaren geometria

ezinezko batek liluraturik

txapelak kantxara jaurti eta

haren omenez bihurtu bagina

orain garen diosalik gabeko matxango samalda

baina ez zen horrela gertatu

ondikotz, gizon txapeldunaren endekatzea

parisek ezarri modako sasikoak jantzi zituzten gero

gure emakumeek

haiek ere ez zuten herri izan nahi

ez zuten sekula herri hau izan nahi izan

asko zekiten txapelaren eta are txapeldunaren kalitateaz

balmasedan la encartada pasaian usoz hermanos

tolosan elosegui

emakumezkoak ziren gure erdiaren irudia

fabrikatzen zutenak

gehien zekitenak gutaz

gorputz xalo bat burutik behatzetaraino

etchandy espartin fabrika maulen

UR-ETENA

ezin promenatuko zaitut txalupan

urik ezean oro da barranka eta hondamendi

errekaldeak ez du lizarrik haziko

izarrak ez du izanen nor barrandatu

non beratuko ditut oinetako azkazalak?

non baretuko ditut asaldura hauek?

non baratuko da ene arraunketa?

itsasora nahi dute orbelek

itotasuna behar dut sentitu nik

kaferik gabeko gauak!

errealitatea harrika hausteko putzurik ez!

eta azpi horri beha dagoen neska erromantikoak

horra egin behar ote du jauzi haitzarte horretara?

suizida arrunt baten gisa lehertuko da

heldu behar diodan eskua luzatu ezinik

zertarako nago ni orduan?

eta zer doa joan orain

mirabeau sant angelo kintaikyo khaju

edo mixelengo zubi famatuaren azpitik?

hego erreak apezei eraman kapeluak?

gure gorrotoen lupetza? etorkizun baten ustea?

zeren esperoan azaldu leihora?

zertarako nago ni behar den orduan?

eta nola hartuko gaitu suak

urak egin izugarrien berri emanen ez badigute irratiek?

nola garbitu lasai gure aurpegia, gure eskuak

gure esku garbiak batez ere

nola garbitu gure esku garbiak

aurrez uraren kondena egiteko aukerarik ez badugu?

eta nola jasan ahal izanen dut

begi bistan edukiko dugun azpiko mundu ederretsia?

eta non berdindu behar dut egarria

zure aurpegia ispiluetan besterik islatuko ez bada?

orain, ur-etena dekretatu dutenez

entzun ahal izanen dugu xirriparen xuxurla

BERLINEN BIZI NAIZ

esana dut, berlinen bizi naiz

hau ez delako hiri bat hau berlin da

leku mitikoa babel antolatua

kaiserrari dekretuak sinarazitakoa

elkarrekin bizitzeko sortua

gure ama dela uste du isilduko balitz

mundua gortu eginen litzatekeela esanen luke

bortxatua errea bonbardatua

eta batekoz bestera ere bai

baina oroz gain berez gain berreraikia

nola ez naiz berlinen biziko

atertu gabe hondatzea atertu gabe eraikitzea

eraikitzea bera hondatzea bihurtzeraino

eta batekoz bestera ere bai

horixe omen da hiriaren izatea

horregatik ez naiz aspertzen berlinen

elurrik ari ez duenean ere

begion aitzinean iragaten dira kaioak

parapenteak polizia mota guztietako helikopteroak

jomuga terapeutikoak bereizten

harresiaz lekora bizi garenon baratze susmagarriak

ibiltzen ditugun bidezidorrak

ibiltzen gaituzten nondik norakoak

lehorretik sobera urruntzen diren txalupak

harresiaz barne dauzkagun aliatuak

aldirietara hartu gabe bertan geratu diren bihoztunok

ahal duten beste saboteatzen

fikziozko sukaldaritza jaialdi autoktonoak

bakarreko aulkiak bunkerretako hoditeria

araututako ikaskuntzak

sekulako ikusmira daukat leihoan

harresia aspaldi birrindu zuten arren

inoiz baino gotorrago ageri baita gure begi bistan

hiri bat antzo hitzak hesian

maitagarri berlin?

krabelin!

berlinen bizi naiz

guztiz damubehar sinetsian

berlinen bizi naizelako

promenatzen naiz paperetan irakurri ditudan

straßeetan alexanderplatzen heinrich böll

eta judu herratua bezain susmagarri

harresiaren alde bietan ibiltzen naiz

artesirik meharrenak baliatzen ditudala

hiriaren galanta miretsiz bertakoei esaten diedala

badakizue non zaudeten?

badakizue muino horiek ez direla artifizialak?

badakizue portaleta hori ez dela brandenburger tor?

badakizue parisek ez daukala honen parekorik?

baietz egiten didate kopetarekin

turkieraz egin banie bezain ilun

karrika artean galtzen naiz neu ere etorkin

historian ageri ez diren harresi berriak

deskubritzen ditut egunero

ibiltzeko ildoak pentsatzeko moldeak

hiritasunaren aurkako proiektu beldurgarriak

aterrune bila azaldu naizen liburutegian

nor den ez dakidan baten galderak erakutsi didana

ikusi al duzu egin duten azkena?

eta egun osoan atertuko ez duelakoan

elurpean abiatzen naiz hainbat zirritutan barrutua

traba arkitektonikoen gaindegietarik

begipean nahi ninduketen sorosleen ihesi

lehen bigarren hirugarren harresitik haratago

izendatzaileek ez dakizkiten bidezidorretan

planorik doituenen biktima izanen den lurra masaiatuz

berlin maite ez duen berlin horretara

nire kodean hitz egiten dutenen tabernetara

berlin madarikatzeko

hiribarnerako mina ezkutatzearren

beti hiriaren ihesian

aski ez berlin?

hor ezin!

berlinen bizi naiz

arrunteko auzo berezian

zoragarria da hiri hau

erraustegiko kea dator mulkotan leihora

nik burdineria dendetan bezala

atxikitzen du kopeta beiran

jazarra nondik helduko den atzeman ez dezagun

txirrina jotzen didate etxepekoek

agiriren bat idatziko dugun kearen aurka

kalte handiak egin zizkiguten urbanistek orain hurrengoan

hiriko postal zaharrak oparitzen dizkit goikoak

harresiaren behealde osoa mezu likinez

utzi du garbi bere seme gazteak

koloretako lapitzak ekarri dizkioten ume

hemen ez daukat haserretzeko arazorik

baina non da tokio non da kopenhage non da

montevideo hemen non beirut non luanda

zer kosmopolitika da hau

umeon marrazki margodunetan bakarrik

izaten ahal da zuen hiria ezer

nola jakinen dute sonanbulu arropazaleok

antxoa eta sutauts barrikak behar dituela karrikak

zinezko karrika traumen fabrika dela

eta zuenenak fusilatuen harresian dira hasten

bere burua bota zuten nerabeen harresian

eszentrikook bizi garen mendialdera datoz

kafetegietan jesartzeko gogorik gabe

eratu dizkiguzuen naturgune zibilizatuei muker eginik doaz

basora bokalera itxitako galdategietara

tomate hidroponikoak ekoizten dituen zabortegira

ardo merkeago eta kermeza mergatzagoen eske

aldiriak bihurtzeko gauaren buru

ez naiz aspertuko eresian

ez maite berlin?

zer egin!

berlinen bizi naiz

begia urratzen artesian

eta berlinen bizi ez naizelako

eramaten nau ez dakit haserreak beste zer edo zerk

matrioskaren muineraino

postalak erakusten dizkiet bertakoei

hau zen bulebarra hau zen merkatua

merkatua, hitza trukatzen genuen lekua

hau zen zure barrutiko iturria

bonbardatu bortxatu erre egin zaituzte

burgesek alde egin zuten zu abandonatuta

azken mugako udajauregi batean bildu ziren

idatzi zuten aldarri historiko bat

zure gorputza berreraikiko zutela zin eginez

kiskaliak zeneuzkan atalak gose sosetan erosita

harresia desmuntatu zizuten gero orriz orri

negozio polita hura ere ensantxe honen azpian

zure gorpua dago bortxatua errea bonbardatua

ez ikusiarena egiten didate mutu

beren hiritasunaz ezaxolatuta

argazkiak berlin zaharrarenak balira bezala

kaiserra ageri ez balitz bezala nautikoko pasarelan

galdu egin dute hitzaren tratua egiteko ahala

barkatzeko esan gabe egiten dute alde

ez dute jakin nahi beren hezur zatiak direla

saltzen dituzten subenirrak

elurra hasi du eskiak jantzi behar dituzte

berehala beteko da hondartza lerratzaile sutsuz

argikoroa lauso bat hartu dute tamariz ilunek

eta udal gobernuak edonon landarazi dituen palmondoek

moteldu egin dute abiada altzari urbanoek

zaratarik ez biztanleen telefono solasak ozen

berlinen ikasten dauzkaten seme-alabei

hemen elurra ari duela esaten

egin behar genituzkeenak oro atzenduta

ni ere halaxe, aitor dut

inon ez bezala elurtzen baitu hemen

eta elurrik ez denean berriz

deskutsatu gabeko herritarra hiriak duela dolore

gelditzen naiz etxean

katharina blumen gorpu bonbardatua

azaldu zen ibaiertzaren galde eginez

berlinen beldurrik gabe ibiliko naizen hartaz pentsatzen

hiria eraiki poesian

nola jaso berlin?

haize min!

berlinen bizi naiz

izan eta ezineko etsian