Moskito

IGOR ESTANKONA

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2020 Igor Estankona

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2020ko martxoa

Edizio hau: 2020ko martxoa

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

Orhiko txoriak Orhira nahi.

Niretzat hori da

Orhi eta zuok zaudeten lekua.

FRONTOIAK

HALABEHARRA

Hodeiak jotzen duenean

euriak badaki

udazkena baino lehen, lehen seinaleekin

hostoek badakite ahariak dakiena zahartzaroan, alegia

egun batez gaua izango dela

leihoa ireki eta gure eguna

leihoa ireki eta gure eguna, noski

eta orduan herensugea iritsiko da ondorio batera, hots

gizakien bihotzek badakitela ezpainek ezer esan orduko

eta ama batek badaki minaz eta plazeraz eta ibaiez

eta sailburuak badaki dutxatzen denean

eta suak badaki oxigenoa jan ahala

horregatik lurruna, kea, eta askotan ez da ezer ikusten

memoriaren trenetik, soilik zelai zuriak

hiririk gabe elurraren

beste muturrean, eta hil denak badaki

baina zuk ez eta hala ere

sumatzen duzu zerbait, ez da hala?

E.H.

Eta hau eta hura, baina, ur hauek, hiltzera,

Tirrenora doaz, zure aho berdera ez

XVI. mendeko tenplu ederra menda zelaian

oi Dante, zuk esan al zenuen

“I only wanted to see you bathing in the purple rain”?

bada, niri egokitu zaidan gamelu honek

begi beltz sakon bi ditu

goizean eroan nau Erregeren

ehiza-hegazkinak ikustera zeru horian oi Dante

zu ez zara konbentzionala

zure aurpegiko krema, zure hobiko

belar mehearen gainera

bota dituzte beirazko botilak

eta nik apartatu dizkizut oi Dante

zuk pentsatu gabe egiten duzu berezkoa daukazu

nik egon behar dut buruari eman eta eman

poema puta bat idazteko.

PLAGIOA

Egutegi zaharreko egun batean

hogeita bi urtekoa eta hamaseikoa lagun egin ziren.

Biek bietara obra itzelak sortu zituzten.

N. M. Foregger zuten lankide.

Biak ziren antzerki-eszenografoak.

Biak bihurtu ziren gerora zinema errealizadore.

Artistek eta asmatzaileek andre-gizon guztien

esperientzia baliatzen dute.

Auzolanean aritu daitezke baina

bakoitzak gizateriaren sorkuntza orokorra darabil.

Selekzio lana egiten dute.

Ez soilik programa bete.

SOPO kafetegian biltzen ziren.

Behin Eisensteinek eta berak mundua partitu zuten han.

Sergei Mikhailovitxentzat Mosku, beretzat Petrograd.

Erdisoto bat zen. SOPOk esan gura zuen

Soyuz Poetov, Poeten Batasuna.

NOLA EZ ITZULI

Arrosa batzuk moztu nituen

eta ez ziren ihartzen ez ziren ihartzen

berriro biziko al dira nire lagunak

loreen ipuinetan txanponen ipuinetan

udako ipuin amaigabeetan.

Berriro laugarrenez dago haurdun

berriro laugarrenez nire neska

duela ehun urte burua jarri nion sabel gainean

uraren ertza zenean zeruaren ertza

Mumia Abu-Jamalen diosala interneten:

espetxeetako naziotik ni naiz Mumia Abu-Jamal.

Atsegin dut mintza dakigun ze

gogorarazten dit justu gaur dela

bidearen eta borrokaren kontinuuma, laztana,

bide horrek daroala bide itsu batera

han jaiotzen dela ibai bat

mila ibairen isurkide, mila ibairen isurkidea.

ARRANKARIA IBAIAN, TXORIA ZERUAN

Arrankaria ibaian

txoria zeruan,

hitz asko gabe nabil.

Autobusen isla uretan

eguzkia laino gorrietan,

bizitza dakusat, sua,

tantakadetan.

Eta begietako gatzaren kristalak eta

nire sei urteko alabaren ileak,

ez dutenak oraindik ezagutu

deslilura.

Mundua bi aldetara dabil, hain eskuzabal orain

gero zeharo maskalduko diren loreekin.

Mila bederatziehun eta hirurogeita

zazpian jaio nintzen.

Hasieran dena igaro zen astiro

itzal baten itzala.

Neskak ezagutu genituen, mutilak ezagutu genituen.

Ilargia jarri zen udan bezala, jo zuen seguruenik

gure plastikozko azalean, eta pausatu hemen.

Aspaldian erreparatu gabe nengoen naturaren diseinuei.

LAU TONTOR

Lau tontor daude, denetan dabiltza eskilasoak.

Upo, Murga, Pikubikotxeko biak.

Bost xirripa jaiotzen dira, zenbat aldatu den zerua.

Errekaigerra, Baltzola, Laureta, Ugaldeta, Kukutza.

Eta Kukutza, gainera, lurperatu egiten da eta gero

berriro agertu

sugea bezala belar gaiztoan.

Denak dira ibaiadar, denak printzipal,

hilabetea den bezala

egun baten zati.

KONORTEA

Bada leku bat non mantentzen den fresko

usteltzen den dena

plazerak bezala eusten dio han zorionak luze

leku hori ez dago inon eta dena dela dena

loratzen da bere inguruan

burua bota dutenak jadanik iritsi dira

eskuekin esnea edaten dute orain.

Haurtzaroko azukreetara, noizbait,

sartuko gara gu ere gure baitan eta atera

ahotik berriro, eta bihotza ikusi.

GAUR GAUEKO EFEMERIDEAK

Ilargi mehe bat, bidea etxera,

esan liteke oraindik linabera hazten dela

bazterretan, ezezagutzen dut dena.

Behin elurra hasi zuen maiatzean

baina ez zen gogortu.

Zer erotikoa, ketzala ikustea airean

edo arrain bat errekan

edo arkularia bere zuloan ostenduta.

Ezpainak jartzen ditut edonon,

azalean, ileetan, aukera handia dago

porro baten kearen atzetik doaz letrak

gauza ederrak idatz ditzaket gaur gauean

euskarak asko aurreratu du

bere morrontza eta guzti

adierak badauzka

abandonu honentzat.

EL NAIXEMENT DEL CATALÀ ESCRIT

MUNSTROAK

Hodiak asmatu nituen beldurrentzat

altuerak jarri nizkien nire zeruei.

Irudipena daukat bidaiatu dudala itzultzeko hara,

Palermora,

itsasontzien bideetatik

zuk piztu duzun laberaino.

Erasoari ekin diote mongoliarrek, goiza lehertuko da.

Txoriak ere erortzen dira zerraldo basoan aizu,

ordu batzuen buruan janda daude:

zelan kantatu dute, ondo kantatu dute?

Eta nik ahalko banu idatzi ezetz diotenek bezala

bakea eta guda izango nituzke

edukiko zintuzket lurrean zein ametsetan

etengabe gatazka.

Doazela gauzak

beren gisara.

Ezerk ez du garrantzirik.

PATUA ZER DA HORI

Hartu dugun bide bakoitzeko bereizi gara bidetik.

Kaneari iritzi genion hutsal eta goibel.

Hiru-lau aldiz sartu ginen bertako terraza ozenetara

eta ikusi gero han elizak herriko muinoetan

erdi bizantziarrak, erdi veneziarrak.

Amorgosetik gentozen eztiari emanak luzaroan egonda

eta arean lehenago, Atenasen

Paris Economourekin jardun ginen.

Batak honi besteak hari eusten zion kartsuki

Patisiako auzunean oraindik zeresana

ematen duten gauzen gainean.

Helenitatea, euskaltasuna, lilura.

Esaten dute naturari argi badario

eta jendea arrosak bezain gazte

fruta-arbola xumepean olgetan badabil

iritsi zarela, Nikorin zaudela.

Baina guk azkenean Kaneara jo

zinikoek hartua zuten Anphora hotelaren ardura.

Sardexkak, ganibetak, txinatarren zotzak

eta ikusi gero han, mendietatik behera

Kretako benetako ibarrak.

Ahotik bota nahian egon zinen luzaz

Kaneari iritzi genion latz eta urrun.

Gure logelari ez. Gure logelari ez.

Ostera datorkit han ezagutua orain daukan formarekin

zure orduko gorputz maitea.

Antologia honetako poeten artean beharbada bera da sakonena. Inoiz idatzi du: “Zuria, Naxoseko ezkontza hura bezain”. Argitaratu dituen hamabi poema liburuetatik hamar baikortasun malenkoniatsu bete-betekoak dira. Gero bigarren senarra hil zitzaion bat-batean —eguzkipean aurkitu zuen eserita—, eta atmosfera ilunagoetara egin zuen. Haserrearen belaunaldiko partaide, kartzelatik azkenengoz irten zenean ere espainiarrak ez zituela gorroto eutsi zion. Barruan idatzitako Eta gure Jessoreko bidea? gazteen ereserkia da oraindik bere herrian. Elkarrizketarik ez du apenas eskaini, biografoek diote autotik begiratzen diela pinudiei, huntzaz estalitako baserriak bilatuz bezala, edo bere obraren ardatza den etorkizunari, su horri, hel eginez:

            Seme bat neraman sabelean

            gero izango zena nire alaba

            zeinen ederra batzuetan

            ez jakitearen ederra.

O, NIRE ESPETXEA

O, nire espetxea

eszenatoki honen azpian

dagoena

buruak

eraiki du

zerarekin,

itsasoan bustitako

arropa guztiarekin.

O, nire erbestea

eta handiko gutun

epitetoz bete ditudanak,

bidali eta niri

iristen zaizkit.

Gorputza leun doa, amultsu

Egoak

ez dio uzten.

Badirudi nahita jarri dituztela

kalak urmaelean.

Ezin disfrutatu ditut,

zein mundutakoak dira?

ORBAINAK

Kultura eta gauerdiko ametsa maitasuna

eskegi dute haragia karteletan eta kontatu dute

nobeletan gezurra, eta zuretzat dena da gasa bezala;

ahaztu zaizu nola esan

behar zaitut.

Bizi nahi duzu telebistan hiltzen diren horien moduan

oinazerik gabe, esfortzurik gabe

ahoa beltz ez musukatzeagatik.

Berdin betetzen dituzu urteak

kandelarik gabe

eta intzestua praktikatzen duzunean zure buruarekin

itzuli egiten dira gorpuzkinen haizeak eta neguak

eta usain sarkor hori, bai,

itsusia zara, baina denok gara

itsusiak

zer uste zenuen bada

botaka eginez lagunen eta hondakinen artean

kentzen dugu

guk ere

beti perfektuak izatearen karga.

NABULUSEKO ORTUAK

Kanpaiak lako loreak erre dituzte labeetan

erlerik balego nork jan ezti metaliko hori?

Ireki dute taberna bat jartzen duena cervecería

kolonookin aritu naiz eta ez dute hizkuntza ikasi nahi

kakak eta txizak zuzenean doaz hodi batetik

eta ez dira biltzen, gero ez da harritzekoa garraztea

Castelaoren sardinak mahaietan

nik neuk akabatu egingo nituzke denak

baina guri ere lagundu egin ziguten

potentziek, Mexikok, gazteek diote gerra gerra gerra

jadanik ez dute inor zerbitzatzen

hesira goratu dira, poetikoa da

eta ez dakit gauzatuko den ezer

baina zauri gabeko odol hau ere…

NEGUAN BEZALA

Zuk nahiago duzu

bizirik dagoena baino

hilda dagoena

hilda dagoena zure buruan bizi da

eta bizirik dagoena

aurrean daukazu

eta hala ere

ezin ikus dezakezu zure begi zuriokin.

Mundura ekarri nahi zaitu arrantzaleak

eta zu ihesi.

Non duzu belardi-bihotza?

Eskuekin maiteka ari naiz zure kanpoko forman.

INGELESETIK BUELTAN

Honela dago mundua

hostorik gabe adarrak

urik gabe ibaiadarrak.

Zu gabe nago ni, leihotik begira.

Gauean etorriko zara

eta ez gara banatuko

goizera arte, beldur naiz

eta ez dakit zeren horrela dago mundua,

zubitik dator norbait, iruditzen zait zu zarela,

badator beste norbait, pentsatu dut zu izan zintezkeela.

EZ DA AMORANTERIK

Ez da amoranterik, laztana,

beste munduan, eta maitasuna hemengo hau da,

bizirik gaudenona, ez krematoriokoa, hark daukan

kebide ezkututik gora biok batera nola

igoko gara ba.

Fittsek itzuli zuen, Antologia Palatinoan dator:

Ez da amoranterik, laztana,

beste munduan eta abar eta abar.

Nik hartu eta nahastu egin ditut apur bat hitzak

gure urteurren honetarako

parametroak berridatzi, gurutzatu, Poundek bezala.

Har nezake bestela Li Po, eta aldatu:

Uhaitzaren arroiletan behera bazatoz,

Aldez aurretik, arren, abisatu,

Ni bidera irtengo natzaizu

      Haraino Kakoetaraino.

MADRILEN HILKO DUTE

Inork ez zekien zertan zebilen

inork ez zekien zertan zebilen

kamioi bat hartu zuela anaiarekin besterik ez

kamioi bat hartu zuela

eta bere aho zarratutik ez zen sartu egundo eulirik

bere aho zarratutik ez zen sartu eulirik

behin herriko festetan batek ezin zuela autoa ireki

ezin zuela autoa ireki

eta ezin zuela autoa ireki

jaiki zen ireki zuen kakoarekin edo

ri-ra ireki zuen kakoarekin edo

eta eseri zen berriro terrazan isilik

eseri zen berriro isilik

alde orotatik zirtzila eta arropa urratua zeriola

zirtzila eta arropa urratua zeriola

barku bat bezala izurdeen artetik igarotzen

barku bat bezala izurdeen artetik

eta biek elkar ziruditen

argazkietako Joxe Arregik eta berak

argazkietako Joxe Arregik

eta Joxe Arregik berak.

ANDABIDEA

Eta basotik zihoan

ilunak hedatu zirenean

eta gerizpeetatik umea

sasitzetatik gaztea

azkenean gizonak

ikusi zuen bere aitaren etxea

gorriune batean argi motel bat

sukaldean

jo zuen kox-kox

atea

ireki zion

agure batek

deitu zion

txikitan bezala

erakutsi zizkion argazkiak

idatzi zioten facebooken

aspaldi hildako amari.

BI HILDAKO AUTOAN

Autopista bazterretako azukrea da

lehen azukre distiratsua

zer da izpiritua

zer arima?

Atsegina da gainera zuk gidatzea

hizkuntza dominatzen duzu-ta

—poema honen bitariko zentzuak ere bai—.

Kiowa adintsuenetako batzuek gogoan zituzten

Black Hills mendiak.

Ametsen muga-mugan jendeaz ahaztuta.

Ni musu batez iratzarria zu zafiro eta sugeek inguratua.

Lakuaren ondoan ei dago heriotza.

MINXORIAK

AFRIKA

Txoriak pertsonak ziren

saiak pertsonak ziren

mendi batetik bestera basabehiak

pertsonak ziren.

Gauza bera ziren pertsona bat

eta beste pertsona bat

otsoarentzat.

Aldikada batean igelak pertsonak ziren gau epeletan

apoarmatuak pertsonak ziren gau epeletan

aldikada batean

pertsonak eurak ere

pertsona ziren.

HOSTAILA

Sarasolarako bidean

—ez zen han jaio

Juan Kruz Igerabideren ama-edo?—

Sarasolarako bidean, nioen,

gogoratzen ditut basoko marrubiak

eta sasiak

eta madari makatzak

eta landare memoria inbaditzaileak.

DROGAZALEAK

Bazirudien Ibarran edo Egiriñaon geundela

seiko bat txabola

artzain-sarobe batean

eta denen artean ageriena zein?

Zein azkar eta ederren?

Inguru guztian pago eta haritz ezkurrak

lizarren eta likidanbarren azpian.

Orozkoko pastoreen txabolak dira

berba gutxikoak Orozkoko

pastoreak

behin batek esan zidan ezin uler zezakeela zergatik

edaten zuen jendeak alkohola

bera mozkortzen zela ikusi hutsarekin pagoak

Lekandako maldan

eta maiatzean gora begira jarriko dela berriro

itzuli nahian izarretara eta Luxorreko edo Texcocoko

etorbide zabaletara.

IGORREKO MISTERIOA

Zenbat urte izango genituen

mila, hamasei?

Zeru hori bat sutan,

gauaren sokak?

Amaigabeko udaldi laburrak ziren-eta

beharbada bai.

Itzuli naiz bide haietara

deika ibili naiz non zauden

galduta egon zarena orain arte.

Oroitzapen baten antzera, euliz beterik,

non zaude,

utziko al dit etorkizunak berriro ukitzen

zure bular berde ilunok,

hitz egiten eta hitz bat esan orduko

ahazten heriotzaren kea bezala

zenbat urte geroago datorkit berriro hau

oroimenera

mila, hamasei?

UDA BALITZ

Muino honen gainean zeruko

70.000 argiei beha

Spandau, Dahlem

eta Mendebaldeko

mapa osoa dator

89. orrialdean

leku ederra da

leran jaisteko neguan

belar gainean titiburuetako

orgasmo bat

izateko

antzeko zerbait egon da inoiz

Ekialdeko Berlin esaten zioten.

BATETIK BESTERA GOGOA

“Hemendik doa gurdibidea Zeberiora”

esan zidan “hemendik” begiekin

eta nik ezin ezer ikusi,

kamamila itsaso bat.

Berak ostera Maurizia ikusi bide zuen

bere gomutamenean

mutil lagun Karakolengana zihoala, edanez

jada desagertutako iturrietatik

zoratu zintezke, benetan zoratu,

hainbeste kamamilarekin.

Ez dakit zer gertatzen den beste munduetan esan nion

“ixo” esan zidan atzamarra jarri zidan ezpainetan

“entzuten txakurren izpirituen zaunkak,

entzuten sugegorri indibidualisten solasa?”.

Argia itsugarria zen, hego polotik ipar poloraino,

Artizarra geldi Virgon

“hemendik doa Esne Bidea Zeberiora”

esan zidan nik uste

eta gerokoago batean

banindoan bakarrik Larragoitirantz

formarik ez neukan nik, modeloak ziren denak:

astalarrosak, basa azenarioak, txori gereziak…

“Hemendik doa Zetaren Bidea Zeberiora”

eta Errosa etxe portalean, Mari etxe portalean,

nire ahizpa hilak, putzu itzal-itzaletako igel gorriak

karistiar emakume behin desagertuak eta orain

leku guztietan daudenak.

OIKOS

Sugeak hil ez eta bakean uzten zituen mutila

—Bargondiakoa, Neberakoa?—

soldadu eroan zuten, urrun.

Ametsetan egiten zuen kaskailuakaz

arrankarien zuloakaz.

Hotzaren hotzez, behin, udamin.

Zer ariko ote ziren neba-arrebak,

abarrak pizten?

Soldadu eroan zuten eta

soldadu zegoela

Gabon eguna heldu zenean

ai etsean banengo esaten zuen berak,

ai etsean banengo.

HEZIKETA

Guk botatako bertso bakotxa

egokitu dio Etxahun Lekuek

Jon Lopategik hotsak entzuten ditu

baina urruti dira

eta dantzan harrapatu zituen

bere heriotzak

moztu zuten

itzal egiten zien adarra

musuak oraindik ahoan zituela

esan zien:

“Arraza, familia, bazkariak

jakintza, luxua, erromantzea”.

Ni naiz zutik daudenen artean

hirugarrena ezkerretik,

arratsalde osoa egoten zena

telebistari begira.

Ni naiz ametsetan ikusi zuena

bost puntako izarra.

Zuri itxaron eta itxaron

ikasi nuen bertsotan, halako batean

ate handira

eroan ninduzun.

Eta beste arrazoi bat ere badago.

Negurik gabe ez zukeela hitzak

udaberri leunik izango.

HEGAN ZEKIEN GORPUA

Mozolo hura erori zenean lurrera

odolusturik ailegatu zenean

gure etxera, haragi puska gordin hura

eman genionean, begira geratu

zitzaigunean bere begien anbararen atzetik

gabon esan genionean eta

hurrengo goizean hilda

aurkitu genuenean

ehortzi genuenean bizitzan zorte txarra izan duen

ahaide zahar zarpail baten antzera

ELURRA SAN ANSELMON

Justu gabon aurretxoan

iruditu zitzaidan Leungane lainopean,

baina ez zen Leungane,

ospitalean geunden eta lobatxoa jaio berri zen.

Arbolen argia txarteletako dirua suzko gurdiak

dena zen ezdeus

denok utziko ditugu noizbait

haitzuloetako pinturak erdikinean

etorri berriek buka ditzaten.

Nire artean nioen

lehenago guretzat tontor zuriak zirenak

gero ezer ez inorentzat.

Orain etorri zait. Zapore mikatz hau da

hil zaizkidanengatik, orain etorri zait.

Odola atera zitzaion txizan

eta aurpegia zeukan erdi errea,

lobbista izan naiz, ama izan naiz

errepikatzen zuen, ama izan naiz,

eta masajeak ematen zizkidan justu tripa azpitxoan

eta kendu zionean haizeak

kimioterapiaren kamuflajea

musu eman nion eta zabaldu zuen hazi bat kirastuna

zeinetik ez zen ezer erne

eroan egin zuten loreek, loreek, begira, badoa

hiru haur eta alargun mirarizko bat utzi ditu.

JURURU, HOLGUIN, KUBA

Jururun orain arratsaldea seietaratzen ariko da

hemen jada ilun Jururun ostera eguzkia

esate bat da baina, hegazkin distiratsuek beti

zakartzate zu.

Izan al ginen benetan Jururun, Holguinen, Kuban

izan al ginen azukre-errotan ala elurra zen

Urrutia-Capeauren koadro begi-liluratzaile hura?

“Non dago Lazaro?”, galdetu ziguten.

“Urkatu egin du burua”.

“Eta Reynaldo non da?”,

“Urkatu egin du burua”.

Horrela askatzen dira Jururun katez beteak

eta oparotasunean lurperatzen dituzte bakarrik

eta itzultzen dira denak batera lore,

palmondo jori, kolibri.

ARTEA 1952

Arratia ibaiko ura bezala

doa ura aratz eta betiko

nire ideietatik barna udazken guztien

amaierara, eta landa hartan bazkatzen dira

loreak, dena loreak, hainbeste lore

lore negukoak diamanteak bezala,

plastikozko poltsetan.

Azkonarra eta eskopeta.

Alboka eta errua.

Abadeak eta istripuak eta

zoriontsuak izan zirenak iluntzean

triste iratzarri dira goiztirian.

Hotza dakar, ohartu naiz

amaren etxe zaharrean

ez dela jadanik bizi

maite dudan inor.

Ez dabil deus. Mekanismo guztiak dira

odol sikua eta haragi hila

eta ahoa erori zait ilargiaren balde

merkurioz betetakora.

Bideo bat ikusten ari naizela ematen du

behinola nirea zen herriarena:

zergatik sufriarazten didazu horrela?

Noiz hilko zara guztiz?

ZELOFANA ETA EZTIA

GERO INFINITUA

Hasieran ez zegoen eguzkirik

ez eguzkiak non jo,

ez ibairik ez sahatsik

ez eguzkiaren artilerik inon.

Otsoak bota zituzten eta oraindik halakoxe

otsoak dabiltza:

ez dute ezer jaten,

haragia baino ez, posesiboak dira.

Ni ere bai beroak hartzen nauenean.

Eta zure industria, amodioz sutan.

Eta zeruko sumendietako olak.

Otsoak bota zituzten eta oraindik halakoxe

otsoak dabiltza:

ez dute ezer jaten,

soilik haragia.

DE INVENTIONE

Gau osoa gidatzen kamioilariari

begiak ixten ari zaizkio.

Ez eman musu emakume horri zuk ere

arriskutsua da.

Txinpartaka dabiltza arrainak

Bermuda uharteen inguruan

eta zu, beldurti eta neurritsua izan arren

bere ezpain gris perfektuei begira

hondoratuko zara.

Ardoa zangoen artetik

handik edango dute lorategiko

gonbidatuek, denak hilda eta soilik zuok biok

bizirik eta

Dylan Thomas.

Maitasun hori izango da asmatua

alkondara kendu eta usainduko diozu papar bat

garbia, buru bat

kirruz betea, zein ederra den

marmola, bidali zintuzten

lurrera guri inbidia ematera, madarikatua,

umeak izan ditzagun, madarikatua.

LASAI

Ordainlekuan gerarazten bazaituzte

euren larru distiratsuekin miatzen badituzte

zure izatasunaren badiak

lekuok okupatzen dituztenak ez badoaz

eta ez badute joan nahi

eta galdetzen badizute ea zer dakizun

desagertzen ari den Iruñeaz

zu isilik egon zure guraso

umiliatuen antzera

lehenago hilko dira eurak eta euren matxismoa

guk bukatuko dugu txakurren auzia.

ALDAKETARIK GABE,
DESBIDERATZERIK GABE

Herrira nator atzera

ohartu naiz asko joanak izango direla

ikusten nituenak

Bihurra, Errementariko Juliana esaten ziotena,

Murgako Zoroa.

Non ote dira

kimioa hartzen zuten haiek

non

berrogeialdietakoak.

Herrira nator atzera eta baserri atarietan

belarra luze dago, madariak lurrean daude,

igual basoetan sasitzak

fruituz enpagugarri.

mi wo akikaze mo

hito tanome nari*

Haize hau biratuko da

eta joko du iparretik

eroriko da elur gero eta

arrotzago hori, erdi horixka

eta gero gandua, eta horrela da oraindik

nire ametsetan

baina

nola ez zen, bada, dena aldatuko?

* Udagoieneko haizeak pertsona aldakorraren

desamodioaren zaporea dauka.

MUROMEKO HIRITIK DOINURAKO

Nik uste dut Stalin maite dutela

ezarian, Stalin madarikatzen duten horiek

gertatzen gara Aberri Guda Handirako

suzko loreak zanpatzeko amaigabeko zelaian.

Zerbait idazten dut kriptikoa

Muromeko hiritik doinurako

baina silabek ez didate ematen, laztana,

ze leku gogoratuko ote zaie

Sobiet Batasuna desagertzen bada?

Leitutako errekatxoen soinua aditzen dut eta pentsatu

izango al naiz martirien ama?

ESPARTAKO AZPIRATUA!

            Zuhaitzean iltzez josi zuten baina

            Geroago abaraskatik jaten ikusi dut nik.

                                                      EZRA POUND

Moztu ziotenek uste izan zuten fini zela baina

Matalasen burua txikoria lorea bezala

haziak zabaltzen hasi zen airean gauez.

Poza hartu dute baina

Matalasi burua moztu ziotenek moztu zioten

suge-landareari buztana

arrubioari beso bat

Matalasi burua.

Haren hezurrak korala dira orain

engainuzko itsaso batean.

ISLAMAREN GEOMETRIA, LOREAK ZELAIAN

Saiak hasi zaizkit uzkitik guztiz jaten

beraiek ere hiltzen ari larre antzuan.

Hitzez hitz desagertuz doa poema hau

opari eman nahi nion anaiari abesti baterako:

jar ziezaion bihotz bat suharra berriro.

Hemen gure nagusitasunaren munduak

gure garaipenen lantzak

hemen gure gorputza

dena geratzen zaiona ongi.

Patu hau eta elkar topatu izana bizitzaren bidaian,

lagunak izan ginen arrastirian, maitaleak gauera orduko,

ametsetan sortzen da material bat

harria bezala

filosofoen harria bezala sartzen zaiguna haragian.

EZ ESAN GURI, PETE

Nahiago nuke utziko bazenu

poeta bakean;

ez dago ondo

besteak erabiltzea

zure burua gorrotatzeko.

Esan eta esan ari zara guri baina

ez esan guri, esan nagusiari;

hemen, muntatze kateetan,

denok egiten dugu lan soldaduaren

eta itsasoan den marinelaren alde.

Eta gauza hauek egiten ditugu, bai,

zuri nardagarriak zaizkizunak,

baina ahaztu egin al zaizkizu

zuhaitz beltzak, ilargiak,

Batistaren poliziaren eskuetan?

GURE ESBASTIKAK

Ikusi ditut hormetan

auto azul handien

kapotetan

ikusi ditut zubien begietan

eta ontzi

onirikoen

kroskoetan

ikusi ditut euren aurpegietan

skate parketik

igaro

direnean

ikusi ditut iluntasunean

ikusi ditut biharamunean

zeruko jendeak benetan maite ditu

gure

esbastikak

hain gustu

oneko

gure

esbastikak.

HAZIA DESERTUAN

Hemen nago bete ezinik hainbeste igerileku

hemen nago Alderdiak noiz irabazi

amestutako portuetako lurruna, arraina ur lohietan,

zure titi zuriak ukitu orduko deformatzen zaizkit.

Eta ametsa errepikatzen da hainbeste non bizitza den

gauetako lo-galtzea, eta oraingo hau ezer ez da,

hain da berdea, sarria eta euritsua

tigrearen urtaroa.

Tigrearen urtaroa.

Argaltzen ari naiz, ez tigrea bezala

baizik eta txakurra bezala.

Eta zoriontsu naiz.

Ematen du ez dudala merezi baina ederki kostatu zait

nire hariak askatzea, garretan zegoen hiritik irtetea

bakean daroa errekak haurren haurtzaroa

gure eskeletoen distira itsasoko uretara orain.

Pentsa ezazu une batez: ez genukeen bidaia hau egingo

ez bagenu auto hartan larrua jo

umeek ez zuketen Erromara joateko ilusioa edukiko.

LUZE, MEHE TA BISTOSUE

PANTERA ARROSA

Gau haiek ziren tungstenozkoak

euliak zebiltzan herri guztitik

guk bizikletak uzten genituen

ametsen muga

hautsezkoetan.

— Aurrera.

Eta errekako ura zen marmol beltza.

Hemen nago.

Denok argazki pelikuletan gaude.

Behin etxera bueltan nindoala

mutil hura, Toni Kukoc, ikusi nuen, jada drafteatua.

Mamu bat ematen zuen.

Esan zidan zoko guztiak arakatu zituela baina

ezin zuela aurkitu Dino Radja.

PIRINIOAURREA

Basoa gurutzatu eta beste aldean ere

han ere ez dago etxea etxea

han dago

zuk amestua da interneteko atarietan.

Kanta batzuk nola diren,

halakoxeak dira gure txikerrak.

Eta ibilian-ibilian aldatzen da

bizitzaren historia,

umeek eskatzen dutenero, lokartzeko,

beste ipuin bat

beste ipuin bat.

“Amatxo” diote gauean eta iduri du

zure ama ari dela esaten “aitxe”.

Aspaldi

esan nahi baitut

bart.

GOIZAREN EBOKAZIOA

Izarak ihintza bezala ume txikiaren gainean

bere bizitzako goizarekin

zelan ez egin metafora bat

oihuka, biraoka, bihur-bihur eginda

erditu zen ama bart

apirileko gauotan

Liriden euria da

Zuoren Kronikan aipatu zituzten jada

Lirida-izarrak, orain dela 2.700 urte

narras, katamar, oinez

burua aterata itsasoan

dabiltza ugaztunak munduan

eta ez dakit den loreen usaina

edo uretan islatutako

loreen usaina

eta ez dakit diren ama-semeen ahoak edo

leihoaren distiraz haraindi

zuhaitz guztietako txoriak.

BERROGEI URTE
BETE ORDUKO
ZEKIEN BEREZKO
EDERTASUNAZ

Hurrengo egunean,

zortziak aldera,

intsektu moreak gure

bila etorri aurretik

leihoa ireki zuen

norbaitek eta handik

atera zen Neil Youngen

ahotsa eta Neil Youngen

ahotsa entzunez egon

ginen hamarrak arte,

harik eta zeruari

izarrak irten zi-

tzaizkion arte, eta

maitasun apur batzuk

jarri zenituen ezpainen

artean eta ni haraino

airatu nintzen txoriku-

meen antzera, zu eta

zure jana bata bestetzat

hartuz eta ehun urte

barru ere, Himalaien

gainetik deitzen badidazu

hara egingo dut ja-

kin gabe deus elurrez.

LEHEN ITSUALDIA

Gure bigarrena jaio zenean

—izena erabaki barik oraindik—

non ote zebilen Leonard Cohen, non

ote zebilen

negua iritsi berri

adarren puntetara, meheki,

eta ametsak nahastu zitzaizkigularik

emaginaren hego-zarata leunarekin, Cohen,

non ote zebilen

Suzanne hasi zenean jotzen gau epelean

gero euria

gero berriro ezer ez?

SUKAR AMETSA

Beranduegi marrubietarako

goizegi oraindik pikuetarako

zuhaitzak ikusi ditut sutan eta atzean

zerua izarratua, eta bihotzeko ezkutuetan

zu eta umeak.

Esango dute ehiztariek:

maite dute ama, orain

titia hartzen ari dira.

Itsasoak bere gatza

lurrak bere birak,

abesti guztiak

bat dira gaur.

Ez daukate sekreturik gizakiek niretzat.

Idazten dituzten agirietan izan daiteke uda,

izan daiteke negua,

baina zure gorputzean, maitea,

dena amaitzen da eraztun eta eraztun

infinituetan.

INPLIZITUA

Umea ikusikeran aurpegitxo zuri horrekin

egon zitekeen bezala orri hau

ez banu

gai honi buruz ezer idatzi.

Ez didanean musurik ematen

ez zaizkidanean bere eskuak samara iristen

homeopatak dio:

“Ume hau txitxarez beterik dago”.

Tristezia ateratzen zaionean

izpi ultramoreekin

zer egin dezaket nik

itzuli baino

nire ispilua?

“Ez nekien

hain txarto zeundenik” esaten diot halakoetan

edo esaten diot: “Ikusten dut, bai,

desilusioa hartu duzula”.

Besterik ezin dut egin.

Eta hasten da orduan apurka-apurka bere gauzak esaten

ezpain arrosa, lehertuekin.

OBSTETRIZIA

Basahuntzak mendi-muturren

bakardadea maite.

Tximu emeak ere taldea utzi ohi du.

Denak, egunez dabiltzanak behintzat,

erditzen dira gauez.

Denek bilatzen dute habia lasai bat.

Zuk ez.

Ikusi zaitut autoan tipo horrekin,

dena da argi ospitalera bidean,

zer ari zara,

ez zaituzte utziko bakean gizonek.

BIZITZAREN LEGEA

Gure maitasuna txarto zebilen

baina ez genekien zelan

geldiarazi.

Gauari itxaroten genion

orduan bukatzen zirelako

ametsak.

Ilargiak guri ere argi.

Izterretan

zure petaloak.

Eta udak sartu ziren

udaberrietan

eta jolastu ginen lorez betetako

putzuetan eta han urrunean

mundu mistikoan

berriro jolastu ginen

lorez betetako putzuetan.

Orain gure alabak lo daude

posible egin zituen

inozentzia haren antzera

gure alabak lo daude.

Euren hanka biluzak ohetik zintzilik

—Magali bera ere

neska handia hazten ari da—.

Ze deabru, Magali,

zu ere bai?

NAGUSIA ETORRI ZAIT

Nagusia etorri zait

ametsetan

Bi aldiz

Lehenengoan

pozik zegoen

bigarrenean ez

Nola aurkitu

ote

nau hemen

zure gorputz

biluziaren

ondoan

lanaren definizioa balitz bezala

“aho tropikalak gauaren erdian”

ERDITZEAREN UZKURDURETAN
ESKUTIK HELDU NIZUN

Horrela da, lagundu egin behar zaio oreinari.

Itzal bihurturik pasabideak unibertsoetara

erditzearen uzkurduretan

eskutik heldu nizun.

Bainerako ur beroa, odol hariak,

Nahia eta Nikoleren

ahizpa itsuaren zain nengoen.

Urak isuri ziren uretara

hartu zuen amak bizitza eta

igoarazi zion esnerantz.

Denak etorri ziren ikustera, denak joan ziren

arraroa da aita izatea

ez da bereizten ez sustrairik ez kimurik

soilik ama eta

egunen batean agian

besoetan hartu ahal izango duzun haurra.

SEXUA

Beraiek sortzen didate antsia

eta beraiek kendu

beraiek dira zauri

eta ukendu

teknikariak Bizkaiko dekretu bat

horrela idazten du.

Beti da gauza bera,

nola jaitsi da zelaira

hegabera

txikerrari bularra ematen

diozunean,

zure ilea

eta begiak, eta oraindik zure azala

bularra ematen diozunean bezala

urrundu

egiten zara.

Eta biok zarete nire maitasunaren

gauza urrun bat ze, beteta zaudetenean,

edaten dizkizunean ahoko hortzak

eta hezurren bertsio bat

era horretan asetzen zaituenean Apolok

muxu ematen didazu

muxurik eman ez diezazudan, Artemisa,

badakit ezin joan naitekeela

contra natura.

ZORIONA, LAKUA

Deitu dizut baina ez dit deirik eman

esateko bihotza arbuiatu didala gorputzak.

Benetako maitasuna etorri da

hasieran pentsatu dut gorrotoa zela

eta ia-ia elkar joka hasi gara,

nor zara zu, nor zara zu?

Nire hegazkinen ostertzak

eta zure irlen bits urrunak,

honelako gau batez amets egin nuen

ondoan zintudala, eta agertu.

Gero galdu egin zintudan,

eta barkatu egin ninduzun behin Donostian.

Deitu dizut baina ez dit deirik eman

esateko aingeru hauek hitz egiten dutela

gure haurrek bezala diote:

“Lurra berotzen duten suak

piztu dira” edo

“ez izan beldurrik, aita”.

HABIA DAITEZEN ZURE HONDOTIK

Zure sabela utzi zuten

bertako ur berde argia.

Altzoan hartu zenituen

baina jaitsi dira jada zure altzotik.

Kasketaldi, musu, boligrafozko tatuaje.

Besoak zabaltzen dizkiezu, joan daitezen.

Aurikularrak jarrita doazen txoriak.

Gabon zaharretan atera egingo dira

belarra erreko dute kanpinetan, udan

nik zainduko dizkiet landareak etxean.

Trafiko handia dago gaur, begira,

gurutzatu dute bidea,

ez dira ikusten, badoaz

gure bihotzak ere eurakaz doaz.

Kasketaldi, musu, boligrafozko tatuaje,

aurikularrak jarrita doazen txoriak.

LOHADAR MAITATUAK BERRIRO

Primula elatior elatior lilitu berria

—zenbat aldiz, amets anbiguoetan—

mundua oraindik da

ederra hasieran.

Zenbat aldiz irudi horiek

hasierakoak, gehiegizkoak,

bizkarretik odoletan

gure ezpainetako odola etcetera.

Eta orain zure eskarmentua nire

haragi arean eroriekin.

Alanbreetan ileak, ezpainak gorri.

Eros esanez: hauxe zen, ai, hauxe zen.

Hogeita batgarren mendean hilko gara biok, laztana.

Gero ez dugu gehiago

elkar ikusiko.

Unibertsoa haziz eta haziz,

eta gure etxe txikian

ez da ia arroparik behar.

EUREKIN IKASTEN

Ihien artetik iritsi ziren

amak eta nik oraindik ez dakigu

ze itsas-aintzira errainu nahi zuten atzitu,

zer ubide egingo duten ere

ez dakigu oraindik.

Gauza da nire paparreko oskolaren durundu

eta amaren buruko eskema

ikusten ditudala handi,

ikusten ditudala titia kenduta bezala,

umeok dira anbulantziatik inor jaitsi orduko jaioak

kalkulu guztiak baino lehen sentituak

eta gaur gerezi ikusezin hauekin

garbitzen diegu gorputza baineran

—nola maite duten ama, ur berbera dira—

eta gaur

otu zait

egunen batean Iratxe eta ni bakarrik geratuko garela

elkarri muin ematen gau libreetan.

Zein da ibilbide biribilena?

lainoetako ur tantak egiten duena...

basoko hauspo-kantaren melodiarena...

begirada zuhurren ederrarena...

sufritzen deneko momentuarena...

hemendik eguzkiraino eta bueltako bidearena...

zein da zure motibazioa?

IKER YURREBASO