KEPA ERRASTI

Mami Lebrun

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2020 Kepa Errasti

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2020ko maiatza

Edizio hau: 2020ko maiatza

Ganbila:

      Bildumaren koordinatzailea: Oier Guillan

      Edizio taldea: EHAZE-Antzerkizale elkartea

      Bildumaren diseinua eta maketazioa: Metrokoadroka

EHAZE:

      53 posta kutxa / 20002 Donostia

            Telefonoa: 675 945 734

            Elektroposta: info@ehaze.eus

            Webgunea: http://www.ehaze.eus

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

Sar Hitza

EHAZE

      Antzerkiak momentuko berehalakotasun besterenezina du bereizgarrietako bat. Antzokiko ilunean sua piztu eta itzali egiten da, eta sugarrak emanaldiak irauten duena irauten du. Taula gainekoan gauzatzen da antzerkia bere osotasun errepikaezinean. Gerora, momentuan piztutako zirrara edota gogoetaren arrastoa geratuko da memorian. Antzokiko liturgia intransferiblea dela jakinda, GANBILA antzerki bildumak osotasun horren zaporea eta mamia gorde nahi ditu liburu forma duen kutxatxo mota honetan; zapore eta mami horren transmisioa baitugu erronketako bat. Zapore eta Mami... Lebrun oraingo honetan, ondorengo orriotan.

      Mami Lebrun antzezlana azken urte hauetan euskal antzerkigintza, pauso sendoz, jorratzen ari den ibilbide oparoaren beste adibide bat da. Kepa Errastik idatzia, Kepa bera partaide den Xake Produkzioak konpainiak 2016ko maiatzean estreinatu zuen. Izandako harrera onaren adierazle izan daiteke 2018ko martxoan XVIII. Donostia Antzerki Saria jaso izana.

      Traiektoria luzeko antzerki konpainia handien eta azken urteetako korronte berritzaileen arteko eremu batean kokatu daitekeen Kepa Errasti antzerkigileak gaztetasuna eta eskarmentua biltzen ditu bere baitan. Aspaldian euskal antzerkiaren munduan barrena abiatua, barru-barrutik ezagutzen ditu arloak bizi dituen gazi eta gozoak; ez testu egile moduan bakarrik, beste esparru ezberdinetan ere garatu baitu bere orain arteko ibilbidea, aktore edota zuzendari laguntzaile moduan egindako lanak aipa daitezke, besteak beste. Ahaztu gabe, telebistarako eta zinemarako gidoigintzan egindako lanak, Aitona mantangorri laburmetraia, kasu. Antzerkian, Mami Lebrun lanaz gain, eszenatokia ezagutu duten beste bi antzezlanen egilea da, Lur (Xake Produkzioak, 2018) eta Erlauntza (Vaivén Producciones, 2018). Aipatutako kasu guztietan, barne bultzada edo emozio pertsonal batetik abiatuta, kezka eta esanahi kolektiboak biltzen dituen istorio bat planteatzen digu Kepak bere lanetan, transexualitatea, genero ikuspegia, amatasuna, edota heriotza eta belaunaldien arteko transmisioa izanda abiagunea; pertsonala kolektiboa ere badela frogatuz berriro ere. Eta kolektiboa pertsonala. Azkenean, pertsonala-kolektiboa dialektika dugu antzerkiaren funtsezko zutabea.

      Mami Lebrun antzezlanaren kasuan amonaren heriotzak sortutako zirrara pertsonala du fikzioak sorgune. Antzerkiak antzerkiaren barruan ematen dituen aukerak baliatuz, heriotzaz, doluaz, iraganaz, maite genituen gertukoen memoriaren zaintzaz, aurreko belaunaldiek bizitzea tokatu zitzaien mundualdiari emandako erantzunaz… eta, inplizituki besterik ez bada ere, oraingoari eta etorkizunari guk eman beharrekoaz. Neurri handi batean, azken urteotako euskal antzerkigintzan errepikatzen den gertuko eta ez hain gertuko memoriaren gaia presente dago testuan. Ezin da kasualitatea izan, hain bide ezberdinetatik, galdera berberen bueltan ibiltzea. Nor garen… Zer garen… Nondik gatozen… Nora goazen… Antzerkia gure jendartean dagoen beharrizan baten termometroa izaten ari dela esango genuke. Baina hori da antzerkiaren beste funtzioetako bat.

      Hasieran esan moduan, antzokiko ilunean pizten den sugarra Ganbilak ezin dizu eman. Oholtzaren gaineko zaporea eta Mami... Lebrun antzezlanaren testua, bai, hurrengo orriotan.

Mami Lebrun kabareta,
amona Kontxa eta metabizitza

AINARA ORTEGA

      Mami Lebrun ikuskizunaren teilatupean bizi izan garenok askotan eman dizkiogu eskerrak kontatzen zena guk kontatzeko izan dugun zorteari. Ez da halako zoririk ordea, Einsteinek zioen bezala “Jaungoikoak —Andregoikoak ere esango nuke nik— ez du Unibertsoarekin dadoetara jokatzen”. Guri tokatzen zitzaigun (eta ez beste bosti) amona Kontxaren istorioa piztea, bizitzea eta joaten uztea. Kepa, Getari, Xabier, David, Ane eta seiok.

      Tristurarik sakonena eta zalantza erraldoienak sortzen dizkigun gaia jarri zigun mahai gainean Kepak 2015. urtean: heriotza; eta maite dugun norbait joaten denean ernatzen zaigun samina, amorrua, joan-etorrian ageri diren mamuak, geure arbasoen beldur berberak, tentazio ankerrak… Antzerkiak beste behin ere geure artean ordu luzez hizketan aritzeko parajerik ederrenetakoa zabaldu zigun, epairik gabeko irakaslea teatroa, beste hainbat kontestutan esan ezin direnak ere entzuten dakien laguna, izutzen ez eta maitekor jasotzen gaituena, urrikalkor besarkatzen gaituen amona bezalaxe. Nire lankideez esango nuke hizki larriz, bizitza errealean are abilagoak direla emozioetan, egoki bada, entsegurik onartzen ez digun akto bakarreko teatroan; Mami Lebrunen istorioa kontatzeko erabili ziren hauts magikoak ez genituzke inolaz ere geure bihotzetako bizipen eta xokoetatik kanpo atzemango, haietatik ernamuinduko baizik. Haurrak ginelarik eskuko bost hatzekin kontatzen ziguten kontu-xaharra bezalaxe, gutariko bakoitzak edabea neguan osatu eta maiatzeko ilberrian ontzeko jakirik goxoenak botatzen saiatu ginen lapikora.

      Metateatroa egin genuela zioten kritikari adituek, ba oso ondo, aizu, esan genuen geuk, begira nolako gauzak egiten ditugun! Baina bizitza bera are gehiago kiribiltzen zaigu batzuetan eta metateatroaren baitan metagertakari metagaitza heldu zitzaion nire bikoteari, hilabete batzuetan minbizia deitzen diogunaz berak bizimin egin baitzuen. Kontxaren eta Mitxelen istorioa Egoitzek eta Mirenek kontatzen ziguten bitartean taldean hirugarren istorio erreala bizitzen ari ginen, gu seiok baino gazteagoa zen sasoiko mutil eder baten agurra. Gestalt eta bere terapia, honekin alderatuta, afizionatu hutsa! Txantxari malkoei bezainbat leku egin diogu beti Mami Lebrundarrek, zorionez, Mixelen istorioan, Miren eta Egoitzenean eta baita Landerrenean ere. Gaitzak ez gaitzala ozpindu behintzat. Hilabete batzuk lehenago lantzen eta eztabaidatzen eta probatzen ibili ginen guzti-guztia praktikan jartzeko abagunea heldu zitzaigun ba, Kontxa agurtzen ikasi genuen bezalaxe agurtu genuen Lander 2017an. Fikzioa, metafikzioa, iragana, oraina, fantasia eta errealitatearen artean gertatu ziren sinkroniak harrigarriak izan dira, benetan sinesgaitzak, datak, erabilitako abizenak eta aho bete hortz utzi gaituzten beste hainbat, inoiz kontatuko ez ditugunak. Nik esan ohi dut susmagarriak direla denak, jakin sakonki bai baitakit ez nuela zoriz topo egin halako metabidaia lagunekin. Eszenatokian, ezagutu ez nituen pertsonen argazki zaharren lekuan gu bion zuri-beltzeko batekin egin nituen ondorengo emanaldi guztiak eta zin degizuet, sakonki begira gelditzen nintzenean argazkitik guri begira zeudela Mixel, Kontxa, Lander, Miren, Egoitz, Maritxu… Eta galdetzen nion neure buruari funtzioetan: Eta hor beste alde horretatik geuri begira daudenek gertatzear zena askoz lehenagotik bazekiten? Eta metateatroko fikzioaren partea geurea balitz, errealtzat duguna? Eta orduan, zeinek bildu gaitu gu bostok? Baina nola asmatu zituen Kepak aldez aurretik…? Eta orduan, Platonen kobazuloa…? Baina Gestaltek ez al zioen…?

      Eta… Eta orduan berriz ere berandu sartzen nuen nire esaldia. Mami Lebrun ikusi ondoren “eskerrik asko” esan ez digunik gutxi izanen dira, malkoz betetako aurpegi irribarretsuak zientoka ikusi ditugu, mina eta poza nahasten diren hasperen aunitz aditu, askatu nahi eta ezinean zebilen ikusle andana, libratu behar eta nahi ez zebilen asko, antza. Amamak, amatxiak, amumak, amonak, ama onak… Eskerrik asko denei.

      Eskerrik asko bihotzez ikustera etorri diren guztiei, guk zuei bezainbat lagundu diguzue agurtzen ikasten.

Amonen bidetik

KEPA ERRASTI

      Beti pentsatu izan dut Mami Lebrun antzezlana bertsolariek bertsoak sortu ohi dituzten moduan sortu zela; amaieratik. Kabaret bat egiten ari den aktore batek norbaiten errautsak eszenatoki gainean botatzearen ideia izan nuen. Oso polita iruditzen zitzaidan maite dugun norbait hain modu alaian agurtzea; heriotzak ezinbestean sortzen digun tristurari irribarre batekin begiratzea.

      Denbora askoan egon nintzen ideia horri ze forma eman asmatu ezinik, eta bat-batean, gure amona hil eta hilabete gutxira, argi ikusi nuen guztia. Galera hark sortu zidan zurrunbilo emozionalaz aparte, beste galdera bat etorri zitzaidan burura: ze erreakzio izango genuke, gure familiakoa den norbaiten sekreturen baten berri izango bagenu? Gure amonak, amak, aitak, izebak… beste dimentsio bat hartu, eta figura familiar hori baino haratago dagoen pertsona ezagutuko bagenu? Horixe gertatzen zaio Egoitzi istorio honetan. Amonaren iraganeko pasarte sekretu bat jakinda, beste “amona” bat ezagutuko du, eta inork ezagutzen ez zuen istorio hori kontatuta eman nahiko dio bere agur propioa.

      Gidoia irakurtzen hasi eta berehala jabetuko zarete, euskalki ezberdinak erabili ditugula testuan zehar. Bi arrazoi nagusi egon ziren euskalkia erabiltzeko. Bata, erabat emozionala, nik nire amonarekin neukan jarduteko modua horixe zelako, eta bestea, teknikoagoa, euskarak ematen zizkigun aukerak aprobetxatu, eta hizkuntza bera tresna dramaturgiko bezala erabiltzea oso joko polita iruditzen zitzaigulako, pertsonaia aldaketak markatzeko; polita eta aberasgarria. Hau horrela, beraien artean oso ezberdinak diren bi euskalki (lapurtera eta Gipuzkoa mendebaldeko bizkaiera; Aretxabaletakoa zehatzago esanda) eta batua erabiltzen ditugu istorioan zehar.

      Hiru pertsonaia daude: alde batetik, Miren eta Egoitz antzoki batean, antzezlan labur bat entseatzen. Antzezlan horretan Mitxel eta Kontxaren pertsonaiak jokatzen dituzte. Eta beste aldetik, Kontxaren mamua, Egoitzek hasieratik ikusiko duen presentzia bat, baina Mirenek ez. Egoitzek Gipuzkoa mendebaldeko bizkaieran hitz egingo du, Mirenek batuan eta hauek biak Mitxel eta Kontxa antzezten ari direnean, Mitxelek lapurteraz eta Kontxak bizkaieran. Era berean, Kontxaren mamuak ere, amonaren figura irudikatzen duenez, bizkaiera erabiliko du. Honetaz gain, badaude Egoitzek narratzaile moduan egiten dituen bizpahiru bakarrizketa, eta hauek ere batuan egin ditugu.

      Zalantzak izan genituen ahots gora esateko zerbait paperera nola pasatu, baina iruditzen zitzaigun obraren beraren izaera mantendu eta hizkuntzaren trataeraren hautua erakusteko, egokia zela idatzizko testua esateko erabili genuen modu horretara ahalik eta gehien hurbiltzea. Bizkaieraren kasuan, eta aditz formak batez ere batutik urrunago egonda, Badihardugu euskara elkarteak 2005ean martxan jarritako proiektu baten baitan kaleratutako “Aretxabaleta-Eskoriatza-Leintz Gatzaga (Debagoieneko aditz-taulak)” artxibora jo dugu, bertan azaltzen diren aditz formak erabiltzeko (http://www.badihardugu.com/argitalpenak/aditz_taulak/leintz_aditza.pdf loturan aurkitu dezakezue informazio osatuagoa).

      Guk euskalki/azpi-euskalki hauek erabili ditugu emozionalki gertuago geratzen zitzaizkigulako, baina polita izango litzateke noizbait norbaitek testu hau hartu eta berriz zutik jarri nahiko balu, beste euskalkiren batera moldatzea.

      Mami Lebrunek erakutsi digun beste gauza bat talde lanaren garrantzia izan da. Hasierako ideia nirea izan bazen ere, taldeko partaide bakoitzak egindako ekarpenei esker hartu zuen egun duen forma, eta beti eskertuko diedan zerbait izango da, horrek egin baitzuen, inolako zalantzarik gabe, lana bere osotasunean borobilago.

      Bukatzeko eta antzezlanarekin berarekin egin genuen moduan, argitalpen hau ere gure amona guztiei eskaini nahiko nieke, beraiek eman diguten maitasun horri esker sortu baita, eta bihotzetik sortu izan horrek egiten baitu lan hau hain berezi.

      Eta nire kasuan, eta saltsa honen artifize nagusia izanik, Maritxu Aldai Elorzari. Askok galdetu izan didate zenbateraino duen egiatik obra honetan kontatzen dugunak. Hori irakurle bakoitzaren irudimenaren esku utziko dut.

      Nik, nire aldetik, amonari berari eta hainbeste maite ditudan taldekideei gauza bakarra esatea besterik ez zait geratzen: eskerrik asko, Mari Oilasko!!!

Mami Lebrun

Mami Lebrun antzezlana 2016ko maiatzaren 6an estreinatu zen, Tolosako Topic aretoan.

Lantaldea

Egilea: Kepa Errasti

Zuzendaria: Getari Etxegarai

Antzezle taldea: Ane Pikaza, Ainara Ortega, Kepa Errasti

Zuzendari laguntzailea: Xabier Ormazabal

Argiztapen diseinua: David Alkorta

Musika konposizioa eta moldaketak: Pascal Gaigne

Produkzioa: Xake Produkzioak

Kartelaren diseinua: Adrián Hernández

1. AGERRALDIA:
SARRERA

(Argia piztuko da pixkanaka. Doinu bat entzungo da. Emakume bat agertuko eta eszenatokia gurutzatuko du. KONTXAren MAMUA da. Lanpara bat piztu eta besaulki batean eseriko da. Halako batean parean mikrofono bat daukala ikusiko du, altxatu eta entzuten ari garen abestiaren doinua abestuko du.)

KONTXAren MAMUA (mikrofonotik): Ondiokan akordetan naz zelan hasi zan dana. 1941eko udazkena zan. Hirixak kolore gorrixka goxua hartzen auen garai hartan. Paris… Etorbide zabalak, parke zoragarrixak, Montmartre, Saint Denis… Halata be, ordurako, alemanak zien hirixaren jaun eta jabe. Egun baten, komenturako zerbaitten bila irten nintzen eta orduantxe ikusi nauen anuntziua Rue Lafayetteko lokal txiki haretan. Cabaret l’École…

(KONTXAren MAMUAk abesten jarraituko du une batez. Halako batean, EGOITZ sartuko da eszenatokira. Larri dator eskuetan kakao pote bat dakarrela. Eszenatokian dagoen kaxa handi batean gorde eta KONTXAren MAMUAri begiratuko dio.)

EGOITZ: Ze guapa zauzen! (Ahots goran) Hasi egingo gara, e!

(Eszenatokiko argia itzali eta beste bat piztuko da EGOITZen gainean. Eszenatokiaren aurrealdean dago EGOITZ, mikrofono baten parean. KONTXAren MAMUA desagertu egingo da.)

EGOITZ: Bizitzaren parte omen da heriotza; saihetsezin, ezezagun, bat-bateko... Espero dugunean ere, ustekabean harrapatzen gaitu. Nik sei urterekin izan nuen lehen harremana heriotzarekin, Dora hil zitzaigunean. Etxeko kanarioa zen Dora. Amona Kontxak oparitu zigun lau urte bete nituen egunean. Horregatik, Dora hil zen eguna sekulako tragedia izan zen gure etxean; niretzat batez ere. Izoztuta geratu nintzen. Hiltzen garenean bezala. Amona Kontxa bezala. Duela bi hilabete hil zen, enbolia batek jota. Bestela, berrehun urte ere hartuko zituen agian... Hasieran uste nuen ezetz, baina barrua mugitu dit bere faltak. Pentsatzen nuena baino gehiago.

      Duela hilabete batzuk, amonaren etxeko ganbara txukuntzen ari ginela, aspaldiko egunerokoz betetako kaxa bat aurkitu genuen; milaka istorio zituzten egunerokoak. Banekien amonak gaztaroa Parisen eman zuela, baina sekula ez nion galdetu garai haien inguruan eta azken boladan ez zen gai zentzuzko ezer kontatzeko. Edo agian guk uste genuena baino logika handiagoa zeukan guztiak… auskalo. Kontua da orduantxe erabaki genuela emakume hark aparteko omenaldia merezi zuela!

2. AGERRALDIA
L’ÉCOLE KABARETA

(EGOITZ KONTXAren MAMUAk erabili duen mikrofonora hurbilduko da eta abestu egingo du.)

MITXEL (abestuz):

      Allez venez!, Milord

      Vous asseoir à ma table

      Il fait si froid dehors

      Ici, c’est confortable

      Laissez-vous faire, Milord

      Et prenez bien vous aises

      Vos peines sur mon cœur

      Et vos pieds sur une chaise.

MITXEL (frantsesez hitz eginez): Mais qu'est-ce que t'as là? De la viande fraîche, garçon! Quel est ton nom, ma belle?

KONTXA: Maria Concepción…

MITXEL: Plus fort, je t’entends pas!

KONTXA: Maria Concepción…

MITXEL: Maria Concepción! Très exotique! T'es espagnole?

KONTXA (lotsatuta): Oui…

MITXEL: Plus fort, je t'entends pas!

KONTXA: Oui!

MITXEL: C'est mieux comme ça! Une espagnole parmi nous! Una española entre nosotros. (Publikoari) Bande de blond, qui aime les brunes? Lapartie arrière est pas mal!

(MITXELek ipurdikoa emango dio KONTXAri. KONTXAk, erreflexuz, buelta erdia eman eta zaplazteko batez erantzungo dio, eta korrika alde egingo du gero MITXELen albotik. Publikoaren txistu eta algarak entzungo dira.)

MITXEL: Quel caractère, fillette! T'apprendras à te calmer... Mesdames, messieurs, avec vous maintenant la plus belle voix de France. (Keinu lizuna eginez) La voix qui fait perdre la tête à tous les hommes! Avec vous, Stéphanie!

(Argia itzaliko da eta publikoaren txalo eta oihuak entzungo dira. MITXELek matrailezurrari eutsi eta kamerinoan sartuko da. KONTXA bertan egongo da ordurako, egurrezko kaxa handi baten gainean eserita.)

MITXEL: Oh, là là! Ça va?

KONTXA: ¡A ti qué te importa!

MITXEL: Lo siento, no quería molestarte.

(KONTXAk serio begiratu eta kanporako bidea hartuko du.)

KONTXA (ateraz): Morokilmazo halako hori!

MITXEL (KONTXAk euskaraz esandakoa ulertu eta harridura): Euskalduna?

(KONTXA geratu egingo da bat-batean. Isilik begiratuko dio une batez.)

KONTXA: Bai.

MITXEL (ingurura begiratuz, entzungo ote dioten beldur dago): Ni ere bai. Mitxel Goienetxe. (Eskua luzatuko dio) Urte aunitzean.

MITXEL (zalantzaz begiratu eta eskua luzatuko dio azkenean): Maria Concepción erran duzu lehen, ez?

KONTXA (lehor): Kontxa.

MITXEL (konplize): Bon, Kontxa, askoz politagoa. (KONTXAk serio begiratuko dio oraindik) Zer etorri zira? Lan bila?

KONTXA: Bai, sarrerako anuntziua ikusi nauen aurrekuan eta…

MITXEL: Sinetsidazu. Hau ez da zu bezalako emazte batentzako tokia.

KONTXA: Eta zelakue naz, ba?

MITXEL: Ez gaizki hartu. Ez da leku atsegina zu bezalako emazte batentzat. Alemanen zerbitzura zaizte hemen. Badakizu zer erran nahi dizudan.

KONTXA: Paris osua dau alemanen zerbitzura. (Isilik begiratuko dio MITXELek) Gainera, niri abeslari izateko egin dustie entrebistia.

MITXEL: Denak hasten zaizte uste berarekin. Arras arriskutsua da toki hau. Gauzak ez dira ematen dutenak. Ez da trufaka ibiltzeko tokia…

KONTXA (serio): Bukatu dozu?

MITXEL: Karaktere bizikoa zira, e!

KONTXA: Egun ona izan.

(KONTXAk alde egingo du. EGOITZ, narratzailearen papera hartuz berriro, altxatu egingo da. Argia aldatuko da.)

EGOITZ (zeremonia maisu moduan hitz eginez): Amona Kontxak ez zien Mitxel delako haren aholkuei kasurik egin eta abeslari moduan hasi zen lanean. Guk hori gerora jakin dugu. Burua joaten hasi zitzaionean abesti frantsesak abesten hasi zen. Oraindik ere entzuten dut batzuetan haren ahotsa…

(KONTXAren MAMUA atera eta eszenatokia gurutzatuko du kantuan. EGOITZen inguruan buelta batzuk emango ditu abesti baten notak kantatuz. Amaitzean, kamerino aurrean eseriko da KONTXAri begira.)

EGOITZ: Hasieran, Pariseko garaiarekin lotu genuen, besterik gabe; baina nork esan behar zigun gure amona kabaret bateko abeslaria izandakoa zela. Mami Lebrun…

      1936ko irailean iritsi zen amona Parisera, hilabete batzuk Landetako ahaide batzuekin pasatu ondoren. Familia aberats baten etxean neskame sartzea lortu zuen eta beraiekin eman zituen urte dexente. Alemanak Parisen sartu zirenean, ordea, goitik behera aldatu zitzaion egoera. Ezin zuten neskame bezala mantendu eta kaleratu egin zuten.

(EGOITZek bakarrizketa amaitzean, KONTXAren MAMUArengana hurbildu eta alde egiteko keinu bat egingo dio. Aulkian eseri eta aldatzen hasiko da. KONTXA hizketan ari da.)

KONTXA: Durand jaunak gomendatu nusten ez bueltetako Euskal Herrira. Han egoeria ez dauela oso ondo eta komentuko soluziñua planteatu nusten… Eta ordutik bizi naz bertan. Etxeko lanak egiten lagunketan dutsiet mojei eurekin bizitziaren truke. Neska gazte mordua dau antzeko egoeran.

MITXEL: Biziki ahots polita duzu. Erran dizue noizbait?

KONTXA (lotsatu antzean): Eskerrik asko.

MITXEL: Bezeroak xoratuak dituzu. Eta Madame Laffite ere bai. Gutxik lortu dute bi astean zuk bezalako fama.

KONTXA (garrantzia kenduz): Bueno…

MITXEL: Nork erakutsi zizun horrela kantatzen? Gainera, hemengo kantu aunitz ezagutzen dituzu!

KONTXA (irribarrez): Urtetxo batzuk badaroiet Frantzian!

MITXEL: Bon, hori egia da.

KONTXA: Eta azkeneko urte honeittan askotan entzun dittut gainera. Durand familixan oso musika zaliek zien. Alabek irakasle partikular bat eta guzti eukien piano eta kantu eskolak hartzeko. Holaxe ikasi nittuen, etxien hautsa kentzen nauen bittartian, señoriten eskolak entzuten. Egixe esan, oso ondo portau die nirekin, hasiera-hasieratik. Eurengatik izan ez balitz, auskalo… (Ohartuz) Ai, ez dakitzu ze ondo sentitzen nazen euskeraz berbetan. Noiztik egin barik!

MITXEL: Ezta nik ere!

(Aldarte onean geratuko dira biak. KONTXA bere gauzak jasotzen hasiko da.)

MITXEL: Herri mina izanen duzu, ez?

KONTXA (espresioa gogortu egingo zaio): Bai.

MITXEL: Baduzu kontakturik etxekoekin?

KONTXA: Gutxi. Denbora asko egon nintzen ezer jakin barik.

MITXEL: Anai-arrebarik baduzu?

KONTXA: Lau. Hiru mutil eta neska bat. Uste dot txikiena gerran hil euiela, baina ez dustie ezer garbirik esaten. Ez dakitt… Pentsatu izan dot bueltetia, baina gerra ostien sisko eginda geratu ei da dana.

MITXEL: Pena dut.

(MITXELek laztan bat egingo dio KONTXAri eta atzera egingo du honek.)

MITXEL (ohartuta): Bon…

(MITXEL maskara janztera joango da ispilu aurrera eta KONTXA lotsatu antzean geratuko da.)

MITXEL: Banoa agertokirat…

(KONTXAk ez du ezer esango eta MITXEL atera egingo da. KONTXA pentsakor geratuko da une batez; gero, bere gauzak jasotzen jarraituko du. EGOITZek eszenatokiaren erdialdea hartuko du, berriz ere zeremonia maisu moduan hitz eginez. Bakarrizketan zehar tonua aldatzen joango da. Txantxa tonuan hasiko du baina KONTXAren MAMUAk kontu hartu eta tonuz aldatuko du. KONTXAren MAMUAk bakarrizketan zehar maskara kendu eta ezpainak garbituko dizkio EGOITZi.)

EGOITZ: Amonaren anaia gazteena, Juantxo, 1937an hil zuten Intxortako batailan. Sekula ez dituzte haren hezurrak topatu. Azken urteotan hortxe aritu dira, bila eta bila, baina ezer ez. (EGOITZek bakarrizketa “bila eta bila” esaten duen bitartean KONTXA jasotakoak gordetzeko leku baten bila arituko da) Amonak esaten zidan gorpua azaltzen ez zen bitartean, berarentzat ez zegoela hilda. Bizi-bizi mantentzen zuela memorian. Heriotza onartzeko gure begiokin ikusi behar. Zein hurbil eta zein urrun aldi berean. Askotan hitz egiten zidan bere anaiari buruz. Juantxo Agirretxe Etxeberria. Bitxia da; amonari burua joan zitzaion, baina Juantxo ez zuen sekula ahaztu. Ezta Mitxel ere. (Halako batean, ispilu ondoan dagoen kutxatxoaren tapa irekiko du KONTXAk eta harrituta geratuko da bertan ikusten duen zerbaitekin. Ez du aterako) Denok ginen Juantxo edo Mitxel berarentzat.

KONTXAren MAMUA: Youkalin topauko dittut!

EGOITZ: Geuk be Youkalin topo egingo dogu amona!

(Aulkia hartu eta kamerino aldera sartuko da berriro EGOITZ.)

MITXEL (larriki): Et, et, et… Zer ari zira hor?

KONTXA (bira eginez istantean): Gauzak gordeteko leku baten bila nenbilen.

MITXEL: Hori nire txokoa da.

KONTXA: Ez nekixen.

MITXEL: Ba, bai. Zure gauzak utzi nahi badituzu, beste bazter horretan. Gainerateko neskek ere hortxe uzten dituzte.

KONTXA: Ondo da.

(KONTXAk alde egiteko imintzioa egingo du. MITXELek kapela eta maskara gordeko ditu kutxan; gero, dena ondo dagoen begiratu eta zakar itxiko du.)

MITXEL: Merde!

KONTXA: Zer?

MITXEL (hotz): Fitsik ez.

(Elkarri begira geratuko dira, tentsioan. Halako batean, telefono soinu bat entzungo da. Jokoz kanpo geratuko dira biak.)

3. AGERRALDIA:
LEHENENGO HAUSTURA

(MIREN eta EGOITZ pertsonaiak egiteari utzi eta antzezten ari diren istoriotik aterako dira.)

MIREN: Ze ostia… Hori zurea da, ezta?

EGOITZ: Bai…

MIREN: Jode, Ego…

EGOITZ: Bai, barkatu… (Mugikorraren bila hasiz, ez daki oso ziur non daukan. MIRENek begiradarekin jarraituko dio) Ez dakitt nun itxi doten…

MIREN: Mahai gainean dago.

EGOITZ (mahai aldera begiratuz): Nun?

MIREN: Hor!

EGOITZ: Nun?

MIREN: Hor!

KONTXAren MAMUA: Hor!

EGOITZ: Nun?

MIREN: Ego, hor!

EGOITZ: Hor ez dau!

(MIREN mahaira hurbilduko da eta bertan dagoen txapela altxatuko du. Azpian dago mugikorra. EGOITZek telefonoa hartu, pantaila begiratu eta larri aurpegia jarri ondoren, itzali egingo du.)

EGOITZ: Ez naz ailegatu!

MIREN: Nor zen? Zure ama, ezta?

EGOITZ: Bai. Zelan dakitzu?

MIREN: Nerbiosa dago?

KONTXAren MAMUA: Badakitzu zertarako deittu dutsun…

(EGOITZek KONTXAren MAMUAri begiratuko dio. Berak ikusten du, baina MIRENek ez.)

MIREN: Ego… Zu, ondo zaude?

EGOITZ: Ni? Bai…

MIREN: Seguru?

EGOITZ: Bai…

MIREN: Mmmm… Ez dakit, ba…

KONTXAren MAMUA (EGOITZ despistatzeko): 1etik 10era?

EGOITZ: Lau.

MIREN: Zer?

EGOITZ (larri, amona entzun duela disimulatzeko): Jarraituko dogu?

(Telefonoak jo aurreko eszenaren amaierara itzuliko dira berriro, MITXEL eta KONTXAren paperak antzeztuz.)

KONTXA: Zer?

MITXEL: Fitsik ez!

(Telefonoak joko du berriro.)

MIREN (sutan): Egoitz Aldamizetxebarria Unzetabarreneka…

EGOITZ: Bai, bai, barkatu… (Berarentzat, moztuz) Isildu eta punto.

MIREN: Zure ama da berriro?

KONTXAren MAMUA: Ez da atrebiruten erantzuten.

EGOITZ (MAMUAri): Shshshshshs…!

MIREN: E?

EGOITZ: E?

KONTXAren MAMUA: Benga, deittuixok!

EGOITZ (MAMUAri): Ezetz!

MIREN: E! Bale, e!

(EGOITZek keinua egingo dio KONTXAren MAMUAri bere lekura itzul dadin. MIRENek harritu samar begiratuko dio eta kaxara hurbilduko da.)

MIREN (irribarrez, Cola Cao pote bat ateraz): Ego… Eta hau?

(EGOITZ isilik geratuko da.)

KONTXAren MAMUA: Ederra egin juau! Topau dau!

MIREN: Zer zan? Sorpresa bat, ala?

KONTXAren MAMUA (ironiaz): Bai. Zuretako espresamente…

(KONTXAren MAMUAk EGOITZ bultzatuko du.)

EGOITZ: Zuretzako espresamente…

MIREN: Eta hori? Zer dela-ta?

EGOITZ: Ba, bueno, besterik barik, baina ez badozu gure ezebe…

MIREN: Ez, ez, ez… Ni txokolatearekin, badakizu… txortan egitea adina gustatzen zait.

KONTXAren MAMUA: Gozatuko zara, bai…

MIREN: Goseak amorratzen nago gainera. Oraintxe jango nuke koilarakadaka!

KONTXAren MAMUA: Koilararik ez dozu ekarri, ezta?

EGOITZ (Cola Cao potea antzokiaren albo batean ezkutatuz): Bueno, entsaiua bukatuko dogu lehenengo. Gero gerokuak.

MIREN: Utzi, hola, “a pelo” pixka bat jaten…

EGOITZ: Ezetz, Miren!

MIREN: Benga, apur-apur bat!

KONTXAren MAMUA: Hori, bai, itxiok!

EGOITZ (zakar): Ezetz esan dutsut, joder!

MIREN (tonuaz apur bat harrituta): E! Lasaitu, e!

EGOITZ: Barkatu.

MIREN: Ze ostia gertatzen da?

EGOITZ: Ezebez.. Bueno, apur bat nerbioso nauela.

MIREN: Nerbioso baino gehiago, ez? Jode, Ego, ez gabiltza banku bat lapurtzen edo atentatu terrorista bat prestatzen. Omenaldi bat da zure amonari… Edo beste zerbait gertatzen da?

EGOITZ: Ez…

MIREN: Benetan?

EGOITZ: Ezetz, Miren!

KONTXAren MAMUA: Benga, esaixok, gizon!

MIREN: Ikusiko duzu nola gustatzen zaien etxekoei…

EGOITZ (ironiaz): Bai. Amari batez be…

MIREN: Bada, niri gustatuko litzaidake nire amonak edo amak edo dena delakoak gaztetan holako historia bat bizi izan zuela jakitea. Eta amona Kontxa agurtzeko modu polita da. Ederra oparia!

KONTXAren MAMUA (bere ondoan): Ointxe esan jok egixe! Eta ondo merezitte gainera! (Txalo eginez)

(EGOITZek KONTXAren MAMUAri begiratuko dio.)

MIREN (EGOITZen arreta berreskuratzeko txalo eginez mutilari): Ego! Hemen zaude?

EGOITZ: Bai, bai, bai…

MIREN: Seguru zaude aurrera jarraitu nahi duzula honekin, Egoitz?

EGOITZ: Oin ez dogu atzera egingo, ezta?

MIREN: Tira... Zure barruko mamu horiek askatzen lagunduko dizu, ikusiko duzu…

KONTXAren MAMUA: Mamua? Mamua? Ze mamu?

(EGOITZek KONTXAren MAMUAri begiratu eta barrea aterako zaio.)

MIREN (harriduraz begiratzen mutilari): Paskinenetik, ezta?

EGOITZ: Bai.

4. AGERRALDIA
HURBILTZEA

(MITXEL eszenatokiaren eskuinaldetik sartuko da. Dakartzan paskinak ezkutatzen saiatuko da. KONTXA aldatzen harrapatuko du.)

MITXEL: Barkatu, excuse-moi!

KONTXA: Lasai.

MITXEL: Aio.

KONTXA: Hola…

MITXEL: Isilik ibiltzea gustatzen zaion horietakoa zira, e…

KONTXA: Zuk be ez dozu ezer esan.

MITXEL: Bakarrik nintzela uste nuen.

(Isilik geratuko dira biak. KONTXAk janzten jarraituko du beste aldean.)

MITXEL: Zer moduz?

KONTXA: Ondo.

MITXEL: Oraintxe heldu zira?

KONTXA: Bai. Gaur apur bat berandu ibili gare afaixakin. Ondiokan ez jat toketan, ezta?

MITXEL: Ez… Marlene eta gero.

(Biak isilik geratuko dira, tentsio puntu bat dago airean.)

KONTXA (zalantza txiki bat egin eta gero): Mitxel, barkamena eskatu gure dutsut atzokuagatik.

MITXEL: Barkatu zuk, otoi. Tetele batek moduan jokatu nuen. Konfiantza gehiegi hartu nuen. Ez nintzen horrela hurbildu behar…

KONTXA: Ez nauen esaten horregatik…

MITXEL (nola jarraitu ez dakiela): A…

KONTXA (isilunetxo bat eta gero): Ez daukat deretxorik zure gauzak begira ibiltteko. Pentsetan nauen…

MITXEL (gaia itxi nahian): Lasai, Kontxa, ahantzia da…

(Isilune luzetxoago bat sortuko da. Zain geratuko dira biak ea besteak zerbait esaten duen entzuteko.)

KONTXA: Hor, arropa artian gordeta euketzuna zer zan, radixo bat?

(Amorratuta begiak itxiko ditu MITXELek, baina ez du ezer esango.)

KONTXA (inpazientziaz, erantzunaren zain): E, Mitxel?

MITXEL: Bai.

KONTXA: Mezu sekretuak bidaltzeko balixo dauien horreittakua, ezta? (Tokadore atzetik atereaz) Sekule ikusi barik neukan bat. Berba egitteko trasto horrekin esan gure dot… Entzuteko bakarrik dienak, bai…

MITXEL: Bon…

KONTXA (moztuz): Durand familixiantzat lan egitten nauenien Radio Paris entzuten gauen. Chevalierren piezak eta Mistinguetten abestixak. Askotan botaten dot faltan radixua komentuen. Bat uste dot badauela, baina gutxitan jarten dauie. Ez die oso musika zaliak.

MITXEL: Aitatxiren irratia da. Biziki gustatzen zitzaizkion. Lehen Gerla baino lehen erosi zuen eta hil zenean, nik hartu nuen oroigarri gisa.

KONTXA: Baina, badabil?

MITXEL: Ez dut uste.

KONTXA: Ez dozu probatu?

MITXEL: Zertarako saiatu behar dut? Garai hauetan, gainera, biziki arriskutsua da.

KONTXA: Hala ta be, zurekin daruezu…

MITXEL: Aitatxi oroitarazten nau. Harreman tinkoa genuen eta berarena geratzen zaidan gauza bakarra da.

KONTXA (irratia zalantzaz begiratuz): Probatuko dou?

MITXEL (zakar): Ez duzu aditu arriskutsua dela?

(KONTXA zer esan ez dakiela geratuko da une batez.)

MITXEL: Alemanekin pitokeria gutxi. Hemen lagunak ditugu ongi pasatzera heldu direlako, baina beraientzat nehor ez gira. Behar izanez gero, gai dira buruan tiro bat emateko, aditu? Kasu eginez ibili behar da hauekin.

(Adi begiratuko dio KONTXAk, nola erreakzionatu ez dakiela geratuko da une batez MITXELen hitzen aurrean.)

MITXEL: Marlene finitzen ari da. Prest izan.

(Ilundu egingo da eszenatokia. KONTXAren MAMUA ikusiko da kontra-argian. Tentsio giroa iradokitzen duen doinu instrumental bat hasiko da. KONTXAren MAMUAren ahotsa entzungo da offean. Testua entzuten den bitartean, KONTXAk eszenatokiaren erdia hartuko du.)

KONTXAren MAMUA (mikrofonotik): Mitxelek arrazoia euken niretzako lekua ez zala esaten nustenien. Aste batzuk bazien Cabaret l’Écolen lanien hasi nintzela, eta konturatuta ninguen han lanien gebillen neska danok ez gitzela “kantantiek”, eta etorten zien aleman higuingarrixak be ez zetozela gure ahots ederrak entzuten. Itxura danez, okupau ostien, euren lujuria hiriburu bihurtu euien Paris.

(KONTXAk eszenatokiaren aurrealdera egingo du. Publikoari bizkarra emanez, gizonezko baten silueta ikusiko da aulki batean eserita. KONTXAk bere aurrean abestuko du. Amaieran, gizona KONTXA ukitzen saiatuko da, baina honek aurre egin eta txistua botako dio. Altxatu eta zaplazteko bat emango dio gizonak. Sudurra odoletan, KONTXA presaka sartuko da kamerinoan.)

MITXEL: Aio!

(KONTXAk ez dio erantzungo.)

MITXEL: Kontxa, zer duzu?

KONTXA: Ezebez.

MITXEL (hurbilduz): Utzi begiratzen. (Utzi egingo dio KONTXAk) Mon dieu, nola egin duzu hau?

KONTXA: Galdetu Chotlitz jeneralari.

MITXEL: Jo zaitu?

KONTXA: Ni ez nau hemen inoren hankartia beroketako!

(MITXELek beso artean babestuko du.)

MITXEL: Badakit, baina horren bila heldu dira hona.

KONTXA: Ba, joan daittezela etorri dien lekutik. Ni abeslarixa naz!

MITXEL: Alemanek ez dute horrelakorik bereizten. Beren gogoa baretzeko zaudete hemen, ez duzu ulertzen?

KONTXA: Ez dakitt beste neskek zelan agoantetan dauien.

MITXEL: Ea, utzi sudur hori ikusten.

(KONTXAk sudurra altxa eta garbitu egingo dio MITXELek.)

KONTXA: Madame Laffitek esan dust higuingarri horrenagana joateko. Ondo abesten dauen neska bat eskatu ei dau beretako bakarrik.

MITXEL: Bortxatu zaitu?

KONTXA: Ez. Kantuen nenbilela ikuketan hasi jat eta insultau egin dot.

MITXEL: Zer erran diozu?

KONTXA: Kartoffel!

MITXEL: Kartoffel?

KONTXA: Bai.

MITXEL: Kontxa, Kartoffel patata da…

KONTXA: Zer?

MITXEL: Kartoffelek patata erran nahi du alemanez.

(KONTXAk harriduraz begiratuko dio eta barrezka hasiko dira biak.)

MITXEL (sudurra seinalatuz): Ematen du sikatu zaizula.

(Bat-batean, tentsio moduko bat sortuko da bien artean. KONTXA zutitu, bionbo atzera joan eta kalerako prestatzen hasiko da.)

MITXEL: Aterako gira itzuli bat ematera? On egingo dizu haize freskoak. Oren erdi falta da etxeratze-agindurako. Badugu astia.

KONTXA: Komenturako errekau batzuk egitteko geratu naz.

MITXEL: Pena… Agindu zikin hori…

(Isilik geratuko dira une batez.)

MITXEL: Kontxa, seguru zira hemen jarraitu nahi duzula? Erran nizun ez zela leku goxoa.

KONTXA: Abesten zoriontsu naz, Mitxel. Eta gaur arte ez dot euki inungo problemarik.

MITXEL: Baina izango dira gaurkoa bezalako egun gehiago. Nazi nazkagarri horiek Parisen dauden bitartean behintzat bai.

(KONTXA isilik geratuko da une batez, zerbaitekin gogoratu izan balitz bezala.)

KONTXA: Kalien esaten da amerikanuek etorriko diela frantsesei lagunketan.

MITXEL: Nork daki…

KONTXA: Zuk ez dozu ezer entzun?

MITXEL: Nik ez dut txutxu-mutxuetan sinesten.

KONTXA: Ba, kalien bolo-bolo dabil.

MITXEL: Jendeak hitz egin bai, aise hitz egiten du, baina egin ezer gutxi.

KONTXA: Zer esan gure dozu?

MITXEL: Deus ez. Ahantzi…

(MITXEL isilik geratuko da. KONTXA aurreratu egingo da.)

KONTXA: Bueno, bixar egongo gare.

MITXEL: Laguntzea nahi?

KONTXA: Ez, lasai. Moldatuko naz.

MITXEL: Ez zait fitsik kostatzen.

KONTXA: Ti-ta baten bukatuko dot baina! Eta gero, gainera, segittuen fan biher naz komentura.

MITXEL: Bon, nahi duzuna.

KONTXA: Eskerrik asko, halata be.

(Elkarri begira geratuko dira une batez. MITXEL apur bat hurbilduko da sudurra begiratzeko.)

MITXEL: Ea sudur hori.

KONTXA: Ondo dauket, ez dust minik egitten.

MITXEL: Kontxa, zernahi gerta ere, badakizu non naizen…

KONTXA (urduri): Eskerrik asko.

(Elkarri begira geratuko dira une batez; azkenean, MITXELek muxu goxo bat emango dio. KONTXAk erantzun egingo dio. Dantzatzeko abesti goxo bat entzungo da. Bikoteak dantzan egingo du goxo.)

KONTXAren MAMUA (mikrofonotik): Lehenengo aldixa zan norbaittek patxo bat emuten nustena. Holakorik behintzat… Baina patxuek berak baino gehixau, zure hurbilttasunek hunkittu nindduen. Mundu arrotz baten ninguen eta babestuta sentiru nintzen; etxien. Youkali zer dan erakutsi nustezun. Ordutik sekule ez dot sentiru holakorik. Juanitok berak be oso zoriontsu egin nau, seme-alaba zoragarrixak emun dust, baina ez da iguala. Garai hartako Kontxa eta oingue diferentiak die. Oingue fuertiaua da, helduaua; baina askotan botaten dau faltan garai hartakua. Izugarri sentiruten dot zure hutsunia, Mitxel. Beti eruengo zaittut bihotzian.

(KONTXAren MAMUAren ahotsak aurrera egin ahala, MIREN eta EGOITZ banatu egingo dira eta mutila geratuko da bakarrik eszenatokian.)

EGOITZ: Umetako oroitzapen mordoa etortzen zait askotan burura: kale barreneko etxe zaharra, goizetan sutan berotutako galtzontzilloen goxotasuna, ostiral gauak amonaren etxean… Eta oroitzapen guztietan, bera: amona Kontxa.

KONTXAren MAMUA: Egoitz, erosi ogi barra bat Marianian.

EGOITZ: Mukizapi baten bilduta botatzen zizkidan leihotik behera 40 pezetak. Justu, badaezpada… Askotan pentsatzen dut nostalgikoegia naizela. Pisu handiegia ematen diodala iraganari. Hala ere, behin entzun nuen nostalgia izatea berez ez dela txarra. Horrek esan nahi duela bizitzan gauza onak gertatu zaizkizula eta faltan botatzen dituzula; bizitza zoriontsua izan duzula…

KONTXAren MAMUA: Baina beti atzera begire ibilttia be ez dok ona, e?

EGOITZ: Hala ere, amonak esaten zuen moduan: “beti atzera begire ibilttia be ez dok ona”.

5. AGERRALDIA:
BIGARREN HAUSTURA

(Halako batean, telefono soinua entzungo da berriz. Eszenan EGOITZ eta MIREN dira berriro. Eszenatokira sartzean MIREN erori egingo da.)

EGOITZ: Hori zurea da.

MIREN: Bai, badakit…

(Halako batean, telefonoa lokalizatu eta pantaila begiratuko du.)

MIREN (harritu samar): Zure ama da! Hartu egingo diot, e…

EGOITZ: Ez, Miren, deittuko dutset entsaiua bukatu eta gero.

KONTXAren MAMUA: Akabo!

MIREN: Kaka zaharra, gero! Eta inportantea bada? (Telefonoari erantzunez) Pili…

EGOITZ (telefonoa eskuetatik kenduz): Ekarri…

(EGOITZek eskuetatik kenduko dio telefonoa eta amarekin hitz egiten hasiko da.)

EGOITZ: Zer?

PILI (OFFean): Nun zauzie?

EGOITZ: Badakitzu nun gazen, amonan kontue preparetan.

PILI: “Amonan kontue preparetan”… Hara! Atake batek emun biher dust, Egoitz, atake batek!

(EGOITZ begira ez dagoela, MIRENek Cola Cao potea aterako du kaxatik. Irekitzen saiatuko da.)

EGOITZ: Ama, lasaittuko zara?

PILI: Esan ez zarela zu izan.

EGOITZ: Zer?

PILI: Esan ez dittuzula zuk hartu.

EGOITZ: Hartu, zer?

PILI: Amonan errautsak falta die.

(EGOITZek buelta erdia eman eta MIREN Cola Cao potea zabaldu nahian ikusiko du. Neskarengana hurbildu eta potea kenduko dio.)

PILI: Ez dozu ezebe esan biher?

EGOITZ: Ba… ez dakitt ze esan, ama… Ze ordutan geratu zara tiakin? Guk zortziretan hasteko asmue geuken…

PILI: Zuk hartu dittuzu, ezta?

EGOITZ: Lasai, atzeratzen bazare, abisau eta punto. Gu hemen egongo gare.

(EGOITZek MIRENi potea kendu ondoren eszenatokiaren alde batean utziko du, ezkutatuta, telefonoz hitz egiten duen bitartean.)

PILI: Egoitz, niri ez adarrik jo!

EGOITZ: Ama, orain ezin dot berbarik egin…

PILI: Etorri derrepentien etxera, entzun dustazu? Mirenek be…

EGOITZ: Gero arte…

(EGOITZek telefono deia moztuko du.)

MIREN: Zer?

EGOITZ: Ezer ez…

MIREN: Haserre zegoen...

EGOITZ: Nerbiosa dau. Badakitzu zelakua dan. Bere amari omenaldi bat egittian ideiak ez dutso larregi…

MIREN: Beste zerbait esan dizu.

(KONTXAren MAMUA ezustean berriz eszenatokira aterako da MIRENen ondoan kokatuz. EGOITZek MIRENi hitz egin arren, ezin dio begirik kendu KONTXAren MAMUAri. Oso urduri jartzen du.)

KONTXAren MAMUA: Honek zerbaitt jakik.

EGOITZ: Zer esan biher dust?

MIREN: Ba, ez dakit, baina zu ere urduri jarri zara. Zer esan dizu?

KONTXAren MAMUA: Esaixok, gizon! Hire andrie dok!

EGOITZ: Tia, berandutu egingo dala eta esan dutset abisetako urteten dienien eta eske ixe ez dou berbarik egin, Miren…

KONTXAren MAMUA: Torero! Valiente!

MIREN: Zergatik uste dut zerbait ezkutatzen didazula?

EGOITZ: Ba ez dakitt.. zuk jakingo dozu…

KONTXAren MAMUA: Hau argixe dok, e, mutikua? Oso argixe.

(Hori esan, eta berriz desagertuko da KONTXAren MAMUA albo batetik.)

MIREN: Ego…

(MIRENek tiro keinu bat egiten dio eta EGOITZ lurrera eroriko da.)

6. AGERRALDIA
ERRESISTENTZIA

(Argia piztean, MITXEL lurrean dago hankan zauria duela. KONTXA sartu eta berarengana hurbilduko da korrika.)

KONTXA: Mitxel, baina ze pasetan da?

MITXEL: Kontxa, begiratu ea kanpoan norbait baden, eta nitaz galdetzen badizue erran hemen ez dela nehor sartu.

KONTXA: Kanpuen ez dau inobe.

MITXEL: Ziur zaude?

KONTXA: Bai, Mitxel. Zein egon biher da ordu honeittan atzeko kale kantoi horretan?

MITXEL: Nire gauzen artean bada botika-kutxa bat. Haria eta jostorratza ere badaude. Zauria josi beharko didazu…

(KONTXAk kasu egin eta kaxara gerturatuko da MITXELek esandakoaren bila.)

KONTXA: Baina nik ez dot sekule holakorik egin.

MITXEL: Beste gauza batzuk josi izan dituzu, ez? Ba, berdin-berdin.

(KONTXAk jostorratza atera eta haria jarriko dio.)

KONTXA: Ze pasau jatzu?

MITXEL: Horrek orain ez du inportik.

KONTXA: Bai, inporta dau. Zaurixe josi eragin gure badustezu, uste dot deretxua dauketela zer pasatu jatzun jakitteko.

MITXEL: Tiro bat eman didate.

(KONTXA isilik geratuko da une batez; gero, bat-batean, lehenengo puntada emango dio segurtasunez. MITXELek min-oihu bat egingo du minez.)

MITXEL: Kasu!

KONTXA: Barkatu. Zeinek emun dutzu tirua?

MITXEL: Berdin dio.

(KONTXAk jostorratzetik zakar samar tiratu eta MITXELek oihu egingo du berriz.)

MITXEL: Aleman batek! Aleman batek!

KONTXA: Zergatik?

MITXEL: Ez dakit… Kalean ibilki nintzen eta tiroketa bat egon da…

(KONTXAk berriro tiratuko du.)

MITXEL (minaren minez): Bon, bon, ongi da, ongi da! Nire atzetik zetozten.

KONTXA: Zergatik?

(MITXEL isilik geratzen da. Jostorratza eskuan, desafioz begiratzen dio KONTXAk.)

MITXEL: Kontrabandoan ibiltzen naiz eta harrapatu egin naute.

KONTXA: Zelan kontrabanduan?

MITXEL: Gauzak pasatzen harat eta honat.

(KONTXAk isilik begiratuko dio une batez, harrituta.)

KONTXA: Erresistentziakua zara? (MITXELek ez du ezer esango) Horregatik daukotzu radixo hori gordeta, ezta?

MITXEL: Bai.

KONTXA: Baina Madame Laffitek harrapetan bazaittu…

MITXEL: Madame Laffitek badaki. Bere bitartez hasi nintzen hemen lanean. (Harridurak jota begiratuko dio KONTXAk) Aspalditik ezagutzen dugu elkar. Bera ere asea da nazi zikin horiekin. Nahi dutenak eta bi egin dituzte Parisen sartu zirenetik. (Zer esan oso ondo ez dakiela, zauria josten jarraituko du KONTXAk) Leku paregabea da hau haiengandik gertu egoteko. Hemen lasaikerian erortzen dira eta inon baino errazagoa da informazioa ateratzea.

KONTXA (seko harrituta): Espiak zarie?

MITXEL: Horrela deitu nahi badiozu… Rue Lafont-en dagoen operazio base bateko kideei hemen entzundakoak pasatzen genizkien. Uste dut harrapatu egin dituztela. Ez dakit nola lortu dudan ihes egitea…

KONTXA: Baina Mitxel, ezaguketan bazaittue…

MITXEL: Ez dut uste ongi ikusi nautenik. Aurpegia erdi estalia neukan.

(KONTXAk azkeneko puntua emango dio. MITXELek molestia txikiak ditu.)

KONTXA (zauriagatik): Uste dot hau ja ondo dauela.

(KONTXAk alde egiteko imintzioa egingo du, baina MITXELek eutsi eta geldiarazi egingo du.)

MITXEL: Mila esker…

(Urduri, KONTXA ispilu aurrera itzuliko da botika-kutxa uztera. MITXEL zutitu eta begira geratuko zaio.)

MITXEL: Kontxa… Kontxa… Ez izan beldurrik, ez da deus pasatzen…

(KONTXA MITXELengana korrika joan eta besarkatu egiten du. Argia aldatuko da. Tango baten erritmoan, KONTXAk eta MITXELek kamerinoko ispilu moduan erabili duten tokadorea hartu eta markoa publikoari begira jarriko dute, kafetegi bateko kristalera irudikatuz. KONTXA kanpoan geratuko da eta MITXEL barruan. Momentu jakin batean “kristala jo” eta sartzeko keinua egingo dio KONTXAri. KONTXAren MAMUA kantuan ari da.)

KONTXA (mikrofonotik): Harrapau egin nindduzun. Zure gertutasunak, berotasunak eta inguraketan zinttuen misterio haixe horrek txundittuta itxi nindduten. Eta nire bizitzako egunik zoriontsunetakuak pasatu nittuen zure onduan. Ondiokan be amets egitten dot garai hartako Paris eder harekin. Emuten dau momentuko giro petrala nire oroitzapenetako zulo ilunen baten galdu dala. Zure irudixa bakarrik etorten jat burura. Montmartreko gure pasiuak, Montparnasse, Saint-Denis eta Saint-Martin... Gure Youkali partikularra.

(KONTXAren MAMUAk kantuan jarraituko du bikoteak isilpean hitz egiten jarraitzen duen bitartean. Kantua bukatzean ahots gora entzungo da elkarrizketa.)

MITXEL: Biziki polita ikusten hiria garai honetan, e! Horrelaxe egongo nintzen bizitza osoan zure alboan. Zu zira nire Youkali partikularra.

KONTXA: Zer?

MITXEL: Ez duzu kantua ezagutzen?

KONTXA: Ez.

MITXEL: Kurt Weill.

KONTXA: Ez!

MITXEL: Alemanek ez dute batere maite. Leku anitzetan debekatu dute. Letrak dio badela ametsetako uharte bat desio guztiak egia bihurtzen direna. Bertan geratzeko moduko leku bat. Paradisua. Eta horrelaxe sentitzen naiz zure alboan. Zu zira nire Youkali.

(KONTXAk irribarre egingo dio eta musu emango diote elkarri. Bat-batean MITXELen espresioa seriotu egingo da apur bat.)

KONTXA: Zer?

MITXEL: Fabore bat eskatu behar dizut, Kontxa.

KONTXA (txantxan): Ui, hain serixo jarritta, bilddur bat emuten dustezu… (MITXELek denbora hartuko du hitz egin aurretik) Zer?

MITXEL: Naziengandik informazio baliotsu bat lortu nahian ibilki naiz, baina inoiz baino kasu handiagoarekin ari dira behar dena baino gehiago hitz egitearekin. (KONTXA bera ere serio jarriko da) Egun hauetako batean aliatuak ipar-mendebaldeko kostan lurreratzen saiatuko dira, eta alemanek ere badakite hori. Defentsa prestatzen ari dira. Kontua da ez dakitela segur non izango den lurreratzea, eta haien asmoen berri izan nahi dugu; ustekabean harrapatzeko, ulertzen?

KONTXA: Ez, Mitxel. Nik ze ikusteko dauket horrekin?

MITXEL: Erresistentzian behar zaitugu…

KONTXA (seko harrituta): Zer?

MITXEL: Bai! Erresistentzian!

KONTXA: Zertarako?

MITXEL: Chotlitz jeneralak gustuko zaitu. Seguru zuk errexago aterako diozula informazioa.

(KONTXA zalantza txiki bat egingo du.)

KONTXA: Ez, ez, ez… (Zutituz) Ezta pentsatu be! Ez naz barriro be txarri zikin horrekin juntatuko.

(Kafetegitik aterako dira biak.)

MITXEL: Otoi, Kontxa! Biziki garrantzitsua da! Badakizu nola den egoera eta izugarri baliotsua izan daiteke erraiten dizuna.

KONTXA: Esana dauket ez nintzela etorri hona inoren hankarteko kapritxua izateko.

MITXEL: Baina ez baduzu nahi, ez duzu deus egin beharrik. Saiatu informazioa ateratzen.

(KONTXA bizkarrez geratuko da, pentsakor.)

MITXEL: Kontxa… Erresistentzian behar zaitugu...

(KONTXAk zalantzati begiratuko dio eta agerraldiaren hasierako abestia entzungo da berriro. MITXELek eta KONTXAk bere lekuan utziko dute tokadorea.)

KONTXAren MAMUA (mikrofonotik): Hura hasieria baino ez zan izen. Ondiokan ez dakitt zuk eskatu nustezulako egin nauen, edo gure burue Paris libre baten ikusi gure nauelako. Bi arrazoiengatik seguru aski.

(KONTXA kamerinora sartuko da, serio.)

KONTXA: Calaiseko kostara doiez.

MITXEL (informazioarekin harrituta): Zer?

KONTXA: Chotlitz jeneralak esan dust Calaiseko kostara joan-etorri bat egin biher dauiela. Misiño inportanteren bat ei dauke.

(MITXEL zutitu egingo da ezinegonez.)

MITXEL: Segur zira?

KONTXA: Chotlitzek berak guzurra esan ez badust…

MITXEL: Noiz joanen dira?

KONTXA: Gaur bertan. Emuten dau prisa haundixa daukola asuntuak. Faltan botako nauela esan ez dust ba higuingarri horrek? Bi aldiz bakarrik egon gare eta zer uste dau? Bere amorantia nazela?

(MITXELek buelta erdia eman eta erreparo pixka batekin hurbilduko da KONTXArengana.)

MITXEL: Sentitzen dut nahi ez duzun zerbait egin baduzu…

KONTXA (irmo): Nik sekule ez dot egitten gure ez doten ezer. (MITXEL, isilik, begira geratuko zaio une batez; ondoren, irratia hartuko du) Zer egin biher dozu?

MITXEL: Abisua pasatu.

KONTXA: Radixotik? Ez, arriskutsua da.

MITXEL: Ezin naiz arriskatu informazioa zuzenean ematearekin. Izkina guztietan jarri dituzte zelatariak.

KONTXA: Neuk pasauko dutsiet.

MITXEL: Ez erran zozokeriarik, Kontxa!

KONTXA: Ez nauzu kapaz ikusten ala?

MITXEL: Ez didazu entzun leku guztietan jarri dituztela zelatariak?

KONTXA: Leku guztitan seguru ezetz.

(Adi begiratuko dio MITXELek.)

KONTXA: Konbentuakin inork ez dau sospetxatuko. Informaziñua pasau ahal dutseten norbaitt konbentura etorriko balitz… (Momentuan bururatuz) Eta bestela… moja batekin be, zeinek pentsatu biher dau…

MITXEL: Zer erran nahi duzu?

(Argia aldaketa bat egongo da eta KONTXAren ahotsa mikrofonotik entzuten den bitartean, MITXELek eta KONTXAk erresistentzian sartzean egin zituzten ekintzak irudikatuko dituzte koreografia baten bidez. Elkarri mezu sekretu bat pasatuko diote, paskinak botako dituzte zerura, belarrira informazioa pasatuko dio KONTXAk MITXELi... Ekintza hauez gain, dantza ere egingo dute beren harremanaren momentu politaren adierazle moduan.)

KONTXA (mikrofonotik): Kontua da mojaz jantzitta Pariseko kaliak ibili nittuen lehenengo aldi hartan bizi-bizirik sentiru nintzela. Bizirik sentiru arazi nindduzun, bai zuk eta baitta momentuko egoeriak be. Egun mobiruak izan zien 1945eko udarakuak. Aliatuek Normandian lehorreratzia lortu euiela jakin gauenien Pariseko girua bor-borrien jarri zan. Grebak, sabotajiak, erreboltak… Lokalian be alemanak geroz eta gutxiau agerketan zien. Nahikue lan baeukien eurenakin. Mitxel eta bixok baina, ezer pasatuko ez balitz moduen jokaketan saiatu gitzen. Emuten euen bagekixela zer ekarriko euzkun etorkizunak eta denporie aprobetxau guran gebitzela.

(Momentu jakin batean, eszenatik atera eta KONTXAren MAMUA bakarrik geratuko da kantuan. Entzuten den musikaren gainetik “scat” bat egingo du, jazzean erabiltzen den inprobisazio mota bat. Musika jaitsiz joango da eta KONTXAren MAMUA ere, horretaz ohartzean, isiltzen joango da.)

KONTXA (mikrofonotik): Eta azkenien ailegatu zan abuztuaren 18a.

(MITXEL eta KONTXA kalean daude, bata bestearen zain.)

MITXEL: Alderdi Komunistak greba orokorra deitu du gaurko. Barrikadak jartzen ari dira naziei bidea trabatzeko. Joanen gira laguntzera?

(MITXELek eta KONTXAk ispiluaren albo batean behin baino gehiagotan erabili duten egurrezko kaxa handia hartu eta lurretik bultzatuz eszenatokiaren erdira eramango dute.)

KONTXA: Mitxel…

MITXEL: Egun garrantzitsua da! Aliatuak Pariserat ailegatuko dira eta denen laguntza beharko dute.

KONTXA: Bueno… Baina zin egin biher dostazu noizbaitt hiri hau libre geratzen bada, dana ahaztu eta bizitza barri bat hasiko dauela.

MITXEL (solemne): Nire hitza ematen dizut! (Muxu ematen dio)

KONTXA (barrezka): Niri ez adarrik jo, entzun?

(Borroka txikia egiten dute; azkenean, MITXELek KONTXA besarkatu eta musu ematen diote elkarri.)

MITXEL: Hiria errekuperatuko dugunean, etxe eder bat bilatuko dugu eta elkarrekin biziko gira, a?

KONTXA: Eta lan barriren bat topatuko dogu.

MITXEL: Oraingoa ez zaizu gustatzen?

KONTXA: Alemanek alde egitten badauie, auskalo zer pasatuko dan leku honekin.

MITXEL: Gure kabaret propioa irekiko dugu bertzela. Mami Lebrun eta Simon Burrell.

KONTXA: Eta izen hori?

MITXEL: Ez dakit, oraintxe bururatu zait.

(Barre egiten dute biek eta konplizitatez jolasean geratuko dira. KONTXAren ahotsa entzungo da offean.)

KONTXAren MAMUA (mikrofonotik): Egun hartan kalera irten gitzen. Jente asko ikusten zan, baina tensiñua be haundixe zan. Edozein eskinatan euen liskarren bat alemanekin. Aurreko egunetan metroko langiliek, poliziak eta karteruek eginddako grebak be jentia enbalentonau euien eta egoeriari buelta egitteko sekulako gogue ikusten zan. Saint-Germain kalien euen taldetxo batera hurbilddu gitzen Mitxel eta bixok.

(KONTXAren MAMUAk hitz egin bitartean, KONTXA eta MITXEL kaxa atzean jarriko dira, publikoari begira. Hemendik aurrera barrikada bat izango da kaxa. Jendearen oihu eta kantuak entzungo dira. Protagonistek ere oihuren bat botako dute. Bat-batean, tiro hots batzuk entzungo dira. MITXELek erreakzionatuko du aurrena eta makurtu egingo da.)

MITXEL: Kontxa, Kontxa, makurtu! (KONTXAri burutik eutsi eta makurraraziz) Alemanak dira. Goazen hemendik! Heldu!

(KONTXA eta MITXEL korrika hastera doaz, MITXEL jiratu egingo da, KONTXAri pixka bat gehiago kostatuko zaio eta momentu horretan tiro hots bat entzungo da. MITXEL ziplo eroriko da lurrera. KONTXAk sinetsi ezinean begiratuko dio.)

KONTXA (MITXELen gorpua beso artean eutsiz): Ez, ez, ez, ez, ez… Mitxel… Mitxel… (Negarrez) Mitxel, bihotza… Mitxel…

(KONTXAren MAMUAk Youkali-ren amaiera abestuko du. Argia itzaltzen joango da MITXEL eta KONTXAren gainean. Argiak KONTXAren MAMUA bakarrik argiztatuko du kantatzen duen bitartean. MITXEL eta KONTXA —EGOITZ eta MIREN berriz hemendik aurrera— barrikada moduan erabili duten kaxaren gainean eseriko dira.)

EGOITZ: Oraindik ere kostatu egiten zait nire amona, eta naziak espiatzeko ausardia izan zuen emakume hura, pertsona bera zirela sinestea. Amona Parisen geratu zen zentzu handi batean, Mitxelekin. Uste dut garai hartako Kontxa sekula ez zela Euskal Herrira itzuli. Noizbait L’École kabareta egon zen zokoren batean geratuko zen Mami Lebrunen azalean. Eta horrelaxe gogoraraziko dut nik ere. (Zeremoniatsu) Cabaret l’Écoleko Mami Lebrun!

(Argia iluntzen joango da pixkanaka.)

7. AGERRALDIA
HIRUGARREN HAUSTURA

(Iluntasunetik zakar piztuko da argia. Argi orokor bat izango da.)

MIREN: Hala ba, listo!

EGOITZ: Zer?

MIREN: Ba hori. Bukatu dugula.

EGOITZ: Ez, zuri beste zeozer pasetan jatzu.

MIREN: Ba ez zaidala bukaera gustatzen. Baina hori zuk ere badakizu.

EGOITZ: Bueno, Miren, ez gara barriro horrekin hasiko, ez?

MIREN: Edo bai! Zure amonari agur bat egin nahi diozu. Bale, de puta madre! Pariseko mobida hori eta erresistentziarena eta dena oso ondo iruditzen zait. Baina zure amonak beste gauza asko bizi izan zituen Parisetik etorri eta gero, eta horrela kontatuta balorea kentzen diegu. Eta zer da, gainera, iraganean iltzatuta geratze hori.

(MIRENek zainak moztearen keinu egingo du burla moduan.)

EGOITZ: Baina berak be holaxe bizi euen baina.

(KONTXAren MAMUA sartuko da.)

KONTXAren MAMUA: Bueno…

MIREN: Zer ote dakizu nola bizi zuen berak?

EGOITZ: Orduen zergatik deiketan euzkun danori Mitxel? Edo zergatik abesten zittuen abesti frantsesak?

MIREN: Pitza-pitza eginda zegoelako Egoitz! Alzheimerra zeukan. Denak bueltatzen dira iraganera.

KONTXAren MAMUA: Hi! Esaixok honi errespetuz berba egitteko, entzun?

MIREN: Errespetu guztiarekin, e!

KONTXAren MAMUA: A, bueno, hola bada…

(EGOITZek KONTXAren MAMUAri begiratuko dio.)

MIREN: Pariseko mobida hori eta erresistentziarena eta… la ostia da! Inbidia eta guzti ematen dit. Eta erromantizismo kutsu horrek haluzinatu egiten nau; baina, agian, Mitxel hil ez balitz eta berarekin jarraitu izan balu, ez zukeen horrelako magiarik izango.

KONTXAren MAMUA (EGOITZ dagoen aldera seinalatuz): Eta bera ez zan hemen egongo!

MIREN: Eta zu ez zinen hemen egongo! Garai hura amaitu egin zen eta horrexek egiten du hain berezi. Zikloak itxi egin behar dira, Egoitz, berriak hasi eta zaharrek magia kutsu hori manten dezaten. (Seinalatuz) Eta zuri beldurra ematen dizu aurrera egiteak… Horregatik zaude azkenaldian zauden bezala…

KONTXAren MAMUA (EGOITZi): Zer pasetan jak, ba?

EGOITZ: Ezebez…

MIREN: Zer?

(EGOITZek erantzun ez eta alde egiten du. MIRENek txistu eginez deitzen dio. EGOITZ barrura sartzen da berriro.)

EGOITZ: Niri ez deittu ganauei moduen, entzun?

MIREN (haserre): Berriz ihesean hasten bazara, barrabilei eutsi eta lurrera iltzatuko dizkizut! Eta ezkutatzen didazun hori oraintxe bertan kontatuko didazu.

EGOITZ: Ze ezkutatu… Ze esaten zabitz?

MIREN: Ego, no me jodas, e! Zer gertatzen zaizu?

KONTXAren MAMUA: Esaixok!

(EGOITZek ez du ezer esango baina KONTXAren MAMUAri begiratuko dio.)

MIREN: Egoitz! Pazientzia galtzen ari naiz!

KONTXAren MAMUA: Ya lo creo…

(EGOITZek KONTXAren MAMUAri begiratuko dio.)

MIREN (paperak galduz): Eta ze ostia begiratzen duzu horra? Hemen nago! Hemen!!!

EGOITZ: Amona entzuten dot!!!

KONTXAren MAMUA: Baina ze…? Ederra egin dok!

MIREN (seko harrituta): Zer?

EGOITZ: Amona entzuten dotela… Bueno, eta ikusi be bai batzuetan…

(Oraingoan EGOITZ eta KONTXAren MAMUA izango dira MIRENi begira geratuko direnak.)

MIREN: Falta zena! Komunera noa… Adarra jotzeko gogoa pasatzen zaizunean, hitz egingo dugu.

EGOITZ (atzetik jarraika): Miren, egixa dala!

MIREN: Zoaz popatik hartzera!

(MIREN atera egingo da. EGOITZ eszenan geratuko da MIREN atera den leku aldera begira.)

KONTXAren MAMUA: Burutik joanda hauela pentsetan jok.

EGOITZ: Bueno, amona, bale!

KONTXAren MAMUA: Zergatik ez dutsek egixe esaten?

EGOITZ: Zer? Zure errautsak Cola Cao pote batean sartu eta eszenatokixan botatia gure dittudala?

KONTXAren MAMUA: Ba, klaro! Ze uste dok, gaixki hartuko dauela?

EGOITZ: Ikusi dozu ze karakterra daukon.

KONTXAren MAMUA: Horretxegaittik. Ze egin biher dok, ezer abixau barik errautsak danen aurrien zabaldu? Orduentxe bai urtengo jakola karakterra!

EGOITZ: Ez dakitt, ez dakitt… Ondiokan ez nau seguru zer ein…

KONTXAren MAMUA: Zela ez hauela seguru?

EGOITZ: Amak akabau egin biher nau…

KONTXAren MAMUA: Hire ama aho zabal bat dok! Umetan be holakotxia zuan.

EGOITZ (bere burua konbentzitu nahian, eskuekin begiak itxiz): Bueno, nahikue da! Zu ez zara erreala! Zu hildda zaz. Ea, Egoitz, hartu arnasa… (Arnasa hartuz) Karmelek esan zutsun moduen… arboliana egin…

(EGOITZ arnasketa batzuk egiten hasiko da, “arbola”ren postura jarrita. Zenbakiak zenbatzen hasiko da erlaxatzeko, begiak itxita.)

KONTXAren MAMUA: Zein da Karmele?

EGOITZ (ihesean): Nire psikologua… bueno, igual dutso.

KONTXAren MAMUA: Horregatik esan dusk esan dutzuna? Zorozain batengana joaten hasi haz? Nigatik?

EGOITZ: Ba, bai! Zu joan zitzenetik arraro sentiruten nazelako. Orduentxe hasi zien ansiedadiak, eta tristurak, eta bakardade sensaziñuak, eta bolak estomago barruan…

KONTXAren MAMUA: Ze esaten habil? Bolak? Kaka egitteko onena kiwixe jatia.

EGOITZ (hautsiz): Ez, horreik ez. Bestelakuak… korapiluak…

KONTXAren MAMUA (ulertuz): Aaaaa!

(EGOITZ KONTXAren MAMUAren ondoan eseriko da.)

EGOITZ: Ez dakitt zure faltia dan edo ni nazen besterik barik, edo zer. Baina bizitziari bilddurra moduen hartu dutset. Bilddurre dauket denpora danien.

KONTXAren MAMUA: Zer?

EGOITZ: Triste sentiruten nazela askotan. Aurrera jarraiketako inddar barik moduan, eta paranoia mordo bat eukitten dittut.

KONTXAren MAMUA (isilune bat eta gero): Hara Egoitz, begiratu horra…

(EGOITZ jiratu eta KONTXAren MAMUAk sekulako kokotekoa emango dio.)

KONTXAren MAMUA: Hara! Barriro holako tontokerixarik esaten badok, fuertiau emungo dustat! Entzun dok? 35 urte daukek, eta bizitzako urteik onenak geraketan jak aurretik. Hemendik haserre alde egin dauen emakumia txapela kentzeko modukua da…

(Cola Cao potea irekita dakarrela, MIREN sartuko da. Atzamarra potean sartu eta ahora eramango du.)

MIREN (korroskada bat botaz): Zapore arraro samarra du honek, ezta? Igual kadukatuta egongo da...

(EGOITZek buelta eman eta MIREN ikusiko du Cola Cao potekoa jaten. Hitzik gabe geratuko da. MIRENek lasai asko begiratuko dio, aho barruan daukana dastatzen.)

EGOITZ: Ez, ez, ez! No me jodas, Miren!

(Okada artean, EGOITZek potea eskuetatik kentzen dio MIRENi.)

MIREN: Zer?

EGOITZ: Zuri ezetz esaten dutsuenien ez dakitzu kasu egitten?

MIREN: Bukatu dugu entsegua, ez?

EGOITZ: Amonaren errautsak die!

(MIRENek beldurtuta begiratuko dio EGOITZi.)

MIREN: Zer??

EGOITZ: Amaren etxetik pasatu nazenien hartu dittut. Ez galdetu zergatik, Miren, inpulso bat moduan izan da. Han euzen, potera pasau eta hartu egin dittut. Nerbioso ninguen, bi aldiz pentsatu barik egin dot…

MIREN (tripa eutsiz bat-batean): Ego… ez naiz ondo sentitzen…

(Makurtu egiten da MIREN. EGOITZ hurbilduko zaio, baina berehala aurrera eta atzera hasiko da, zer egin ez dakiela. Bera ere okadaka.)

EGOITZ: Joder, joder, joder… Nun ostia itxi dot telefonua? Lasai, ointxe deittuko dutset anbulantzia bati…

(MIREN modu esajeratuan zarata arraroak egiten hasi eta harriduraz begiratuko dio EGOITZek. Bat-batean, MIRENek ironiaz begiratuko dio.)

MIREN: Zer? Zer moduz ikusi nauzu?

EGOITZ: E?

MIREN: Gezurra da.

EGOITZ: Zer?

(KONTXAren MAMUA ere barrezka hasiko da. EGOITZek ez du ezer ulertuko)

KONTXAren MAMUA: Ederra sartu juskuk!

MIREN: Ez ditudala jan. Baina zu flipatuta zaude! Benetan uste duzu goxoak egongo zirela? (EGOITZ isilik geratuko da) Bua, ez dakizu ze aurpegi jarri duzun…

KONTXAren MAMUA: Beinke!

EGOITZ: Ba niri ez dust grazia putarik egitten, entzun?

MIREN: Bueno, lasaitu apurtxo bat, e…

EGOITZ: Lasaittu? Joder!

KONTXAren MAMUA: Uste nauena baino sorginaua dok hau, e!

MIREN (barre egiteari utziz, bere onera etorriz): Ez zenidan kontatu behar?

EGOITZ (bi emakumeei bizkar emanez sustoa pasatu bitartean): Kontatu, zer?

MIREN: Errautsena, Egoitz! Errautsena!

(EGOITZ zer esan ez dakiela geratuko da.)

EGOITZ: Ba, bai, baneuken asmue, baina…

MIREN: Bai? Ba, eskerrak behin baino gehiagotan galdetu dizudan!

EGOITZ: Aber… Zela jakin dozu?

MIREN: Zure amarekin hitz egin dut entsegua hasi aurretik. Bere onetik aterata zegoen. Esan dit ez zuela lortzen zurekin hitz egitea, eta errautsak falta zirela etxean. Eta eszenan motxila horrekin sartzen ikusi zaitudanean… (EGOITZ parodiatuko du potearekin korrika joango balitz moduan)

EGOITZ: Hori ez da egitten!

MIREN: “Hori ez da egitten”? Emango dizut belarrondoko bat… Konplize egin nauzu mobida honetan! Konplize… (Isilik begiratuko dio EGOITZek) Eta… Ze kristotarako lapurtu dituzu?

(EGOITZ mutu.)

KONTXAren MAMUA: Esaixok!

MIREN: Egoitz…

KONTXAren MAMUA: Benga, esaixok!

EGOITZ: Ba, ez dakitt… Igual omenaldiaren amaieran eszenatokixan botateko edo...

KONTXAren MAMUA: Klaro baietz!

MIREN: Klaro baietz!!! Guri sudur punta jartzen zaigulako, zure amonaren errautsak botako ditugu antzoki batean, hala!

KONTXAren MAMUA: Ba bai, guri sudur puntan jarri jakulako botako jittunau!

EGOITZ: Amonak be horixe gureko leuke…

MIREN: Baina ze ote dakizu zuk berak zer nahiko lukeen!

KONTXAren MAMUA: Neuk esan dutset.

EGOITZ: Berak esan dust.

MIREN: Egoitz!!! Ez hasi berriro lerdokeria horrekin, ze hau ja paranoia bastante inportantea da, e!

KONTXAren MAMUA: Lehen hobeto jausten jatean…

EGOITZ: Ez die lerdokeixak, Miren, egixa da!

KONTXAren MAMUA: Apur bat txulie dok.

MIREN: Nola izango da egia?

KONTXAren MAMUA: Ba, egixe dalako!

MIREN: Zure amona hilda dago!

KONTXAren MAMUA: Eta hori be egixa da!

EGOITZ: Bueno, isilddu zaittezie bixok!!! Joder!!!

(Sekulako isiltasuna egingo da bat-batean. KONTXAren MAMUAk ere harrituta begiratuko dio EGOITZi.)

MIREN: Bixok? Bixok? (Bere onetik aterata, MIREN pauso sendoz KONTXAren MAMUA dagoen lekura hurbilduko da baina KONTXAren MAMUA era berean urrundu egingo da MIREN joan den lekutik) Ui! Kaixo, Kontxa, zer moduz? Bi muxu! Ego, hor ez dago inor!!!!

EGOITZ: Es que mobiru egin da!

MIREN: Agurtu-edo egin behar dut?

EGOITZ: Ba, ez dakitt!

MIREN: Kaixo, Kontxa!

(KONTXAren MAMUAk popatik joateko keinua egingo dio MIRENi. EGOITZi ere barrea aterako zaio.)

MIREN: Ez dauka graziarik, Ego…

EGOITZ: Bai, bai, badakitt…

MIREN: Badakit gauza hauek denbora behar dutela, baina zure aldetik ere ahalegin txiki bat egin behar duzu. Zure amona zen, 89 urte zituen, eta joder!!! Tokatu egiten zitzaion joatea.

EGOITZ: Eta ze gure dozu esatia ikusi egitten badot?

MIREN (arnasa hartuz): Bale, aber, Ego… Amona ikusten duzula esaten baduzu, nik sinistuko dizut. Baina zu kontziente zara ez dela oso… ez dakit ba… erreala, ezta?

EGOITZ: Bai.

MIREN: Zergatik uste duzu, orduan, ikusten duzula?

EGOITZ: Eta nik zer dakitt!

MIREN: Noiztik ikusten duzu?

EGOITZ (urduri, zutituz): Ez dakitt, Miren, ez dakitt… Mobida honekin hasi gitzenetik edo…

MIREN (zalantzaz begiratzen dio): Ego, zuri amonaren istorio sekretu hau, Parisekoa… Mitxelena… eta… (Esateko modua bilatuz) Ondo…? Osea… zer.... Zer sentiarazten dizu?

EGOITZ: Zela zer sentiarazten dusten? (Isilune laburra) Ba, bueno… Arrarua da zure amona kabaret bateko abeslarixa izan zala jakittia eta, urtietara ondiokan, bere gaztetako maitale bat gogoratzen ibili dala jakittia.

MIREN: Zergatik?

EGOITZ: Joder, Miren! Nire amona zalako!

MIREN: Eta?

EGOITZ: Zer sentiruten nauen galdetu dustezu, ezta? Ba, horixe! (Isilik geratzen dira une batez) Eta batzuetan sentiruten dot bere bizitzako zati txiki bat baino ez nazela izan…

MIREN: Voilà! Hortxe daukazu!

EGOITZ: Zer?

MIREN: Hori! Jakina zati txiki bat izan zarela, baina oso garrantzitsua… (EGOITZek ez du ezer esaten) Amonak urteetara Mitxel oroimenean mantendu du bere bizitzako parte izan delako, baina horrek ez du esan nahi behar bezala agurtu ez zuenik. Maite ditugunak bizirik mantentzeko modu polita da, beraiez gogoratzea. Baina, hortik hilda dagoen norbait ikusi edo berarekin hitz egitera, jode, Ego…

KONTXAren MAMUA: Hara! Oin arte isilik egon nok, baina…

EGOITZ: Isilik?

(MIRENek burua jiratuko dio EGOITZi berari begiratu diezaion.)

KONTXAren MAMUA (burua bere aldera jiratuz EGOITZi): Ezin juat gehixau. Arrazoia jaukek. (MIRENek alde egiten du muturtuta) Nire ordua aillegau zuan. Heuri toketan jak oin hemen geratu eta aurrera egittia. Nik be holaxe egin naixuan. Eta ez Mitxelekin bakarrik… behin baino gehixautan. Tio Juantxokin eta hire aittonakin eta nire ama eta aitttakin. Eta hik be beste jente asko agurtu biherko dok. Eta heu be agurtuko hau bateren batek…

EGOITZ: Bai, arrazoie daukutzu, amona.

(Amorruz, MIRENek kolpe batzuk ematen ditu tokadorean.)

MIREN: Ego! Zure amonak gurekin geratu behar badu, alokairuaren erdia gutxienez berak ordaindu beharko du, ezta? (EGOITZi barrea ateratzen zaio) Ez dauka graziarik!!! Amonarekin daukazun zilbor hestea hautsi egin behar duzu! Agian esan nahiko zenizkiokeen gauza asko esan gabe geratuko ziren… Baina egia bada antzoki honetan dagoela, bueno, Cola Cao pote batean egoteaz aparte, oraintxe da momentua.

EGOITZ: Bai, Miren… arrazoia daukotzu.

MIREN: Zure amona beti egongo da zurekin. (Burua, bihotza eta sabela ukituz hurrenez hurren) Hemen, hemen eta hemen… baina agurtu ezazu!

(EGOITZ jiratu eta, Cola Cao potea eskuan, kaxa gainean jarriko da. Zer esan ez dakiela begiratzen dio poteari. Halako batean, KONTXAren MAMUA “Loa, loa” abesten hasten da. EGOITZek kantuan jarraitzen dio tartetxo batez, baina hizketan hasten da berehala.)

8. AGERRALDIA:
AGURRA

EGOITZ: Faltan botako dot giltziakin serrailia zabaldu eta zure etxian egoten zan useina. Salako atetik kuku egin eta, guztiz ezagutu ez arren, emuten nustezun ongi etorrixa. Faltan botako dot eskuakin gerturaketako egitten nustezun keinua, eta zure aurrian makurtu eta ximurrez betetako esku hareik egitten nustien laztanak. Faltan botako dittut zure ximurrak. Bai, zure ximurrak. Eta zure begirada urdina. Zure “aitta guria” eta zure irudimenezko inbentarixuak. Zure umoria eta zure letxe txarra. Eta, batez be, zure irribarria. Irribarre zoragarri hori botako dot faltan. Eskerrik asko, Mari Oilasko amona!

(EGOITZek muxu bat botako du airera. KONTXAren MAMUAk maleta hartu eta alde egingo du eszenatokiaren albo batetik. EGOITZek atzera begiratu eta hutsa ikusiko du atzeko besaulkia. MIREN hurbilduko zaio.)

EGOITZ (hunkituta): Listo! Oin guri toketan jaku aurrera egittia, ez? Zimur eta guzti!!!

(EGOITZek errautsak kaxa gainean utzi eta MIREN besarkatuko du. Milord abestiaren amaiera entzungo da. MIRENek EGOITZ muxukatu eta buelta pare bat emango dute, hunkituta. EGOITZek aupa hartuko du MIREN. Halako batean, MIRENek alde egitea proposatu eta, eskutik helduta, kanporako bidea hartuko dute. Irteteko puntuan, EGOITZek potearen aldera begiratu eta erdira itzultiko da berriro. MIREN ere bueltatuko da.)

MIREN: Ego… Ego, ez, ez…

(EGOITZ kaxa gainera igo eta errautsak airera botako ditu.)

MIREN: Ostia! Ego…

(Iluna.)

Biografiak

Kepa Errasti Gorroño (Aretxabaleta, 1981)

      Kazetaritzan lizentziatua, Donostiako Arte Eszenikoen tailerrean burutu zituen bere antzerki ikasketak. William Layton laborategian ere ikastaro trinko bat egin zuen.

      Aktore bezala telebistan lanean hasi bazen ere, berehala uztartu zuen lan hori antzerkiko lanekin. Gidoilari eta dramaturgo geroago hasi zen. Aktore bezala Txarriboda, Terapiak edo Garai Zekenak obretan aritu da besteak beste. Mami Lebrun izan zen berak idatzitako estreinako lana eta gerora etorri ziren Lur eta Erlauntza lanak. Xake Produkzioaken hirugarren lana izango dena idazten ari da orain: Fadoak entzuten zituen gizona.

Xake Produkzioak

      2015. urtean sortu zen, Mami Lebrun testuaren taularatzea gauzatu ahal izateko. Bi urtera publiko familiar batentzat zuzendutako Lur ikuskizuna estreinatu zuten eta 2020ko irailean estreinatuko dute beraien hurrengo lana.