ITXARO BORDA

Krokodil bat daukat
bihotzaren ordez

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 1986 Itxaro Borda

© edizio honena: Susa

Lehen edizioa paperean: 1986

Edizio hau: 2018ko abendua

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

Banintz Afrikan sortu

I

Afrika nere larruaren beltza errebendikatzen dut

azoteek udalatu hildoetarik

ixurtzen diren hitz eta negarren ilunaz janzten naiz.

Nil ibaiaren iturrietako uretan amets iheskorren

kristalezko materia edan

nuen eta Kalahari mortuan zehar noa hatsaren eske.

krokodil bat daukat bihotzaren ordez...

harrien azar higatuek haserrearen abesti lasaiak

kantatzen dituzte beti

Tibestiko suge xotilen buruko likidoak berotzeko.

elur zuri eternalak gordetzen duen arima minberena

Kilimandjaro kaskoan dago

gizakumeei esperantzazko keinuak bakarti igortzen.

krokodil bat daukat bihotzaren ordez...

II

isiltze hormatuak arresten ditut gaur:

            gauez gau zain lodi orlegietako molekula bizkorrak,

            esperantzaz eta kemen zintzoz hantuak nekadura handiak

            bat-batean udalatu dizkit.

isiltze hormatuak

            baserrian egoten naiz ur eskasez lehortzen diren belarren

            artean erdi aroko ermita inspiratua iduri, kalitate

            merkezko polizi nobelak irakurtzen, edo Leonard Cohenen

            songs from a room entzuten.

haserre nago ardura ez dakit ordea zergatik.

isiltze hormatuak amesten ditut gaur

            arratsetako delirio beltzetan piztien begi gorrituegiak

            gailurretako eremu haizetsuetan zartatzen, apurtzen,

            errauts bihurtzen suma ditzazket.

isiltze hormatuak edo ezaren blues mutuak:

            loa, pertsona zuzen normalen loa ezin lortuz erre eta

            erre aritzen naizelarik gau osoak egun argi zaizkit.

            euriaren eta ilargiaren borroka gogorrak sor arazten

            dituen iluneko ortzadar koloredunak ikusten ditut,

            baina nehork ez nau sinesten, edo igelen oihu sinfonikoak

            gerorako poesi materia gisa zinta higatuetan grabatzen,

            diote burua galdua dudala.

ezaren blues mutuak

            ez dut adrenalinarik aski produzitzen estrategia zaharren

            arabera atakatzen muten konformismo lasaiaren armada

            segurrei kolpeka erantzuteko,

isiltze hormatuak arresten ditut gaur

isiltze hormatuak edo kaos aurreko haur:

            bizitzaren flipper zaratsuan arras malestruka naiz,

            partida frango pagatzen ditut baina beti score ttikiak

            ardiesten: etsiturik nago eta flipper'ak madarikatzen

            ditut ondarrean.

ezaren blues mutuak

            gero pentsatzen dut erreakziorik hoberena, nere kasu

            debaldean negarrez hastea dela: saia eta saia ez zait

            malko malerus bat ere ixurtzen. hamasei urtetan baino

            altzeiruztatuago naiteke menturaz. orduan behintzat

            erromantikua nintzen, orain ezer ez.

isiltze hormatuak

            laino gainetako ezpazio zabatetan beldurrak, lotsak,

            herabeak hegaldaka dantzari dabiltza arrano gosetiak bezala.

            elur egin dezala Tenereko mortuan...

kaos aurreko haur

            izatea barnetik deskonposatu nahi dut, idealezko

            ama mitologikoen sabelera itzuli, iragan garaietan

            atzerago joan, ulertuko ditudan bizitzaren oinarrizko

            mekanismo konplexuak isilune dorpe honetan aurkitzearren.

isiltze hormatuak

            afari gaitzak antolatzen dituzte auzo bereko lagunek

            ilusioak saltsa gurintsuetan hurrupatzeko eta nik

            kondenatuen azken porru salda iresten dut hertzeak

            kalamitate bortitzen ondarkinetarik garbitzeko.

ezaren blues mutuak

            kaos kosmikoa nere mundua da. haragia hitz bilaka

            dadila bi mila arte iraun duen bitxikeria hau hortan akabatzeko.

III

haizea gelditu eta euria hasi zen.

            lainoen samurtasuna.

            esperantzaren bustia.

                    ur hatsak

                    urratsak.

            heriotzaren oholetan

            musika jotzen huen

            gau urratuen odoletan

            bihotza galtzen huen:

                    ur hatzak

                    urlatzak

haizea gelditu eta euria hasi zen.

IV

beltza da gana

beltza bakardadearen ezpazioa

urratsa beltza dutenen atzetik

nabil.

beltzean urtzen ditut ametsak.

beltza da gaua

beltza ate hetsiaren krisketa

beltza herri maitatuaren

hatsa.

beltzean urtzen ditut ametsak.

beltza da hatsa

beltza goiza eta arratsa

beltza arrosa eta mahatsa

beltza kafearen karatsa:

nabil.

beltzean urtzen ditut ametsak.

beltza da gaua

bihotzaren ortzaiza hain beltza

negarraren irria ere beltza

itsasoa beltza izango denean

joanen naiz.

V

minbiziak hustu emazteak

nostalgikoki

lehen hain oparoki

haragiz busti

sabelpeko hezurrak

hazkatzen ditu

heriotza kalzioz asetzen da.

VI

ez ote dakizu

mortuaren erdian

zutik dagoen

gaztelu zahar hori

suntsi

ez dezakegula?

ez ote dakizu

gaztelu zahar hortako

zaindari bipilak

aspalditik

eskeleta zuri

bihurtuak direla?

debaldezkoa ote da gure oldarra?

VII

frustrazioaren eta kulplabilitatearen alabak gara

udazken lehorretako lehen lanbroak

ez dizkigu

maitasun beharraren desir astunak

laztanduko.

bihotz kraskatuetako haragi puska hormatuak

ezaren geltoki desolatuetan

ez ditugu nehoiz

beso artean

tinkatuko.

hor dago muga:

nola joan urrunago?

azken jujamenduaren orduan

zor guziak ordainduko ditugu

larru sukratuak espainez milikatu nahiak

eta

sufrantzaren ate ilunak bortxatzeko gutiziak

zor guziak ordainduko ditugu

frustrazioaren eta kulpabilitatearen alabak garenok!

VIII

Noiz abiatuko ziren bada, ekalderuntz, Khan handiaren soldado krudelak, beren Mongoliako estepa lehorrak utzirik, Erroma urgulutsuaren garaiz arkuak borroka leialean betirako suntsitzeko?

IX

hari etetrikoaren gainean dagoen

ainara beldurtia bezala

nazkaz hanturik

edozein lurralde beroetara

airatzeko

prest nago...

ohorearen tenplo segurretan

munduko judas guziak

arkaitzetan hautsi txoriz hazten dira

irabazteak

behin dakarren atsegin zizkolatsua gozatuz...

baiena bat izan nahi nuke

            urean igerika ibiltzeko eta nere haragi minberaz

            afariak antolatzeko proiektuak dituzten marinel

            atrebituen txalupa urgulutsuak buztan ukaldiz uzkaltzeko.

baina gauez hari eietrikoaren gainean amesten ditudan bizitza

            multipleetan, angustian amesten naiz elefante gris,

            edo anakonda borrobil, edo izar madarikatu, ez dakit

            zerbait, galaxiaren mugan dagoen asteroide galdu

            amesten naiz

barneko urruntasunak zehazten dituen baobab erraldoi.

kanpoko hurbiltasunak markatzen dituen heriotz ttiki.

X

douce France

cher pays de mon enfance

bercé de tendres insouciances!

            magrebinoak azala beltzeegi dutelako

safarietako lehoi salbaiak iduri

tirokatzen dituzte.

            europear errefuxiatu politikoak

demokrazia sainduaren izenean

estraditzen dituzte.

            mertzenarioek baionako ostatuetan

askatasunaren umezurtzak

erahiltzen dituzte.

            eskun muturreko buruzagi okerrek

odolaren eta fedearen garbitasunaz

mintzaldi kartsuak datxizkate.

            noiz arte?

            egun batez 1789eko iraultzaren

semeak konturako dira

kontzientzi onez

marmutzeri kakiak kolokatu dituztela...

made in France!

XI

bat batean loreak

            this land is my land

            from california to new york island.

1979eko uda beroan

transpacific railwaysko

tren beltz historikoak

denveretik friscoera ninderamalarik

            uthe leinuko indioen eremu gorrietan

            iragana gogotik ehortzi nuen ehortzi.

uranio meategiak naturita colorado

            ostatuetan

            bi lur ikararen artean

            bruce springsteenen born to run

            entzun zitekeen

dean moriarty lotan zegoen

okey

bloody son of bitch!

ginsberg, ferlinghetti, corso

            burroughs, kerouac, andersen

                        on the road bierra merkeak edaten

                        indiatik ekarri ganja erretzen

                        eta estasis orduan

            jazz clubeko mahain zikinduetan

jainkoa aipatzen duten poemak idazten:

                        o thu god of america!

bat batean loreak

            this land is my land:

            john fitzgerald kennedy aireportuan

            beldurtzen ninduen geroari pentsatuz

            negar egin nuen

            from santagrazi to izaro island!

bat batean loreak

            dean moriartyren orroimenez...

XII

1969eko uztailaren hogeiean benetan

etxeko atarrian jarririk nengoela

ilargiak jo ninduen.

geroztik

amets dagit

cap canaveraletik edo baikonouretik

airatuko dela

astre urdineraino eramango nauen zirta.

planeta batetik bestera nabil:

zilo beltzetan nere gorputza desegiten dela

molekulak foton xoil bihurtzen zaizkit.

naizen izate hutsak antimateriaren legeak

ezagutzen ditu

mugarik ez dut

hitzek erran nahirik ez dute.

bizikietaz noalarik

izpiritu hats bilakatzerainoko abiaduran

herri honetako mistikorik bitxiena naiz.

amodio honetako mistikorik bitxiena naiz.

amodio desintegratuak bilatzen ditut

energi atomikoak abandonatu lurretan.

marco polo beniziarraren alaba bastarta

bihurtu nintzen

ilargiak jo ninduelarik

1969eko uztailaren hogeiean benetan...

Trorsky zaharra koiakanen...

I

ur ttantta uhargiak

mende bat eman zuen

teilatutik

            lurrera

                        e

                        e

                        e

                        erortzen.

ur ttantta uhargia

harrietan hautsi zenean

kataklismoaren orduak jo zuen...

II

itsasoaren erdian uhina

            haserrez

            altxatu zen

                        eta

bat batean hotz krudelak

uhina

itsasoaren erdian

                        hormatu zuen:

                        denbora betikotasunean haztu zen...

Suparrobiren tranzendentzia

I

ez naiz gogoratzen noiz edo nola

            —aspaldi dirudi—

Leitzan esnatu nintzen batez oh

txorien abestiak entzun nituen.

logelako harrien artetik

lanbroa izerditan nere bihotzean

sartu zen

bakea zekarkidala murmurikatuz...

Leitzan esnatu nintzen hartan

            —herenegun naski—

lanbroaren musu eztiak

ematen zidan

lasaitasuna jastatzen

                            ikasi nuen...

II

Leitzako

eliza grisa

euripean disdiratsu

ikusi nahi nuke berriro.

Suparrobiko

haize basatien beharra

hezurretan urtzen

senditzen dut

gauez gau

bizitzaren ingurutxo etengabea

dantzatuz

patxi perurena txixtulari.

landan asmatu poesi etilikoaren konzeptua.

ruper ordorika iparralde egunean.

itziaren abots metalikoa.

gotzoneren irrintzinak.

imaren irri gozoak.

koxemari gandiagaren hiru gizon bakarkaz mintzo.

eta besteak

eta besteak...

burua zartatu zait

Leitzan

eta aspaldiko partez

gorputzeko nekadura astuna sumatu dut:

laino pean

belar umilen izpirituei hurbildu naiz.

Leitzarrok!

Leitza rock!

III

Gazteizko mikel zoaz

eta erran

haizeari

bere buhako misteriotsuak

jabal ditzan

txalapartaren melodi kosmikoa

sufrantzen kaosetik sortzen

entzun dezagun...

Beste ibilaldia

I

Amaia zergatik ez didazu

                            gehiago

«libertatia zuinen eijer den» kanta

                            tzen?

abesti horrek galduko nau Amaia

            barbari bau bau

                            pizti

                            aren

lur alanbrez inguratuetan...

II

Pasaiako portuan

goizeko bostetako

euriaren doinu berdeak

ez ditu ahulduen

bihotzetako

arroila lehorrak busti...

Donostiko gauean

goizeko zazpietako

kafearen gostu urdinak

ez ditu nekatuen

kaskoetan

molekula hustuegiak bete...

III

gure herriko tabernako argiak

neguko gau herresten haur herbailduak

zorion meharrez beztitzen ditu.

e markel eta ana...?

gure herriko dorre hain ezaguna

zauri haserretu askoren

geriza madarikatua da.

e ana eta markel..."

karobin

pausatzen dira

hegaz

abiatzeko indarrik ez duten txoriak!

IV

Orioko elizan

otoitz isilak marmarikatuz

belaunikatu naiz:

            eh jainkoa

            zergatik ez duzu

            nigan sinesten?

V

Zarautzen arantxari telefonoz

deitzen saiatu nintzen:

                            jo eta jo

                            nehork ez zuen ihardetsi,

zenbaki okerra marraztu ote nuen?

VI

Getarian aldiz

oso elkarrizketa aberatsa

lortu nuen

El Kanuto marinelarekin.

Egunen batean

«Argia»n agertuko da...

VII

Ondarrun

nere kotxearen matrikula frantsesari

begiratuz

jende batzuek

haserrez kargatu gestu bitxiak

egin zituzten.

VIII

bermeo bermeo

edo

izaro

itsasoari so

berme oh!

santa eufemiaren malda gazian

ozeanotik ixurtzen diren

bermeoko karriketan barna

galaxia osoa maita dezaket.

manuasko pinudi erreetan behera

matxitxakoraino

lerratzen dira

nere sentimenduen zango bihurriak.

bakioko festetan edan txakoliaz

eta

kubalibrez zoraturik mundakan

            o ilargiaren gorritasuna!

gaztelugatxen nago eremu mugikorren

ur ttanttak

zuhurki kondatzen...

bermeo bermeo

            edo

            itsasoari so...

IX

artoherri

gure herri zabal:

ertameriketako

mahiz jainkosa

udaro

izerditan

ederki ohoratzen dugu.

artoherri

gure herri hustu:

hemen

bizidun baino

arto buru berde

gehiago dago.

artoherri

gure herri galdu:

jadanik

euskalduntzat

ez gauzkate.

aita

artoherri

gure herri galdu

                hustu

                zabal...

artoherri

gure herri urre:

iraztorrak eta xarak haize hego hatsetan

lizunki gorritzen direnean

artozango kiskailduek

esperantza hiltzen ez duenaren kanta

                                                        minkorra

                                                        abesten dute.

eta artoburu zurituen

xurikinen artetik

bihi horiak

            galduaz

                        hustuaz

                                    zabalaz

haurdun geiditzen dira.

artoherri luze

                Amikuze...

X

jainkoak daki...

jainkoa ez da eskoletan ibili

eta ezer ez daki:

jakitatea gizakumeena da...

Ilargi beteko gauetan...

I

ilargi beteko gauetan lego gibeleko zain meharrak haserretzen

                zaizkit, lotsa naiz, menturan nabil, heriotz gutiziaren

                ikara zizkolatsuak nabaditzen ditut, bai edo ez,

                zalantzan nago, zuri pentsatzen dut: zure irriak,

                zure begiak, zure ezpainak...

ilargi beteko gauetan hotzak dira hormak, malgoak hunki ez

                ditezkeen ilunaren molekula iheslariak, non daukat

                idatz makina?... maite zaitut gaua, ez dakit ordea

                nola esprimituko dizudan gorrotoa...

ilargi beteko gauetan haragian min dut, gizakumea zartagailu

                landerosa da, gorputzeko daldara bakoitzean

                Kalahari mortuko leize gorriak itxuratzen ditut.

                maitea sendatu nahi dut, eraman nezazu itsas leihorrera

                maitea, edo apurtuko naiz...

ilargi beteko gauetan westernetako heroe garraituen colt

                herdoildua eskuetan datxikat, mendekatuko naiz,

                burdinezko kutxa herabeetan lotan dauden larrosak

                ebasteko banko urgulutsuetako berinak hautsiko ditut,

                formarik gabeko aditza naizela dirudit, rnaite zaitu,

                eta finitzeko bala bat tiratzen naiz bi begien erdian...

ilargi beteko gauetan mila aldiz egiten dut munduaren itzulia

                lasaitasun pixkat aurkitzearren, edo hamabost bizitza

                desberdinetaz janzten naiz: behin diamante saltzale nabil

                Botswanan, gero kataklismoak erre lurretan Mad Maxen

                sekretario pertsonala naiz eta azkenik puta merke

                Paramariboko Jimmyren taberna argituan.

ilargi beteko gauetan nere burumuina geltoki erraldoia da: trenen

                altzeiruzko erroten zarata gurintsuak entzuten

                ditut, zorabiatzen naiz, ba noa, ba nator,

                ba hator maitea? noraino desiratuko haut?

ilargi beteko gauetan «ni» debekatuz hantu hizkuntza

                sistemak eraikitzen ditut, nortasun galduen

                sintaxiak, destroy filosofiaren gramatika aberatsak,

                ezaren nor-nori-nork motelak, bizi naizela

                amesten dut, amets bezala bizitzen naiz...

ilargi beteko gauetan, ai izotzak biloak koropilatzen

                nehork hilen hiriko karrika desolatuetan zuri

                pentsatzen bakarrik nabil eta nabilenean (irriak,

                ezpainak, bularrak marrazkitzen dizkizut): zure

                aldamenean oi gozoan, segurrean, beroan nindaikeela!

ilargi beteko gauetan urruneko mendi urdinak dakuskit

                irekitik, nola jakin zer ordu den, zigarroa pizten

                dut denboraren oinarrizko ezaugarriak

                errautsetan airatzen zaizkidalarik.

ilargi beteko gauetan hiruetan edo lauetan haserrea

                jabaltzen zait...

II

KORTATU tokadisko estereofonikoan ezarririk arratsaldea

Tazito erromanoaren ipuiak irakurtzen galtzen dut:

                          malenkonia madarikatua...

III

Zetaz kargatu kameluen urrats hurriak segitzen nituen

lurrean ehortzi ilusioen zergatietan

gero eta barnago gorde nahian:

                            ulertzen ez nuen hizkuntza arrotzean

                            pentsatzen hasi nintzen.

Zelai orlegietan gauero merkantariek suak pizten zituzten.

Haien solas legunek lasaitzen ninduten loak hartu arte...

                            Zoriontsu nintzen azkenean

                            zetaz kargatu kameluen karabanak

hegoaren mugaraino segitzen nituelarik...

Minitelaren garaiak

I

gaizki menperatzen ditugun

eta erabiltzean ahalgez janzten

gaituzten bi erderak

bazter ditzagun

euskarak

bihotzean sortzen digun

betikotasun arina berriz

ahoratzearren...

baina

          euskara

                        nolako

                          kartzela

                                          mentala...

II

hitz ederren sasi hutsak

erretzen diren iratzetan

gerrilero kiretsa naiz...

harma enkre beltzez

kargatzen dut

            eta denak tiroz

            zikintzen ditut.

euskokraten zakur hitsak

zaunkaz dabilzkit ondotik

(aspalditik ez dute jan)

gorderik ibili beharko dut

            egun batez

            beren damuzko

            hilkutxetarik

            altxatzen badira

            garbituko naute!

III

bihotzak ahal balu

basamortu lehorrenera

leramakeen trena hartuko luke.

ordea

zer dezake bihotzak

burua eta sabela erabiltzen diren

minitelaren garai eletroniko hauetan?

bihotza?

bihotza muturik dago...

IV

filmea bukatu aurretik

lau pertsona asesinatuak

izan ziren.

nehor ez zen zutitu erranez:

            «hau debaldezko masakrea da!»

krima surrealistak txalotzeko

publiko ezin hobea dago

galaxiako zinetokietan...

V

gaurko gizonek nahi lukete

itsas gazietan jainkoak izan

            ilargi laino,

ezta seguru jainkoak nahiko

lukela egun gizon bat izan

            emazte baino.

University rock...

I

ikasten ari garen ikasle suharrak

hemen gabiltza berriro

zigarroak errez eta solas ederrez

nazioaren elita formatuko dugunak

lasaiki mintzatzen...

maixuak berak izugarri onak ditugu,

asko dakite

diploma handiak dauzkate.

gogo segurtatuz

beren jakitatea

partekatzen digute...

unibertsitateko patioan hemen!

ez dago lohirik

ez dago errautsik

ez dago zikinik

ez dago iraultzarik

ez dago trasturik

unibertsitateko patioan hemen...

suerte gaitzaren umeak garela

sinets arazi nahi digute,

nazio ospetsuaren historiagile

zuzenenak garela erranez.

II

niri berdin zait:

etsaminak

hutsegitearen

ohitura luzea

daukat...

dena dela

berdin zait niri

hutsegite pertsonifikatua

naizelako.

III

delirio handienak

pentsakera razionalenak

zaizkit,

eta

ikasi dut bortxaren bortxaz

herriaren mito eraginkorrak

apurtzea

zein landerosa den

norberarentzat.

IV

Mahabarratta Indiako poema epikoan

ihausteri                                barna

mitologikoak    zer                      noa

                          nor

                          noa

Arratsaldeko seiretatik aurrera

                                                                                          «arratsaldeko seiretatik

                                                                                          aurrera idazten duen

                                                                                          poeta bat naiz ni...»

                                                                                                        (Amaia Lasa)

I

ni aldiz arratseko

hamabietarik goiti

idazten hasten naiz.

                          gauetako euri lantzurdek busti

                          karrika desolatuetaz janzten

                          naizenean,

                          Lucienekin tabernak hertsi baino

                          lehentxeago bierra epelak edaten

                          ditudanean,

                          oin hotsen oihartzun hutsek nere

                          askatasun sentimendu azkarregiak

                          inharrosten dizkidatenean,

                          bihar idatzi ezinaren beldur hotzak

                          zainetako odola irakin arazten

                          didanean

                          izkribatzen hasten naiz.

kalean ibiltzen naizelarik

lo egiteko etxe baten bila

poema beltzak sortzen zaizkit.

                          hausten naute.

                          horregatik

                          minberaki bizitzen dudan

                          historia hau ez ahanzteko

                          idazten hasten naiz...

II

zuek

nere etsipen hitsaren komedia

zinezkoa bezain elkorra

ederki onhartu zenuten

amaia lasaren hitz nahastuak

trakets moduan

irakurtu nizkizuen

herri urrats bezpera hartan:

                            total:

                            biak oheratu zinezten

                            (oihu eta hasperen)

                            ni ere bai

                            baina bakarrik!

III

poeta banintz

—egiazkoa—

ez ostatuetan

minaren eraginez

mozkortzen den

haietarikoa,

haserre mugatuz kargatu

poesi laburrak baino

maitasunezko hitz gozoak

—haizea, euria, itsasoa eta zu maitea!—

idatz nitzazke

egiazko

poeta banintz...

Milia lastur revisited...

I

hilhotzen karrasiak josirik ahoan

nola aurkituko dun hire sokorria?

maiteko haut Milia ez hadila joan

hator edan dezagun ardan gorria...

baratz aberatsetan ebatsi sagarrak

gordeko ditinagu bide bazterretan.

ahantz otoi Milia sarraski zaharrak

eta suaren kantak bide hats erretan.

belar bustiek egin maitasun ohantzan

etzanen gaitun gero bi biak bihotza

gauero zazpi itzal ikusteko dantzan.

non dago harria? non dago lur hotza?

eresi hark ziona jartzeko zalantzan

maiteko haut Milia ez hadila lotsa...

II

hire larruaren berotasun

sumatuaz amets egin ninan

baina kalean beste batekin

ibiltzen ikusi haut maitea

eta kolerazko solas ankerrak

irentsiz alde egin dinat...

III

ahal banu

—banintz ausartzen—

ortzadarra ortzaizean lehertzen den gunean

ur hegi eta belardi hezetsuetan eskainirik

nire buru hustuegia

hire bularretan pausatuz atseden har nezakeen...

IV

gauez

hire musa bigunen ausikiaz

gogoratzen naun

eta

egunez

gizonen batekin oheratzen nauken.

noizbait

maiteko haut Milia!

V

elurte gaitz hauetan

itsasoa ikusi ezinak

nau

gehienik tristatzen!

VI

Arantxak dio

          arrosa loratzen

begiratzen duen aldi oroz

                            bizitza maite duela.

                            errez sinesten dut...

VII

Laura, Laura

          zuen artean egotenago

          eta

          erraietan min tzarra

          irekitzenago zait.

Laura, Laura

          beti harritzen nau besteen zorionak

          beti higatzen nau nehoiz irauten ez duen

                                            nere sentimenduak Laura!

Orient Express...

I

Iragan ostegun arratsalde apaleko tren misteriotsua elkarrekin

        hartzen ahalko genuen: geltokiko ostatu zaharrean bi kafe edan

        ganituen ameriketako indio gorriak aipatuz, eta hamar zentima

        hori mahain gainean utziz, zerbitzariak second empire kutsuko

        bibote harriagarria arta zezan...

Hezurretan berotasun asko sartzen zitzaigun, joaten, etortzen

        ziren jende ameslarien abotsak entzunez eta permisionez

        libratuak zituzten soldado gazte elekarien erdian jarririk

        ginaudelarik, berotasun piskat haragian, bihotzean menturaz...

Ez genuen gutaz mintzatu nahi: gu, ni hizki pizuak baztertzen

        saiatzen ginen, mundu honetakoak ez ziren logikarik gabeko

        historio fantastikoak asmatuz. beste hizkuntza inpertsonal bat,

        arinago eta sakonago bat behar genuen solasean jarraitzeko...

Biak zein bere herriko ohituretatik hain urrun ginen, geltokiko

        taberna hortan, galduak edo erroak mozturik, zertako tristetu:

        gu hosto lehorrak ginen, eta arras ongi bagenekien bizitzen

        genuen kafearen beltzak neurtu momentua osoki superfiziala zela...

Unibertsitateko bibliotekan aditu burges alaben fantasma

        idilikoak aztertzen hasi ginenean, bat batean, hotz gaitzak hiriko

        harresiak izoztu zituen: azenzorez eta horma puskatuz bete

        mahumak zegizkiten, gu estonatuak, gure baserritar ingumekin...

Erran zenidan Istanbulera abian zinela, Kurdistaneko espioi

        isilarekin hitzarmen bat ba zenuela, zure anaia Firenzeko garan

        gaiztaginek hil zitzaizutela, ahizpa Patagoniako anbasadorearekin

        eskondua zenuela eta zure amak agata kristi izena zuela...

Zergatik ez nituen zuk ahozkatu hitzak oro sinetsiko?

Sinestea bakardadearen kontrako erremedio ona da...

II

Smarkandako bazilika bizantinoaren maldan, Orientetik etorri

        amets saltzaleek, tamuleraz, biltzen zituzten ibiltari

        indiferenteak. Raavi Shankarrek flautaz zoratzen zituen orduan,

        Calcuttako karriketan idi sakratuek maltsotu suge xotilak.

Pekinen aldiz, eguzkiak Kublai khan handiaren ordena

        idurikatu behar zuen bazterrak, etxeak, arbolak, loreak,

        haurrak eta emazteak berotzen hasteko...

Benareseko eskaler sakratuetan, Gange ibai lasaiari begira,

        Michaux eta Duras, eta Ginsberg ikusi zituzten inglesen

        Indietako inperioko detektibe abilek.

III

Egun batez biak joango gara Everesten gora oxigenorik gabe,

          gure amets ergelak zutabe eta Maulen fabrikatu azken euskaldun

          espartin parea oinetan. hotzez hiltzea baizik ez dugu arriskatzen...

Egun batez biek larrua joko dugu Everest kaskoan dagon elur

          ohean.

IV

Edo Titikaka aintziraren inguruan, Andestako lurretan zilatuak

          diren harpeetan, apezek, gizonek, notableek eraiki kontzientziak

          gobernatzeko sistemak sutan errausteko proiektu iraultzalariak

          ozkan ezarriko ditugu, belar madarikatuak hortz artean

          emeki emeki mastikatuz...

Edo bihar, edo orain, edo sekulan.

Azken hortzadak

I

ilargi urdinduak gauez itzalean

orlegitan hazten du hegoak diona,

eta nik nahi nuke izarren kalean

ahurrean tinkatu gure zoriona...

ilargia beltzean ez dago bakarrik

etsituen gogoak berotzen lurrean,

begitik ez dator tristura zakarrik

mila esku badira deika elurrean...

denbora edan dugu kaikua beteka:

esperantza badoa urturik zainean

behatzen puntaraino eztiki eleka,

ilargiaren hatsa urdina sor bedi

bebil lasaitasuna lainoen gainean

zorionaren kanta lora dadin beti...

II

hire larru izerdiz hantua

milikatuko deat

lur azala euriz

itotzeraino.

negarrez hasiko haiz

maite naukala

erranen didak

belarrira.

isilik egongo nauk.

beste nehork maitatu ez

nauen bezala

laztanduko nauk

gero...

III

zure sahetsean

ibiltzen naizenean

hatsa luzatzen zait.

ezpainak lotzeko

eskuak tinkatzeko

zangoak koropilatzeko

azken batean

gorputzak josteko

gutizi hurbila daukat.

zure sahetsean

hiltzen naizenean

hatsa laburtzen zait.

ezpainak zauritzeko

eskuak larrutzeko

zangoak hausteko

azken batean

gorputzak errausteko

gutizi urruna daukat.

zure sahetsean

ibiltzen eta hiltzen

naizen bitartean

bizi nahi dut bizi...

IV

maiteko zaitut

          maitasuna gorroto

          bihurtzeraino...

hastiroko zaitut

          gorrotoa maitasun

          bilakatzeraino...

gero ahantziko zaitut...

V

nere maiteek beti

geltokietara

garaiz heltzearren

ordulariak

erregalatzen zizkidaten.

etxean ordulari asko dauzkat

maiteak aldamenetik joan zaizkit

eta noskiren noski madarikatuaz

berandu irixten naiz rendez-vousetara!

VI

«maiatz» leitzen ari nintzela

hurbildu hintzen

astiro astiro

desbeztitu nindukan.

eguneroko ritual maitemindua.

zein zaila den

bikoteen bizitza

batek amodioa egin

          eta

besteak «maiatz» irakurri

nahi duelarik...

VII

baditut zuretzat gordeak

bihotz hautsiaren zokoan

irrien negarren sorteak

mila bat hordago jokoan:

etzaitez joan oraindik...

baditut zuretako hemen

abendoko euri uharrak,

haize hegoak duen kemen

hura ebasteko bularrak:

etzaitez joan oraindik...

baditut zuretzat lurrean

atzeman artoen bizarrak,

eta gauaren beldurrean

kliskan ari diren izarrak:

etzaitez joan oraindik...

baditut zuretzat emanak

solas zintzoetan urratsak,

ibai gardenetan edanak

maitasunak utzi ur hatsak:

etzaitez joan oraindik...

baditut zuretzat bilduak

mendietan ardi hezurrak,

herri baldar isilduak

dituen egien gezurrak:

etzaitez joan oraindik...

ez duzu sufritu nahi hor

uztailak hitzeman kaldetan,

halatan zaude muturik gor

nere bi negarren maldetan:

etzaitez joan oraindik...

eta nik ez dakit nolatan

behar dudan zurekin joan,

dudarik gabe holatan

betiko huts hori gogoan...

VIII

saia banintza mendien tontorra

          nuke pausaleku,

gatua banintza hegaztegi hotza

          nuke gordaleku.

gau ainara banintz sumurrei lotuko nintzateke,

eta bihotz zartatuaren kemena nekatzer baloakit

zure besoetan

lasaitzearren

abia nindaike lasterka, baina...

Denboraren arkaitzetan

I

nere inguruko jendean begietan odolez hantu ibaiak

ikusi ditut, uranio urtuz loditu malko desesperatuak. artadi lehortuen

                errautsetan belaunikatu piztien orro basatiak eta ur orlegi

                irakinean igerika zabiltzan geroaren amets herabeak.

ikusi ditut,

                gela ilunetan kukubilkatu nahikunde suisidarioak eta arpegirik

                ez duten garratoinen hortz usteldu malatsak, edo ilusio

                transparenteen itzalean dirauten esku zimurtuak.

ikusi ditut,

                nehondik nehora zihoatzin tren metaliko hotz

                apokaliptikoak eta supermerkatu aberatsetan

                liburu sakratuak ebasten zituzten inguma beltzak.

ikusi ditut,

                gure herriko izpiritu handienen burumuinak ez jakitate

                konfortablean barna likido jori epel malgo

                debekatzale iduri ixurtzen zirenak ttanttaka.

ikusi ditut,

                biharraren ordurik alferrena tinkatuz besoan LSD

                pikura bat zegiten australiako kanguro lanpetuak.

ikusi ditut,

                hamalaueko gerlan hil soldado azkarren hezur gisuz

                hustu zurituak rock'n'rolla dantzatzen zutenak eta harrak

                zango mikroskopikoez tiroek larrutu lurrean ritmoa jotzen.

ikusi ditut,

                zakila gogortuz asetzen diren pentsamendu urdin

                bihurriak, eta gauerdiko fereka zorrotzak, eta debaldezko

                musu-ausikiak, eta haluzinazio dohanak, eta, eta.

ikusi ditut,

                ostegun arratsalde beroetan erreka ertzeko belar erraldoietan

                lasterka zabiltzan haur itsuen bihotz taupada hordituak.

ikusi ditut,

                Rio de Janeiro inguruan lehen kusiaren mahainean bildu

                Amadoren liburuak eta papelezko favelletan samba aireak

                entzunez ebandelio isilaren predikuak oihukatzen ari ziren metizak.

ikusi ditut,

                beste bi kusi New Jerseyko autopistetan Patterson eta Asbury aidean

                coca cola botoilak eskuartean izerdi hitzerditan otoitzean ari zirenak,

                gero Pattersonekoa zoro etxe batean zortzi hilabetez

                horma mutuei katez estekatuko zuten.

ikusi ditut,

                hamabi urte: eztitasun beharra zuen neskatxari

                sabelpeko oihana zartatu zitzaion eta sumendiak odoletan

                emaztetasunaren magma malinak ama!

ikusi ditut,

                hospitaleak arsenal nuklearrak kartzelak hotelak:

                lehen aldikoz larrua jotzerakoan gizon maitatuaren

                ezina, haren ahalgea honen trauma.

ikusi ditut,

                zakar ontzira, no future no fun, aurdiki diru mordoak,

                Platonen eta Danteren memoriak lohian ziliportatuak

                hausteko zorian alkoholez bete basoak betiko erregai.

ikusi ditut,

                Indietako pariak bezala erakustoki arkaikoetarik

                kanporatu poetak edo idazleaz, mesprexuzko keinuak

                irabazleen begi konformistetan.

ikusi ditut,

                kontsolatu, analisatu, ezkutatu behar ziren pertsonak

                eta lasaitu ondoren

ikusi ditut,

                planetak, izarrak, kometa buztan luzeak esperantzak

                zorabiatzen eta ondartza erromantikuak mihi lehortuz

                milikatzen, lekatzen, irri debaldeetan oparoki kilikatzen...

ikusi ditut,

                jazzmen trebeak Acapulkoko night clubetan lur ikarak

                probokatzen Artauden orroimenez Mexicon Peyotl.

ikusi ditut,

                Wall Streeteko merkatuan dolorearen baloreak

                ilargiaren mugimendu maitekorren arabera goititzen

                edo beheititzen noizean behin.

ikusi ditut,

                kakiz jantzi homo mititarensis delakoak homo sapiens

                xoilen gorpu labanez txikituak, xehatuak, bularrak,

                eskuak, buruak, jaten Pariseko errestauranteetan...

ikusi ditut,

                gaztelu abandonatuek, ondartza desertatuek,

                ibai agortuek eta izarrintzak busti erdi aroko loreek

                beren ohe inprobisatu gordeetan hainbeste amodio egile

                herabe gerizatzen zituztela, beti asko, never more.

ikusi ditut,

                Kilimandjaroko elurrak eta Iruñeako Marcelino ostatuko

                mahainak, Hemingway. Gero ikusi ditut diru edo ohore

                puska bat eskainia zitzaioten intelektualak, ulu beltzak iduri,

                gobernuaren behi kaka metaren gainean pausatzen, goseti...

ikusi ditut

                Txinako poeta gazteen kaligrafiak Tien An Men plazako

                hormetan koloreztatuak: eli eli lamma sabachtani!

                Kerouac irakurtzen egon naun etxean maite hire beha,

                baina ez hintzen nere eternitatera bakarrik etorri: senargaiarekin.

ikusi ditut

                harri zabal bakartietan larrosa gorrien zain sapaz itoak.

                Irrati komertzialaren gaueko azken musika aditzean

                hiri pentsatu nian: badoak denbora, badoak bizitza,

                badoatzik atseden beharraren

                zizta hurbilak eta etsipenaren urrezko

                tronpeten hotsak.

ikusi ditut

                ni bezalako mila hitz harro. Poema honen bihotz nuklear

                urratu eletronikoarekin gorputz materialari moztu esperantza

                ixilaz aseko naiz egun bihar etzi noizbait, buru huts eta zoro.

II

beleak! espantuak! Eklesiastaren solas zuhurrak!

debalde!

debalde aluminiozko oihaletan troxatu haur sortu berriak!

nere egungo etsai merkeak debalde!

debalde beleak!

burumuinetako arroila meharretan kroakroa!

zementazko, burdinezko, altzeiruzko, kotoinezko sistemak!

beleak kantuz ari zaizkit belarrietan!

kaos gainean lainoa altxatzen delarik abereen orroak!

beti maiteko zaitut hitz gezurtiak beleak!

debalde Jesusen eta beste hainbesteren sakrifizioak!

arimak dolarrez, petrolioz, eletrizitatez beterik kroaka!

debalde oriente urruneko sineste sakonak

ardiets dezakegun sakontasun bakarra lurpekoa baita!

kroakroa!

espantuak!

poesia inspiratuaz aski! hizkuntza ederraz aski!

leporaino sartu naiz debaldearen sensazio zizkolatsuan!

eta gustora nago! beleak!

polizi bakoitzean, soldado bakoitzean hiltzalea lotan dago!

gizakume bakoitzean pizti bortxatzaleak atseden hartzen du!

beleak orain negarrez ari dira!

ez dute debaldearen borroka kroaka irabaziko behintzat!

nik daduzkat gakoak!

harrobi desolatuetan biltzar nagusia datxikate bele beltzek!

kantari abertzaleek martxa militarrak eskaintzen dizkigute!

kroakroa! euskal herri maitea!

apezen, nekazarien, emazte kanonikoen eta jakintsunen herria!

bertsolarien kroakroakroa benedikatuak

debaldezko eskeletak! irudimen zangopilatua! ideia debekatuak!

xurxuriak intolerentziaren zamaz plegatzen dira!

askatasun nahiak zilegitzen dituen kartzela mentatak!

kroakroa! amagaldu euskal herria!

debalde irri satisfatuak eta konplimendu gerizatzaleak!

zizari malatsak! kaskezur diplomatuak! egin bide histerikoak!

historiaren histerian beleak kroaka!

goazen hutsaren hondo misteriotsua izpirituz hunkitzeraino!

galdu behar baldin bagara ere goazen... maitea...

III

airean dabiltzan urzoen hegalen

lumetan kantatzen ari den hegoak

larrazken minetan arbola apalen

hostoei ekartzen dizkie begoak:

            larrazkenean

            maite zaitut.

IV

bai

edo

ez...

nola?

non?

noiz?

ez...

edo

bai

zergatik

            ez

            edo

            bai...

nork daki?

ihardespen egokia

bai

edo

ez

den...

balio ote du jakiteak?

balio ote du bizitzeak?

nik ez dakit

            eta zuk?

galderak errantzunak dira:

bai ez da...

noraino?

noiz arte?

nork daki...

V

euri artean nabil lasterka

hatsaren hutsa nahian hartu

belar bustian bide bazterka:

normalekilan behar dut sartu.

gau ametsetan lasterka nabil

leize hegian hatsa hanturik,

marrumak dio: «hutsera habil

hemen eztagon bizi kanturik!».

lasterka laster ihes iheska

amets erretan bai ziloraino

hilen orroak adizkin neska

negar eginen duken oraino...

VI

udako arrastiri epeletan

txirriten kanta beltz hantuek

belarriak zitatzen dizkidate

haize iheskorren atomo arinak

kariziatu beharrez hutsera

erortzen naiz a

                      a

                      a

                      a

                      ahoa trabatzen

didan lur mokor lehortuak

mihia emeki usteltzen dit

hosto eihartuen kolore motei

joan ezinak usaintzen ditut

ez dut ezer ikusten ez dut ezer.

VII

Hego Libaniako zedra ondo azkarretan

            —bueno, gerra aurretik—

zizelkatu kalitz gogorrean

            oihalezko larros gorriak

            eta

            Jerusalemen bildu loreak

            baziren.

nere orroitzapen meharrak

armairu zokoan

ahalgerik gabe gorde zituzten

            kasik negarrez hasi nintzen.

uranio horiz bete bokal ttiki uhargia

sekretuan

sakelan nerekin daramadala

Arabiako ondartzetako harri beltzaren inguruan

Mahometen suratak tristeki kantatzen ditut...

            aho sabaian kiretsa lotzen zait

            eta

            mututasunak ezpainak josten dizkit:

            zergatik mintza

            askatasun haluzinatuen erdian

            entzunak ez baldin bagara?

            erretzen ari naiz.

mila besodun jainko inditarrak

ireki dizkidaten zauri lekedatsuak

sendazkidazue

ez dezadan beti mantra berdina errepika:

            bakarrik nago bide bazterrean

            bakarrik nago bide bazterrean

            bakarrik nago bide bazterrean.

VIII

mortuan

ortzea dabil dilindan ortzaizean

mortuan

sablean marrazten diren nere hatzak

desegiten ditu

hegotik altxatzen den haize latzak.

            mortuan barna nabil

                            eta

            nehor ezta ageri

                                              mortuan,

            mintzatu nahi nuke

                            eta

            nehor ezta ageri

                                              mortuan.

mortuan

urratsez-urrats izerdiak itotzen nau

hotzak hezurrak bihurrikatzen dizkit

mortuan

geroaz damutuko naiz bihar...