ITXARO BORDA

Euri zitalari esker

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2021 Itxaro Borda

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2021eko ekaina

Edizio hau: 2021eko ekaina

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

           Telefonoa: 943 83 26 55

           Elektroposta: susalit@armiarma.eus

           Webgunea: http://susa-literatura.eus

I

Erraza zen.

      Lehen urrats bat egin zuen, harritua. Gelako atea bultzatu eta sukaldean aurkitu zen. Sua piztua zegoen. Etengabean zaunkaz entzuten zituen zakurrak ez ziren ageri, are gutxiago ohiko biztanlerik: nora joan ziren bada? Giltza ikusi zuen sarrerako ateko zerrailuan...

      “Ez da posible” erran zuen berekiko. Hala ere, higitzeko partez, malgortua bezala geratu zen sukaldearen erdian bermaturiko mahai kantoian. Siderazio sentimendu zerbait nabaritzen zuen, zertan ari zen, bere gelara itzultzeko gutizia piztu zitzaion erraietan, baina ez zuen oinik mugitzen ahal. Lurrari josia bailitzan.

      Kanpoan zitezkeen.

      Leihotik, Etxea gatibatzen zuen laino trinko eta grisaz jabetu zen. Pinu gorakoien enborrak ilunago ageri ziren, bidea azpatzen eta oihana urratzen. Sukaldearen eremura bueltatu zuen soa: kedar usainak biltzen zituen gauzak eta sutondoan metatzen ziren paperak eta buxkaz bete saskiak. Erortzear, burtzoro olde latza jasan eta aulki bat atzeman zuen jartzeko. Eskua kopetara eraman zuen. Izerdi hotza zerion eta beldurrez hormatu zen:

      — Ez zara arauz, trenpu txarrez hemen bertan hilko? Arren, arren mugi zaitez! Zer dela eta odol berotze une hau? Salba ezazu zeure burua...

      Solilokioan ari zen, ohikoan bezala, ahots goraz. Berak egiten zituen galderak eta erantzunak. Bazuen hainbeste urte ez zela egiazko bizidun batekin bekoz beko mintzatu. Murruan zintzilik zegoen egutegian pausatu zituen begiak: urtarrilaren 13a, ostirala, egun zorteduna. Egokia, bizitza salbatzeko. Edo erabat ahitzeko. Kutx ala pilean jostatzen ari zen, gorria libertate, urdina herio, beste hauturik ez zeukan.

      Armairuko apalen batean, zuri-beltzeko argazki bat zehaztu zuen: aspaldikoa zirudien, gizona eta emaztea biak ederki jantziak ziren, lore sorta erraldoiak zituzten oinetan, guraso adinduak aldamenean, auzoak eta lagunak gibelean. Nor zen bikote hori? Nor ziren jende horiek oro? Ohartu zen koadroaren izkina batean xingola ilun bat bazegoela: zeren doluz? Hila nor zen?

      Misterioa berean utziko zuen. Egoeraz baliatu behar zuen. Etxea hutsik zegoen, lekuak hustu behar zituen, agudo. Oihalezko zaku bat aurkitu zuen egongelarako harmailetan eta mahaian zabal-zabalik zeuden janari idorrez bete: ogia, gazta xerrak, sagar bi eta ontzitxo batean ziren intxaur ahurtara zenbait.

      Jantzi beroak ere behar zituen. Ganbera bateko ohearen zabaleran hedaturiko aterki lodia saiatu eta neurrian ongi zihoakiola ikusirik, soinean eman zuen. Ibiltzeko zapatak ere atzeman zituen. Halaber oihal lodiko galtzak. Zanpantzar baten antza zeukan. Munstro bat zirudien. Izutu zen bere itxura ispiluan ikusi zuenean. Ez zitekeen sekulan gorputz edertasunaren zamaz kezkatu, gaurkoan are gutxiago. Itsusia zen eta kito. Ez zegoen besterik. Horrekin konformatzekoa zen.

      Bizkarra eman zion mirailari. Hezurdi osoan hotzikara eragiten zion piztia trakako irudi horrek. Ahalke zirrizta bat jasan zuen. Banpez ilki zen logela zital hartatik. LED telebista handiaren aldean zegoen ordulariari begira geratu zen: urtarrilaren 13a zen beraz, ostirala, hamaikak eta laurden ziren. Denbora gutxi zuen, ez zen bihozkatzeko momentua: mugi zaitez, mugi zaitez!

      Astun beztiturik eta anoa besapean ate nagusiraino hurbildu zen. Eskua giltzaren gainean pausatu zuen. Inguratu eta konturatu zen berehala borta ixtera zihoala. Beste aldera bulkatu zuen. Atea, mirakuluz, ireki zen. Kanpoan zegoen. Nora jo ez jakin. Mila bider imajinatua zuen unea bizitzen eta aldi berean dudatzen.

Lainopean marrazten zihoan lurrezko xendra bidean lasterka hasi zen, atzera begiratu gabe, hatsa gal artio. Pinu altuen artetik aitzinatzen zen, oinak oinei akuilatuz. Burua desertu zeukan, Etxeko borta pisuari ekiteak pentsatzeko ahalmena ezabatu bailiron. Ohartzen zen, urratsean, urteak eraman zituela garunak hitzez eta mitzez itorik, bakar-solas antzuetan, nehoiz errealizatzen ez ziren ihes proiektuetan bilbaturik. Debaldetan.

      Baina hor, egia zen, kanpoan zebilen, korrika, ahultasun fisiko batek mehatxatzen zuela. Bideak eman ahala ari zen aurrera. Bihotz taupadak eta birikak zartatzear. Ez zen bukatzen. Bat-batean, urrunean, auto zarata bat entzun zuen, gero eta hurbilago. Urez emokatu arroila batera jauzi egin zuen: besuinaren maldatik 4x4 berde bat begietsi zuen, abandonatu berri zuen Etxera zuzentzen, burrunbaz.

      Ez zituen gidariak ezagutu. Baina lanjera susmatu zuen, bertan. Etxean ez zegoelakoaz jabetuko zirenean, rottweiler hamikatu eta mehatxulariak laxatuko zituzten. Ziur zegoen. Eta, orduan, bere haragi-hezurrek ez zuten balio askorik ukanen. Horretarako hezi zakurrek lepora saltatuko zioten, karotida zulatuko eta lurrean hedailo odolustuko zen, denbora labur barne.

      Bidera igo zen. Mendiko oskiak urez mukuru zituen eta belaunetaraino trenpatua zetzan. Korrikari eman zitzaion berriz ere. Zenbat urte ez zuela ariketa fisikorik egin? Bazekien ez zuela ihardukiko, ez zen prest, ez zuen Etxea utzi behar, han ongi zen, preso baina ongi. Egunean behin sartzen zioten janariarekiko katilua gelan, astean bietan dutxa bat bazuen eta filmak ikusiz ausatzeko tauleta txikia zeukan eskumenean. Ez zen pleinitzekoa.

      Noizbehinka Etxetik jalgitzea baimendu bazioten bederen, ez zen eskapatuko, ez zukeen bere bizi txepela jokoan emango. Zertan ari zen? Gelako borta zabalik kausitu zuelako baizik ez zen menturatu, bestela, oraindik ere han zegokeen, bere destinoa jasaten eta destino horri onurak aurkitzen. Aukerak egin zuen ausart, ondorioak zein ziratekeen jakin gabe. Anartean, zanpa-zanpa ari zen, xendra lohitsuan, belaunetaraino zipatua eta hotza zeriola zainetan behera.

      Saihetseko iratze gorri erorien artetik zaratatxoa hauteman zuen. Zer zen hori? Erbi bat? Apo bat, urmaelaren ezpondetan ibilki? Edo Etxeko zakur haietatik bat? Zarata arinegia zen, zakurra izateko. Goseak hil txori papo gorria hegaldatu zen eta bide bazterreko arte zuhaitz abar apalean pausatu. Kanturik ez zeukan. Baina sosegatu zen eta lasterrari berrekin zion, are kemen biderkatuagoarekin.

      Bidegurutze batera iritsi zen. Lainoa hor zegoen beti. Ezker ala eskuin? Zalantzak zituen. Atseden hartzea deliberatu zuen, sorbaldan zeraman zakutik ogi zati bat ateraz. Ogia esku batean eta bestean gazta zeuzkala, bidetik bost metrorako argiune hertsian jarri zen. Hortik dena ikusten ahal zuen, eta ez bakarrik abere salbaiak, horrelakorik baldin bazen oraindik inguruetan. Naka-naka ari zitzaion ogiari tiraka, hiperestesia betean, usaimena, dastamena, entzumena, hunkimena eta ikusmena alertan.

      Behiala begietsi 4x4 berdaila iragan zen, punpaka. Ziztuan. Zakurrak ageri zitzaizkion gibeleko partean. Muturretakoak zeuzkaten begi bistan. Ehiza hasia ote zen? Autoak ezker hartu zuen. Ogi papurrak papoan barreiatuz, eskuinera egingo zuela erabaki zuen. Baina funtsean ez zekien nora jo. Ez zekien non zegoen ere. Kotxearen azantza urrutian urtu zen, arras isiltzeraino.

      Lainoak ez ziren desagertzen. Pinuak balantzarazten zituen ipar haize karroinduak. Bakarretan, lasterra mendratzen zuenean, zuhaitz meharraren trunko-harian gora itsasten zituen begiak, abarren eromena miresteko. Zeruaren sabaia erraztatzen zutela zirudien. Baina ez zen poesiaren tenorea. Soa bidera itzultzen zuen eta aitzinatzeaz beste helbururik gabe, oinezka agudoan tematzen zen. Bizi ala hileko oinatzean.

      Gaua zetorren. Eskuineko zidorra ezkerrekoaren parekoa zen. Beharbada nonbait juntatzen ziren. Debaldeko galderak baztertu zituen. Praktikoa izatea komeni zitzaion. Noizbait gelditu beharko zuen. Pausatzeko eta ez galtzeko. Baina jarrai zezakeen indarrean zegoeno. Zipatua bezain jelatua zen dagoeneko. Iraunen zuena? Eguerdi aldean jalgi zen Etxetik eta arratsalde luze hartan bazuen jada kilometro parrasta bat eginik. Hala uste zuen bederen.

      Bihurgune batean ttattit geratu zen, bi autorentzat aparkalekuak zeuzkan etxe zapal baten parean. Zer zen etxe hori? Egoitza ezezagun bat ala duela gutxi ihesean abiatzeko abandonatu zuena? 4x4 berdailaren hatzik ez ikusteak lasaitu zuen amiñi bat. Pinudiaren haraindian, ustez, merkantzia tren baten pasaia hotsa aditu zuen. Etxe horretan, atariko argia pizturik zegoen, edozein bidaiari bortan jotzera gonbidatzeko bezala. Hurbiltzeko tentazioa eduki zuen, ximixta erredura baten modukoa bere baitan, baina bizitza-zentzua azkarragoa suertatu zitzaion. Zaldi irrintzi batek ebaki zuen ilunabarra. Azeri ehizatu baten moduan, lur zulo abegikor batean aterpetu zen, etxe hartatik segurtasun distantzia larria ezarriz.

Sasitzarrez eta ihaurgi ustelduz osatu estalgunean gerizatzen saiatzen zen. Ez zuen gorputzaren ikara menderatzen ahal. Zangoak, besoak, matelak, denak hormatuak zituen. Iruditzen zitzaion birikak eta bihotza ere paratzen zitzaizkiola, baina ez, odolak bero jarraitzen zuen zainetan, gora eta behera. Gaua zen orain. Gau latza, lainoak areagotzen zuena. Ez zuen deus ikusten. Betazalak apal atxikitzen zituen. Belarriak, itsas haserretuetan ibiliko litzatekeen ontzi ahularen belak bezain zabal. Murmurio batean libratu zen:

      — Zertan zabiltza Etxetik urrun? Nehoiz ez zenuen gela hura utzi behar... konturatzen zara egin duzun hutsaz? Madarikatua zara, madarikatuen artean. Erraten zizuten ez zenuela ezertarako balio... zergatik ez dituzu sinetsi? Arrazoia zuten. Badakizu ongi. Hor zaude dardarka, nora jo ez jakin, gauaren erdian, izutua.

      Isildu zen. Hontz baten kanta-buhakoa aditu zuen. Ez zen hain urrunetik heldu. Beldurtzeko partez, sosegatu zen, hontzarekin konpainia zerbait partekatzen bailuen. Txori harrapariak gaueko bista bazuela oroitu zen eta harenganako gutiziaz hantu ere. Bere buruarekiko solasari ekin zion, mentalki aldion: “Gaueko bista banu, aizolbe likits honetan tapalakatzeko ordez, ene bidean segitzen ahalko nuke, eta ez nindukete sekula berriz harrapatuko...”.

      Gogoan zuen, zenbait hilabete lehenago, komunera eraman zuten batez, zaintzarik gabe zegoen uneaz profitatu zuela, kotxe erraldoiak zeuden garajera ausartzeko. Zakurrak zaunka larriari eman ziren orduan eta gainera erori zitzaizkion: aurpegiak estaliak zituzten, armatuak ziren, larderiatsuak eta bortitzak. Hil egingo zutela pentsatu zuen, baina ez, kolpeka bulkatu zuten bere gelara. Ateko zerrailuan giltza itzulikatzen hauteman zuen eta, hortik hara, ez zuen inoiz gehiago eguzkiaren eta egunaren argitasunik behatu.

      Hontzak bere garrasia errepikatu zuen. Lainoa trinko zebilen beti. Metro eskasera ikus zezakeen. Zutitzen saiatzean, lurrera erori zen, akitua eta ahuldua arras. Alta, ogitarteko bat bazuen klikatua. Ez zuen errekuperatzen. Hortaz jabetzen zen. Ez zukeen iraunen, laster zakurrak aldamenean jauzika nabarituko zituen, odolez eta haragi freskoz gose. Baina oraino ez zen horrelakorik, hontzaren dei kulunkariaz eta bere flakotasunaz aparte. Entseatu zen berriz.

      Hotza zeukan oin zoletan. Jasanezina. Behatzak biribilkatzen zituen, baina mina baizik ez zuen sentitzen. Besoak eta ahurrak gorputzaren kontra jo zituen. Hontzaren hegaldatze hotsa hauteman zuen. Edo beste zerbait zen? Bere bila etorriko zen piztia baten ibileraren azantza? Atzetik zituen, atzetik zituela ziur zegoen. Adi-adi, zutik egon zen, aiduru. Ez zen nehor agertu. Hontza zitekeen edo gauaz balia mugitzen zen abere txiki baten higimena. Urrats bat egin zuen.

      Iratze artean xendra urratuz lurrezko bidera iritsi zela iruditu zitzaion. Lainoarekin zaila zen norabide egokia hautatzea. Baldintza horietan nola finkatu ezkerra, erdia edo eskuin aldea? Nekezia guztiengatik, beste urrats bat egin zuen aitzinera. Begiak torratzen zituen, ikusmena askatzeko bezala. Haztamuka tematzekoa zen, ageriko zer gurutzatuko zuen, zer gertatuko zen, norekin topatuko zen buruz buru. Etxetik kanpoko bizitza gogor zitzaiola zioen berekiko, “bizitza gogorra da” erranak ibilera neurtzen ziola, izpiritua betetzen halaber, beldurra uxatzeraino.

      Jakina zen, bazekien, aski zela pentsamendua desbideratzea eguneroko larritasunetatik libreago jarduteko. Gazteagoa zenean irakurriak zituen kari horretara txinatar zuhurtzia-liburuak. Gose zebilenak adibidez, janari oparo, urintsu eta sukratuak imajinatzeko ordez, nahikoa zuen gogapena beste edozein zeretan finkatzea eta sabel zorriak lasaitzen (omen) zitzaizkion. Etxean, egiaz, ez zuen goserik pasatu egundaino, egunero erdiesten zuen irrisaz, pastez edo lursagarrez osatu plater bat, ur botila batekin. Ohe ondoko armairu apalean zetxizkan gauez lo egiteko pastillak, Biblia horitu baten aldamenean.

      Etxeko gozotasunaren nostalgia zeukala konturatu zen. Ongi zen garai haietan, soka latzak lepoa larrutzen zion, baina asearen arabera jaten zuen, tauletan gero film goreak begiratzen zituen eta, bere desioak menderatzen baldin bazituen, dena ederki iragaten zen, zer gehiago eskatu? Bat-batean, bere gatibu egoera onartua zuelakoaz kontzientzia hartu zuen. Ez zen erraza izan, hilabeteak eraman zituen paretei joka, ukabilak bildurik eta kopeta odoletan. Memoria ezabatu zitzaion, denboraren hunkimena, eta amore eman zuen.

      Pinuen kaskoetatik, bakarretan, fru-fru arinak entzuten ziren. Saguzarrak zitezkeen ala gauez ibiltzea maite zuten txori txikiak. Asotsak, bere hats hartzearenarekin eta urratsenarekin ezkontzen ziren. Batasun uhergarri batean zihoan. Haize bolada bakunek lainoaren ur ttanttak barreiatzen zituzten, malko grisak bere mateletan pausatzen bezala zirela. Animatzen zuten, haiatzen, sustatzen, sustengatzen. Bihotzaren barnean, pozaren antzeko zerbait piztu zitzaion, are aurrerago joatera behartzen zuena: salbatuko zen? Bai, salbatuko zen.

      Pausu batean zegoen. Lainoz troxatua. Artzain etxola hutsa. Borda edo ola erdi-eroria. Arbelezko teilatua zeukan. Hezea. Begiak zabalik, saiatzen zen ikusten nola jostatzen zen hegats haren belztasuna gristasun lanjeros harekin. Arraposki sartu zen. Sute zahar baten usainak sudur zuloa eraso zion. Itxindiak oin puntaz nahastu zituen. Norbait egona zen hemen duela gutxi. Bera bezalako iheslari bat ote? Ez zuen beste aztarnarik utzi, eta ameskerietan galdu baino, bertan errotzea erabaki zuen. “Pausatuko naiz, agian lo eginen dut eta biharkoak biharko, espero dut laino zikin hau noizbait altxatuko dela, baina momentuan naturaren apaindura hitsa ene bizi-segurtasunik hoberena da!”.

      Lasto meta batean jarri zen, bizkarra hegoaldeko murruari. Suaren egiteko modurik ez zeukan. Eskuak sakeletan, kuzkurtu zen eta betazalak apaldu zituen, loari bidea irekitzeko. Kantoi hartan, ez zuten ikusiko, lasto edo belar pulo soil bat zela usteko zuten eta bilatzaileak saihetsetik pasatuko zitzaizkion oharkabean. Baina zakurrek ez zuten jende urrina huts eginen eta hatsanka isilez zirtzikatuko zuketen, arraiki. Oroitu zen, haurra zenean, auzoko zakurrek zelan haizatzen eta sarraskitzen zituzten bere anaiaren ardi saldoak. Erremediorik ez zen, zakur biziatuak preseski lanean atzeman artean. Bildots unatu bat baizik ez zela irudikatu zuen. Otsoz inguratua.

      Atseden hartu behar zuen, baina ez lokartu. Zakuan zeraman anoa atera zuen: gazta xerra bat irentsi zuen, ogi zatiarekin batera. Ur kuluxka batez lagundua. Haize bafadak harrien arteketatik sartzen ziren borda zapal haren barnera. Are trinkoago tinkatzen zen bere kontra. Etxeko ohe estali astunaz amets egin zuen, berotasun beratz hura, negu minean ere izerditan esnarazten zuena! Buruan mila hausnar eta itxura bazebilzkion dantzan. Iraganaren eta orainaldi biluzi honen ezpalak nahasten zitzaizkion, garunak inarrosteko.

      Irudi batek hantu zion kasko zokoa. Odol putzu batean zetzan. Erdi kontziente. Ume garrasiak aditzen zituen. Emazte eta gizon baten oihuak, burdina zurizko tupina bat zeukatela ondoan ketan. Emazteak oihal bustia pausatzen zion kopetan eta bere hanka artetik zerbait ateratzen ari zen gizona. Zitzi puska gorritsua gero zerura altxatzen zuen, gora eta behera, irri zakarrez karkailaz, deabrua bailitzan. Konortea galdu zuen orduan. Auhen luze bat hedatu zen gelaren muinean. Hila zela sinetsi zuen, borrokari uko egin ziola eta erabat suntsitua zela: lurpean hirotuko zen, zizareen konpainian eta harri lauza astuna gainean...

      Amesgaiztotik iratzartu zen banpez. Argitasun zurbil batek borda umilaren eremua distirarazten zuen. Beso aitzina zimikatu eta bizirik zegoela baimendu zezakeen. Egun berria hor zetzan, eskale, beldurgarri eta hondorik gabeko zepo. Nonbait bazitekeen hiri batera eramaten zuen bide handiren bat, autoekin eta jendeekin. Ideia hori garatu orduko entzun zituen, urrutian oraindik, zakurrak, saldoan, zaunkaz eta hamikatuak. Kamioi burrunbak. 4x4 lehergarrien motorrak. Giza haserretuak. Bila zebilzkionak?

      Ernatu beharra zeukan. Zakua bizkarrera altxatu eta bordatik jalgi zen astiro, alde orotara begira, ehiza enul baten pare. Baina bezperan bezala, laino lodiak bista ebakitzen zion eta, hotsak zetozen eskualdeari muzin eginez, kontrako norabidera ekitea erabaki zuen. Izuagatik, kemena zeukan erraietan kilikari: gau bat pasatu zuen jadanik Etxetik kanpo, beraz iharduki zezakeen, ahula eta ihardukitze zereginetan ezjakina izan arren. Janari eta indar apurra geratuko zitzaizkion bitartean, irauten saiatuko zen, irautea harriari zegokion, ez jendeari. Jende izaerak, alabaina, irauteaz beste eskatzen zuen, minberaki bizitzea hots.

Bidea alde batera utzi zuen. Oihanaren muinetik segitu zuen, jauzi eta punpaka. Abere sentitzen zen, bat-batean hegalak bazituen, hiru behatzetako oinak, belaun malguak eta izpiritu bizia bere burua salbatzeko gisa. Ez zekien zer gertatzen zitzaion. Lainoa mozten zuen, ziztuan, hatsak zintzurra larrutu eta odolaren berotasunak gorputz osoa sutan jartzen zion. Zakurren harramantzak aditzen zituen beti, distantzia berdinean eta laster gainean edukiko zituzkeen.

      Zuhaitz arte zilarrean gelditu zen. Pinuak ala urki zuriak ziren? Zurezko adar luzeekiko orkatza ikusi zuenean, galderaren debaldeaz jabetu zen. Zer zen hori? Errealitatea ala agerinde hutsa? Orkatzak muturra mugitzen zuen eta adarretatik ur ttanttolak lerratzen zitzaizkion, lur karroinduan hedatzeko. Oihaneko abereak urrats bat egin zuen argiunetik at. Zertan ari zen? Zergatik ez zuen ihes egiten, berak bezala, zakurrak gibeletik zeuzkalarik? Ez zuen ulertzen.

      Orkatzaren graziak zoratu zuen. Laino grisean, distira zebilen bere azal beilegia. Eguzki hits baten antzera. Urrats bat eta geratzen zen, ttattit, jarraitzailea atzetik zuela baimentzen bailuan. Ikusgarria zen. Iheslariak ez zuen bitan pentsatu, orkatzari segituko zion, hilen zen, biziko zen, baina saiatu behar zuen balekibale. Zakur errabiatuak bertan zituzten, zaunkaz eta hatsanka ozenez. Edo irudimenaren joko soila zen? Garunak, batzuetan, maite zuen kideren baten sinesmen finkoen ildoa ezabatzea, hatzak nahastea, gaztiguaren eta sariaren artean dantzatzea, helburu zehatzik gabe.

      Bere izaera, kasik berehala emekiño aberetzen ari zena, hondarra abere izatera heldu zen. Elastikotasun uhergarriak hartu zion gorputza, orkatzaren bidea egiten zuen berak ere, lauzpabost metro atzetik. Gidari bat zeukan, behingoz, aberea eta pertsona biak lanjer beraren gatibu zirelako. Ehiztariak hor zeuzkaten biek, haginetaraino armatuak, jantzi ilunez gotortuak, taldean, banaka zebiltzanen aurka. Oihuak entzuten zituzten, elkar haiatzeko balio zutenak, elkar sustatzeko bezain. Gizakia tropelean beti indartsuagoa zen, ausartagoa, itsuagoa, ardura gutxiagokoa. Ez zituen otso bakartiak maite. Alderantziz, gehiago gustatzen zitzaion saldoarekin orroaz aritzea.

      Belardi baten biluztasun hotza nabaritu zuen mendiko zapaten azpian. Lainoa altxatzen ari zen. Seinale txarra zitekeen, gibeletik zeuzkan odolzaleentzat aldiz egokia, ikusia izateko arriskua biderkatzen zihoakiolako. Orkatzak ezker aldera egin zuen, oihanaren gerizpean sartzeko berriz. Ez zekien nora jo. Jarraitu ala bere bidetik ekin, etxe bat edo lagunduko zion norbait bilatu eta, ahalaz, aurkitu. Anartean, eguzki ahul batek lainoa zulatzen zuen: ordua zuen gogapenak abandonatu eta aterpe batera lehiatzeko. Lasterka hasi zen, zuzen-zuzena, burua lepoan erroturik, anoaren zakua bizkarrean eta arima lur gaina bezain huts.

      Orkatza arbola artean desagertu zen. Ikusi zuen azken gauza zitekeen adarrak abarrekin nahasten zirela. Eskuinera zihoan, ments baten antzera, begi niniketan ihesean zebilen abere graziosaren irudia gatibatzen zuen bitartean: misterio bat zen, jendearen aberetasunaren kontzientzia zeukan, eta alderantziz agian, aberetasunak ere zerbait jendetasun zuelako munduaren oreka ziurtatzeko. Hosto lehorrezko lurreko tapizean zebilen, oinak oinari, zulokak ekidinez. Ez zen erortzeko momentua. Arraposki zebilen.

      Zuhaitzak irekitzen bezala ziren bere aitzinatze tematsuaren eretzean. Lainoa arintzen zihoan, altxatzen, barreiatzen. Laster argitasun uhargiak estaliko zuen oihana eta berriz lanjerean aurkituko zen, zakurrak eta ehiztariak atzetik. Ez zuen gelditu behar. Ez zuen gelditu behar. Ez zuen gelditu behar. Errepikan zerraikan, urratsa neurkatzen, hatsa neurkatzen, bihotz taupadak neurkatzen. Ez zeukan beste helbururik. Orkatzaren gidaritzarik gabe ere aurrera joan behar zuen, tai gabe.

Autoak entzuten zituen jadanik. Bide bat bazegoen hurbilean. Bidea baldin bazen, bizidunak ere kausituko zituen, laguntzeko. Espero zuen. Iluna zetorren berriz. Bazterrak hertsatzen ari ziren, xendrak urritzen eta espazioak murrizten. Laster egiteari utzi zion, astiroago ibiltzeko. Ematen zuen zakurrak eta ehiztariak atzean geratzen zirela. Zaunka eta oihu hotsik ez zetorkion gehiago. Hustasun giro bitxi batean zebilen dagoeneko. Erraietan, izua hazten zitzaiola susmatzen zuen. Tripa zorriak erotzen zihoazkion. Lasaitzea zaila zen, egiazki.

      Arbolen aterpetik atera zen. Berrogei metrora zeukan errepidea. Besuinaren gibelean kuzkurtu eta inguruak aztertu zituen. Nehor ez zen ageri. Ez zuen bere bihotz kolpeen salbaikeria ulertzen. Leize hegian bezala aurkitzen zen, oreka neketsuan eta Etxetik atera zenean baino askoz ere galduago. Iruditzen zitzaion bigarren gauaren atarian, mendea higatu zela bere entzierroa utzi zuenetik, den-dena aldatu zen, aberea bilakatua zen, ihesean, jendetasun zerbaiten bila.

      Etxean, zenbat urtez?, preso bezala egon zen garaiko oroitzapenak urtzen zihoazkion. Burumuina desertu baten pare irudikatzen zuen jadanik. Lur erre bat baino ez zen. Zertaz gogoratzen zen? Zerrailuko giltzaren azantzaz? Etxeko kideen urratsen asotsaz? Katiluek eta godaletek elkarri kuzkaz egiten zuten karruska ozenaz? Arrats apaletan, atearen bestaldetik hautematen zituen solasaldi murmur elkorrez? Memoria ezabatzen zihoakion. Ez zezakeen erran gainera Etxea non kokatzen zen kitatzear zegoen oihanaren eremuan. Zuzen ibili zen? Borobilean? Eta orkatz gidaria, zer izan zen? Agerindea ala errealitatea? Galdera antzuek erantzunik ez zuten.

      Ileak inarrosi zituen, amesgaiztotik jalgitzeko moduan. Arroilatik atera zen. Errepiderako metro eskasak egin zituen zinkili-zankala. Begiak bustitzen zihoazkion, emozioz, akiduraz eta bizitza-kalbarioaren azkena nabaritzen zuelako. Kuraia eskatu zion bere arimari, bere gorputzari, bere urratsari, ez baitzen durduzatzeko ordua. Autoak iragaten ziren abiadura handian eta ipularretan gertatzen zenaz axolarik ez zuten. Egoera alde ukan arren, oraino errain ukaldi bat egin eta “norbaitek hartuko nau, hiri batera eramateko” xuxurlatu zion bere buruari.

      Zer eginen zuen han? Noizdanik ez zen hiri batean egon? Jakingo zuen karriketan ibiltzen? Zarpailki jantziriko pertsonaren larruan hartza gordetzen zela usteko zuten gurutzatzen zutenek. Beldurtuko ziren. Berehala salatuko zuketen eta poliziategira lehiatuko ziren, aspaldian iragarritako piztia bazetorrela orroaz. Egia zen liburu sainduek suntsipenaren mamuen etorrera aipatzen zutela, eta hor zegoen, bertan, eskura, eta urrin zizkolatsua zuen, lur hilarena, goroldio ustelarena eta gorotz epelarena batera.

      Katastrofe ikaragarriak imajinatzen zituen, bidera aurreratzen ari zen artean. Orkatz onaren itxurak garunak lasaitu zizkion. Formarik gabeko zerua iluntzen ikus zezakeen oihana behiala estaltzen zuen laino zamak. Autoek argiak piztuak zituzten. Bideko marra zurien gainean zegoen, bazter-bazterrean, haize kontra, burua apal eta bizkarra konkor. Ez zien autoei geratzeko keinu berezirik egiten. Delibero soil batez eskuinera bihurtu zen, ortzi-muga sutan zegoen aldera preseski. Ez zezakeen esplika zergatik, intuizioa agian, edo inkontzientzia zerbait.

      Gorputzaren dorpea joan zen eta plazer zuen bere desio bakanei ihardesten ziela sentitzea. Ihesari eman zitzaionean ez zuen horrelakorik uste. Sorpresa bat zen, erabat. Etxe hartan ohitua zen, lau metro karratuko gela hartan, ohantzetik mahaira eta mahaitik sofara eta sofatik komunera ibiltzen, urrats txikiak eginez eta soina makurtuz, premia bitalen betetzeko. Denborarekin ez zuen kemenik zainetan eta doi-doia ohetik altxatzen zen janaria ekartzen ziotenean.

      “...ziotenean...” nortsu ziren haiek? Ez zituen inoiz begiztatu parez pare, etsaiak ziren argiki, baina ez zuten hiltzen, uzten zuten bizitzera, zer zela eta? Ez zen gogoratzen noiz sartu zen, sartu zuten?, ganbera itxi hartan, bakarrik iratzartu zelako, azkorri lanbrotsu batez. Hori bai, euria entzuten zuen teilatuan samurkiro joka eta haizeak teilak ferekatzen. Bizkitartean nehork ez zion hitzik edo solasik iruten. Maneiatzen zutenean ogi zaku astun baten erara erabiltzen zuten. Janaria ekartzen zionaren beso muturra baino ez zuen ikusten: nor ziren bada preso zetxikaten haiek?

Zirkulazio askorik ez zegoen errepide desolatuan. Autoak pasatzen ziren trumilka. Ordura arte oinez jarraitu bazuen, hiri bat aurkitzeraino segi zezakeen inori laguntzarik galdatu gabe. Oroitu zen bere gaztaroa nahasi zuen perpaus batez: Menturaldia lanjerosa da, errutina saia ezazu, are hilkorragoa dela ohartuko zara... Frasea etengabe errepikatzen zion Pinar izeneko adiskide baten aurpegiak bete zion garunaren basamortua. Gozoa eta bizia zen, noranahi abiatzeko beti prest, errepide honen ipularretan izan balitz ederki sosegatuko zuten elkar. Baina ez, bakarrik zebilen, parpaila baten moduan jantzia, memoria usteldu batekin, noraezean.

      Bat-batean, kotxe bat geratu zitzaion, hiruzpalau metro bere aitzinean. Ateak klaskaraziz bi gizon uniformedun atera ziren, larderiatsu, bortitz, pistolak eskuetan. Hor zeukan azkena, erailen zuten, “balio izan du orain arte egin dudan eskapada honek?”. Burumuineko terrenta idorra isilarazten entseatzen zen. Barne-ahots desesperatua zapaltzen. Besoak altxatu zituen. Armaren muturra sentitu zuen bizkarrezurrean. Haietatik baten boza bermatu zen, haizeak eta bere hatsaren zurrunak azpatzen zuen bide ertzean:

      — Ez zaitez mugitu... paperak!

      — Ez daukat... ezer. Etxean preso egon naiz herenegun arte.

      — Hau ez da burutik sano —erran zion batak besteari, irri maltzurra ezpainetan—. Eraman dezagun komisariara. Han mintzatuko da segurki. Arren, Trapuzotz, luza besomuturrak...

      Burdinez lotu zizkioten eskuak, trinko eta tinko. Mina zeukan eta odola zainetan trabatzen zitzaion, burbuilaka. Autoaren barnera bultzatu zuten unean entzun zituen berriz zakurrak, giza garrasi lodiak eta bonba zartaketa bat irudi zuen tiro erraldoi hura, sangratuko zuten abere orro sakonarekin batera, emazte aho batetik jazarri deiadar desesperatuak.

      Orkatza emazte bat ote zen?

      Bizirik zegoen, kinka larrian izan arren.

II

Etsitzekoa bazen. Maubec karrikako nire apartamentuan dorre itzelen antzera gora zihoazen pakete astunak. Etxe-aldaketa ez zen gauerdiko zakurraren eztularen parekoa, alderantziz, zaila zen, batetik premiazkoak ez ziren gauzak botatzea ez zelako erraz eta bestetik airean zebiltzalako atxikitzen zirenak ere funtsean hain baliosak ote ziren galderak. Ordenagailuan, ez nekien zergatik, Tangerine Dreamen Phaedra musika pieza emana nuen, buklean entzuteko, azkar eta indartsu, auzoak berak trabatzeko gisa.

      Soinu bide elektronikoak maite nituela agerikoa zen, Wittig Barreko ene lagunentzat bezain ohea enekin partekatzea —enekin bizitzea ote?— onartzen zuten neska ederrentzat. Bakarrik nintzenean, Pascalek laudatzen zituen espazio isil eta hormatuak irudikatzen zizkidan edozein zarata mekaniko jartzen nuen, horien gainean gero, Junes Xubururen azkena edo Ibon RGren a capella kanta erraldoiak pausatzeko. Gogoan nuen polizia-etxeko bere lanetik unatua ateratzen zenean Nolwen Kergelen andregai maitagarria nola kexatzen zitzaidan, nahasketa lizuna jasanezin zitzaiolako. Eskuak belarrietara eramaten zituen eta oihuka hasten zen.

      Baina hor, bakarrik nintzen, hainbat urtez metatu liburuak, diskoak, arropa higatuak eta debaldeko puskilak bereizten. Prezios etorriko zen bere kamionetarekin, baztertuak zakartegira eta hondarrak Atharratzeraino garraiatzeko. Han errotuko nintzen, aspaldian ezagutu nuen Joana Garraldaren konpainian. Baionako erizain prestu lana utzi berri zuen erretreta hartzeko eta, bere sosak oro bilduz, Madalena mendixkaren mazeletan tapalakatua zetzan baserri abandonatu bat erosi zuen, hagitz merke. Hegats ilunen herrian bukatuko genuen mundu honetako ibilbidea.

      Zuberoan egon nintzen Parisetik itzultzean. Ez nuen deus ahantzi. Joana Garraldaz maitemindu nintzen eta, Hertzainak taldearen azken kontzertu gauean, Donazaharre inguruko mendietan hedatu suhaka baten antzera erre ninduen amodio minak, goitik behera. Gure bideak bakandu ziren, berriz gurutzatzeko, une egokian, biak ohaide huts geundenean: Joanak bere senargaia abandonatu zuen banpez, esplikaziorik gabe, eta Nolwen Bretainiara joan zen lanaren aitzakian. Enez Eusa uharteko segurtasun buru izendatu zuten. Nahiz eta Euskal Herria isla bat zela iruditzen zitzaidan, ez nintzen prest haize zakarrek erraztatzen zuten uharte urrun batean sustraiak luzatzeko.

      Ene berrogei metro karratuko aterpean, liburuen apaletara zuzendu nintzen: zer atxikiko nuen? Zer botako nuen? Aurtikitzen ahal ziren liburuak? Ez ote zuten zerbait sakratu? Zergatik ez nituen den-denak begiratuko? Begiak euskaraz ongi mintzatzeko eta idazteko metodo baten azal leunera erori zitzaizkidan: Donapaleuko adiskide ohi batek oparitu zidan, Aitorren hizkuntza sarraskitzen nuela pentsatzen zuelako. Neke zitzaidan onartzea mintzaira bat ongi edo gaizki erabil zitekeelako sineste hori, batbederak beleekin bezala eleekin eta aditz trinkoekin harreman hain intimoa harilkatzen zuenean. Gure inguruan epaile gehiegi zegoen, ardurak eta erruak beti besteen bizkar uzten zituzten ahozabal sobera eta gu ginen beti, euskaldun arruntok, miseria anitz horien hobendunak. Gomendio-liburua zakarren poltsara igorri nuen.

      Erratzü izeneko baserrian nehork ez zidan erranen nola bizi, nola hausnar, nola solasta, nori, norekin, zertaz. Hiru hamarkada lehenago ikasi nuen zuberera bueltatuko nintzen. Ideia garatzen nuenean, ene bakartasunean, halako argitasun batek gatibatzen zidan garuna: zoriontsu sentitzen nintzen, belatxen pare hegaldatzen ziren sintaxiak, labana zorrotz zebilen perpausen ironia, Santa Graziko hartzaren urratsetan lehertzen zen fonemen kordela. Joana Garraldak halaber, Zaraitzuko euskalkia lantzen zuen, arraiki, euskal hizkuntzaren aberastasun minberari omenaldi hunkitua eskainiz.

      Phaedra Out-Take # 2 pieza hasi zen. Monika Wittigen Les guérillères liburua eskuetan hartu nuen. Oraino ere zirrara hazten zidan hainbeste maitatu nuen lanak. Edonon irakurtzen nuen, ez nuela beste liburu beharrik pentsatzeraino. Gustatzen zitzaidan orrialdeen artetik ernatzen zen kalipua, aldarrikapenen eta deiadarren akuilu zizta eta parterik parte zabaltzen zen epikotasun sustatzailea. Galdua nintzen aldietan, liburura bihurtzen nintzen, bidea erakutsiko zidala esperoan.

      Proust, Dostoievski, Woolf eta Rimbaud atxikiko nituen. Gainerakoak sarean atzeman nitzakeen edo Atharratzeko mediateka publikoan, halakorik baldin bazen. Egiaz, edizio merkeak ziren nireak eta negu minetan sua asetzeko aise balia zitezkeen. Ez nuen espanturik egiten, bereziki lagunekin edo ene inkestetan, bezero batzuen bibliotekaren aitzinean kausitzen nintzenean: larruzko obrak zeuzkaten, egilearen izenak eta tituluak urrez horniturik zeramatzatenak. Ez nituen gutiziatzen, aperentziarik ere ez. Eta Erratzün ez nukeen irakurtzeko beta handirik...

      Langabezian sartu berria nintzen Joanak deitu ninduenean, berarekin bizitzera gonbidatuz. Baiona hiriko garbitzaile enpresak kanporatu gintuen Karim, Dede eta hirurok. Hirurogei urteetara hurbiltzen ari ginelako, zahar kuskuilatuak izanki, ez ginen beraz zuzendaritzaren gustuko, lanerako gai. Langabezia saria erdiesteko legeak ere aldatu zituen gobernura heldu baiko Macron presidenteak: aberatsenei fortunaren gaineko zerga kendu zien eta langabetuei kobratze epeak murriztu: hori justizia, harri batez bi txori, biba hi, biba Manü!

      Hoberik eztün/k...

      Bihotz elektronikoaren taupadak ur irakinaren burbuilekin ezkontzen ziren ene belarrietan, Tangerine Dreamen melodiei esker. Memoria harrotzen zidaten: negar malkoak mateletan behera jaisten zitzaizkigun, zikin-biltzeko azken turnea egin genuenean. Dederekin, zakarren ustel urrina estimatzen ikasia nuen, larruari lotzen zitzaion kontsumo gizarte gastatzailearena zen, jasanezina, batzuetan sabelak inarrosten zituena. Goitika bukatzen genuen eta elkarri besarka, sosegu bila. Joana Garraldak erosi etxean bederen, ez zatekeen horrelakorik. Sukalde zapala zuen, leihotik Madalena tontorra ageri zen, ezkaratz zabala eta hiru logela nahikoa handi bazituen, bakoitzak gurea edukitzeko eta lagunik bagenu, baten bat asteburua gurekin pasatzera gonbidatzeko.

      Erran gabe zihoan baratze bat ere bazegoela, sagarrondo umil baten aldamenean. Hor nintzen aitzur eta jorra ariko, musika entzuteko eta liburu pornografikoak irakurtzeko partez. Baratzearekiko etxea ukanen nuen nik ere, oinarrizko euskaldunaren betidaniko ametsa egiaztatuz, eta ez nuen hutsik egin behar.

      — Bai, Joana, horra nüzü...

      — Noiz jinko zrade?

      — Eztakit, dagün hilabetean, eman zagün.

      — Zre kanbra ginen dit...

      “Ederki, ederki” errepikatuz pausatu nuen telefonoaren besakia. Eta hara... Erratzüra mudatzeko prestatzen ari nintzen, kasko zokoa distira. Mugikorrean, berehala haztatu nituen Joanak igorri argazkiak, estatu onean zen baserriaren gorputzaz eta saihetseko baratzeaz gain, ogia erretzeko labea zehaztu nuen egurrentzako aterpean bertan: maiteko nuen, maiteko nuenez, Joana kuttunak apailatzen zidan bizimodua, deus gabe, edo hain gutxirekin, baina behar nuen guztiarekin. Funtsean zer zen behar nuena, amodio apurraz, suaren berotasunaz eta eguzki hotzaren azkorrietako ñir-ñirraz aparte?

      Maria Mercè Marçalen eta Marguerite Durasen obrak kartoi batera bota nituen, Xora eta Fargo filmak ondotik, ene gogapen osoa bilbatzen zuten kanpoko hiru disko gogorrak eta inkestetan noiztenka erabiltzen nuen argazki makina numeriko erosoa. Bat-batean, ene azkeneko ikerketaren karneta ikusi nuen, Dune eta Hyperion eleberrien artean. Ez nintzen hunkitzera ausartzen, huts egin nuelako Otsabideko Martiren buruaz beste egitearen arduradunak argira eta justiziara ekartzeko betekizunean. Ez nuen lortu. Aitortzekoa nuen. Zenbait egun lehenago, preseski, Baionako merkatari karrika batean, Martiren alarguna gurutzatu nuen, beltzez bezti, triste alabaina, begitartea lurrera.

      Hurbildu nintzaion. Agurtzeko. Urrats bat egin zuen gibelera. Ahurra ukatu zidan, baina malko artean, egun ona desiratu hala ere. Presatua zen arren, berri etsituak eman zizkidan:

      — Ez da aise maldan gora berriz hupatzea, badakizu... ez, zuk ez dakizu, lehen zailtasunarekin batera amore ematen duzulako... Barkatu ez nuen gaiztoa izan nahi, ihes joan zait...

      — Lasai —ihardetsi nion—, ez du axola. Ohitura daukat. Inkestak ez ditut beti bururaino eramaten ahal, egoera, botereak, sinesteak, usteak... bada beti zerbait kabitzen ez dena...

      Urrundu zen, jende aferatuen tartetik. Bizitza amilduaren marra konkorra jarraitu nuen begiz, saldoetan desagertu zen arte. Eta Martiren suizidioaren inguruko zertzeladak oro etorri zitzaizkidan garuna kolpatzera. Urte batzuk lehenago, alta, ez zen batere gaizki hasi bere eta partzuergoa ordaintzeko diruz lagundu zuen GaztaKoop kooperatibaren arteko istorioa. Eskualdeko laborariak ziren juntatzen, ardi esnearekiko ekoizpenak biderkatzeko eta erosoago saltzeko. Alimaleko egoitza bat eraiki zuten proiektuaren eramaileek Basagaitzeko eremu hutsean, langileak hartu zituzten eta CAC40ko enpresa ohoratuetan bezala urrez pagatu zuten zuzendari bat.

      Euskal prentsan eta jendartean, GaztaKoop eredu moduan aipatzen zen, salmenta politika erasokorra zeramaten, laborariak borondatez ibiltzen ziren dendaz denda gasnak, gurinak eta esneki ezberdinak hirietako bezeroei proposatzeko. Baina, luze gabe, zurrumurru batzuen arabera, ikasi zen GaztaKoopek alimaleko zorra bazuela, anitzetan bankarrot egiteko zorian izan zela eta noski, kooperatiba bat izanez, zuloaren arduradunak laborariak berak ziren. Sugeak bere burua klikatzen zuen, behialako paradisuko irudietan nola.

      Biltzar nagusi sutsuak deitu ziren, nekazariak nekazarien aurka bermatzen zebiltzan, zuzendaritzak proposatu ideia bikaina ardatz: bakoitzak joan behar zuen bankura, enpresaren moltsak betetzeko, bere izenean mailegu baten egitera. Martik GaztaKoopen funtsean sinesten zuen bai eta onartu Bankura joatea, berrogeita hamar mila euroko kreditu lerroa irekitzeko. Bankuak, bistan dena, bidea zabaldu zion, zordunekin egiten baitzituen berunezko barrabilak. Izenpetze unean, negarra begian zeukan, zepoan zegoen. Gainera, bazuen bi urte bere esne produkzioa ez ziola kooperatibak pagatzen eta, segur aski, esperantza murritza baitzen egoera hobetzeko, ez zioten sekula deus pagatuko.

      Martiren alargunak kontatzen zidan garai haiek biziki zailak suertatu zitzaizkiela. Iruditzen zitzaien nehork ez zituela entzuten, nehork ez zituela ulertzen, nehork ez baitzuen GaztaKoopen eskandalua aipatzen, ez irratietan, are gutxiago laborantza sindikatuen kazeten orrialdeetan. Infernurako bidean, beren lerratzea isilean eta gordean pasatzen zen. Euskal mundua, gure mundua, erraten zidan zerbait premiazko azpimarratu nahi bailidan, beti prest zen mobilizatzeko injustizia bat agitzen zenean, Bearnoko edo Frantziako edozein esne transformatze enpresak horrela ekingo bazuen, manifestaldiak antolatuko zituzten, burbuila hantaraziko, agiriak zabalduko alde guztietan... baina GaztaKoopen kasuan, deus ez, euskal gorputzak malgor zirudien. Funtzionamendu zorrez gain, laborari partzuerrak, kooperatibaren gastuen estaltzeko, are zor gehiago beren gain hartzera behartuak ziren.

      Bi urte baino ez ziren pasatu kooperatibak bankuan beste mailegu bat egitera bultzatu zituenean, biltzar nagusi nahasi baten karietara. Orduan, laborari zenbaitek ontzia abandonatu zuten, beren hartzeak bertan utzi, baina Martik bezala, askok jarraitzea erabaki zuten, fideltasunez eta konfiantzaz. Putzu ilunean behera zihoan Marti. Ez zituen, hargatik, begi onez ikusten GaztaKoopetik hilabeteko ekoizpena ordaintzen zieten esnetegi handiagoetara joan nekazariak: traidoreak ziren, laxoak, koskoilik gabeak... gordin mintzo zela oroitzen zen Martiren alarguna. Lagunekin biltzen zenean, gogorragoa zen oraindik, Europako ardo merkeak arimak berotzen zituen heinean.

      Sisiforen parabola errepikatzen zidan emazte hautsiak, bere senarraren suizidioaren hobendunak GaztaKoopeko eramaileak zirelako bere ustea froga nezan nahi zuelako deitu ninduelarik. Gero, epaitegira joango zen eta han, noizbait, hasiko zen balizko errudunen auzia. Sisifok bezala alabaina, laborari bederak, maileguz mailegu, hilabete sari ukatuz ukatu, pentsatzen zuen harria putzu ilunaren sakonetik jalgitzea, baina kaskora heldu bezain laster, eskuetatik lerratzen zitzaion, hondorik gabeko zolaren zolara eskapatzeko. Erran gabe zihoan, inkesta eraman nuenean, ez nuela hobendunen izendatzeko elementu izpirik kausitu. Edo hain gutxi. Orokorrean, omertà gaitza zen gazta enpresaren inguruan.

      Euskal munduan baziren sekula argitu(ko) ez ziren hainbat sekretu. Amen-omenka aipatzen ziren, gehienetan isilean atxikitzen, zer gerta ere. Harrigarria zen, ezen jendeak, gaingiroki jakinean egon arren, xaloki galdetzen zitzaionean, bat-batean deus ez zekien.

      — Kurios pinterdi bat baizik ez xira...

      — Zer gertatu zen, zuzen?

      — Ez dautxut erranen, hori ba’akixu, gure artekoa’uxu...

      Ez nuen maite interlokutorea xuka hasten zitzaidalarik. Ene izaera humano adultoa ezeztatzen zidala iruditzen zitzaidan, infantilizatzen ninduela, hots: ni amarekin eta haurtxoekin baino ez nintzen xuka ari. Kasu honetan, xuka unilateralak hozten ninduen eta deus ez bailitzan eleketan jarraitzen nuen, baina ez nuen misterioa urratzea nehoiz lortzen. Martiren alargunaren kontura, urririk egin nuen inkestan, egoera hori biderkatu zitzaidan. Ate guztiak ixten zitzaizkidan, salbu GaztaKoopetik alde egin zuten nekazarienak! Hauek, gaztategiaren izena ahoskatu orduko, sutan jartzen ziren, ezpain zurbiletatik madarikazio kordelak ateratzen zitzaizkien eta nik haserre tsunami hori ez nezakeen menpera. Erranak notatzen nituen eta eskerrak bihurtuz urruntzen nintzen: iruzur motakoaren egitura marraztu nuen, bazen zerbait.

      Hitzordua eskatu nion, ausart, kooperatibako zuzendariari. Ezezko borobila eman zidan telefonoaren beste puntatik. Eskakizun zikinak egiten jarraitzen baldin banuen, brikolak agituko zitzaizkidala eta tribunalean bukatuko nuela. Izutzen ninduten gizon plaxentaren —egunkarietan agertzen zenean, hala irudi zuen bederen— mehatxuek. Ez zuen ematen Martiren heriotzaren errua kontzientzian zeramanik. Saia eta saia, ez nintzen deusetara iritsi, esku artean neukan karnet beltzeko orrialdeak arkatz melengez zipriztintzera baino. Ez nintzen sobera fida, alargunaren parean aurkitu nintzenean, petzero:

      — Ez dut erreusitu. Inkesta eraman dut, finkorik ezer, nahiz eta susmoak ditudan, gehiagokorik ez. Egiaz, nehork ez du Martiren suizidioaz hobendun izan nahi, pentsatzekoa zen...

      — Banekien! Banekien ez zenuela lortuko... alferrontzi bat zara, ez duzu behar den lekuan sudurra sartu, ausartu bazina...

      — Auziperatua bururatuko nuen... boteretsu horietatik baten batez gaizki erranka ibili nintzela leporatuko zidaten eta oraintxe bertan preso nintzatekeen!

      — Negar egiteko gogoa daukat ikusten dudalarik Martiren laborari adiskideek berek ez dutela zurekin solastatzea onartu...

      — Horixe, justuki!

      Isiltasunaren legea mugarik gabea zen. Otsoak ez zuen otsoa janen. Mamuak ederki konpontzen ziren, elkarri ferekaz eta musuz, inork ez zezan mihirik aska. Arazorik ez alaina, gizon batek ez balu bizia galdu: hiltzeko orduan artalde osoa utzi zuen larre biluzietan noraezean, emaztea alargun, etxaldea segidarik gabe eta zorrak, bistan dena, bereak eta besteenak. Auzoek lurrak alokatu zizkioten alargunari eta artaldea salgai jarri zuten sindikatuko astekariko erdiko hostoetan. Beti bazen norbait, harrapari antzera, bakanak hedailo erortzearen aiduru, handitzeko, zabaltzeko eta ekoizpen ahalak hedatzeko prest.

      Martiren ehortzetan nintzen. Gaztetan, elkarrekin ginen nekazari eskolan. Hilkutxa lurpean jarri zutenean, euri ondoko ur xirripak hobiaren barnera isurtzen ziren bitartean, jendetza kantuz orroaz ari zen “betiereko zoriona hil honi eman otoi Jauna” eta “heldu da gaua ilun-iluna”. Alarguna ikusi nuen eta, gurutzekaria apezarekin joan ondoan, hurbildu nintzaion doluminak emateko, ene partez. Ezpainak doi-doia mugitu zituen:

      — Kolaziora etor zaitez —murmuratu zidan—, zurekin hitz egin behar dut. Atzo, bankuan izan naiz eta gauza batzuk ez ditut konprenitzen. Ez da lekua hemen, hilerri likits honetan, horretaz aritzeko. Igurikatuko zaitut. Zatoz gero!

      — Gaur ez dut sobera denborarik, baina ados, bihar arte... pasatuko naiz zure etxetik... faltarik gabe.

      Kopeta makurtuz ene hitza baietsi zuen. Egun hartan, tristura larriaren zamak lehertzen ninduen ni ere. Hainbeste laborarik bere buruaz beste egiten zuen, hainbeste langilek halaber, bietatik ezagutzen nituen, izpiritua zirikan ari nintzen, lana jada zeregin morbidoa bilakatua ote zen galdeka. Zergatik ez ginen ofizioz aldatzen eritasun latzak eragiten zituenean, nagusiek zirrika morala jasanarazten zigutenean, zergatik? Etxeak genituelako pagatzeko, SUV kotxeak, haurren ikasketak, egongelako horma guztia ezkutatzen zuen LED telebista, batzuetan igerilekuak, hainbat gauza, hainbat kezka, loturik genbiltzan, Mehetegiko xakurraren antzera.

      Hitzeman bezala, biharamunean Kakoenean nintzen, Martiren alargunak sukaldeko mahai lilitsuan pausatu kafe kikaratara baten aitzinean. Emaztea entzun nuen luzaz eta kasik bihozgabetu nintzen arditegiko sunber batetik soka puska bat begietsi nuenean. Ez nion elasturia moztu:

      — Erranen dizut nola gertatu zen. Arrats hartan, arrats guztietan bezala, arditegira joan zen eta ni ohera, lasai, nahiz eta senarra arranguratua zebilen hondar hilabeteotan. Lan nekeza dute laborariek, hori zuk ez duzu konprenitzen ahal bistan dena, baina hala da, hatsa hartzeko betarik ez, kezkak milaka, ezintasun sentimendu hori beti, alegiazko elkartasuna bazterretan, ongi zarelarik denak zurekin dira eta den mendrena flakatzen baldin bazara, hor dituzu denak inguruan, noiz amilduko zaren zain... Goiz hartan, harritu nintzen ohea hutsik kausitzeaz: argi-zirrintan jaiki zena? Zertarako? Sukaldera ernatu eta han ere nehor ez, oihu egiten nion, arraposturik ez, arditegira zuzentzea erabaki nuen arte... eta han, izugarria, gizona sunber honetan, lepotik zintzilik, begiak bihurdikatuak, hutsean zabalik... Suhiltzaileak deitu nituen, ez naiz denez oroitzen hortik at...

      Hatsa hartu zuen. Malko bat dragatu. Mutu nengoen. Sinesgaitz bezala.

      — Suhiltzaileekin batera anbulantzia eta Otsabideko jendarmeak hurbildu ziren gure arditegira. Martiren hil berria jakin orduko bankeroak telefonatu zidan, berehala ikusi nahi ninduela, egoera larri batez solastatzeko. Hilotza oraino ketan zegoen eta senarrak laborantzan iraun ahal izateko egin zorrak aipatu nahi zizkidan hark. Zer kopeta! Bazauzu? Hor zidan salatu bi mailegu bazituela, GaztaKoop enpresaren kontu eginak, bere izen propioan. Erotu nintzen, indarrik izan banu, bere saltzaile eta jendeak zepora akuilatzeko irri zuria irentsaraziko nion, baina ttattit gelditu nintzen, aulkian iltzatua. Kaxtonekin hitz egin nuen bankutik jalgitzean, hura ere istorio horren partzuerra zelako, eta bai, esplikatu zidan, biltzar nagusi batean erabaki zen laborariek prestamu pertsonalak eginen zituztela, enpresaren bankarrota ekiditeko!

      Hipaka lehertu zen alarguna. Besoetan tinkatu nuen, eta ondorio baikorrik gabeko sudur korrok artean, nire detektibe rural gisako laguntza zergatik behar zuen azaldu zidan:

      — Behar dut absolutuki jakin nortzuek egin zuten Marti heriora tirriatuko zukeen proposamen zakar hori... espero dut nik ukanaz beste ihardespenik erdietsiko duzula zuk, betikoa, kooperatibaren partzuerrak senar-emazteak bezala direla, onean eta txarrean elkartuak, bederazka zorren arduradun, eta beraz, maileguak egitea eskatu zitzaienean, berak zirelako zuzenean buruzagiak!

      — Saiatuko naiz afera argitzen...

      Ez nion besterik erran.

      Etxez aldatzeko puskak bereizten eta biltzen nenbilenean atzeman nuen karnet azal beltzak ederki frogatzen zuen ez nuela lortu, huts egin nuela, ez niola biderik ireki Martiren alargunari, ateak oro zerratuak zirelako, giltzarrapoz, ahoak bezain. Afera asko banituen ikertuak azken hiru hamarkadetan, eta hau zen gogoan neraman puntu latz bakarra, damu nuen zinez, batez ere alargunarentzat. Laster, Erratzü baserrian biziko nintzen, mundutik eta munduaren pairamen kordeletatik urrun. Egunsenti eta iluntze gorriak miresten, Joana Garraldaren aldamenean.

      Zer egin karnetaz? Atxik? Aurtik?

Deliberatzeko betarik ez nion utzi ene buruari. Zeregin parrasta banuen oraino egiteko. Kartoiak kartoien gainean metatzen zitzaizkidan, kanpotik zetorkidan argitasunaren dasta ukatuz. Mendratuz joan zitzaidan Martiren suizidioaz gogoratzeak hazi malenkonia beilegiaren estalkia. Liburuak botatzen nituen, CDak haztatzen, jantziak purtzilikatzen, eta orena ahitu arau, banuen gauza gehiago zikindegi munizipalera eramateko, Preziosen Transporterrean sakatzeko baino. Ikusgarria zen zenbat puska zegoen armairu eta apaletan, ustez eta noizbait baliatuko, berriz entzunen edo irakurriko genituen. Errautsa gatibatzen zeuden, utziak, umezurtz.

      Spinozaren Etikaren hiru edizio ezberdin kausitu nituen apartamentuko gela bakoitzean. Alerik berriena gordetzea erabaki nuen, harekin batera Hutsaren Gorazarrea izeneko japoniar zuhurtzia bilduma eta islandiar idazleek plazaratu eta nik ustiatu nobela beltzak oro. Yogaren entziklopedia lodikotea eta 1871ko Pariseko Commune oroigarria komikitan harilkatzen zidan lana halaber. Ez bide nuen beste ezeren beharrik. Soilik, agian, Garralda anderearen boza aditzea. Aholkuak galdatzeko eta bere berriak ukaiteko.

      Baina Erratzün ez zen telefono uhinik pasatzen eta Madalena mendiko patarretan gora jo behar zuen Joanak seinalea harrapatzeko. Abentura bat zen aldi oroz, ez Baionan bezala, istant batetik bestera dei bat luzatzen ahal zidalarik, ogia erosia nuenez edo bere bularraldearen argazki intimoa gustatzen zitzaidanez eskatzeko! Telebistarik ere ez zeukan, horrek ez ninduen biziki axolatzen, nik berdin, bizitza telebistarik gabe egina nuelako: Atharratzeko ostatuetan ikusten ahalko genituen BFMTV eta bere publizitate tunel bukaezinak, auto inteligenteak, mehatzeko metodoak, junk janariak eta begitarteko adin-arroila idorrak betetzeko azido hialuronikoz hantu kremak laudatuz.

      Jendea berdetzen zen telebistarik gabe nirauela salatzen nielarik. Inposiblea zitzaien, “ki inpenitente a indezente” lerrake gure Gerrikagoitiak, zuzengabea, atzeratu susmoz apaintzen ninduten, ene osagarri mentala kasik zalantzan emanez. Ez nekien nola erran ongi nintzela, ez nuela hala gisako arazorik, orduak agudo lerratzen zitzaizkidala, oharkabean. Ontsa kontent nintzen, Joana Garraldak ere alor horretan nire gustu berak zituelako. Pantailari begira baino, ondorioz, elkarri begira galtzen genuen gerotik gerorako gure denbora zilarra.

      Naomi Kleinen No Logo liburu mardulean, orrialde horituen artean, bi argazki atzeman nituen: bietan Joanarekin nintzen, lehenean, lerden eta bipil, 1993an Donazaharreko Hertzainak taldearen azken kontzertu hartan, bizkarra ikastolak kudeatzen zuen ostatuko barrari emanik, eta bigarrenean Baionako Zizpan, ileak jada zuri, Berri Txarrak hirukotearen iparraldeko despedidan, aurreneko lerroan, gure bilobak izan zitezkeen gazteen ertzean. Bata zen zuri-beltzean, bestea koloretan, eta bien tartean hiru hamarkada, bizitza oso baten ezpalkatzea, elkarrekin, maitemin edo urrunmin, egoeraren, urteen eta aldamenean geneuzkan ohaideen arabera.

      Erratzüko ezkaratzeko bortaren kantoian, hegora eskainia baitzen, kanpoaldean bazen harrizko jargia bat eta etzidamu, ezagunekin partekatzeko, han gatibatu beharko genituen geure buruak selfie soilean, lur borobil honetako ehun mila miliar biztanleen antzera, keinu bera, irri zozo bera, amodio nahikunde bera, goizean argi hastean. Auzoaren oihuak hautemango genituen artaldea bortura haiatzen, haren Labrit zakur mentsaren zaunka mingarrak eta, ortzian, zapelatzen intziri elkorrak. Gutariko bakoitzak, bere baitan, Arkadia idealaren irudia bazeraman, bake saindu ametsa, hustasun nahikundea, gurbiltasun eta eromen artean balantzari. Buklean emana nuen Ruper Ordorikaren azkeneko lanak ez zuen besterik aldarrikatzen, zirrinta distiratsua, maitea, familia nuklearra eta aire freskoa... guk, Zuberoa gainean!

      Bi argazkiak, botatzeko neukan Karl Marxen Das Kapital haren leunean pausatu nituen, zutik. Ez ginen gehiago, sekula izan bagina, moda astekarietako edo posta bidez eskuratzen ziren katalogoetako modeloen parekoak: erran dut jada, ileak zuritzen zihoazkigun, matelak eta betazalak erortzen, bularrak eta gerriko gantzak hantzen bezainbat. Astiro-astiro ibiltzen zen Joana, hartza bailitzan, trinkili-trankala, eta berazten nintzen, aspaldian zenduriko aita nuelako berriz ikusten, bildotsak eskuan, Donapaleuko merkatura abian. Nik oraino ibilera gaztekoia nuen, Erratzün nintzenean gainera, lasterka nindoan Madalena tinira, handik Basabürüko haranen argitasuna miresten egoteko.

      Aitor dezadala, noiztenka larrua jotzen genuela behatz eta mihi punta gosetiz. Esperientzia berezia zen, sexuak bizirik zirauen, gorputzak gozatzeko desioarekin batera. Batzuetan, aski genuen behialako etxe aitzineko harrizko jargia hartan atseden hartzea, besarka, ezpainak ezpainei, klitoriak sotil eta falangatsu nabaritzeko. Presarik gabe, adinak zilegitzen zigun abiaduran heltzen ginen orgasmora, auhen betez, biok aho batez deitzen genuen betetasun sentimendu hats bahitzaile horretara. Guretzat, askotan entzuten zenaren kontrara, zahartzeak onik baizik ez zuen, liraintasunaren lehiaketetatik at geunden, batera, gehienetan isilik, begiak begietan, noizbehinka, bara-bara eleka, gaztari tiraka eta ardo gorria, Alemaniako telesail beltzetako pertsonaiek —Achtung Polizei...— edaten zuten bezala, arraposki hurrupatzen...

Egongelako apalen aitzinean nintzen, lurrean jarririk eta liburuak bata bestearen ondotik eskuetan hartzen, haztatzen eta berehala aurtikitzeko metara hegaldarazten. Denbora isurtzen zihoakidan, baina ez nintzen deusez ohartzen: amets, iritzi presatu eta oroimen artean nenbilen, iragana gaurkotasunetik berriz irakurtzen eta irakurri ahala, burumuinean, guztia ezabatzen. Zeregin uherra zela banekien eta, errealitatera itzultzen nintzenean, Joana Garraldaren figura hor neukan, ene ideiak bide zuzenera bihurtzen, andere eta jabe.

      Ohe gainean utzia nuen telefonoak jo zuen. Behin. Bitan. Lautan. Ez nintzen mugitu. Joana baldin bazen, geroago epatuko nion eta, beste norbait baldin bazen, berriz markatuko zituen nire urrutizkineko zenbakiak. Tangerine Dreamen melodiak aspaldian isilduak zirela ohartu nintzen. Bihotz taupada elektronikoak ahituak ziren, bai eta sintetizadore intziriak. Bakarrik nengoen, aski ongi egia erran, ez zidan nehork gozotasun huts hori markestuko. Ez horixe. Telefonoa, hargatik, karrankaz hauteman nuen handik gutxira. Ganbera jo nuen, Wittgensteinen Tractatus horitua ahurretan.

      — Bahaai?

      Linearen puntan duda bat nabaritu nuen. Zer zen? Gizona? Emaztea? Ez nekien zehazten. Hatsartze astunaren uhin grisak aditzen nituen. Perbertso bat zena? Zertan ari zen? Eroak baziren beti, telefono-aurkibidea hartu eta itsura, jendeak, bereziki emakumeak, solas pornografikoz itotzeko prest.

      — Amaia Ezpeldoi?

      — Bai, nor uste duzu naizela?

      — Barkatu… trabatzen zaitut?

      — Ez, ez oraino, ez. Zer nahi duzu?

      Ez nuen hots gehiagorik hauteman. Mintzakidea mututu zitzaidan. Ahotsetik ez nuen asmatu nor neukan parean. Erretzaile temati boza zen, harpe oihartzun astunarekin. Zirikatzea erabaki nuen:

      — Errazu zer nahi duzun? Bestela mozten dut!

      — Ikusi behar zaitut. Badakit, poliziaren isilik, inkesta diskretuak eramaten dituzula, ardi, behor eta jende galduak atzemateko. Hori da?

      — Zuzen zabiltza. Nor zara?

      — Telefonoz ezin dut erran, badakizu, entzuketak badira eta hobe liteke buruz buru elkartzen bagina.

      — Detektibe rural ofizioa utzia dut.

      — Ez dizut sinesten. Azken ikerketa bat eginen duzu, enetako, ez zaizu damutuko, biziki ongi ordainduko zaitut.

      — Zenbat gasna?

      Ene galderaren ironia maltzurra ez nuen gorde ahal izan. Jarraitu zuen, hitz bakoitza zintzur karranka batez azpimarratuz eta nire trufa-bultari muzin eginez:

      — Bihar, Donibane Garazin, arratsaldeko bietan, turismo bulegoaren atarian. Ene afera azalduko dizut, eta segur naiz interesatuko zaizula…

      Telefonoaren besakia banpez pausatu zuen. Misterio bat neukan besoetan, begimenean Wittgensteinen Tractatus eta lana gainezka, hurrengo asteburuan egiteko genuen etxe-aldaketa ahalik hobekien eramateko.

III

Biharamunean Baionako geltokira hurbildu nintzen zero azpiko tenperatura batekin, nerau horma-zutoin. Garazirako eguerdiko trena hartuko nuen eta tunelez tunel, oren bateko bidaiaren buruan, Donibanen aurkituko nintzen. Egia erran, autorik ere ez neukan, eta beribil premian nengoelarik Garralda andereari mailegatzen nion bere 4x4 erosoa. Hiritik atera behar nuenean, halatan, neurri batean, blokatua nintzen, trenak eta autobusak ez ziren beti erraz iragartzen eta hauen ordu kapritxosoen meneko nengoen erabat. Baina garraio publikoak estimatzen nituen, memoria sutzen zidatelako, erroten azantz eta auzoen musika zarata artean.

      Bezperakora itzuli nintzen. Ezki infusio bat prestatu eta ohera joatea erabaki nuen. Gauaren parte handia Joanarekin Skypez solasean higatu nuen. Ene misterioaren berri eman niolarik ez zen belarri prest plantan jarri, alderantziz. Kexatu zitzaidan, ez zuela horrek potretik, hitza jan nuela... Behialako dei bitxiaren giroa, ingurunea eta edukia aipatu nizkiolarik Joana kesotu zen, Zaraitzuko bere euskalki kuttuna baztertuz, ez zen seinale ona, ez nintzen fida:

      — Hitzeman zenidan detektibe lan zikin hori utziko zenuela! Zure hitza ala zakurraren eztul erlatsa... ez dut zugan konfiantzarik ukaiten ahal.

      — Ez larritu, maitea, badakizu nola den, nahi dut ikusi nor den deitu nauena, zer duen kontatzeko. Kuriositate hutsa da. Beharbada ez dut bere eskaintza onartuko...

      — Onartuko duzula, segur naiz, ez dakizu ezezkoan ihardukitzen. Zuzendu ezina zara. Ez eni erran hala ez denik. Elkar ezagutu ginenetik hogeita hamar urte badu orain zutik loak hartzeko istorioak harilkatzen dizkidazula...

      — Hainbeste?

      “Ospatu beharra dago” perpausak burumuina urratu zidan. Zenbat aldiz ez nuen entzun Goenkale telesail mitiko hartan, Leonorren, Maria Luisaren edo Kandidoren ahotsez. Ez nintzen nire erreferentziez sobera harro, erreplika kultuak nituen kasko zokoan dantzari, gehienak Goenkale, Cold Case eta Nit i Dia serie katalanetik idokiak. Isilik geratu nintzen, ez bainuen andregaia mindu nahi:

      — Trenez hurbilduko naiz Garazira —xuxurlatu nion—, autoz etorriko zara bertara zu? Otoi, kuttuna, otoi...

      — Bai, zure aiduru egongo naiz Santiagoko bidean...

      — Muak, muak!

      Aspertua zirudien. Maiteko nuen egundainokoan enekin hain izpiritu zabala zeukan Joana Garralda distiratsua. Iruditzen zitzaidan nehork ez ninduela sekula hainbeste maitatu, ene ama propioak ere ez. Ama zenaren ehortzetan, hain zuzen, Maiana izeba aho idorrak harrapatu ninduen izotz:

      — Jakin ezazu gauza bat: sortu zinenean zure ama ez zen poztu, kontrakoa, aurpegia histu zitzaion burubeltz munduratu zinelakoan eta ez nire alabaren pareko kaskozuri!

      — Zer diozu?

      Irri zakarrez lehertu nintzen orduan, Mendiko etxeko andere xaharrak kudeatzen zituen otoitzen marmarrak geldiaraziz. Doluak eragin malkoez gain, ni ere amaren dezepzio berdinaren ildoan urtzen hasi nintzen, saiatzen nintzela arratsalde guztian izeba hura ez gurutzatzen. Batzuetan ulertzen nuen, nahaspulo erraldoia zebilelako nire baitan, baina besteetan nire izaera miresteraino heltzen nintzen, bereziki aferak eta bizitza hondarrean, tematsu eta iraule gisa eramaten nuen moduagatik, bazterretik marmarikatzen zenaz axolatu gabe.

      Baina bego horretan.

Karroinak setiatu eguna zen. Lapurdiko paisaiak eder kausitzen nituen eguzki ahularen pean. Itsasun, Errobi ibaiko zubi herdoiletatik pasatu zen beti kenduko zutela aditzen ematen zuten trena. Luhusotik landa Iparla tontorra zehaztu nuen eta bihotza sosegatu zitzaidan Garazira heltzerakoan. Zeharkaldia eginik edozertarako prest nengoen. Hitzordurako tartea turismo apurraz beteko nuela erabaki nuen: oinez iritsi nintzen herriko plazara eta handik bisitariak ikusi nituen elkarri potretak ateratzen edo autoargazkiak egiten Errobi gaineko zubi famatutik.

      Misterio bat banuen argitzeko. Hausnar arin batean iragaten nintzen dendetako bitrina batetik bestera, plastikozko ardi txikiak, ilez egindako paltoak, gazta borobil galantak eta “xumonte” bixkotx espektakularrak begietsiz. Denbora astiro zihoakidala iruditzen zitzaidan, karrika nagusia borbor elkor batek itotzen zuen: negu minean izanagatik Garazin husten ziren hirugarren adinekoz hantu autobusak, udan baino urriago hala ere, baina baziren saldoak. Elizan sartzen ziren, saltokietan, oroitzapen kitxak erosten zituzten, Txinan edo Korean eginak, prezioak eztabaidatzen zituzten eta Baxenabarreko hiri nagusia beren marmarrez kartzelatzen zuten.

      Garateneko ostatuko terrazan kafetxo bat hurrupatu nuen. Aldameneko mahaian, hitzetatik Ezterenzubikoak zirela asma nezakeen bi gizon ari ziren eleka:

      — Eta bildotsak?

      — Ba, ongi joan dituxu, atzo hogeita lau eraman ditixugu kooperatibara. Tira ona dixie.

      — Gure gazteek ere gauza bera erraiten dikuxie. Aurten aferak ontsa biribilkatzen dituxu iduriz... eta bardako pilota partida?

      — Ikaragarria. Sosa galdu dixit. Ez erran koinatari, sutuko lukexu!

      Zapartaz lehertu ziren biak. Bat-batean haztatu ninduten soaz. Bazekiten arrotza nintzela. Begitartean iltzatua nukeen ikurra, emazte bat bakarrik kafetegiko eguteran, kanpotarra baizik ez zatekeen. Garaziko emakume eta neskatxek ohore gehiago zuten, ez ziren horrela erakusten, bereziki gizonezkoen esparru agerietan, nola ziren ostatuak, karrikak, plazak edo merkatu lekuak. Gizon elekarien begirada ez nuen luzaz jasan. Zutitu nintzen, zuzenka turismo bulegoaren atarira hurbiltzeko. Oraindik hutsik zegoen. Nire solaskidearen hatzik ez zen. Lasaitu nintzen eta itxaroten nengoen beste uneetan bezala Book of Mercy jalgi nuen bizkar zakutik, ingelesez trebatzeko.

      Orrialde horituekiko liburuko pasarteak nahieran irakurtzen nituen. Idazleak arima apokaliptikoa zuen eta ageri zen Talmudaren erabiltzaile ohitua zela. Parterik parte pentsamendua txirikordatzen zen, ilun eta argi aldi berean, eta baketzen ninduten ingelesezko Leonard Cohen zenaren hitzek. Beti liburu bera eskuetan bihurdikatzen ikusten ninduenean, nitaz trufatzen zen Joana Garralda.

      — Ez zu bestrik ala?

      — Kalitate/prezio harreman hoberena duen obra da.

      — Ba’zu arrazoi latza...

      Gure arteko joko lizun eta burlakoietara pasatzen ginenean, euskalkiei uztartzen gintzaizkien. Plazer bat zen, jolasaren erdian, ghost bilakatzen ari ziren sintaxietan barna galtzea, eleari sapa emateko, corpusak iratzarrarazteko, Euskara Batuaren Eskuliburua aldamenean edukitzea edo, sabelpeak ausikika harrotzeari ekiten genionean, Euskal Hiztegi Historiko-Etimologiko mardularen gainean bermatzea. Ez nekien erraten nondik genituen liburu horiek, ez baikenuen euskaltzainik ezagutzen eta euskararen ikerketaren mundua ez zelako arras gurea. Irri zozo batek zirrimarratu zidan ezpain izkina. Garaziko herriaren bihotzean nintzen, bezperan deitu ninduen pertsona baten zain, abentura berrietarako prest.

      Zinez.

      Telefonoaren puntako ahotsaz gogoratzen nintzen. Boz sakona, hotza, mekanikoa. Larderiatsua. Ezinegona areagotu zidala aitortzekoa nuen. Ene etxe barneko segurtasuna zalantzan ematen zuela iruditu zitzaidan. Dardara nabaritu nuen a posteriori, baina lasaitzeko bezala, jende mutuen eta okupatuen erdian urtua, jargia zapal batean eseri nintzen, mugikorrez goraki mintzo zen emazte puska baten saihetsean:

      — Badakit Kevinek mila bostehun euro badituela bere kontuan, eta erran dit hamar euro baizik ez dituela hartzen ahal, nire mistifikatzen ari da, hatsa gezurra du, zer diozu?

      Ez bide zuen hizlariaren erantzuna aditzen, boza azkarki lodituz jarraitzen zuelako:

      — Ikusiko du, Donibane Lohizuneko bere egoitzako atean agertuko natzaiolarik, ene haserrearen dasta ukanen du orduan, eta beharko dit egia erran... zuk uste egia dela, hamar euro baizik ez dituela bankuan eraikitzen ahal?

      Ez nuen sekula jakingo.

Ametsetako lukainkak txirikordatzen ari nintzen, Garaziko eguzki ikaratiak begitartea balakatzen zidala. Betazalak apal. Sudur mazela uzkur. Matelak sutan. Negu betean geunden. Laino eta distira artean higatzen ziren egunak, aspertuak, nagitsu. Inguruko mendi kaskoak elurrez zeuden, azal zuri arin batez jantzirik, beroketa klimatikoaren erruz. Tenperaturak, negu minean, ez ziren gehiago zero azpira sekula jaisten, natura erotzen ari zela nabarmenki, muskilak jazartzen ziren urtats gauean eta hegaztiak noraezean desbideratzen otsaileko zurrunbiloetan. Pentsu debaldetan barreiatzen nindoan, kolpe pisua hartu nuelarik ezkerreko sorbaldan. Soa bihurdikatu nuen eta ahur zatar bat sumatu. Eskularruak urrin zizkolatsua zeukan. Botatzear nengoen: ene solaskidea zena?

      Inguratu nintzen arras. Hortzik gabeko aurpegia zehaztu nuen, molde zaharreko betaurrekoz apaindua, zimurrak eta bizitzak utzitako tatxak gordetzeko adina. Traka urriko emaztea, hala baitzen, trapuz jantzia zen, biltzen zuen zigarreta bat zeukan ezpain izkinetan, baina urguilu hantu larderia batez zegokidan beha. Haren ustez ez nuen pilixkarik ere balio. Ohitua nintzen. Ene baitako sineste ahalmen guztia metatu eta aitzinean, zohar, bermatu nintzaion:

      — Zuk nauzu deitu barda?

      — Bai... Arazorik ala?

      Kikiltzear egon nintzen. Andere txarpoilak izugarria zirudien. Ahotsak berak zirrara hazi zidan bizkarrezurrean gora. Ohartu bide zen, bortitzean jarraitzen baldin bazuen, elkarrizketa honen bideari uko egingo niola. Eztitu zen:

      — Amaia Ezpeldoi zara, ezta?

      — Zure zerbitzuko.

      — Hori gero ageriko... lehendabizi mintza gaitezen zuzen eta argiki... altxa ezazu buru hori... hainbesteko nazka eragiten al dizut?

      — Ez, ez da nazka, lanerako kontzentrazioa baizik.

      — Goazen leku trankilago batera. Plaza betea ez da egokia aipatuko dizudana azaltzeko.

      Ahurraz bulkatu ninduen eta karrika nagusia trebesatuz, eliza kantoitik lerratuz, harresietako harmaila batzuen oinetara iritsi ginen. Igotzen hasi eta berehala halako harrizko borobil batean gelditzeko keinua egin zidan. Leiho hertsitik, Errobi ibaia eta argazkilarien leku preziatua zen zubia ikusten ziren beherean. Eskualdeko hipermerkatu ospetsu baten izenaz markatu zaku batetik kanpineko bi aulki jalgi zituen. Ireki nituen biak, emazte zohitua laguntzeko. Ibilaldi osoan isilik egona zen. Trapuz apaindu emaztea hatsanka zebilen, zainetan bezala. Egokiro jarria zela iritzi zuenean, zigarretak horitu behatz erakuslea luzatu zidan:

      — Hemendik at, entzun nazazu ongi, ez dut errepikatuko.

      — Mugikorrarekin grabatzen ahal dut?

      — Mentsa zara ala? Idatzirik eta grabaketarik ez. Ahozkoa soilik. Besterik ez dizut zilegituko. Ulertu?

      Hutsean atzeman haur mukizu baten antzera sentitu nintzen. Alta aitzina behar nuen. Erraietan ustez neukan indarra borobildu eta nik ere ekin nion, boza kemenez hantuz:

      — Hara, zein da zure problema? Denbora gutxi dut. Goazen harira. Eta hasteko erradazu zenbat diru idokitzeko prest zauden afera honen argitzeko. Sosarena trenka dezagun behingoz...

      — Ho Pette ho... orgak idien aurretik jartzeko duzun ohitura likits hori... trankil. Lasai. Horretara noa... ez zaitezela hain presatua izan, neska!

      Aho zokoa erakutsi zidan. Gingilaren balantza antzematen nion zintzur zokoan eta erraiak nahasi zitzaizkidan. Ez nintzen ongi, baina dirua maite nuenez, jada interesatua nintzen. Parean neukan mamu-parpaila hitz egiten hasi zen eta ez nuen luzaroan haren elasturia ebaki:

      — Deitu zaitut... laguntza behar dudalako. Arazo larria badugu... guk, familiak... utz nazazu esplika diezazudan. Alaba bat banuen, Maddi zuen izena eta haren berririk ez dut hondar hilabeteotan... orain arte, lau asteetatik behin, gutun bat eskuratzen nuen, makinaz izkiriatua, ez baitakit zein lekutatik postatua! Bazauzu! Arranguratua naiz osoki. Segur naiz zerbait gertatu zaiola...

      — Zergatik ez zoaz polizia-etxera? Maddiren bilaketa haien lana da. Nik ardiak, behiak eta ostatuetatik bueltan, gas-hodietan mozkorrik galtzen diren zaharkilak ditut bilatzen eta aurkitzen... zeronek erran didazu.

      — Zaude isilik!

Kopeta makurtu nuen. Emaztearen kexuak hormatu ninduen. Begi izkinan dilinda zegokion malkoa zehaztu nion. Denbora gelditu zen, fosildu. Akuilatu nuen, jarrai zezan, eleak aska zitzan, hor geunden mintzatzeko eta ez elkarri begira geratzeko:

      — Neskato gozoa zen Maddi, ene alaba maitea. Bizi-bizia eta abila. Denak jakin nahi zituen. Oroitzen naiz hiru urte bete zituenean, haurrak nola egiten ziren galdegin zidala eta ni afruntatua, ezin erantzun! Eskolan aise ari zen, nahi zuena ikasten zuen, aski zuela behin aditzea edo bietan irakurtzea, buru zokoan gelditzen zitzaion ikasia oro. Irakasleek erraten zidaten ez zutela nehoiz horrelako fenomenorik ezagutu. Eta ni harro, gure etxean izpiritu hain argirik ez zelako sekula agertu... Eskolan zelarik, bere logelara joaten nintzen, liburu apalen aitzinean ametsetan galtzeko: bazen hauta, bazen alha, bazen bazka... hunkidura epel batek kateztatzen ninduela aitor dut. Urguilutan urtzear nengoen gela ilun hartan sartzen nintzen aldi oroz, batetik debekatua zitzaidan mundu batean nengoelako eta bestetik alabak misterio uhergarri zerbait ekartzen zuelako gure artera...

      Emaztearen zirrara palpagarri zitzaidan. Bere erranak ahalik xehekien memorizatzeko lanetan hertsatzen nintzen, grabatzeko edo ene kaier txikian notak hartzeko eskubiderik ez zidalako eman.

      — Bizitzako urrats guztietan goiztiarra izan da, eskolan bistan dena, bai eta mutikoekin nerabezaro nahasi hartan. Gau oroz ateratzen zen, anaiak konpondua zion scooter zurbilarekin, lanjera maite zuela ezin uka, ezen gauaren minean kaskorik gabe ibiltzen baitzen, hedexurien eta gurasoen gordean... Behin, senarrarekin erabaki genuen ganberan giltzapetzea baina, zer den irudimena bestenaz!, mihiseak txirikordatuz soka bat moldatu eta leihotik ihes egin zuen. Ezinegona zuen, zainetan eta odolean.       Ez genuen deus egiten ahal, anaia zaharragoaren gomendioan utzi arren... Unibertsitatera joan zen eta han egiazki nahi zuena egin zezakeen, besta, drogak dasta eta gizonezkoekin arraiki ibili. Jakin ezazu profitatzen zuela, profitatzen zuenez! Ttapoeneko Elena ere Bordelen zen denbora haietan eta zurrumurruak hedatzen zituen herrian: kontatzen zuenaren arabera gure Maddi eskort-neska lanetan ari zen, ilunpeak hiria setiatu orduko. Sinetsezina enetako. Bihurria zen baina bere gorputzaren errespetua zeukan, ez zuen lau arditen trukean edonori salduko, ez horixe! Ez zigun sekula zentimorik galdatu ikasketak ordaintzeko...

      Isilune baten ondotik enborrari aizkoraka jarraitu zuen:

      — Ez dakit zer ikasten zuen unibertsitatean, badakizu, gu jende ezjakinak gara, ez dugu deus konprenitzen horrelakoetan! Zena zelakoa, ongi zela errepikatzen zigun, gozoki mintzo zitzaigun, bere lagunekin erabiltzen zuen zuka handia abandonatuz, gurekin xuka aritzeko... gure artean ederki zebilelako seinale... zer deritzozu? Zergatik ez digu gehiago idazten? Zerbait gertatu zaio? Ala bere baserritar erroak ukatzen ditu? Beharbada ez gaitu ikusi nahi, gizon aberats eta eskolatu batekin handizki ezkondu zelako? Zer diozu zuk? Zertako zaude satorra bezain mutu? Errazu zerbait... Non dago Maddi? Non dago ene alaba maitea?

      Hitzik ez nuen errun eta zalantzak ezpainak oilo-ipurdi gisa borobiltzen zizkidan. Ahurraz inarrosi ninduen. Bulkatu, elea aska nezan, zer edo zer ahoskatzeko, isiltasun pisuak giroa lehertzen zuelako. Harresietako dorreko harmailetan gora jende hatsantuak bazebiltzan, gaineko gazteluko lautadara heltzeko presaz. Ez ziguten begirik botatzen, izango ez bagina bezala. Emazteak harrien kontra tinkatzen ninduen. Sentitzen nuen ez zuela bere kontakizuna bukatua. Birformulatu nuen, hiru eurotako psikologo trakets baten antzera:

      — Eta orduan?

      — Bitxikeria bat agitu zen duela zazpi bat urte. Soldadu saldo bat etorri zen gure herrira maniobrak egitera. Cecile haietarik batez amorostu zen...

      — Nor da Cecile ?

      — Ez dizut erran, ala, Maddi Cecile ere deitzen zela paperetan? Barkatu, ahantzi dut... ez da estonagarri nahasmendu hauekin guztiekin burua arrunt pekoz gora edukitzea... segi dezaket?

      — Bai, anderea, segi dezakezu...

      Sortzear zeukan malkoa idortu zuen esku-gibelaz, aski zakar:

      — Amorostu bazen, betiko amorostu zen gure neska ausarta. Gauez eta egunez ibiltzen zen herriko sasietan barna bere ofizieraren konpainian. Jendea hasi zen erran-merranka. Ez genekien non ezkuta. Hondarrean, biak etorri zitzaizkigun etxera, elkarrekin bizitzen plantatuko zirela, mutikoak Landetan zeukan etxe batean, zaldiak hazteko eta hezteko. Erabakia hartua zuten, guk ez genuen deus eransteko betarik ukan. Alabaren zoriona lehen, pentsatu nuen, zer egin behar dut, ez dut ezkaratz zokoan estekatzen ahal! Adina zuen, txertatua zen eta menturaz bazekien zer egingo zukeen... Handik gutxira eztei argazki bat heldu zitzaigun postaz. Bikotea hor zegoen, irria ezpainetan, arropa karioz jantzia, lore sorta erraldoiak oinetan. Ekarri dizut, aspaldikoa baldin bada ere. So egiozu, zein ederra zen Maddi, bere begi bizi eta ile horiekin. Ez nuke imajinatu nahi norbaitek min egin diola, zerbait latz gertatu zaiola edo lur hotzaren azpian hilik dagoela! Hipotesiak oro kontuan hartzekoak, ez?

      — Telesail amerikarretan hala da bai...

      — Nitaz trufatzen zara ala?

      — Ez, bakarrik, jakin gabe, ez garela mintzatzen ahal istripu bat agitu balitz bezala. Maddiren zuzenbidea baduzu?

      — Nondik? Ez didate sekulan eman, Landetan dira nonbait... satiro edo maniako sexual baten eskuetara erori balitz? Amesgaiztoak egiten ditut eta loa ihes dabilkit.

      — Zergatik deitu nauzu?

      — Hauxe ttettelina...

Argi zegoen. Bere alaba bilatzeko ekarrarazi ninduen Donibane Garaziko harresietako gune zokoratu honetara. Onartuko nuen ala ez, hor zetzan koxka. Mintzatzen utziko nuen oraindik. Eta bereziki ene lanen ordaintzeko eskainiko zidan diruaz. Ez zuen gaia oraino aipatua. Sosarena garrantzitsua zen niretzat, langabezia zuhurrean nintzelako eta deabruaren buztan lakarra zafrari nabaritzen nuelako ene egunerokotasunean. Ez neukan gehiago aski nire bizibide arruntaren ziurtatzeko. Pobreziaren mailan nintzen, miseriaren atarian. Joana Garraldaren pentsioari esker, muturra zepotik at atxikiko nukeen.

      Emaztea, Maddi gaizoaren ama, fermuki so geratu zitzaidan. Arrapostu baten aiduru. Ez nuen hitzik erran, diruarena argitzen ez zuen bitartean. Ausartu nintzen:

      — Ikertuko dut zure afera, baina ordaindu beharko nauzu, ausarki gainera...

      — Ez zaitezela kezka. Gutun azala hemen dut, bostehun euroko hogei billete arrosekin.

      — Asko da...

      — Sobera?

      — Ez, ez dut horrelakorik erran.

      Trapuen azpira eraman zuen eskua. Lurraren magmaraino luzatzen zuela zirudien. Bihotza zirikatzen zukeen. Zoko mutxitu hartatik kafez tatxatu gutun potoloa atera zidan.

      — Hortxe. Kontatu. Nehork ez gaitu ikusten hemen. Arren, erna zaitez, ez dut astirik galtzeko...

      Behatz punta tuaz busti nuen eta, ohitura banu bezala, hogei billeteak berehala zenbatu nituen. Hamar mila euro bazen urtebete deus egin gabe bizitzeko adina, bereziki decreixent bilakatua nintzenez geroztik. Ez nintzen inoiz diruaz axolatu, lanaren kostuz etortzen zitzaidan pirta-pirtaka, baina orain, zahartzen ari nintzela, arazoa bihurtzen zihoakidan. Oroitzen nintzen gure auzoko Batita Eiheraz, bi Mundu Gerretan parte hartu zuen, Hamalaukoan doietatik salbatu zen; bigarrenekoan, Maginot linea defenditzen ari zela, preso hartu zuten alemanek eta Bavaria eskualdeko baserri batean iragan zuen gerra garaia, azken aldera lagun frantses batzuekin ihesari eman zen arte. Kartierreko laborari etxe handi batean higatu zen mutil, jan eta lo-leku trukean, selauruan ohatzen baldin bazen ere. Erretretara iritsi zenean, Caporal tabako grisez bildu zigarreta ezpainetan, espantuz zebilen:

      — Bizi guztia pobre higatu, aberats finitzeko!

      Ingurukoak irriz lehertzen zitzaizkion eta baten batek ardo gorri mikatzez arradatzen zituen basoak. Batita zenaren egoeran nintzen ni neu ere dagoeneko. Emaztearen sosa ongi zetorkidan. Bizkarrean neraman zakutxoan ezkutatu nuen gutuna, gutunean sartu zuen behialako Maddiren eztei argazkiarekin batera. Ene telefonoak jo zuen. Adineko andrea sugegorria bailitzan bermatu zen, begi-niniak sutan:

      — Zer? Grabatu duzu ala?

      — Ez, ez, emaztekia. Ene lagunaren deia da. Garazira dator...

      — Emadazu tresna zikin hori!

      Eskutik hartu zidan eta kexuaren kexuaz lurrera aurtiki, koleraz zangopilatu aitzin. Nire baliabide baliosa pusketan ikusi nuen. Pena larri batek kateztatu ninduen, urrutizkinaren erraietan bizitza osoa netxikalako, kontaktuak, argazkiak, orrialde beroak, egunkarien sarrerak, meditatzeko aplikazioak... Hainbeste indarkeriaren aurrean mututu nintzen, harritua, horrelakorik posible al zen galdezka. Bizkarra eman zidan, alde egin zuen harresietan geneukan aizolbe hotzetik arropak boleran. Harmailak klaskaraziz jaitsi zen bideraino, eta ni haren atzetik, astiro, erortzeko beldurrez. Burua itzulikatuz eta ahapez kasik, “elkartuko gara, zure berriak hartuko ditut, molde batez edo bestez, dena jakiten dut!”. Ahoa bete hortz abandonatu ninduen, zubi puntan, nora jo erabaki ezin. Urduri.

      Pista bihirik ez neukan bistakoa zenez. Ezer zehaztu gabe eskapatu zitzaidan emaztea. Ez zebilen agudoegi eta haren gibeletik jarraitzea deliberatu nuen galdera lauak egiteko. Parera heldu nintzaionean, jabaldua zirudien:

      — Zer nahi duzu oraino?

      — Maddik bazuen lagunik, eskolan edo unibertsitatean? Izen bat bazenuke, nondik hasi finka dezadan. Hatz bat. Detaile bat. Edozer. Eskertuko nuke.

      — Bazuen adiskide bat Baigorrin, Pantxoa, askotan ateratzen ziren elkarrekin, bestetara edo gaueko eginkizunetara. Garai batean eri zela entzun nuen. Pantxoa Hiribarne... beharbada bizirik da oraino.

      Begitartea zimurtu eta hertsatu zitzaion eta zanpa-zanpa urrundu zen nigandik. Tragedia horren oihalaren desiruteari ekiteko elementu bat baneukan bederen. Hortik abiatuko nintzen. Paltoko sakelan neukan bigarren mugikorra piztu nuen.

Garaziko karrikak jendez mukuru zeuden. Neguko eguzki zurbil batek argitzen zituen bazterrak. Soak halaber. Maddiren ama merkatu plazaren gainaldean urtzen jarraitu nuen. Bizkar zakua ahurraz panpatu nuen, dirua bertan zegoela ziurtatzeko. Herriko Etxe maldara jo nuen, Joanak han igurikatuko ninduela esperoan. Gazta, ardi larru, iledi eta bixkotx artean urratu nuen bidea, hirugarren adineko saldoak erdiz erdi moztuz, batzuen irainak jasanez:

      — Herritar hauek zeinen gaizki ikasiak diren, ez dute barkaturik marmartzen ere. Zer egin behar da euskaldun traputzarrokin? Dirua uzten diegu eta eskerrik ez dute!

      Madarikatze hitzak hegaldarazteko gogoa pizten zitzaidan. Baina isilik eta temati nindoan, egoeraz hausnarrean, Maddiren amaren pertsonaiaz pentsaketan eta inkestaren balizko nondik norakoak mentalki marrazten. Herriko Etxeko plaza autoz mukuru zegoen eta Joanarena begiz bilatu nuen. Debaldetan. Itxaroteko prestatu nintzen, hurbileko okindegian gateau basque puska bat erosi ondoren.

      Turismo bulegoaren hegoaldeko hormari berme nengoen, Joanaren 4x4 garbitu berria aparkatzen begietsi nuelarik. Zutitu eta autoaren aldamenera lehiatu nintzen. Gidariaren leihoan tokatu nion eta andregaiaren aurpegi distiratsuak irribarre are urrezkoagoa eskaini zidan. Erraiak sumendi neuzkan, beso-zangoak dindilaz, izpiritua airean eta bihotza jauzika, larrazkeneko oihanetan orein eta orkatz desbideratuen moduan. Kotxetik jalgi zenean mirakulua egiaztatu zitzaidan, ez nintzen bakarrik, nahiz eta ez nekien oraindik ikerketa hau nirekin eramatea onartuko zuen ala ez. Briu-brau ihardetsiko zidala, ez neukan duda izpirik.

      Bat-batean hor neukan, zutik, irriz, irudiz zoriontsu, Joana Garralda, maite nuen emakumea. Ileak zuri zituen, antzinako gorputz liraina tapalakatzen zihoakion, urte oroz zentimetro batez laburtzen bailitzan. Gerriondoak mardul zeuzkan, bularrak eroriak eta matelak, halaber, flako. Adinak markatzen gintuen guztiak, nire gorputzaren bilakaera propioa ikusten ez nuen arren. Amodioa ez ote zen itsua? Ez ote zihoan itxura fisikoez harago? Ez ote zen egoera zen bezala onartzeko bidea? Galderak ahitu zitzaizkidan, Garaziko herri bedeinkatuaren erdi-muinean, Joanaren ezpainak nireen gainean astun nabaritu nituenean.

      — Etorri zara?

      — Bai, deitzen nauzu eta etortzen naiz. Hain arraroa al da?

      — Ez, batere. Mila esker. Maite zaitut...

      — Ez zaitez erromantikoa jarri, ez dut horren beharrik —erran zuen Joanak begi luzeekin beha zegokion gizontto bat kokotsaz seinalatuz—. Hemen nago. Kontatuko didazu?

      Maddi aipatu nion. Desagertua zela edo, behintzat, bere amak hilabete hauetan ez zuela haren berririk. Pasaiako soldadu batekin eskapatu eta ezkondu zela zazpi-zortzi urte lehenago. Eskuan neukan Maddiren ezteietako argazkia hartu zidan bortizki:

      — Hau da?

      — Bai, Maddi da, zoriontsua eta aldi berean zoritxarrekoa. Baigorrira joateko zure autoaren beharra badut, non ez zaren zu ere enekin etortzen, duela hogeita hamar urte Zuberoako gasoduktuaren afera elkarrekin argitu genuenean bezala!

      — Erratzün ere norbait behar da.

      Arrazoia zuen. Baratzeaz eta etxezain egokiena zitekeen Txumi zakur gosetiaz arduratzekoa zen.

      — Har ezazu ene 4x4a, baina kasu bide horietan eta ez ahantz Dora eta Mangoren ezteietara gonbidatuak garela, Lasturrera, hiru egun barne. Aiduru egongo natzaizu zure Baionako apartamentuan.

      — Kartoiez mukuru dago.

      — Badakit.

      Ez zuen hitzik erantsi. Garaziko geltokira zuzendu zen, mendiko beribileko giltzak ene ahurrean pausatu baiko. Nahi baldin bazuen, gero, Baionatik Atharratzerako 811 autobusean sartzen ahal zen, Erratzüraino oinez itzultzeko. Bi euro soilen trukean.

      Ez nekien nondik has. Baina berriz ere bakarrik nintzen, dagoeneko on the road, egundainoko inguma zohituen gibeletik.

IV

Maddiren ama Garazi edo Baigorri kantonamendukoa zitekeen. Mintzaeratik ageri zen. Ze detektibe klase nintzen horretaz ez jabetzeko lehen ziztan berean? Arrazoia zuten ene ikertzaile bidea ez zela batere nobela beltzaren ereduei eratxikitzen ziotenek. Denen gustuko, inkesta eramaile zarpaila nintzen. Alabaina, emazte xifritu eta zaintsu hari ez nion deus galdatu bere biografiari buruz. Ez nintzen segur ere erantzungo zidan ala ez, hain zen trinkoa, muturtua, zekena eta irudiz gaiztoa. Lehen begiradatik beretik ageri zuen ez ninduela maite, ene zerbitzuen kontratatzera behartua zela, besterik ezean. Ez baitzuen poliziaren atzaparretara erori nahi. Eta gainera, argamasak ene telefono erosoa zirtzikatu zidan... Jes!

      Kontzientzia ez zuela trankil ondorioztatu nuen, Joana Garralda Garaziko geltokira zihoala zehaztu bitartean. Emaztegaia ederra zen, aitzinetik bezain gibeletik, halako desira xirrizta bat pizten zidala ezin uka: ipurdi oparoa zuen, zango leun luzeak eta sorbalda erakargarria. Gristen zihoazkion ileetan ausatzen bezala zen arrastiri apaleko haize hegoa. Gailurretako elur estalduren usain hotza zekarren bortuetan behera buhatzen zuen aireak. Joana desagertu zenean, ene afera hitsera itzuli nintzen, eskuetan neuzkan autoko giltzekin jostatzeari ekiten niola: kliki eta klaka...

      Urteko lehen Santiagorako beilariak herrian sartzen jarraitu nituen. Izuratik edo Larzabaletik etortzen ziren, aterki lodiez gerizatuak eta bizkarrean zaku astunak zeramatzatela. Donejakue karrikatik jaisten ziren, lerroan, buruak apal eta oinak sutan. Gaueko aterpea hartzeko harrera lekuetara hurbiltzen zirenak eskuko hatzekin zenbatu zitezkeen oraindik. Udaberria piztuko zenean, txori eroen moduan biderkatuko ziren, bisitarien uhinetan urtzeraino. Gutiziatsu begiratu nien, nomada izpiritua nuelako nik ere neurri batean, horrela bizi izan bainintzen, duela gutxi Joana Garraldak Atharratze gainean erosi Erratzü baserrira errotzera joatea erabaki arte.

      Eguzki arraioak gorritzen zihoazen. Garaziko etxe aberatsen atarietako harri zizelkatu karminak distirarazten zituzten. Postal bat neukan begi bistan, baina ez nuen miresle plantan egoteko astirik. Joanaren 4x4ra zuzendu nintzen. Eskakizun praktiko zerrenda batek inarrosi zidan garuna: “Non eginen dut lo gaur?”, “ez al dut hoteleko gela bat erreserbatu behar?”, “gaua kanpoan pasatzeko adinean ote naiz?”... Bostak pasatuxeak ziren eta, menturaz, beranduago ere erabakitzeko astia ukanen nukeen.

      Baigorriko bidean, Iparla mendilerroaren handitasunak gatibatzen zidan soa. Irulegirako juntan gelditu nintzen, naturaren eta paisaiaren ikusgarriaz gozatzeko. Anartean, Pantxoa Hiribarneren izenak izpiritua kilikatu zidan. Maddiren amak ireki pista bat zen. Xehetasun gehiagorik ez zeukan. Eta ez nion ahotik zizare kordelik tiratu. Profesionaltasunaren zentzu izpirik ez nuelako. Baigorriko pilota plazaren aurreko aparkalekuan utzi nuen beribila. Aldameneko ostatura ernatu nintzen, kafea eska eta galdezka:

      — Pantxoa Hiribarne ene eskolako lagun ohiaren bila nabil... ba al dakizu non bizi den?

      — Tori, euro bat eta erdi kafearentzat... zer nahi diozu?

      — Gaizkirik ez, lasai...

      — Ni mesfidatzen naiz “lasai, lasai” erranka hurbiltzen zaizkidan zure irudiko jende uherrez...

      Kafe kikara ezpainetara eraman nuen. Ez nekien nola segitu. Durduzatu nintzen. Gizon zapal horrek zer moldez epaitzen ninduen? Zergatik zen hain lakarra enekin? Dudaren leizea gainditu nuen, nigan konfiantza berriz hartuz eta kikara mahaian pausatuz, bigarrenez jo nuen eleen borrokara:

      — Behar dut absolutuki harekin solastatu... Baigorrin ohatzen omen da. Segur naiz ez dakiela gure lagun amankomun bat hil izan dela aberastasun guztiak eskolako adiskideen artean banatzeko erabakia notario aurrean izenpeturik!

      — Ostatu honetan dituen zorrak ordaintzen ahalko ditu orduan? Arrazoia duzu, berri ona da.

      — Ikusten?

      Jabaldu zen tabernaria. Irri maltzurra eskaini zidan. Barraren gibeleko ttotto gorakoi batean jarri zen eta norabideak erakutsi zizkidan behatza luzatuz:

      — Baigorriko eliza, badakizu non den? Ba haraino joaten zara, eta hor, Izpegiko errepidea hartzen duzu... Mitxelena auzora helduko zarenean, eskuin aldera, Mendixola etxea daukazu. Bertan bizi da xerkatzen duzuna.

      — Ez duzu anitz estimatzen ala tronpatzen naiz?

      — Buhame ondoetatik da. Ile hori eta belarri gingila laxokoa. Ez da gu bezalakoa. Mitxelena kartierrean errotzen ziren, lehen, herritarrek baztertzen zituzten agotak. Istorio zaharra da.

      — Agotak?

      Hitzaren entzuteak eta nire aldian ahoskatzeak barrunbeak inarrosi zizkidan. Ostalariak iraganean kokatzen zituen agotak baina bere mintzatzeko modutik ageri zen orainean ere hedatzen zirela haien adar izugarriak. Halako beldur aire bat sumatu nion gizonari. Mutu geratu nintzen. Sentimenduak aurpegiko keinuetatik irakurtzen nizkion. Beharbada, bera berdin agota zen, eta bestearen herraren azpian berarekikoa ehorzten zuen, askotan gertatzen den legez. Baina ez zen halakoa, belarri kuxkurrak zituelako, haizeek hantu ontzietako belen modukoak.

      Bezero batengana urrundu zen. Sud Ouest eskatu zion eguneko berriak ustiatzeko: Baionak Agenen eretzean doietatik galdu zuen errugbian, pilotan Gixandutek eraman zuen trinketeko buruz buruko partida Bixintxo Bilbaoren kontra, Macronen erretreten erreformaren salatzeko manifestazioetan jende gutxiago biltzen zen, mugimendua hatsantzen zihoalako marka, Txinatik mehatxatzen gintuen koronabirus lanjerosak etxeetara kantonatuko omen gintuen etorkizun hurbil batean, hala zioten, behintzat, izu dealerrak ziren jarraiko informazio kateetako aurkezleek. Bezero zohituak eskualdeko ebasketa, bortxaketa, genero bortizkeria aipamen laburretan galdu zuen begia, horiek baitira, funtsean, gehien interesatzen zaizkigun notiziak.

      Gaueko seiak ziren. Zerua ilun eta hodei beltzez zamatua zela iruditzen zitzaidan. Banuen astia Pantxoa Hiribarneren etxeraino joateko. Txokearen estrategia erabiliko nuen, abisatu gabe agertuko nintzaion eta, gertatuak gertatu, Maddiri buruzko zertzeladak biltzen saiatuko nintzen. Horrelako burutazioak neuzkan Joana Garraldaren 4x4 berdailera nindoan bitartean. Andregaiaren izena mentalki harilkatu eta ximixta baten erredura nabaritu nuen sabel hondoan: zer ari nintzen ni Baigorriko plazan maite nuen emaztekitik hain urrun, balizko agotez eta agian irentsiko ninduten mamuz setiatua?

Zur puska batean zizelkatu Mendixola etxearen izena irakurri nuen. Dudarik ez zegoen. Kotxea hil eta fatxada itxiari eta argia iraizten zitzaion leihoari so gelditu nintzaion. Norbait bazen. Xerkatzen nuena zena? Ageriko. Jaitsi eta bortara lehiatu nintzen. Atearen gorritasuna azpimarratzen zuen urrezko eguzki-lore idorra bazen. Jotzera ausartu baiko zalantzak oro baztertu nituen. Denboraren buruan, urrats herrestak hauteman nitzakeen hurbiltzen. Nagiak ziren, alferrak, aspertuak. Zakur baten zaunka ahula ere entzun nuen. Erasia erauntsi baterako prestatu nintzen.

      Baina ez zen ezer gertatu. Borta zabaldu zuena gizon konkor bat zen, oin puntetara begiratzen zuena hitz egiten zuen bitartean:

      — Nor zara zu?

      — Pantxoa Hiribarnerekin mintzatu nahiko nuke.

      — Ni naiz... zer nahi duzu?

      — Solastatu.

      — Uste duzu orduak direla jendeen bakea nahastera etortzeko?

      — Badakit berandu dela, baina ez zaitut gehiegi molestatuko.

      Salatu nion bere amaren arabera ongi ezagutzen zuen Maddi unibertsitateko kideaz galdekatzea xede nuela. Kopeta apaldu zuen.

      — Aitzina. Aspalditik ez dut ikusi. Bere ezteietara ere ez ninduen gonbidatu. Bordeleko gure ikasle egunak zoriontsuenak izan ziren guztiontzat.

      — Zer ikasten zenuten?

      — Maddiren amak ez dizu erran ala? Ba, biak Psikologian ginen, ez gintuzten kurtsoetan asko ikusten; lanean genbiltzan ikasketak ordaintzeko, ni ostatu batean, gauez zerbitzari, eta Maddi eskort-neska gisa. Ederra eta pulposa zen. Bistakoa zenez, den-denak zoratzen gintuen...

      — Zurekin ibiltzen zen?

      Ezezko keinua egin zuen. Etsitua zirudien. Hortz artean “hobeko zuen” marmarra zebilen. Lauzpabost bider errepikatu zidan perpausa. Azken aldian, belarri zulora.

      — Jar zaitez! Zerbait hartuko duzu?

      Edateko baino elekatzeko gutizia handiago neukan. Mahai apal batean xake joko bat ageri zen, bolizko piezekin. Telebista erraldoia bertan zegoen eta haren gibelean, liburuen zamaz lehertzear zeuden apalategiak. Filosofiako lanak, Pierre Bourdieuren La misère du monde lodikotea, San Antonio saileko nobela pornografikoak. Irakurle amorratuaren gustuen laburpena nekusan. Irri bat marraztu nuen, Pantxoa Hiribarnek huts egin ez zuena.

      — Gazteak baikinen ordu haietan!

      — Zer kontatzen ahal didazu Maddiri buruz... edozerk lagunduko ninduke...

      — Zergatik behar dituzu xehetasun horiek? Ez didazu oraino erran nor zaren... mesfidatzen naiz.

      — Amaia Ezpeldoi nauzu, detektibe rurala, desagertu berri omen den bere alaba bilatzea eskatu dit Maddiren amak.

      — Ordaindu zaitu?

      — Ez...

      Gezurrean ari nintzaion, papoko sakelan neukalako billete ubelez mukurutu gutuna.

      — Dirua maite du. Ez du moltsa nolanahika irekitzen.

      Algara larriaz zartatu zen. Ez nekien non gorde.

Whiski ttilika bat hustu zuen mahai gainean pausatuak zituen bi basoen hondora. Ez nintzen baitezpada egarri, baina gizonaren amainatzeko, eskaintza onartzea erabaki nuen. Parean jarri zitzaidan. Delikatuki zizelkaturiko godaleta arinki higitzen zuen behatz artean. Elea askatuko ote zitzaion? So egin nion begietara. Hizketara bultzatzeko bezala. Menturatu zen:

      — Maddi... norbait zen gure taldean. Neska zolia zen fisikoki, bazuen dagoeneko irudika ezina den edertasun handios bat. Miresten genuen eta aldi berean hartaz mesfidatzen ginen. Gizon-jalea baitzen funtsean, irri bat egiten zien eta handik gutxira Maddiren mihise artean aurkitzen ziren. Larrua jotzen zuten behin, eta bietan baldin bazen, seinale txarra zen gizon gaizoarentzat. Erran nahi zuen maitasun ustearen jokoan jostatzen zela neska, giza hauskin baten moduan abandonatzen zuelarik gero eta gizonak bere buruaz beste egiteko tentazio indartsua nabaritzen zuen bere baitan… Darkway izeneko harreman webgunea sortu zuenean Maialenekin, bizitzak norabide berria hartu zion: plazera sustatzeko materialak saltzen zituzten prezio apalean, plastikozko sexuak, atsegingileak, girgila kilikariak, baliabide numerikoz hornitu sexu-ibilbide proposamenak eta sadomaso ekitaldiak Bordeleko beren ikasle egoitza hertsian… Gonbidatuak etortzen zirenean, erridau beltz astunez estaltzen zituzten estudioko hormak, argi galbahetua pizten zuten giroa are erakargarriagoa egiteko… Maddi ikusten dut oraindik ere plazer-gela apailatzen, Maialenen ipurdi mazelak ferekatzen zituen bitartean… Eta erraten didazu desagertu dela? Ama burutik egina zuela errepikatzen zigun. Segur zara? Zer dira saltsa horiek? Maddik izpiritu baikorra zuen, beti aitzina, irria ezpainetan, sekula deus larririk gertatuko ez zitzaiola sinesten zuenetatik zen, tristura edo pena batek gatibatzen baldin bazuen vodka zurbil hartatik bi kluk eta adio minak, goibelak eta haserre puntuak. Horrelakoa zen gure Maddi, bere energiak eramaten gintuen…

      Isildu zenean iruditu zitzaidan negarrez lehertuko zela. Sudur korroka bat askatu zuen. Histura astuna nabari zitzaion bat-batean: edo ez zidan dena zen bezala kontatzen edo beraien gaztaroko furfuria axolagabeaz gogoratzeak urratzen zion garun aldea. Bi hipotesiak egiatzat eman nituen nirekiko.

      — Zergatik uste duzu ez zintuela bere ezteietara gonbidatu?

      — Aski urrunduak ginen ezkondu zenerako… Nik, Baigorrin, psikologo kabinete bat ireki nuen eta hemen errotzear nengoen. Duela lau urte uteroko minbiziak eraman zidan Elisarekin bizitzen hasia nintzen. Eta agian, Maddiren egunerokoan, ez zen gehiago lekurik enetzat. Guretzat erran nahi dut, Maialen ere hor baitzen, gurekin, salda orotako zalia hura ere, ulertzen duzu?

      — Bai, ulertzen dut. Talde bat zineten, hirukoa…

      — Bata bestearentzat bizi ginen eta berdin hiltzeko prest.

      Haserrea piztu zezakeen galdea egitera ausartu nintzen:

      — Hitzorduetara etortzen zitzaizkion gizonetatik bat esposatu zuen?

      — Ez dut uste. Soldadu bat zen… egiaz, ez dakit.

      Maddiren amak ere hala erran zidan: soldadu bat zen, Landetakoa, gero bere baserrian instalatu zena artogintza industrial sailean. Pantxoa Hiribarneren antzera, neurri batean, Maddi ere sustraitu zen, Akizeko ospitalean psikologo lanetan ari omen zela. Pantxoak zintzoa ematen zuen. Ez neukan basoak whiskiaz berriz bete zituen gizonaren hitzak zalantzan jartzeko arrazoi askorik. Lasai eta etsitu plantan erantzuten zidan, begiak heze eta mihia totel.

      — Zerbait gehitu nahiko zenidake?

      — Bai, jakizu, Maddi desagertu baldin bada, ez dela etxera itzultzeko. Bere anaiaz mesfidatzen zen. Alde horretatik zulatu beharko zenuke, anderea…

      — Ideia ona, notatzen dut... Eta non aurkituko dut Maialen?

      — Baztanen dago, denbora batez bederen Azpilkuetan zuen etxea eta yoga irakasle zen Elizondon. Ez zituen Medikuntza ikasketak bukatu. Indiara joan zen guru bizardun baten hatzetatik, zoratua, ashram batera, hango zuhurtzia xendretan trebatzera. Itzuli zelarik, Baigorritik pasatu zen.

      — Haren kontakturik baduzu?

      — Hauxe kopeta! Bila ezazu Interneten! Zergatik ordaintzen zaitu Maddiren amak, ordaintzen bazaitu? Lana besteek egiteko ala zuhaurk egiteko?

      Gizona berotzen zihoakidan. Whiski botila erdiraino hustua zuen, eleketa egon ginen oren luzean. Laster, gutxietsiko eta gaitzetsiko ninduen. Solasaldia bukatutzat eman nuen. Zutitu nintzen, sofan oraino jarria zegoenari bostekoa luzatuz. Besoa dilinda geratu zitzaidan. Pantxoa Hiribarnek ez zidan begiratu ere egin. Bizkarra eman nion eta agur bat ozenaraziz, etxetik atera nintzen. Borta zerratzera nindoala, Pantxoa atzetik nuela ohartu nintzen, hatsanka eta balantzaka.

      — Jakinean atxikiko nauzu? Zer edo zer atzematen duzunean, ez nazazula ahantz… hona ene zenbakia. Denbora bahitu didazu eta trukean zurearen puska bat gatibatuko dut. Zuzen den bezala…

Gaueko hamarrak ziren. Hiribarneren etxean minutuak ziztuan ahitu zitzaizkidan. Ez zuten gorputzik. Immaterialak zirela iruditzen zitzaidan, Joana Garraldaren 4x4an sartu nintzenean. Ninikak zerura altxatzean, ilargi erdia miretsi nuen eta aldamenean zeukan artizarraren zilarra. Haize hego airea usnatzen nuen, neguaren eta udaberriaren arteko leizearen ezinbesteko perfumea. Maite nuen andereari usain berdina lotzen nion, oroz bat haize, elur, euri eta argitasun bolada batena.

      Izpiritua huts, autoaren gibelaldera bihurtu nintzen eta lo egiteko toki egokia zitekeela iritzi nuen: zoko batean zegoen zakua, Everesteko pentoketan ere beroki atxikiko ninduena. Baina goseak hila nintzen. Izpegiko bidean nintzenez gero, gaineko jatetxeraino lehiatzea erabaki nuen, bertan zer edo zer klikatzeko. Baso ardo batez lagundurik? Ametsetan urtu nintzen, errepideko bihurguneak bata bestearen ondotik harilkatuz.

      Autoko musikagailuan Joanak entzuten zuen azken CDak gogapena ebatsi zidan: Itoiz taldearen lehen albuma zen, eta kontaktuari ekin nionean, eta euri zitalari esker… perpausa hauteman nuen, bihotza punpaka eta arima galdua, ilargi eta artizar artean. Soinuak ez ninduen gaztetzen. Joana ezagutu aitzineko melodia zen, errotik eta erotik gustatzen zitzaidana. Lau hamarkada iragan ziren, bizitza eraman nuen, dudaz hantua eta erabaki ulertezinez azpatua. Ezekiel nintzen ni neu ere, euri zitalari esker bizi nintzelako. Motorraren zurrungak baizik hausten ez zuen isiltasunean xuxurlatzeari ekin nion:

            Eremuko dunen atzetik dabil

            Zulo urdin guztiak miatu ezinik

            Eta euri zitalari esker bizi da...

      Neure burua klosko batera erortzen irudikatu nuen. Hari single bat ez ote nintzen? Hamazazpi urte nituen Itoiz, lehen aldiz, Aiherrako trinketeko taula gain batean entzun eta ikusi nuenean Ezekielen prophezia lau haizetara eskaintzen. Banekien, gaurkoan, seinale txarra zela nostalgia eta, gainera, inongo euskal hiztegitan azaltzen ez zen “klosko” hitza erabiltzen nuen. Etxeko eta haurtzaroko elea zen. Aitak baliatzen zuen baserri zolako errekan hondorik ez zuen zulo baten izendatzeko: ez genuen hara hurbiltzeko eskubiderik eta kontatzen zigun idi-pareak bezain zamari zainartak bertara lerratu eta ur zurrunbiloak irensten zituela: mingotsaren merkromina zaurietan hedatzeko mendea egokitu zitzaidan...

      Jada, historia linguistikoaren zakarrontzietan mutxitzen ari ziren hitzez eta aditzez osatzen zen ene mintzaira. Apezek eta kleriko berriek ez zuten euskaldun arrunten hiztegia biziki maite. Ez zen euskara jantzia, biluzia baizik, biluztua segurago. Aitak, semeak eta anaiak goresten zituen jendartearen sasietan uhertzen zihoan Joana Garraldarekiko nire amodioaren sintaxia bera. Zer erran gehiago? Bai, gutiz gehienak feministak ginela, baina hasta cierto punto: borroka aldarrikatzen genuen, nahiz eta gizonak zoratzeko, gauetan, ohe ertzetan, joko sexualetan aritzeko, jantzi erromantikoak eta Satisfyer tresna kitzikagarriak eskura geneuzkan. Eremuko dunak urdin itxuratu nituen, izarrek takatzen zuten ortzi zelestiarra begiestean. Bihotzaren kloskoan, negargura ezti bat sentitu nuen. Jauzi egin nezakeen kantuko Ezekiel haren antzera:

            Ikusi zituen gurpil sutsuak

            Arranotu zaizkio, amoratu

            Eta bazter batean aurkitzen da...

      ...Eta lehertuko nintzen, eleek nortasunak eta definizioak galtzen dituzten tupinen minean, maitasunak errentagarria izatea eskatzen zuen ez-gunean, kristalezko eta beirazko paldo zorrotzek lardaskatua. Abestia bukatu zen eta, bitxiki, ustezko ene bizitza normalera bueltatu nintzen. Maddiren atzetik nenbilen. Pantxoa Hiribarne solastatu berri nuen. Itoiz saldoaren pieza mitikoak nire baitan sorturiko nahasmenduak ezabatu nituen berehala. Hala ere, ez nintzen afera honen zulo urdin guztiak miatu ezinik egongo.

      Handik gutxira, zehar bateko ipularrean gelditu nuen autoa, artzain etxola erdi markestu baten aldamenean. Goseak eta Izpegiko bentan asetzeko ametsak abandonatu nituen. Gauak distirarazten zuen negu bukaerako zeruari begiz loturik geratu nintzen luzaz, izarren eta lurraren inguruan, beilari bezala, biribilketan susmatzen nituen planeten trenpuak eta mineraltasunak gutiziatuz. Behiala, aitak mehatxatzen gintuen kloskoan amiltzeko nire beldurra ezeztatzeko, aurora borealak, piltzar orlegi, sutzen irudika nitzakeen Baigorriko gailurretan, Izpegitik Buztanzelairako buztinezko gandor gorritsuetan.

      Non zegoen Maddi?

      Zertan nenbilen ni?

      Loak ez zidan azken galdera baten formulatzeko betarik utzi. Uste nuen lurra bere ardatzean higitzen deneko zarata elkorra eta metalikoa aditzen nuela, mila urteetako sehaska-kanta, izaki belaunaldiak atseden hartzen laguntzen zituena. Kate horren begi bat baizik ez nintzen, gurpil sutsu soila.

Ametsik gabeko atsedenak eraman ninduen eta argi zirrintan iratzarri nintzenean oihal arin zuri batek troxatzen zituen Izpegiko bazterrak. Joana Garraldaren 4x4 berdea ez nuen ikusten. Zirraragarria zen, gauzak eta inguruak zehatzezinak ziren, kotoizko mundu batean bezala nirauen, bezperan egin, pentsatu eta hitz egin nuenaz oroitzen ez nintzela. Banuen entzutea lainoa zurbil eta trinko zenean, hilak eleketa hautematen zirela. Hala zitekeen, erdi lotatik adi nengoela, harlauzez osatu sukalde zola bere urrats herrestaz karrakatuz eta eztul idorka zetorkidan ama zenaren ahotsa ezagutu nuelako. Ez nintzen nitaz sobera harro:

      — Galdua nuxu...

      — Lagun ezan Maddiren ama gaixo hura... ez denat besterik galdetzen. Eta hitaz axola hadi, trastu bat ematen dun. Noiz moztuko ditun bilo lakar horiek?

      — Ama!

      — Utz nazan orain. Bakea emadan...

      — Ama!

      Ahotsa desagertu zen eta patarrean gora zetorren auto baten burrunba aditu nuen. Amak ez ninduen biziki maite bizirik zenean, are gutxiago hil ondoan. Hodei gotor goizetan konturatzen nintzen zein debalde zen enetako amaren maitasunaren eske bihurdikatzea lurra zula ez zezakeen zizare malats baten antzera. Ximixta baten moduan zeharkatu ninduen pentsuak: nire barne-min horren berri ez nion sekula eman Joana Garraldari. Hark maite ninduelako ote? Ez nuelako haren baitan dudarik sortu nahi? Ordezko haurra nintzen, ama baten dolorea jabaltzen nehoiz jakin ez zuena. Ez nekien erraten mateletan behera zetorkidan ur tanta, malkoa ala lainotik iradoki xorta likido bat zen. Beso aitzina zimikatu nuen, erabat esnatua nintzela frogatzeko.

      Lasto, iratze eta ardi usain artean gau betea pasatu nuela nioen nirekiko kotxera igotzean. Neandertal perfumea neraman larruari josirik. Laket zitzaidan. Hargatik, Azpilkuetan edo, bisitatzekoa nuen Maialenen aitzinean agertzeko, nonbait dutxatu beharko nukeen. Gosaldu ere bai. Muga iragan nuen, bidea nondik zebilen doi-doia asmatuz. Bihurgunez bihurgune, errepidearen uherrak askotan hatsa gatibatzen zidala, jaitsi nintzen Erratzu herriraino. Hemen lainoa arinagoa zen. Laxoa plaza ohian utzi nuen beribila eta eskuinean zetzan iturriko ur hotzarekin garbitu nuen begitartea. Zakur zaunka oihartzunek hantzen zuten herriaren gorputz akitua. Joanaren atorra karratua jantzi nuen, orraztatu nintzen behatzekin, arrunki, Zubi Punta ostatura zuzendu eta bertan gosaltzeko. Zabalik zen, suertez. Lertxundiren Oi Zuberoa hautematen nuen, kantaren samurtasun malenkoniatsuak barne ilunaren lakarra gozatzen zuela.

      Zerbitzaria hurreratu zitzaidanean, hunkidura larriak urratzen ninduen parez pare. Herioaren eta bizitzaren frontera immateriala trebesatu nuela banekien, nolabait nire bizi-ahalmena salbatu, amesgaiztotik errealitate hutsalerako punpa egiteko gai izanez, lainoaren trinkotasunaren atzamarretatik ihesean. Berriz ere zirrara uhin batek eraman ninduen, Erratzutik, Joana Garraldak eta biok, laster batean, partekatuko genuen Atharratze gaineko Erratzü baserriaren magalera. Han, biok zoriontsu egongo ginen, bakoitzak bere xokoa edukiko zuela, ezkaratzean, sukaldean eta ohe malguetan bilduko ginela gainerakoan, amodioa egiteko.

      — Kafe bikoitza hartuko dut...

      — Eta ogi xerrak, gurinarekin? Gerezi konfitura ere badugu nahi baduzu...

      — Otso grisa bezain gose nago. Ekarri duzun guztia. Konponduko naiz. Ez kezkatu.

      Mutiko xarmanta urrundu zenean, papo aldea harrotu nuen mugikor kiskilaren bila. Baina autoan ahantzia nuen eta falanga handiegia, gosariari uko egiteko. Banuen denbora apur bat. Benito Lertxundiren boza zen egokiena, azkorri lainotsu batez Baztango atea zitekeen Erratzun entzuteko: etxean sentitu nintzen, etxea non nuen hain argi ez neukan arren. Euskal Herrian bertan apatrida ez ote nintzen egin nion galde bukatzear zegoen Oi Zuberoa kantaren oiharrari. Neurri batean maite nuen, haurrideen artean ere, arrotz eta atzerritar gisa kontsideratua izatea. Orbaizetako arma olaren piano soinua dildilkatu zenean, zerbitzaria etorri zitzaidan eskuak janari gozoz mukuru:

      — On dagizula!

      — Milesker... bidenabar, paper eta arkatz bana bazenituzke eni prestatzeko?

      — Baiki.

      Kafe ketsuz arradatu kikara ezpainetara eman nuenean, ikara hormatua sumatu nuen bizkarrezurrean behera. Piztu nintzen, behialako lainoaren masa informaletik jalgi, humanizatu, jendetu. Harreman mutuen magma inarrosten nenbilen, kikararen hegietan, alta ez nion sukrerik bota, koilara ozenarazi bitartean. Tabernaren ilunpean, ardi saldo bat sartzen zela zirudien, dena marraka, jauzi eta eromen. Eta basoilarrak kantatzen zuen Iratiko basoan... Imajinazioaren indarra zein azkarra zen ari nintzen marmarraz, tabernaria papera eskuan etorri zitzaidanean:

      — Orizu...

Ogi xerrak gurineztatu eta ahoratzen nituen artean, bide bazterreko behiaren antzera hausnarrean nenbilen. Oinak lurrean neuzkan, Lertxundiren ahotsak eta melodiek airea biribilka bulkatzen zutela. Laino zuri, ama zendu eta euri zitaletatik askatua bezala nintzen bat-batean. Maddiren amak eman xehetasunak zutabe batean izkiriatu nituen, Pantxoa Hiribarneren ahotik entzunak beste batean eta hirugarrenean nire burutazioen ondorioak etzaten nindoan. Gauza askorik ez nekiela aitortzekoa nuen. Hala ere, tematzekoa nintzela nioen, Maddiren amak luzatu diruz hanturiko gutuna ahurraz ferekatzen nuela. Lizunkeria ahalketsuaren urmaeletan itotzen ari nintzen, kopeta apal eta ogi puskak goloski irentsiz.

      Barraren atzetik zerbitzariak “dena ongi?” zihoakidanez galdatu zidan. Ohartua zen orroaz bazebilela ene kasko zokoko galerna, Australiako bush zabalak ikaztu zituen sutearen antzeko buhakoa, baina ez nion deus erraten ahal. Apoa bezain itsusi eta satorra bezain mutu egotekoa nintzen:

      — Bai, dena ongi...

      — Kafe gehiago nahi duzu?

      — Zergatik ez?

      Makinaren xirri-xarra elkorra zehaztu nuen. Edari beltza ekarri zidan, hilketa bat. Kontuarraren gibelera joan zen eta musika aldatzeko imintzioa egin zuenean aulkitik altxatu nintzen:

      — Ez, otoi, utzi Lertxundi, goiz lainotsu honetan erraietaraino hunkitzen nau disko zahar horrek, aldi berean gaztetzen nauelako eta hain maite dudan lur honetan ehorzten...

      — Ez zait hagitz gustatzen bezeroak poetiko jartzen zaizkidanean, erran nahi duelako zerbaitetan huts egin dudala.

      Irri gordinez lehertu zen. Banekien Erramun Martikorena ematen bazuen, ahotsek eta soinuek nigan eragin berdina edukiko zutela. Elokadiko Mendian edo Irrintzina adituko banitu, negar hegian egongo nintzen denbora labur barne. Inparablea zen.

      Zorrak ordaintzeko zutitu nintzen. Nire ikerketa berria argitzen zuen papera plegatu eta sakelan sakatu nuen.

      — Barkatu, baina ez zenuke ezagutuko, hasartean, Maialen izeneko yoga irakasle bat, hemen, Baztanen?

      — Maialen Barrenetxea?

      — Bai... preseski.

      — Elizondon aurkituko duzu, Xalbador karrikako bere yoga gelan.

      Ez nuen beste beharrik. Burbutzika atera nintzen Zubi Puntatik.

      Laino zurizko lurraren buxkandoa urtzen ari zen.

V

Urrunean entzun zuen oihuaren oihartzuna zeukan oraindik buru zokoan dantzan. Sangratzen zuten emazte baten orroa zen. Edo zakurrek zirtzikatzen zuten orkatz batena. Dudarik ez. Hiru koloredun kotxe horretan zerraturik, ez zekien nora zeramaten aitzineko eserlekuetan zapal zeuden bi gizonkoteek. Elkarrizketa apalean zirauten. Ez zuen ezer ulertzen. Baina gorputza odoletan irudika zezakeen, dolorez plegatua eta kolpe arrotzen meneko. Etxe zatar hartan preso atxikitzen zutenak bide ziren. Ihes egiten saiatu zen baina ez zuen lortu, harrapatu zuten, zakurrekin eta beren polizia-mutil pribatuekin. Eskapurik ez baitzeukan.

      Amesgaiztoa baino izan ez zela sinestera heldu zen. Alta begiak zabalik zituen eta gorputzean sentitzen zuen mina erreala zen. Jantzi zirtzilak zeramatzan, oin bateko oskia galdu zuen lasterka ibili zen unean, urrin zizkolatsua zerion: solasean zebiltzan gizon armatuek nola jasaten ahal zuten pertsona zikin horren presentzia? Paperak eskatu zizkiotenean, presentatzeko deus ez zeukan bistan dena, eta bere izenik ere ez zekiela salatu zienean, astotzeko plantatzen egon ziren. Batek pistola atera zuen eta besteak tuñakoka erabili zuen, piltzarra bailitzan.

      Hotsik ez zitzaion jalgitzen zintzurraren hondotik. Bazen hainbeste urte ez zela inorekin mintzatu. Etxeko kaiola hartara janaria ekartzen zionak ere ez zion sekula hitzik erraten. Eskua luzatu eta kito. Hasieran izkinarik gabeko gela batean zeukaten, azantzik gabe eta plastikozko arropaz apaindua, ez zezan gehiago bere gorputzarekiko hunkimenik eduki. Astiro, sentsazio bizigarriaz desjabetu zuten, hunkimena beste, entzumena, ikusmena eta gustua ere murrizteko asmoz, nahiz eta beranduago tauleta bat zilegitu zioten, ganbera itsu hartan film amerikarrak buklean ikus zitzan. Dolorezko oihuez aparte, mintzamen arrunta galdua zuen eta bidean atxilotu zuten polizien parean mutu geratu zen.

      Eguna eta gaua ez zituen bereizten. Eta arras erotuko zen ez baldin bazuen memoria landu, Bibliako Etorkiaren liburuko lehen zazpi orrialdeak goiz oroz oroituz eta mentalki errepikatuz. Yahvek mundua nola eraiki zuen marmartzen zukeen, ahapez eta xeheki, aditz bakoitzari bere iharduki indarra emanez. Adamen saihets hezurretik Eba zelan moldatu zuen ere irudikatzen zuen, baratze hartako abere eta landare guztien artetik. Lokatzetik lokatza. Haragitik haragia. Zazpi orrialde, zazpi egunetan, zazpi urtez. Bere buruari zegokion guztia, ordea, ahantzia zuen eta edonork, nahieran, bizipen berriak txertatzen ahalko zituen bere garunaren lur hutsean.

      Mamu bat bailitzan aurtiki zuten beren autoaren hondora. Sirenak airean, ziztuan bazebiltzan, nora ez jakin. Baina bazihoazen. Lainoaren menpetik atera zenez geroztik begiak ari zitzaizkion egunaren argitasun grisari ohitzen. Inguruaren berdetasun iluna haztatzen zuen soaz, kasik trenputxartzeraino. Ez zuen zerurik ikusten, bazenez ere. Gizonetako batek noizbehinka begiratzen zion, pistola gainean ahurra mantenduz. Piztia ote zen? Hainbeste denbora ez zuela gizaki batekiko harremanik ukan. Ustez bederen. Sentsazio bitxiak ernatzen zitzaizkiolako noiztenka. Anartean, ahuspez bezala, berekiko errezitatzeari ekin zion: “Hastean, Jainkoak zerua eta lurra kreatu zituen. Lurra nahas-mahas hutsa zen: leize uren gainean zebilen. Eta Jainkoak erran zuen: «Izan bedi argia». Eta izan zen argia. Ikusi zuen Jainkoak argia ona zela”.

      On egin zion pasarte horren pentsatzeak, letraz letra asmatzeak, kontzebitzeak. Argia hedatu zitzaion kasko zokoan, zelulen arrakaletan, amets ahalmenaren zirrikituetan, eleen erranahi ubelduen arteketan. Irri egin eta bere begitartea ikusi zuen atzikusgailuan. Izutu zen irudi zarpaila begietsi zuenean. Nor zen? Nolakoa zen? Zer zen bere bizia Etxeko gela itsu hartan sartu aurrean? Eskuz gorde zituen begiak, zekusana ez haztatzeko moduan. Garrasiaz lehertzeko gutizia nabaritzen zuen bere baitan, baina isilik geratu zen, zer gertatuko zitzaion aiduru.

      Haragia minbera zeukan. Gizonek autoaren barnera kolpeka bultzatu zutenean, akuilu baten zizta hartu zuen gorputzean, aspaldi zuelako nehork ez ziola larrua hunki, bortizki bazen ere. Edo bederen ez zen gogoratzen. Ikara latzez hautsi zen, dislokatu, eta zintzur zokoan orro erlatsa menperatu zuen. Ezezagunen eskuetan parpaila gisa erabilitako gauza bat zen dagoeneko. Besterik izan zena bere bizitza osoan? Non galdu zuen oroitzeko ahalmena? Noiz? Zergatik eta nork sartu zuen Etxea deitzen zen egoitza tepu hartan? Eskakizunez eskakizun zebilen jauzika, izpirituaren deboila gelditu ezinik.

      Konturatu zen letra urdinez idatziriko Polizia izena zekarren aterpe apal batera heldu zirela. Bost bloke ziren bata bestearen aldamenean. Sarrera gerizatzeko hegats aitzinatu bat zehaztu zuen. Gizonetan lodienak “zaude hor!” erran zion, eta soaz haren manua ulertua zuela konpreniarazten saiatu zen. Hitzak buruan lerrokatzen baldin bazitzaizkion ere, ahots sokak antzu eta erreak zituela konturatzen zen. Ezpainekin moldatzen zituen, baina isilak ziren, soinu gabekoak.

      Lau kide etorri ziren, behialako bien laguntzera. Piltzarrez beztitu barrikote astuna eraman zuten eta poliziategian burdinez itxiriko gela batera aurtiki. Guztien bistara zegoen. Begira zegozkion denak, sabana salbaian harrapatu mamu gaizkilea bailitzan.

      — Zer da hori?

      — Ez dakit... oihanaren mugetan aurkitu dute, noraezean, Basajauna izan liteke, ha, ha, ha, ha...

      — Uste duzu irri egitekorik badela?

      — Nortasuna azter iezaiozue!

      Taldeko gradatuenaren boza zen. Biribilean bildu ziren eta hor informazioak trukatu zituzten. Entzuten zuenaren arabera, duda handiak zeuzkaten. Atzeman zuten bitxikeriarekin zer-nolako harremana irun eztabaidan ari ziren: mediku bat behar zen, psikologo bat agian, gorren zeinuak ezagutzen zituen norbait, absolutuki jartzekoak ziren kontaktuan abere itxura zuen humano horrekin.

      — Arren, Dale, galdezka ezazu! Ekarri sospetxosoa...

      — Zure ordenetara!

Ogi zaku putzuka baten pare jalgi zuten bere kaiolatik. Burdin barra bati lotzen saiatu zen, baina gizonek bortizki bulkatu zuten, jarrarazi eta bertan iltzatu.

      — Dale Cooper naiz. Zure nortasunaren ezaugarriak ikertuko ditugu eta gero libre utziko zaitugu. Lehen galdera: nondik zentozen gure patruilak bildu zintuenean?

      — ....

      — Ez duzu erantzun nahi? Arrapostu ematera behartuko zaitugu. Zer gordetzen diguzu? Aurkituko dugu zer edo zer...

      — ...

      — Biluz zaitez... Konprenitzen nauzu?

      Baiezkoa eman zion, burua higituz. Ulertzen zuen, bistan dena, ulertzen zuela. Baina zintzurretik ez zitzaion soinu bakar bat ere atera. Mutua ez zen, eztarria zeukan sutan eta larrutua. Lotan zegoen batez norbaitek operatu zuela zirudion, ez zezakeela erabaki inguma zen ala ez. Zakur zanpatu begirada batekin so egiten zion papoan dindilaz zebilkion plakatxo batean Cooper izena idatzirik zekarren poliziari, bere ezintasun fisikoaren berri salatu nahian. Parekoak ez zuen ematen egoera zehazki ulertzen zuenik. Galderak errepikatu zizkion. Ihardespenen aiduru plantatu zen, grabagailu txiki batekin jolastuz eta “badut denbora” erantsiz.

      Jantziak banan-banan kendu zituen soinetik. Cooperren bulego aitzineko aulkian pausatzen zituen. Plegatu gabe eta meta salbai batean abandonatuz. Aldamenetik pasatzen zitzaizkionak irri zikinez lehertzen ziren, abere menderatua bailitzan, jendetasun izpirik ez bailuen. Aspaldian galdua zuen egia erran, baina, hala ere, pertsona gisa definitzen ahal zuen bere izaera. Larrura hurbiltzen ari zenean, izuaren pilpirak sentitzen zituen poroetan. Mendeak ziren ez zuela bere larrua zinez atzamarkatu, Etxe hartan dutxatzen zutenean, hamabostean behin, distantzia zaintzen zuten, ez zioten uzten eskuekin bere gorputza palpatzera ere.

      Haragiz eta hezurrez osatu masa informal hori gorputz deitu ote zezakeen? Iruzkin mentalak harilkatzen zituen: “Zer da hau? Eskuekin ezin dut, ez, ezin dut... Nor naiz? Zein dira nire izen-abizenak? Ez dut paperik ere... noizez geroztik? Urteak, Etxe hartan preso nindukatela... ihes egin ez banu... atzetik bila ditudala segur... segur... lagundu nazazu, lagundu nazazue!”. Baina bere laguntza deia ez zuen nehork entzuten, oihu mutua zelako, marraska adiezina, garrasi lantzinantea. Larru has zetzan dagoeneko. Inguruan, poliziak, Dale Cooper buru, beha zegozkion, harrituak: zer da hori?

      Nehor ez zen mugitu. Sudur zuloak tapatu zituzten. Antrax epidemiaren garaian bezala apainduriko lau izaki sartu ziren bulegoko bortatik. Arropa zuriak zituzten soinean, maskara hermetikoak muturrean eta bizkarrean oxigenoz bete aluminiozko botila pare bat. 1969ko uztailaren 21ean ilargian, Lasaitasunaren Itsasoan, jauzika zebiltzan Aldrin eta Armstrong ziruditen. Komunikatzeko baliatzen zituzten talkien txiki-txakak hautematen zituen aulkiaren gibelean biluzik zegoenak:

      — Eraman ezazue... Ez dugu deus erdietsiko egur puska bezain malgor eta mutu den gizaki honengandik. Ez ahantz arropak. Plastikozko poltsetan entzerratu eta azterketara... aire... aire...

      — Ederki.

      Astronauta antzeko haietatiko baten ahotsa aditu zen. Dale Cooper zeritzanaren eskuak txaloka ikusi zituen, handizki gerizaturik kanpora bultzatzen zuten pertsona izengabeek. Ez zitekeen mintza, baina burumuina bizi-bizirik zebilkion, ebazpenak egin zitzakeen, oharrak eta hausnarrak lerrokatuz. Berriz ere zalantza astun batek gatibatu zuen. Ez baitzekien nora zihoan. Hiriko kolorez hornitu kamioi medikalizatu batean sartu zuten, taser antzeko makila elektrikoei eraginez. Anbulantzian, dolorez toles zebilen, zizare baten pare, plastikoz estali ohean etzanik.

      Sirena hotsek karrikak inarrosten zituzten. Aditzen zituen. Adimen zoharra zeukalako. Etxean preso bezala zegoenean, den mendreneko azantzak izendatzeko gai zen. Hil ala biziko auzia, horrela aitzinetik iragartzen ahal zuen nor hurbiltzen ari zitzaion, bai eta zeldatik at garatzen ziren murmurioen edukiak zein ziren.

      — Zer ari dira —emazte boza zen— ezezagun horiek gure baserriaren inguruan barrandari?

      — Poliziari deituko diot.

      Gizon bat zen, ahapez. Asots bitxiak baziren gero, plater hautsiak, ate klaskariak, marmar elkorrak oraino. Handik laster, gelako atea zabaltzen zen eta orduan ohe kantoian kukubilkatu behar zuela bazekien, bestela arazoak ukanen zituelako. Kamioi medikalizatuan ere trankil egotera bortxatzen zuten aldamenean zituen bi erizainek. Jabaltzeko txertoa egin zioten. Masa pisu eta likido baten moduan lehertu zen, nahikunderik gabe, konortea galduz.

      Amets nahasi eta uherrak hantu zion kasko zokoa. Dale Cooper ikusten zuen, egurrezko enborra besoetan zeraman emazte adindu bat, sehaska kantak xuxurlatzen zizkiola iruditzen zitzaiola. Norbaitek eskuetan hartu zuen ume-ontzi heze eta odoltsua:

      — Laura Palmer?

      — Bai —erantzun zion, hatsa gatibatuz.

      — Etorri nirekin.

Amiantoz eta lur ustelez nahasi luizi baten erdian aurkitu zen, ur jauziaren muinean bailitzan, beherantz lerratzen eta lerratzen. Odol jarioak eramaten zuen, abiadura bizian, hondorik ez zuen putzuaren zolaren zolaraino. Noizbait geldituko ote zen bere eroriko etengabea? Lokietan dolore ziztagarria nabaritzen zuen, non zegoen? Amiltzen zihoan eta aldi berean min zuen. Zerk zion pentsatzeko ahalmena ezeztatzen? Berriz ere su kolpe bat, urrin latza eta erredurak begitartean.

      Kontzientzia pizten zitzaionean bozak hautematen zituen. Plastikozko tramankulu bat ezarri zioten ahoan: zergatik ote? Oihurik egin ez zezan ala? Mihia ez irensteko gisan? Atorra zuriz jantziak ziren, medikuak agian, mediku eroak, sendatzeko partez, mina areagotzen baizik ez ziotelako egiten. Odol uhin batek uhertu zion bista. Poro guztietatik isuri gorria zetorkion, odolusten ari bailitzan. Laster, itsaso bilakatuko zen bera ere. Kopeta hezurreko zauri zizkolatsu hori... belarriak zartatzear zeuzkala zirudion.

      — Laura Palmer?

      — Ez, ez naiz Laura Palmer... ez dakit nor naizen.

      — Errango dizugu guk, lasai, itxi begiak, tinka haginak...

      Inguruko gizonen ekinez zegoen ohe gainean luzaturik. Besoak eta zangoak uhalez lotuak zituen. Ez zen mugitzen ahal. Ez zioten uzten. Berriz ere itxura izugarriak, berriz ere dardarak, berriz ere zaratarik gabeko urrumak. Kolpeak, erredurak, ziztakoak. Hanka puntetan aitzinatzen zen odol urmael horretan, gerriraino sartzear, itotzear. Urrunean, ume garrasi bat entzun zuen, jasanezina, hemoglobinazko auhen lakarra. Une hartan, abere sakrifikatu deiadar bat ihes joan zitzaion. Lokietako erredurak areagotu zitzaizkion. Papoan trinko zetxikan egur puska aurtiki zuen, sufriarazten zuten zuriz apaindu gizonen aurka. Bateko baten garaipen keinuak begietsi zituen:

      — Erantzuten du, emaiozue oraino, emaiozue!

      — Volt gehiago?

      — Bai, maximoa...

      Sakona zen mediku nagusiarena egiten zuenaren karranka. Txantxarik ez. Uste zuen hor bertan hilko zela. Zazpi zirkuluetako infernuko suak oro batu zirela irudi zuen. Suntsituko zuten. Aurki, haragi meta ketsua eta idorra zatekeen, besterik ez. Zintzur aldean soka meharrak higitzen sentitu zituen. Gerra betean zegoen. Su olde azkar batek kontzientzia hondarra eraman zion, hilotz jadanik, hil kantak aditzen zituen, intsentsu usaina eliza hertsietan, herritarren doluminak garuneko pantaila beilegian, urrez zizelkaturiko izen-abizenekiko hilarria iragarri zuen:

      — Laura Palmer naiz...

      — Mintzo da! Bere izena eman du. Geldi, geldi, otoi!

      Ahoan jarritako plastikozko tresna beltza kendu zioten. Epileptiko baten moduan higitzen zen bitartean, zuriz jantzi gizonek fermuki atxikitzen zuten ohean etzanik. Erizain bat zehaztu zuen, pikura latza eskuetan, sorbalda mardora hurbiltzen. Bere ahotsa entzun zuen, piztia salbai batena, eeeeeezzzz luzeak gela berdea itotzear.

      — Laura Palmer naiz.

      — Markel, Dale Cooper komisarioa deitu ezazu; bere pazienteari hitz egiteko ahalmena itzuli zaio. Galdekatzen ahalko du...

      Ohe ibiltarian horma zurbilekiko gela batera eroan zuten. Leiho txiki batetik kanpoko argia zetorkion begietara. Negar zotinka zebilen, Etxetik ihes egin eta presondegi berri batean aurkitzen zen dagoeneko, lotua, gatibu, intziriz eta auhenez. Ganbera biluziko atearen ehun kate motak zerratzen hauteman zituen, klask, klask, klask...

Loaldi kimikotik iratzarri zenean, beso muturrean plastikozko zer bat ikusi zuen Laura Palmer izenarekin. Nor zen Laura Palmer? Nondik zetorren izen hori? Mamu urkatu orro bat askatu zuen. Zintzur sokak dardaraz nabaritu zituen berriz ere. Malkoak mateletan behera. Gorputz osoa minbera. Buru astuna pausatu zuen ohe zurbileko putzukaren gainean. Beso muturrari begira geratu zitzaion. Betazalak apaldu zituen, kontzentratzeko bezala: nahi zuen jakin nola deitzen zen eta memoria harrotzen ez baldin bazuen ez zitekeen sekula zepotik aterako.

      Nahi zuen bere burua salbatu.

      Etzan orduko zurrungari eman zitzaion. Sudur zolak inarrosten zituen eta aho sabaia lehor zeukan. Ez zekien errealitatea ala ametsa zen. Tren baten errota hotsak hauteman zituen, ume sortu berri baten lehen oihuak eta berehala odola soin guztian hedatzen, lur gainean, gela zurbil haren eremuan. Itoko zela uste zuen. Esnatu zen bat-batean, hatsanka, garunean garatzen zihoakion agerindeak hautsia. Jartzera zihoala, ateko sarrailak askatzen aditu zituen. Betaurreko bikoitz lodiekiko mediku bat sartu zen, bere laguntzaileez inguratua:

      — Nola doa goiz honetan, gure Laura Palmer?

      — Ez naiz Laura Palmer...

      — Komisarian, zure izena hala zela erran duzu...

      — Ez naiz Laura Palmer...

      Fermuki atxikitzen zuen. Tematzen zen. Ez bazen Laura Palmer, nor zen? Galderak eta misterioak bizirik zirauten. Erizain batek txerto bat egin zion, alimaleko orratza ipurdi mazelan landatuz aldi honetan. Konturatu zen orduan erdi biluzik zegoela, paperezko apaindura urdin arina zeraman, bizkarrean haritxo soil batez lotua. Hunkitzen zutenean, larrua sutan zeukan, doloretsu. Hainbeste urte iragan zituen Etxe hartan kontaktu humanorik gabe. Flash batzuek izpiritua urratzen zioten, baina ez zen deusez gogoratzen. Hitzik trukatu gabe zetzan, gela ilun haren abaroan, azken denboretan film eta telesail amerikarrak bata bestearen ondotik ikusteko tauleta bat zilegitzen ziotela. Pantailatik isuri irudiak eta elkarrizketak zeuzkan nahas-mahas buruan. Inkomunikazioaren aintzira. Ez zuen ezer bereizten ahal, egia eta gezurra biak uztarrian zebilzkiolako hondarrean.

      — Laura ez baldin bazara, nor zara?

      — Ez dakit, jauna, ez naiz oroitzen. Ez naiz Laura Palmer. Ez dakit nor naizen. Ez naiz Laura Palmer...

      Lelotzen ari zen. Murmuzika makina baten antzera errepikatzen zituen bi perpausak, harriduraren mugetan zeuden erizain eta medikuaren arreta deituz. Dawson arduradun nagusiak kopeta apaldu zuen. Pastilla pare baten irenstera behartu zuen:

      — Antsiolitikoak dira, psikotropoak, zure onerako. Oreka mentala berreskuratzen lagunduko zaituzte. Benzodiazepina molekula daukate oinarrian. Ikusiko duzu, hobeki sentituko zara, berehala...

      — Ez dut nahi... ongi nago... ez naiz Laura Palmer...

      Medikuak, erizain taldearen esku ukaldiaz baliatuz, ohe gainean zetzana immobilizatu zuen eta, ahoa bortxaz irekiz, mihi gainean pausatu zizkion pastilla urdinak. Irenstera bulkatu zuten. Ile horiekiko emakume batek urez bete kartoizko basoa luzatu zion. Edateaz beste erremediorik ez zeukan. Lasaitu zen, agudo, gorputzeko tentsio letalaz husten zela. Eureka Jobs izenaren azpian psikologo zereginaren agerpena zekarren andere panpoxak aulki bat hartu zuen, ohe kantoian plantatzeko:

      — Pausatuko zara, bakean utziko zaitugu, eta gero galdekatuko zaitut. Ez zaitezela arrangura, dena ongi pasatuko da. Zure bila etorriko dira, ez beldurtu, ez gara piztiak.

      — Ez naiz Laura....

      — Badakigu ez zarela...

      Ahots eztia isildu zen. Sehaska kanta baten irudikoa zen. Loak eraman zuen aski laster. Ametsik gabeko loak. Aspaldiko partez. Etxetik ihes joanez geroztik, adi zebilen, begiak itxi ezinik, izua sabelean. Segur aski Etxean ekai kimiko berak sakatzen zizkioten janarian, xehe-xehe. Bestela, noizbehinka argi ximixtek urratu kartzelaldi nekea ez zuen hain luzaz eta hain erraz jasango. Eskuak papora bildu zizkioten eta artatzaileek gelatik alde egin zuten, beraien artean marmarraz.

      Dawson medikuaren mugikorraren leihoa piztu zen. Mezu bat zetorkion hiriko polizia-egoitzatik. Komisarioari telefonatu zion: erhi puntetako hatzek ez zuten deus eman, oihan hegian bildurikoaren nortasuna galdera zetzan oraindik ere, ikertzen jarraitu behar omen zuten, eskualdeko fitxategiak arakatu baiko, nazio mailakoetara bihurtuz.

      — Ezer ez dakigu gure Laura Palmer gaizoaz!

      — Lasaigarrien menean ezarri dugu —erran zuen Dawsonek—, gaur arratsean galdekatzeko xedea daukagu. Eureka Jobs psikologoari zurekin harremanetan jartzeko gomendioa egingo diot...

      — Ederki!

Eureka Jobs andereak hogeita hamar urte baino ez zituen, baina bazen jada lau urte Arrosadiak izeneko ospitale psikiatriko honetan lanean ari zela. Bazuen denetatik ikusirik, gizakiaren izpirituak, maiz, bide ilunak urratzen zituelako argira itzuli aitzin. Emakume polita zen, papo-alde oparokoa, begi urdinekin mundua hitzik gabe ikertzen ahal zuen haietakoa. Lankideekin ongi konpontzen zen eta ordena mantentze arazoak agertzen zirenean, prest zitekeen laguntzeko, beti. Ospitale psikiatriko baten egunerokoa ez baitzen baitezpada isuri trankileko ibaia.

      Agendari behako bat bota zion. Ordulariari ere bai. Goiza nahiko libre zeukan, nagusiaren ardurapean, ehuneko ehunez, Laura Palmer izengoitiaz ezagutzen zuten pazienteaz axolatzeko. Besoak eta zangoak burdinez loturik ekarriko zioten, herrestari, murrungari. Kontsultako atea zabaldu baino lehen, bibliotekara zuzendu zen. Sigmunden Die Traumdeutung obra hartu zuen ahurretan: orrialdeak inguratu zituen, irakurri gabe, noraezean, tituluak begietsiz eta hitzak banaka zehaztuz, inspirazio bila bezala. Adi egon beharko zuen, zer edo zer gerta ere, atean egongo zirela ospitaleko zaindari indartsuak.

      — Bildotsa ez badoa otsoarengana, otsoa joango da bildotsarengana...

      Ez zen higitu. Liburua bildu zuen. Tok-tok arina hauteman zuen bulegoko atean eta urrats herrestariak berehala. Borta ireki zenean, masa informala agertu zitzaion, korridoretik zetorren argiz troxatua. Gorpuzkiak apal zetxikan burua. Paperezko jantzi uhargiek gorputz sufritua agerian uzten zioten. Erizain batek aulki batera bulkatu zuen.

      — Eureka naiz, zuretzat nago hemen, zure amets gaiztoen funtsa ikertzeko, besteak beste, bai eta galdu duzun oroitzapen ahalmen horren inarrosteko ere... atzo baino hobekiago irudi duzu... nigan fidatzen ahal zara. Kolaboratzen baldin baduzu ez dizugu minik egingo... alderantziz.

      — Ez dakit nor naizen...

      — Utz dezagun nortasunarena momentuko... erradazu, soilik, zertaz oroitzen zaren... hona etorri aurreko zure bizimoduaz adibidez... non bizi zinen?

      — Etxean nengoen. Ilunpean. Bakarrik. Ohea neukan. Mahai apala eta pixontzia gela kantoian, ohearen oinetan... Twin Peaks ikusten nuen tauleta zilar batean.

      — Baina ez zara Laura Palmer.

      — Ez, jada erran dizuet ez naizela Laura Palmer. Laura Palmer hil zen. Bere hiltzailea ez dute nehoiz aurkitu.

      — Mintzo zara... hauxe suertea! Zure arimaren logika ez da andeatua. Behintzat. Berri ona da hori, nahiz eta zure erreferentzia mentalak ez diren ohizkoak.

      Eureka Jobs isildu zen. Aurrean zuen haragi metari begiratu zion, aldi berean kezkatua eta zinez interesatua. Eskua telefonoaren gainean pausatu zuen. Solasaldia irrealtasun hutsean hantzen zihoakion, ametsaren eta amesgaiztoaren mugetan. Gizakiak, antza, preso iragan zuen denbora, izate misteriotsu batzuek, “haiek” zioen, burumuinaren okupatzeko telesail amerikarrak irensten uzten ziotela. Hiru egun eta lau gau pasatu zituen oihan batean, ihesean, oreina gidari. Ehiztariek oreina hil zuten eta, une hartan, emazte baten azken orroa hauteman zuen. Pentsamenduaren logikak gertakarien harilka nahasia gordetzen zuen. Ariadnaren soka muturra behatzetan zeukan, pilota ez zuen oraindik susmatzen, bere lana zatekeen... hari pilota mentalaren desegitea hain zuzen.

      — Zure balizko kartzelara itzultzen ahal gara?

      — Ez zen balizkoa, egiazkoa zen, sinetsidazu. Hasieran egunak kontatzen nituen, baina laster abandonatu nuen. Leihoak oihal beltzez tapatu zizkidaten eta janariak edozein ordutan ekartzen, denboraren sentsazioa gal nezan. Hala agitu zen...

      Ura galdatu zion. Hurrupa ozen baten ondotik, eleka jarraitu zuen: gosaritik lekora oren erdi baten buruan ekartzen zioten bazkaria, besoa ate arteka batetik luzatuz. Ordularirik ez zeukan. Hitz egiteko jaidura aski laster desagertu zitzaion, begiak tapatu zizkioten, eta bere gorputza ez zezakeen hunki fisikoki, plastikozko apainduraz jantzi zutelako. Erotzeko puntuan egon zela aitortzen zion Eureka Jobs andereari.

      — Baina iharduki nuen.

      — Nola?

      — Hasiera batean, Liburuko zatiak memorizatzen nituen.

      Lehen hitzak ahoskatu zituen, mekanikoki, eta ikara hotzak zeharkatu zuen Eureka Jobsen gorputza: “Jainkoak erran zuen: «Egin dezagun jendea; izan bedi gure iduriko, gure eiteko; menpera ditzala itsasoko arrainak, zeruko txoriak, abereak, ehiza guztiak eta lurrean herrestaka dabiltzan herrestari guztiak». Jainkoak, beraz, bere iduriko kreatu zuen jendea, Jainkoaren idurira kreatu zuen; ar eta eme kreatu zituen. Bedeinkatu zituen Jainkoak, erranez: «Egizue ume, ugaldu eta bete ezazue lurra eta izan haren nagusi; menpera itsasoko arrainak, zeruko txoriak eta lurrean herrestaka dabiltzan ehiza guztiak». Jainkoak erran zien: «Hara, zuei ematen dizkizuet lurrazalean diren landare hazidun guztiak eta fruitu-zuhaitz hazidun guztiak; horiek ukanen dituzue janari. Lurreko ehiza guztiei, zeruko txori eta lurrean herrestaka dabiltzan bizidun guztiei, berriz, belar hezea emanen diet janari». Eta hala izan zen. Eta egin zuen guztia biziki ona zela ikusi zuen Jainkoak. Arratsa izan, goiza izan: seigarren eguna”.

      Bat-batean errezitatzetik gelditu zen. Hatsa eskas bailuen. Eureka Jobsek hormatua zirudien. Begi bistan zeukanak hainbat urteko gatibutza pairatu zuen, argiki, zentzumen ezeztatuak, egunerokotasun burtzoratuak, nortasunaren suntsiketa sistematikoak. Nortsu zen aski ankerra horrelako tratamendu bat norbaiti jasanarazteko? Eurekak, noski, irakurri zituen horrelako berriak liburu eta egunkarietan, Irakeko edo Guantanamoko izengabeko bahiketa politiko zentroetan agitzen zirenak. Abu Ghraib izena murmuratu zuen. Mundu mailan zabaldu ziren argazkiak. Bestela errateko, bertan gertatzen zena tortura zen, tortura psikologikoa, CIAk mende erdia lehenago plantan emaniko Kubark metodoa, Ewen Cameron mediku kanadarraren esperientzia zientifikoetan oinarritua.

      Urrikiz begiratu zion. Genesiaren pasartea marmartu zuena kuzkurtzen ari zen. Arrautza zuria eta gorringoa kuskuan amiltzean bezala. Eureka Jobs etsitzen zihoan eta normalean ahoskatzen ez zuen perpausa atera zitzaion ezpain artetik:

      — Behar dena egingo dut zure ongizatea bermatzeko... ospitalean geratuko zara eta egun oroz elkartuko gara, hitz egiteko. Erremedio zehatzak emango dizkizut, zure egoera egonkortuko dute, orekatuko. Buruan daukazun nahaspuloa garbitzen lagunduko dizut. Zin degizut!

      — Etxera itzuli nahi dut, ez dakit zergatik ihes egin nuen, dena neukan han, aterpea, jana, telesail amerikarrak nahieran, den-dena...

      — Bai... non da aipatzen didazun etxe hori?

      — Ez dakit. Oihan baten erdian dela uste dut, lau egun eraman ditut zuhaitzen artetik jalgitzeko...

      — Gurekin egongo zara, etxea non duzun oroituko zaren arte!

      Eureka Jobsek telefonoa hartu zuen. Ahapez mintzo zen. Sekretu bat partekatzeko bezala. Baina logela hitza xuxurlatzen zuen, pastillak, antsietatea, lau aste... Laura Palmer deitzen zutenak ele hauek entzuten zituen, mundutik kanpo bailitzan. Bat-bateko soa mirail borobil batean iltzatu zitzaion. Begi zuloak sakondu zitzaizkion: ispiluan zekusana ez zuen ezagutzen, zer zen itsuskeria hori? Piztia baten itxura zeukan. Aurkaria martzilikatzeko prest. Medikuek arrazoi zuten, ikusten zuena Laura Palmer zitekeen, baina ez zen, ez horixe. Ez ote zion berak eman Dale Cooper poliziaburuari Laura Palmerren izena?

      Zergatik?

      Gerriraino sartzen ari zen gogoetaren putzu lohitsuan. Bi erizain indartsu hurbildu zitzaizkion. Besoetatik lotu zuten, Eureka Jobsen bulegotik atera eta horma zurbilekiko ganbera egokitura eramateko. Automata dislokatua zen. Bere irudiak izua piztu zion erraietan. Ihesaldi osoan, gizona zela sinestera heldu zen, emazte bat zen alta. Etxean zegoela, eskakizun horrek ez zuen muntarik. Emazte bat zela baimentzeak aspaldian nabari zuen barne-ahultasun sentimendua areagotu zion: menperatua izateko sortua zen eta kito. Salbatzeko ahalmenik gabe.

      Logelako borta klaskatu ziotenean, ahots goraz erran zuen:

      — Nor nintzen ni?

VI

Bazuen hiru hamarkada ez nintzela Elizondora itzuli. Azken aldian Mariano Izeta oraindik bizi zen eta herriak ez ziren gaur egun bezala, berrituak eta munto-muntoak. Anartean, Europar Batasunean sartua zen Baztan ere eta mugaren bi aldeetako euskaldunek azpi-multzo berean partekatzen zuten beren destinoa, goi-multzoak ez zirelarik hain abegikorrak. Baina hori beste istorio bat zen. Geopolitika eta biok ez genuen harreman onik irun, muga noiznahi zeharkatzen nuen arren, askotan ez nekien zein aldetan nengoen.

      Bozatera heltzen ari nintzen. Abiadura mendratu nuen eta Joana Garraldak bezperan prestatu zidan 4x4ak putar bat entzunarazi zuen. Bide hegian, emazte bat zebilen, zanpa-zanpa, bizkarra erdi konkor. Betaurreko biribilak sudur gainean. Pasatu nuenean, ohartu nintzen andere adindu hori ezagutzen nuela, ez baitezpada bekoz beko, baina behiala, Egunkaria-n, argazkitan ikusirik. Ez nuen huts egiten ahal, Bozatera zihoana, ziur nintzen, Begoña del Teso zen, gure zinema kritikari ospetsua. Denbora urrundu haietan, bere film iruzkin mamitsuak eta Ines Intxaustiren telebista kronikak irakurtzen nituen, Egunkaria ireki baiko. Gainerako berriak oro niretzat bigarren mailakoak ziren.

      Santxotenaren egur-tailu erakustokiaren parean gelditu nintzen. Emakumea hurbiltzen jarraitu nuen. Parez pare agitu ginenean, agurtu nuen arraiki:

      — Ez nauzu ezagutzen, Amaia Ezpeldoi naiz, detektibe rurala...

      — Badakit nor zaren —ihardetsi zidan Urkullu lehendakariak bezain zuhur. Isildu zen. Ausartu nintzen:

      — Gazteago nintzenean zure artikuluak leitzen nituen goloski. Gustatzen zitzaidan hitz bakoitzetik isurarazten zenuen hemoglobina jauzia eta, zu irakurri ondoan, ez nuen baitezpada zinemara joatearen beharrik!

      — Ha, ha, ha... ez dut hoberik inoiz entzun! Zu detektibea eta ni krimen odoltsuen maitalea. Elkarrekin ongi konponduko gara. Krimenak batzen gaitu, krimenak batzen gaituela...

      Irri zakarra askatu zuen eta besoa altxatuz Bozate herrigunera bihurtu zen. Bakarrik utzi ninduen, autoaren aldamenean, hausnarrean. Hala zen, krimena zen gure arteko lotura. Ene inkestetan hilotzak bekan baizik ez nituen aurkitzen. Alor horretan ezberdintzen nituen benetako krimena eta botere politikoek, sozialek edo familiarrek izate biluziei jasanarazten zizkieten krimen sinbolikoak. Bizirik uzten zintuzten, baina barnez, betirako suntsitua eta hila zinen. Bat-batean Pierre Bourdieu bezala mintzo nintzen, pentsa, Kataluniako Telebistako Crims sailaren Carles Porta aurkezlearen larruan nengoen bitartean.

      — Ha, ha, ha... ez dut hoberik inoiz entzun!

      Maite nituen Baztango paisaiak. Zuberoa bezala, euskaldunontzat, Arkadia bat gerizatzen zuten. Gogoan neukan, hemengo oihanetatik autoz ibiltzean, goroldioz estali arbolak bizirik zirela iruditzen zitzaidala. Mamuak eta mehatxuak ez ziren sekula urruti. Izpegitik edo Dantxarineatik muga pasatzera ernatzen nintzen. Euria edo elur arina zenean, dardarka, alabaina. Baina goiz hartan, eguzkia zebilen zeruan, aldizka gozo eta bortitz. Bide handian aurkitu nintzenean, banuen Maddiren bilakuntzaz gogoetatzeko eta Maialen Barrenetxea anderearekin nola ekingo nuen apailatzeko denbora.

      Banekien non ari zen lanean. Yoga irakaslea zela errana zidan Pantxoa Hiribarnek. Espero nuen soilik lasai hartuko ninduela eta Maddiz zerbait gehiago ikasten ahalko nuela. Bergara jauretxea ikusi nuen, Arizkunerako oinezko bide kantoian. Oroitu nintzen Iruritako jaunak erran zuenaz: hurbilxko, hurbilxko... Bergarako nagusiak gaztelua berarenetik sei kilometro distantzia laburrean eraikitzen zuela jakin zuenean. Kasik berehala, Elizondorako biribilgunean nintzen. Traktore batek moztu zidan bidea eta abiadura mendratu nuen. Gibelean, lau kotxek arrastak zaplaztatu zituzten, kurrinkari. Tuta hotsak, oihuak, laidoak, betikoak.

      Elizondoko merkatu eta pilotalekuen eremuan utzi nuen autoa. Ez zen bakarra. Ateak klaskatu nituen eta hiri erdirantz abiatu nintzen oinez. Bizkarrean neukan zaku arina banbaz ari zitzaidan, jauzika. Baztango Udalaren maldako laxo harria ferekatu eta, Arizkunenea kultur egoitzaren paretik jarraituz, Trinketeko zubia zeharkatu nuen, Xalbador karrikara heltzeko. Ez nintzen galduko. Hiri txikia eta urria zen. Hamarrak ziren. Kafe baten premia nabaritu nuen. Antxitonea zabalik neukan. Ostatuan zegoen gizona agurtu eta kafea eskatu nion.

      — Milesker, galdera bat.

      — Bai, errazu.

      — Maialen Barrenetxearen yoga estudioa non den badakizu?

      — Hortxe bertan daukazu, 24 zenbakian, ez duzu huts egiten ahal. Zer nahi diozu Maialeni?

      — Eskolan ginen elkarrekin. Ikasi berri dut hemen ari zela lanean. Irakasle. Ez da gaizki! Ona da?

      Gizonaren begitartea bat-batean hertsi zitzaidan. Ohartu bide zen estimatzen zuen pertsonari buruzko xehetasun banatzen zebilela net ezezagun bati. Isildu zen. Kafea zurrupatzen nerraikan. Kopeta apalduz. Eskerrak bihurtu, bi euro kontuarrean pausatu eta alde egin nuen. Itzuliko nintzen. Karrikan, berriz, egun baztandarraren argitasun beroak ilusitu ninduen. Harri gorrizko zutarriekiko etxeen artetik yoga estudioaren atariraino iritsi nintzen. Arbola egiten zuen yogini baten potretak tirriatu ninduen. Ene ordua zen. Hatsa sakon hartu nuen. Eskaileretan gora igo nintzen, izpiritua lur huts eta gogoa, galdera zehatzak egiteko prest. Om mutua ozenarazi nuen ene molekulen arteketatik.

Shiva dantzari baten estatua beilegiak eta Varanasiko Ganges hegiko argazki laukote koloretsuek egin zidaten harrera, Maialenen estudiorako eskaileretan gora ausartu nintzenean. Intsentsu usainak gatibatzen zituen bazterrak. Urdailak zalantzari neuzkan, ongizatearen sentimenduaren eta trenputxartze arriskuaren artean. Atean jo nuen. Urrats xirri-xarra arina entzun nuen hurbiltzen eta borta ireki zitzaidan, Maialen Barrenetxea zitekeena agertzen zitzaidala:

      — Bai? Zer nahi duzu? Ez dut deusen beharrik... hemendik bi minutura hasten da ene hatta ikastaroa...

      — Ez naiz saltzaile bat... zaude... Maddiri buruz galdetzera etorri naiz. Maddiren amaren partez. Baigorriko Pantxoa zuen adiskidearen gomendioz.

      — Poliziari deituko diot, ez baduzu amore ematen...

      — Zaude, zaude... orain ez bada, beranduago elkartu gaitezke! Tori ene txartela... detektibe rurala naiz, Amaia Ezpeldoi...

      Kartatxoa ebatsi zidan eskuetatik, hats gaiztoz, eta atea muturrera zanpatu. Haserre zela zirudien. Ez nekien zerk sortzen zion horrelako kexua, Maddiren aipamenak ala bere klasearen hasmentaren hutsegiteak. Shivaren aitzinean ttattit geratu nintzen, Varanasi erraldoiaz ametsez eta neurrian arranguratua. Xalbador kalera jaitsi nintzenean, oinezkoen erdian kausitu nintzen, eki errainuek begitartea balakatzen zidatela. Trinketera itzultzear nengoenean, ahur pisua nabaritu nuen sorbaldan. Harakin kako baten antzera. Ahots bat entzun nezakeen, arraroa:

      — Ez mugitu... atxilotua zara, ez zoaz inora...

      — Zer dela eta?

      Soa inguratu nuen. Emazte eder bat neukan atzean, gorriz jantzia eta ile beltzekin. Foralen atzaparretan nengoen. Zergatik? Ez nuen alta oraino nehori minik egin. Maialenek zituen Nafarroako poliziak ene hatzetan jarri. Sirenak airean eta ziztu bizian, Elizondoko polizia-etxera eraman ninduten. Horrela zen egundainokoan, hobengabea hiltzaile baten plantan tratatzen zen eta erruduna alderantziz, saindu baten gisa, dena musu eta mamur. Je pige que dale, qu’es-ce que tu fous erranen nuen naturalki baina, hor, ene frantsesik zorrotzena jalgi nuen:

      — Je ne comprends pas... Que se passe-t-il ?

      — Vérification d’identité, après on vous relâche...

      Gatibu nindukan andereak frantses zuzena zerabilela ezin uka. Harrapatua nintzen. Bere bulegora bulkatu ninduten bi gizonek eta aulki batera aurtiki. Paperez emokatua zen mahaian, Amaia Salazar izen-abizenak zekartzan plaka bat begietsi nuen. Poliziaburu ospetsua zen, hainbat ikerketa latz eraman zituelako Baztanen, hilketen eta ezbeharren lekuak sekulan finkoki zehaztu gabe. Segurtasun neurriak errespetatzen zituzkeen, arrazoiekin. Bakarrik utzi ninduten denboran, Baztango sineste zaharrei buruzko liburuak begietsi nituen apaletan zutik. Agotak aipatzen zituen entziklopedia moduko bateko lehen tomoa hartzear egon nintzen. Jestua hautsi zidan bulegora sartu zen emakume sutsuak:

      — Zure paperak egiaztatu ditugu. Lehen bistan, arazorik ez dago.

      — Orduan zergatik atxikitzen nauzue preso?

      — Ez zara preso Amaia Ezpeldoi, ez zara preso... baina nahi nuke jakin zer kariaz trabatzen duzun Maialen Barrenetxea irakaslearen egunerokotasuna?

      Hitza bete zuen beraz Maialenek. Aitzinean nuen komisario kezkatuari zeren bila nenbilen erraten ahal nion? Ala ez? Dudak nituen. Ez nuen sekula maite ukan poliziekin solastatzea, egiaz, duela zenbait urte Nolwen Kergelen gurutzatu nuen arte. Beraztu nintzen orduan eta nire baitako mundutxo ideologikoa mila puskatan hautsi zitzaidan: larrua jotzen genuen, jatetxeetara elkarrekin joaten ginen, Bourdieu eta Naomi Kleinen liburuak komentatzen genituen arraiki eta Monika Wittigen Les guérillères errezitatzen genuen azkorri beilegietan. Funtsezko amodioa bizi izan genuen, Nolwenek Bretainiara itzultzeko deia ukan zuen arte. Dagoeneko Enez Eusako polizia-etxeko arduraduna zen eta, gonbidatzen ninduen arren, ez nuen haraino bidaiatzeko xederik borobildu. Erratzün errotuz geroztik, gainera, Joana Garralda etxe-zulo astuna bilakatua zen: ez zuen inora joan nahi.

      Amaia Salazarrek bi eskuz panpatu zuen mahaiko zur nixtatsua. Orain eta hemenera ekarrarazi ninduen.

      — Zer nahi diozu?

      — Ezer ez, Bordeleko Unibertsitatean zegoela, Maddi bere adiskideaz solastatu baizik. Bakean utziko dut.

      — Nork sinetsiko zaitu?

      Galdera airean geratu zen. Ez nion erantzun. Amaia Salazar inspektore ospetsuak ez zuen hitzik gehitu. Irri batek aurpegia airostu zion. Bostekoa luzatu zidan. Dudatu nuen apur batez. Ongi ikasia nintzen.

      — Libre zara. Konpondu naiz Maialenekin. Zure aiduru dago, arratsaldean, tearen tenorean, Azpilkuetako bere baserrian.

      — Eskertu behar zaitut?

      — Egiten diren gauzak dira. Tori, zure nortasun agiria eta zorte on! Kotxez laguntzen ahal zaitugu nahi duzun tokira...

      — Ez, barkatu, baina presatua naiz egun!

      Antxitonean bazkaltzea erabaki nuen. Arraroa zen egoera. Kasko zokoan neuzkan Amaia Salazarrekin trukatu azkeneko irribarreen oihartzunak. Nafarroako giro politikoa aldatzen ari zen, garai bateko beldur zantzuak ezeztatzen zihoazen eta bestelako bizitzak ahalezkoak zirela zirudien. Zerbitzariak ezagutu ninduen. Begi txinpartatsuz erran zidan:

      — Berriz hemen?

      — Bazkaldu naiteke?

      Hitzik erran gabe, jangelako mahai bat prestatu zuen eta telebista piztu. Berriak ziren. Berririk ez. Hitz joko erraza zen. Ez nintzen nitaz sobera harro. Janen nuen entsalada mistoa imajinatu nuen. Ahoa tuz bete zitzaidan. Antxitoneko zerbitzaria ondotik bazebilkidan, haize hotza eraginez. Jendeak metatzen ziren ostatuko barran, eta trinketean pilotak bazterreko tauletan egiten zuen hots elkorrak izpiritua hantzen zidan. Nik ere 4x4ko kofrean pilota eta pala bana baneuzkan, zer gerta ere, jolasteko. Edonon. Edonorekin. Entsalada ikusi nuen, ardo zuri basoa, ogi ona eta guztia, arraposki irensteari ekin nion, zarata bizigarri baten erdian.

      Papoko sakelatik atera nuen ene karnet txikia. Azken bi egunetan bertan notatuak berrikusi nituen. Askorik ez nuen ikasi: Maddiren amak, edo zena zelakoak, erran zidanaren arabera, unibertsitatean ibili ondoren, ezkondu zen Landetan nonbait bizi zen soldadu batekin. Pantxoarekin egon nintzen eta Maddi berezi bat agertu zitzaidan: sexu jokoetan abila zen neska gaztearen itzala hor nuen, menturaz laster elestatuko nukeen Maialen Barrenetxeak baieztatuko zidana. Desagertua zela argi zegoen ama xifrituarentzat, bizpahiru hilabeteotan ez zuelako harengandik gutunik erdietsi.

      Antsia handiko uneak zitezkeen. Maddik hogei urte zitueneko argazkia eman zidan amak, eta potreta esku artean maneiatzen nuen fetitxe baten moduan. Batzuetan uste nuen, aski kontzentratzen banintzen, pertsona galduak bere bidea aurkituko zuela. Banuela halako indar mitiko sorgindu bat nire baitan. Segur aski, Erdi Aro bukaeran, Senperen edo Zugarramurdin, suteren batean finituko nituen egunak, kedar eta haragi ikaztu gisa. Inkisizioaren epaitegiak eta gorputzeko marka kiskalduak irudikatu nituenean, telebistan Australiako sute erraldoiak azaldu ziren. Kamerak koala erraustuen bizkar ketsuetan geldotzen zihoazen. Zugarramurdin edo aborigenen Batemans Bay eskualdean, suteak sute ziren, beti jendalde berak gaztigatzen zituztela.

      Zerbitzariak kafea ekarri zidan. Paperak bildu nituen agudo. Mahaia libratzeko eta nire burutazio txarrak agerian ez uzteko. Mugikorra aurkitu nuen gero kikararen aldamenean, eta Joana Garraldari deitzekotan egon nintzen. Baionan egiten ahal zena, ez zen egiten ahal Madalena mendiaren mazeletan, justu Erratzü baserria zegoen aldea gune zuria zelako. Wifia bagenuen baina eskuko urrutizkin konexiorik ez. Wasap bat bidali nion “dena OK, Elizondon nüzü, maite zütüt, pottak”, urrezko hatz lodia gora erakusten zuen emotikonoa erantsiz. Harrigarria zen zertaratuak ginen, komunikazio autobideen garaian, ihardesteko orduan eskuko hatz lodi baten zeinuarekin kontentatzen ginen. Zena zelakoa, Joana kuttuna etxean baldin bazen, berehala erantzungo zidan, bestela igurikatu beharko nuen.

      Enez Eusan ohatzen zen Nolwen Kergelen maitale ohiaren figurak kasko zokoa iluminatu zidan bat-batean. Haren premia neukan, bereizketaren denboran ez baginen sobera giro baketsuan separatu, hilabeteek arazoak leundu zizkiguten. Joanaren isilik, mezuak trukatzen genituen, laneko edo berdin atseginerako. Elkarrekin jartzeko tentazioaren hegiak oro kamusten zizkigun distantziak. Baina Joanak zer edo zer ikasi izan balu, xahu nintzen, adio erraten ahalko nuen Erratzü baserriko etorkizun mineral eta gozoari, agur betirako supazter zoko beroa, agur baratzea, agur amodio urriko gauak eta mututasun goizak, batak ala besteak orgasmora heltzea lortu ez zuelako. Bikote afera arruntak, hots.

      — Orizu kontua! Ixtera goaz...

      — Jadanik?

      — Arratsaldeko laurak dira eta badu bi oren eta erdi hor zaudela jarria, ametsetako lukainkak zenbatzen bezala...

      Elizondo zeharkatzen zuen Baztan ibaiak hiri muinean moldatzen zuen nasari begira geratu nintzaion. Udaberri bezpera honetan, hondar hilabeteetan erori euriteen emaitzak ziren ozen pasatzen, egunak hezetuz eta gauak inarrosiz. Abiatu nintzen, oinez, autoa abandonatua nuen aparkalekuraino. Bidean, Amaia Salazar foruzaina gurutzatu nuen. Irri ongi-ikasiak hazi ziren gure aurpegietan. Basajaunak, inguma lanjerosak eta Mari jainkoak nahasten ziren ikerketak eraman omen zituen, bere osasun mentala zalantzan jartzeraino. Baina, bitxiki, zurrumurruek salatzen zutenez, etsai guztietan etsaiena bere ama propioa zuen. Haurra zenean, bere alaba urkatzen saiatu zen lotan zegoen artean.

      Familia istorioak latzak ziren. Ingurukoek uste zuten sendia perfektuak zeuzkatela auzoan, baina ezkaratzeko atea iragan baiko, infernua zen emazteentzat, umeentzat, adinekoentzat. Anitzetan, abereak hobekiago artatzen ziren. Tratu txarrek, bortxaketek eta eraso sexualek egunkarien lehen plamak betetzen zituzten gero. Gutariko askok ez genuen ezer susmatzen, pertsona pairatuekin egun oroz egoten ginen arren, eta begi aldeetan ubelak ikusten bagenituen, kolpatuaren justifikazioa onartzen genukeen, bemolik gabe:

      — Eskaileretan lerratu naiz, haurraren jostailu baten gainetik, eta hara, ondorioa, uspel itsusi hau...

      — Medikura joan behar zenuke!

      — Pentsa, sendatuko da denborarekin, ez inketa...

      Egoeraren larritasuna seinalatzen zuen Amaia Salazar bezalako batek horrelako hersturak jasan zituela ohartzeak. Fantxikeren dendan gelditu nintzen, ideia beltz eta zizkolatsu horiek ezabatzeko, kamiseta bat erosi asmoz. Baztango damero zuri-beltzaren serigrafia zekarrena hautatu, ordaindu eta unea baliatu nuen harrerako andereari funtsezko galdera baten egiteko:

      — Zein etxetan bizi da Maialen Barrenetxea?

      — Azpilkuetako Iriartean, Urrasunerako bide juntan, zergatik?

      — Hitzordua baitut, mila esker...

      — Bai zuri ere...

      Denda nasaitik jalgitzean, Crims telesaila aurkezten zuen Carles Porta katalanaren eleak errepikatu nituen neurekiko “intentarem posar llum a la foscor: comencem!”.

Azpilkuetako elizaren gain aldean aparkatu nuen Joanaren 4x4 auto indartsua. Herriko ezker pareta berdailean sartu nintzen, eskuak sakeletan. Bizkar zakuan neukan behiala erosi kamiseta. Pilota plazaren burura heldu nintzenean hatsa ebaki zidan begien aitzinean hedatzen zitzaidan bistak: lehen planoan neuzkan Arizkun eta Bozate, mazela apal baten gibelean tapalakatua Erratzu, eta zeru sakona tapatzen zuen Hauza gailurra, bere laino eta saiekin. Konturatu nintzen alanbreen artetik haizeak azkar buhatzen zuela eta paltoaren kaputxa altxatu nuen. Ikara zilar batek zeharkatu ninduen. Bizirik sentitzen nintzen, han goian, euriz, airez eta udaberri usain goiztiarrez hantua zen haranari so. Handik gutxira, telefonoaren inarrosaldia nabaritu nuen ahurrean. Belarrira ekarri eta Maialenen ahotsa ezagutu nuen:

      — Etxen nuzu...

      — Banator.

      — Iriartean bizi naiz, Urrasunen, zatoz nahi duzularik.

      — Ez naiz urrun, banator, berehala.

      Aditz trinkoak erabiltzen hasten nintzenean, egonarria apurtzen zihoakidalako marka zen. Euskal munduak ez zituen biziki maite, zailak zirelako konprenitzeko eta hizkuntzarik errazena eskatzen genuelako. Buruhausterik gabe. Gaztelaniatik eta frantsesetik gero eta hurbilago, egia erran, dagoeneko masa efektuaren arabera gaztelaniatik gehiago. Ez zegoen deus erraterik: iparraldeko kutsu edo musika linguistikoa zaintzea, aberastasuna bailitzan, jadanik atzerakoikeria bilakatua zen, halaber, lekuan lekuko ahozko euskalkien defentsa ageriegia. Gure jendarteak ez zuen ezer patitzen, ezberdintasuna gohain zeukan eta txioka erabakitzen ziren trenkatzear zeuden auziak. Orain horrela zen: ezin zaitut behartu ni maita nazazun... Joana Garraldak ez zuen antzeko eleriarik jasango, haserretuko zitzaidan eta sotoan entzerratuko ninduen zazpi egunetarako, ostiraletako zitroin urezko bainurik gabe gainera!

      Utzi nituen ene sumindurak. Ez nindoan Euskaltzaindiaren bilkura batera, baizik eta Maialen Barrenetxea andereñoarekin solasaldi txiki baten harilkatzera. Yoga irakaslea zen, baina zaintsua, barne-lasaitasunik gabea. Beharbada ez zen loturarik, yoga irakaslea izan zintezkeen eta haserrekorra. Abiatu nintzen, sabelarekin hatsa hartu eta oina oinaren aurrean pausatu nuen. Urrasunera jaisten zen bide ertzean zetzan Iriartea, etxe gotorra, hiru solairutakoa, egurrezko balkoi batekin eta Baztango ezkutua ontsa agerian fatxadan. Baserri indiarra zen, Ameriketako diruarekin eraikia, aspaldiko mendeetan. Amerikar indiarren izerdi menperatuaren aztarna sumatzen zen hemen, Tenochtitlan edo Machu Picchutik hain urrun!

      Baratzea trabeskatu nuen. Atea zabalik zen. Sarrerako orga errota bat saihestu eta erdian mahai zabala zeukan ezkaratz ilunean sartu nintzen. Eskaileretan ibilera baten hotsa entzun nuen, Maialen zitekeen, nire bila zetorrena. Zanpa-zanpa. Zurezko mailak kraskarazten zituen. Igotzera gonbidatu ninduen. Irri bortxatua zuen ezpainetan. Egongelan plantatu ginen, putzukaz eta estaliz astundu sofa mamitsuan, telebista handiaren parean:

      — Maddiz mintzatuko gara beraz?

      — Bai, ihardetsi nion zuhur.

      — Badakizu Bordeleko Unibertsitatean elkarrekin ginela. Gazteak ginen orduan. Zernahi egiten genuen. Libre geunden. Eta erraten didazu desagertua litekeela...

      — Bere amak hala dio, behintzat.

      Isildu nintzen. Espero nuen ausartuko zela. Baina ez, hitzaren holtz hegian geratu zen, hatsa galtzear. Argi zen ez zela trankil eta eroso. Bulkatu beharko nukeen, zekien guztia sala ziezadan. Zutitu zen.

      — Zerbait edango duzu? Kafea? Tea?

      — Tea.

      — Ayurveda tea badut, plazer duzu?

      Sukaldera zuzendu zen. Maddirekiko bere harremana nola aipatuko zidan hausnarrean zebilela susmatzen nuen. Urrats bakoitzean, perpaus bat. Abila zen gure anderea. Kopeta makur itzuli zen sukaldetik, tea zekarrela, ketan, bero-beroa.

      — Zer nahi duzu jakin?

      — Dena.

      — Gauza batzuk ez ditut kontatzen ahal.

      — Nik dut erabakiko zerk duen balio eta zerk ez.

      Maialen txiki egin zen putzuken artean. Telesailetako polizien gisara mintzo nintzen, eskubiderik ez neukan arren, detektibe rural soila nintzelako. Baina FBIkoen moduan nenbilen, larderiatsu eta gogor. Polizien metodoak berdinak ziren orotan, bakarretan jendeen alde eta besteetan LBD tirogailuak eskuetan. Herritar arrunten kontra. Dirudunen interesak zaindu asmoz. Munduaren historia bezain zaharra zen jarrera. Lilly Rushen paperean urtu nintzen, aldi berean gozo eta erasiakor:

      — Nola ezagutu zenuen Maddi?

      — Baionan, lizeoan, eta gero Bordelera joan ginen. Han Baigorriko Pantxoa Hiribarnerekin hirukote bipila osatzen genuen. Bidarraikoa naiz ni, sortzez. Maddi aldiz Izurakoa. Ama han bizi du oraindik, baina jakinean zaude... dudarik gabe.

      — Maddiren ama aski misteriotsua izan zen Garazin elkartu ginenean. Alaba desagertu zitzaiola baizik ez zidan erran. Bilatzeko eta bilatzeko. Nondik hasi ere ez nekiela eta bere unibertsitateko lagunak aipatu zizkidan, Pantxoa eta zu, horregatik nago hemen, ez zure lasaitasunaren trabatzeko...

      — Eskertzen dizut...

      Hitza agortu zitzaiola iruditu zitzaidan. Eskua zilbor gainean pausatua zuen. Sudur zuloak bermatuz bota zuen biriketako airea, zakarra eta zikina bailitzan. Hitzak artekatuz elea iruteari ekin zion:

      — Hiru adiskide ginen, hiru lagun min eta ez genuen gaizkirik egin nahi, jostatu eta ikasketak ordaintzeko diru apurra irabazi... ez duzu inori gure aferarik kontatuko, ezta?

      Buruaz ezezkoa konpreniarazi nion.

      — Maddi zen gure arteko ausartena, ederrena ere bai, nahiz eta nihaur ez nintzen hain itsusia. Pantxoak ez zidan besterik erraten: polita zara, Maialen, atrebi zaitez, sosa eginen duzu Maddik bezala, erakutsiko dizut nola egin...

      Hasbahituraren artatzeko hoditxoa atera zuen, aldamenean zeukan esku-zakutik. Psiiitt elkor pare bat eta begira geratu zitzaidan:

      — Segi dezaket? Bai, baina ez da erraza. Badakizu, gazteak ginen eta aski eroak. Lizeoan hasiak ginen... bi neskak gizonezkoekin eta gizonezkoa gigolo gisa adineko emakumezkoekin. Sekretua zen, egiazki. Diskretuak ginen, ez baikinen jantzi eta puska garestiekin plazaratzen. Arropa zaharkituak genituen soinean, baina gure banku kontuak arrada beteak ziren. Baxoa doi-doia pasatu eta, uda hartan, hirurak Kaliforniara joan ginen bidaiaz. Pantxoak bazuen osaba zahar bat han bizi, Los Angeles eskualdeko rantxo batean. Moda berriko westernak biltzen ziren bertan eta chumash indioak, ohikoan erdi biluz zirautenak, apatxez beztitzen ziren bisitariak ausatzeko!

      — Interesgarria da: egiazki bakantzetan zineten?

      — Ez etxit... Black Piano gaueko klubean adin zohituko gizonak seduzitzen genituen, Pantxoak gure merkatua kudeatzeko ardura zeukan bitartean.

      — Jarrai ezazu, lizunkeriak ez nau beldurtzen...

      — Arazo bat ukan genuen...

      — Baia? Maddirekin zerikusia duena?

      — Ez, baina LAPD poliziako Jill Biscay komisario anderearen atzamarretan preso egoteko arriskuan geratu ginen...

      — Los Angeles Police Department... ahoskatu nuen, hitz bakoitza mailukatuz. James Ellroyren nobela baten lehen orrialdeetan nengoenez galdezka ari nintzen nirekiko. Izerdi hotza zeridan kopetan behera. Irri laino bat zuen Maialenek ezpainetan dilindari. Ageri zen zalantzak zituela, kontatu ala ez.

      — Ez da hemendik aterako, lasai...

      — Ados. Bi hilabete iragan genituen Los Angelesko Ventura etorbideko Black Piano pubera hurbiltzen. Arrats oroz. Maddi eta biok urtxo luma gris banarekin jalgitzen ginen bertatik. Bakoitzak bere habiara eramaten gintuen. Pantxoak urrunetik zelatatzen gintuen, zer gerta ere...

      — Eta justuki zerbait gertatu zen...

      — Bai. Berrogei urteko gizonkotearekin joan zen Maddi. Ederra, alabaina. Horazio gihartsua zen, ongi muntatua, beltzarana, barre erakargarriarekikoa. Hotelera heldu eta berehala, errealitate emendatuzko betaurrekoak jantzarazi zizkion: Grand Canyoneko paisaiak begipean hedatzen zitzaizkion bitartean, ohartu zen Maddi bortxaketa biolento baten biktima bilakatzen ari zela! Horaziok esku fermuz tapatzen zion ahoa, beste eskuaz bularrak zapaltzen zizkiola. Ipurdi zulo aldean dolorezko sua nabaritzen zuen, geldi, geldi, oihuka zinpurtu arren. Baina Horaziok zerraikan. Bukatu zuenean, arropa arinak sudurrera bota eta polizia zigilua erakutsiz, ukaraietan itxi zizkion eskuburdinak... eta ez zen hori bi helduren arteko joko sexual baten hasiera... Alderantziz. Baso bat ur nahi duzu?

      Ezezkoa eman nion, lepoa ezkerretik eskuinera mugituz. Sofatik zutitu zen, etsiduraz konkortua, bazter sorik gabe. Egarri zen edo xinaurriak zituen oinetan, ez nekien. Itzuli zenean, eskuetan txosten mardula zekarren eta mahai apalaren gainean pausatu zuen:

      — Horazio horrek LAPDko Jill Biscay komisarioaren aitzinera eraman gintuen, ez baikinen Maddirengandik sobera urrun. Prostituzio sare bat osatzea leporatu eta bertan behera uzten ez bagenuen kartzelara bidaliko gintuela jakinarazi zigun. Euskal Herrira itzultzeko hegazkin txartelak erakutsi genizkion eta aske utzi gintuen, bere gurasoak Eiheralarrekoak zirela erranez. Bake gune bat aurkitu genuen bederen... Ondoko astean etxean ginen, Litchfield presondegitik doietatik salbatu ginelako sentsazioarekin.

      — Gorputzarekin jolasteari uko egin zenioten?

      — Bai eta ez. Bordelen dei-plataforma bat sortu genuen lehen urtean bertan, telefono linea eta kamera banarekin. Arrakastatsua, pentsa dezakezun bezala... gutariko hoberena, beti, Maddi zen, ausarta, erakargarria, ipurdiarekin eta bular oparoekin zarmanki moldatzen zekiena deiak luzatzeko, eta dirurik gehiena gure kaxara jauzarazteko... Txosten honetan aurkituko dituzu gure afera numerikoaren inguruko xehetasunak. Den-denak notatzen eta idazten genituen. Pantxoak egiten zuen lan xehe eta aspergarri hori...

      — Ez zidan deus aipatu!

      — Ez gara hain harro... Maddik bat-batean abandonatu gintuen, ez genuen ezer ulertu, bere amak ezkondu zela erran zigun argitasun gehiagokorik gabe. Gainerakoa, esku artean dituzun paperetan daukazu. Orain, bakarrik egon behar dut, zoaz, dokumentu zikin horiek eraman itzazu, agian lagunduko zaituen zerbait atzemanen duzu...

      Atera bulkatu ninduen ahur zapalaz. Azal urdinarekiko txostena besapean neukan. Positiboki kanporatzen ninduen. Gaitzidurarik ez nion erakutsi. Ilunak ingurunea troxatzen zuen, Arizkungo argiak ageri ziren beherean eta Maialenekin denbora galdu nuela iruditu zitzaidan... Edo alderantziz.

VII

Maialen Barrenetxeak kanporatu ninduen, leunki, baina egiazki kanporatu. Xumeki eta isilik ateratzeaz beste erremediorik ez nuen. Ez zidan begietara zuzen so egiten. Irudi zuen kontaturiko guztiaz ahalke zela. Zer egin behar nuen anderearen lasaitzeko? Hondarrean, txostena besapean jalgi nintzen, deus erran gabe. Ez dut uste agurtu ninduenik ere. Harrigarria zen. Baina neurri batean ulertzen nuen: ez zen aise hogei urtetan eginikoa asumitzea, nahiz eta Macron frantses lehendakariaren etsenplua hartuz “j’assume, j’assume” errepikatzen genbiltzan, sustut proiektu, xede eta zeregin zitalen alorrean.

      Gauak troxatzen zuen Baztangoiza bere osotasunean. Izarrak ageri ziren zeru mineralaren sakonean. Ez zen berorik. Eskerrak Sobietar Batasun ohiko zek baten antzera beztitua nintzela, feminitatearen itxurak zaintzeko asmorik ezean. Arizkungo argi ahulak ageri ziren, Bozate gerizatzen zuen oihanetik hontz baten uhulua hautematen zen eta behereko errepidean lau kamioi erraldoi zihoazen ziztuan Otsondo porturantz. Ezkerretara bihurtuz, Amaiur zegoen, Gorramendiren maldan mutu eta aldi berean lasai. Paradisuaren erdian nengoela baietsi nuen, pentsamendu ximixta batean: baztandarrek ez zuten beharbada ene gogoeta berretsiko, aita zenak zioenez, denetan astean ostiral bat bazelako, baina mundu hegitik Baztanek Zuberoaren antzeko Arkadia emankorra zirudien!

      Autora nindoala, onartzekoa nuen ez nuela adiskiderik egiten ene Baztanen zeharreko bidaian. Amaia Salazar foru-poliziako inspektoreak inarrosi ninduen eta Maialenek paper horitu urrinduetan sudurra sartzera bidali. Txapela buruan zeukan gizon batek lasterka jaitsi zuen karrika, hatsanka. Kurios pinterdi bat baizik ez nintzenez, galde egin nion:

      — Nora zoaz horrela, zerbait gertatu da?

      — Auzoa hil berri zaigu eta harengana noa, hil beilara. Laurogeita hamabi urte zituen Juanitok...

      — Juanito? Nor duzu hori?

      — Irri egitea maite zuen donadoa, karlos hutsa, Mexikon egona zen okin gisa... Baztandarrak horretarako onak omen ginen... Barkatu, anderea, ez dut astirik. Gau on!

      — Bai zuri ere...

      Ez nintzen segur elestatu nuen gizonaren gaua hain erosoa zatekeenik, bakarrik egongo baitzen igandez apaindu hilotz baten aldamenean, erramua ur bedeinkatuan eta elizatik ekarri gurutze zilarra zutik ohe ondoan. Gure aitak eta agurmariak marmazikatuz. Etorriko ziren auzoentzat kafe katilutarak prestatuz. Ezkaratzaren isiltasun dorpeaz mesfidatuz. Zer gerta ere. Bizkarrezurrean behera hotzikara larria nabaritu nuen. Gaztaroa suizidio tentazioaren atzamarretan iragan nuen arren, dagoeneko, zahartzaroan sartzear nengoela, ez neukan batere hiltzeko gogorik. Alderantziz. Joana Garralda ezagutu nuen denboran, ene buruaz beste egiteko ideia urtu zitzaidan erabat: lesbiana nintzela inplizituki onartzeak eta zaraitzuarraren maitasunak salbatu ninduten.

      4x4aren barneko argia piztu nuen. Behialako gizonaren itzalaren agerindea ezabatu zitzaidan. Banukeen beste egitekorik: batetik, gaua trankil pasatzeko leku bat atzeman behar nuen eta, bestetik, kopetako lanpararekin Maialen Barrenetxeak utzi zizkidan paperak arakatzea eta beraietan logika bat zehaztea zegokidan. Ez zen lan makala. Beranduegi zen alabaina, hotel edo landa-etxeren batera zuzentzeko. Bezperan bezala, autoan hartuko nuen atseden. Ez nuen lo askoren premiarik. Modakoa bilakatua zen lo gutxi egitea: mundua kudeatzen eta ustiatzen zuten lehendakari ezberdinak, Trump eta Macron kasu, entzuten ziren, lau orduko pausaldiak aski zituztela espantuka. Ni ere halakoxea nintzen, loa neke zitzaidan, kontzientzia ez bide nuelako hain lasai, amamak errepikatzen zidanez!

Elizondora heltzean ezker hartu nuen Beartzun aldera. Hiru hamarkada lehenago bertatik ibilia nintzen oinez, adiskide batzuekin, Elokadi mendian gora eta behera, ardien artetik, ni ere marrakaz. Leku ederrak ziren, bereziki udaberria piztean: belar usaina, zuhaitzen muskil ausartak, beleak kroaka, loreak pinpirin... Erramun Martikorenaren ahotsa uhergarriak troxatzen zituen bazter lasai eta erraldoi haiek. Toki egokia zitekeen enetako ere gaua pasatzeko: nehork ez ninduen trabatuko, autoa mugazain ohien egoitza zaharraren peko aparkalekuan abandonatuko nuen eta Basagarko harrespilerako bidean ezagutzen nuen lur zuloka batean altxatuko ene kanpin-denda. Kahaka baten oihu luzeak jauzi eginarazi zidan eta huntz-hostoen artetik ziztuan hegaldatzen ikusi nuen. Une hartan, naturaren zati organiko sentitzen nintzen.

      Frontalaren argi iturriak bidea irekitzen zidala, iraztorra zeharkatu nuen aspalditik nirea zen harperaino. Zanpa-zanpa nindoan, egiazko abere baten antzera. Urruneko baserriko zakurra zaunkaz hauteman nuen. Ez nintzen kikildu. Oihalezko etxola bi minutuz muntatu eta pasta idorrak beroarazi nituen ur xorta irakinean: Joana maiteak guztia pentsatzen zuen, zorion puntuei bezain larrialdi egoerei. Sabela beterik, lo zakuan kokatu nintzen eta Maialenen txostena ireki nuen. Zehazki antolatua zela ohartu nintzen, urteen eta egunen arabera. Maleruski, jestu txar bat egin eta paperak alde orotara ihes joan zitzaizkidan. Pazientzia ene indar-puntua ez zela jakin arren, ez nintzen arranguratu.

      Maialen yoga irakaslea bilakatua zen. Irakurtzen nuenez, unibertsitatea uztean, Indiara eskapatu bezala zela agertzen zitzaidan. Zer gertatu zitzaion? Zergatik India? Paperetan aitzina joanago eta ikasi nuen hiru urte iragan zituela Puneko ashram ospetsu batean, yogako teknikak eta filosofiak barneratzen. Ez zirudien lan erraza, bereziki ibilbide pornografikoa eraman zuen batentzat. Bat-batean txakrak irekitzeari ekin zion. Lehen hostoek Maialen zuten aipagai. Ez nuen deus aurkitzen Maddi eta Pantxoari buruz. Ez nintzen durduzatu. Besterik ezean, lortu nuen hala ere, beletik elera, Elizondoko bere estudioan ikusi diploma eman zion Bakakhunta izeneko guru bizarduna nor zen jakitea. Irri arinak trabeskatu zidan garuna eta ez-leku horretan, bitxiki, sekula ez bezala, zoriontsu nintzen.

      Maialen Barrenetxearekiko ene lehen harremana ez zen gozoa suertatu. Amaia Salazarrek, bere moldean, izkinak leundu zizkigula gogoratzen nintzen eskumutur minberatuak ahurraz ferekatzen nituenean. Paperetan barna nagitzean, beste pertsonalitate bat neukan begipean. Gorputza saltzen zuen garaia ahantzi gabe, aitzina zihoan eta lagunez ere oroitzen zen: zergatik ote? Beldur zena norbaitek noizbait zorritegia inarrosi eta afera ahalkegarri horiek plazara ekarriko zituela? Maialenen ospea edo fama histuko zuten orduan, eta naski ez zuen horrelakorik nahi. Bazterrak erre zitzaketen dokumentuak prestuki atxikitzen zituen ondorioz eta utzi zizkidan Maddiren gibeletik nenbilelako. Jendetasun eta elkartasun zerbait nabaritzen zitzaion bihotzaren hondoan, gaurko egunean hedatu enpatia hitza baliatuko nuela nik.

      Plastiko batean Pantxoari zegokion txostena atzeman nuen. Maddirena ez zitekeen urrun. Hor ziren biak ene aiduru. Handik gutxira Maddirena hostokatu nuen: hirukotearen zerebroa ematen zuen, erabakiak hark hartzen zituela zirudien, ideia emankorrak zituen, beste bien laguntzarekin egiaztatzeko. Ondoriozta nezakeenaz, hirurek horrela ordaindu zituzten beren unibertsitateko ikasketak. Baina bazen ezberdintasun bat lizeoan ziren garaiko egikerekin alderatuta. Gizakiekiko harremanak internet bidez egiten zituzten, agian Los Angelesko esperientzia garratzak izpirituak kateatu zizkielako. Jill Biscay inspektorearen larderiak bide on eta egokian jarri zituen gure txori mukizu ausartak.

      Ez zen txantxetakoa. Gorputz salmenta zuzena lanjerosa izan zitekeen. Emakume gazteek, eta gizonezkoek ere, ero edo burutik gaixo ziren pertsonak gurutzatzen ahal zituzten. Bortxaketa, tratu txar, tortura kasu eta hilketa istorio anitz entzun eta irakur zitekeen prentsan. Telebista saio franko, edozein hizkuntzatan, kontakizun tragiko horietan bermatzen zen, astetik astera. Baina hiru adiskideek, modu sano bezain seguragoan jarduteko, interneten gune bat sortzea deliberatu zuten, pantaila bat emanez beraien eta beren bezeroen tartean. Urratsak oro idatzita geratzen ziren. Egiazko funtzionarioak ziruditen. Ez zitzaien menturaz tasun edo keria hori gustatuko, haserretuko ziren, laidoa baitzen, funtzionario izaerak, beraz alferrak, beraz sozietatearen lakastak, beraz asistituak erran nahi zuelako. Hitza niretzat atxikiko nuen.

      Paperen erdian, Pantxoaren dokumentuetan, Bordelen sortu zuten webgunearen izena aurkitu nuen: www.kilika.eus. Baionan edo Joanarekin Atharratze gainaldeko Erratzü baserrian izan banintz, bulegoko ordenagailu higiezinera ernatuko nintzen berehala, orrialde horretan leporaino sartuko eta martxan baldin bazen, call girl horietatik baten batekiko hitzordu galanta hartuko nuen —Joanaren gordean bistan dena—. Baina Beartzuneko iraztor urrunduan ez nuen aukera izpirik. Ene desira lizunak baztertu eta Maddiren kasuaz axolatzen hasi nintzen berriz. Ordulariari behakoa bota nion. Goizeko biak. Pentsatzen ahal duzuenez, ez nuen lotaratzeko gutiziarik, irakurtzen nuenak bizi-bizirik mantentzen ninduelako.

Xinaurriak nituen oinatzetan. Zutitzeko eta ene oihal-etxolatik jalgitzeko premia neukan. Harritzarren aterpean abantzu erori nintzen, zuloka batean traukatzear. Iratze idorren zain meharretan bermatu nintzen. Behialako kahakaren auhena hautematen nuen, zakur zaunka itoak eta zeru ilun izartsua zeharkatzen zuen hegazkin baten burrunba. Bitxiki, ez nintzen beldur. Naturaren lasaitasun mineralak tirriatzen ninduen. Nahiko nuen bertan buztin errea bilakatu, betikotasun ametsez. Baina, lana banuen eta laster batean argi zirrinta sutuko zen. Sabel korroka batek oroitarazi zidan aski arinki afaldu nintzela eta goseak ere ez ninduela bakean utziko.

      Kanpin dendan sartu eta kopetako lanpara piztu nuen. Lo-zakura lerratu nintzen, suge nagi baten abiaduran. Maddi izena zekarren plastikoa eskuetaratu nuen. Pantailara pasatzeko osatu zuen aurkezpen idazkia irakurtzeari ekin nion: “Neska gazte ausarta, ahoan eta begietan bilorik gabe nator zuregana, kuttuna, deitu nazazu edozein ordutan, beti hor izango naiz zuretzat... zuk eska eta ni moldatzen naiz, badakizu, Liburu Santuko erranaren arabera: Errazu hitz bat eta sendatuko naiz, errazu hitz bat eta hurbilduko natzaizu...”. Gidoi bat zirudien, orrialde oso batean, geldirik gabe, proposatzen zituen postura sexualen marrazkiekin.

      Nazka bezalako sentsazio batek inarrosi ninduen. Ez nintzen zuri ahalketietatik sexuaren alorrean. Banituen ene denboran hainbat rape & revenge film ikusirik. Bederatzi minutuko plan-séquence delakoak, bortxaketa itxura latzak. Baina Maddiren hori ez zen fikzioa. Errealitatean oinarritu idazkiak eta irudiak ziren, Maddiren gorputza zen jokoan. Maddirena eta Maialenena. Bat-batean ulergaitz zitzaidan afera. Bildots gaizoa, otsoaren aho aitzinean plantatzen zen “jan nazazu, jan nazazu” xuxurlaz, gertatuko zitzaion guztia mereziko zuela ebazteraino. Goenkale telesail handiosean bezala, kapitulu batetik bestera, pertsonaiak agertzen ziren, ataka gaitzetatik salbatzen, salbatuak zirela uste zutenean, oharkabean, naiftasun sinestezinaz, aldameneko arroila likitsera erortzen. Bizitza zen? C’est la vie, quoi!

      Eguneroko gure gauza onak oro suntsitzera deituak ziren. Nor zen suntsitzailea? Askotan norbera, anitzetan halaber, lagunak, ezagunak eta ezezagunak. Gizakiak ez zuen ihesik. Ausardiaren eta izuaren artean zihoan, destinoa marrazten, orrazten, zizelkatzen eta azkenean leize hitsetan amiltzen. Maddiren adierazpenek zalantza izpirik ez zekarten: pantailak eta telefono lineak baliatuko zituen dirua irabazteko, baina ez zuen gorputzaren eskaintza fetitxistaren ekonomiarik eginen. Paperek hori azaltzen zidaten. Prezioak aurkitu nituen azken hostaila batean, biluztasun neurriaren arabera finkatuak, striptease osoak berrehun euro balio zituela. Maddi desagertu zen iragan pornografiko horrengatik? Edo zerbait larriago gertatu zitzaion? Egia erran, ez nuen garuna sobera berotu behar, amak zituelako susmo txarrak eta beste nehork ez.

      Nolwen Kergelen ene maitale ohiari deituko nion, Euskal Herriaren Frantziako aldera pasatu orduko. Pentsamendu geografiko hau ezabatuko nuela erantsi nuen neurekiko, bestela lagun abertzale pürrak oro haserre utziko nituen: zer zen ba Euskal Herriaren Frantziako aldea, non ez zen, denbora batez iparraldea zena, eta dagoeneko, astokatuz eta marratxoak jarriz, Lapurdi-Nafarroa Beherea-Zuberoa izendatzen genuen lurraldea. Gogoeta antzuak baztertu eta Nolwenen figura indartuz joan zitzaidan kasko zokoan. Jakingo zukeen hark, amaz aparte, norbaitek Maddi bilatzen eta haren desagertzea seinalatu zuen ala ez. Biharkoak etziko.

      Beste paper sail bat atzeman nuen. Harritu nintzen. Maddik pantaila-gatibuak egiten zituen. Harreman birtualaz ezagutzen zituen gizonezko batzuen potretak zeuden bilduak. Ez ziren gaizki itxuraz, jaidura heterosexualak ukan banitu, niri ere gustatuko zitzaizkidan. Beltzaranak ziren, gihartsuak, aho-hezur karratudunak. Konprenitzen ez nuena zera zen: zergatik behar zuten potiko zainart horiek pantaila bidezko sexu-erlazio bat, munduko emazte guztiak eskuratzen ahal zituztelarik? Misterio bat zen. Edo bi tauletan jolasten zirenetatik ziren: egunez lantokiko ordenagailuetatik Maddirekin, eta gauez, elizaz ezkondu beraien emazte papulinekin. Argazkien azpian, izengoitiak: lehoi itsu, mamutxo, katu pituts eta horrelako fantasia franko. Jendearen izpirituak ez zuen mugarik, desira eta libidoa biderkatzeko medioen bila zinpurtzeko.

      Buruaren zoko batean notatu nuen, beharbada, Maialen berriz solastatu beharko nukeela. Argi azkorrian deituko nion. Baigorrin ere geldituko nintzen gero, Pantxoaren etxean. Betazalak astun nabari nituen eta, etzatera nindoala, hurbilean urrats eta ahots zaratak bazirela konturatu nintzen. Oihal-etxola mehar haren gerizan fidatzekorik ez neukan. Ahultasunaren sentimenduak are txepelago egin ninduen. Iratzeetan tapalakatu nintzen, dardarez eta hotzez ikara. Handik gutxira, bozak argiago bihurtu zitzaizkidan. Giza talde bat zen, ordu txiki ubeletan, bide hertsitik Basagarren gora lehiatzen:

      — Arren, aitzina, ez diagu astirik, zer uste duk ala, bakantzetan haizela?

      — Hatsa hartzera utz gaitzazu, jauna!

      — Hatsik ez duenak ez dik muga pasatzerik merezi...

      Gelditu ziren justu ene begien parean. Hiru beltzek gorputza plegatzen zuten hats bahituaren eraginak jabaldu asmoz. Gidaria zirudienak txapela hozkan eman zuen, eskua aho gainean pausatuz. Berantetsia zen. Nora zihoazen? Frontera zeharkatuko zuten, horrela, ilunpean, haztamuka bezala. Banekien, mende urrunetan, Beartzunen barnako xendrak anitz erabili zirela kontrabandoa egiteko, baina gaur, gaur egun, zer ziren istorio horiek? Aldudera jaitsiko ziren? Ala Bankan ukanen zuten norbait, garraio kamioi anonimo batean, aiduru. Gidariaren soa nire aldera makurtu zen eta izuak malgortu ninduen. Gaizki nintzen, horixe bai, gaizki nintzela!

      Baina, salgai humanoek hatsa berreskuratu orduko, saldoak bideari berrekin zion. Abere arin eta tematien pare bazebiltzan jauzika eta isil. Ez nuen sekula horrelakorik ikusi. Hainbat non nire ikerketa bera ahantzi bainuen. Zainak lasaitu zitzaizkidan. Frontala piztu eta aterpean kokatu nintzen. Maddiren aferari zegozkion paperak plegatu nituen. Artizarra zehaztu nuen zeruaren erdian, distira finkoan, eta lo-zakuan etzan nintzen. Bero-beroki. Alderraien egoera mentalera itzuli eta doi-doia gurutzatu hiru beltzen figurak nahasi zidan muina. Bizi hobeago baten esperoan partitzen ziren Afrikaren minetik, bizi hobeago hori Europan kausitzeko xedez. Baina, Juanek, ene lagun batek zioenez, emigranteak ez ziren beren etxeetatik abiatzen, baizik ihes zihoazen, gerrari, goseteari, tratu txarrei eta zoritxar ekologiko-ekonomikoei. Bestela inork ez zeukan etxeak eta sendiak uzteko aitzakiarik.

Ez nuen ordulariari begiratzeko astirik ukan. Bat-batean egun argia sutan mirets nezakeen sortaldetik, Basagar eta Elokadi mendiak urre koloreko leinuruz troxatzen zituela. Bigarrenez gau hartan, zoriontasun ezpatak urratu ninduen. Maite nituen Euskal Herriko goizak, eguzkiz edo euriz emokatuak, haizeak hegotik edo iparretik buhatzen zuela, edozein urtarotan. Negar gutizia menperatu nuen. Tristurarik ez nuen nabaritzen, Nolwen eta Joana neuzkan gogoan, Enez Eusako galernak eta Atharratze aldeko Erratzü baserriko lur emankorrak. Munduko puntu txikienean ere, mundu horren zabalera, gozotasuna, garratza, eskuragarritasuna haztatzen ahal zen, txikiak handia irensten zuela, eta alderantziz.

      Filosofo txepel bilakatzen ari nintzela sumatu eta sua piztu nuen uraren berotzeko eta kafe errautsez hornitzeko. Ideiak berrantolatzekoak nituen. Egitekoak zerrendatzekoak. Kaferik gabe, ezin. Kikara bete eta harri zapalaren gainean eseri nintzen, neure buruarekin goraki hizketan:

      — Hau dun hau, ez dun hoberik... nork erranen zinan bizitzak horrelako une ederrak oparituko zizkinala? Selfie bat eginen dinat, hirekin, nirekin beraz, mugaz bestaldeko adiskideei igortzeko... eki xirrizta, bortu biluzien mineraltasuna eta hi, hihaur, mutur alegera, hein bat xoxoa egia osoaren aitortzeko...

      Traktore goiztiar baten karranka hauteman nuen. Oilar bat. Zakur bi, elkarri eleka bezala. Puskak bildu nituen, bi minutuz oihal-etxola tolestu eta Maialenek eman dokumentuak besapean altxatu. Tarrapataz egin nuen bidea Guarden Etxearen maldan neukan 4x4raino. Auzoko baserritik, urde kurrinkak zetozkidan eta irri bat marraztu nuen nire baitan. Briu-brau, errepidean nintzen, Beartzun iratzartzen ari zela, inguruko naturaren legez. Elizondoko hilerriaren parean gelditu nintzen, gaueko emigrante beltz saldoaren irudiak arima kilikatzen zidala, Maialeni telefonatzeko. Mendi mazelaren beste aldean Azpilkueta nekusan, Maialenen etxea Urrasunerako gurutzunean, bere gaztaroko gehiegikeriak ahanzteko lekurik egokiena.

      Urlegi ostatuan kafe on bat irentsi nuen. Ilunpe sarkorrean. Berria egunkaria kontuarrean zegoen jadanik. Betaurrekorik ez nuenez, argazkiak haztatu nituen begi uherrez. Genero bortizkerien kontrako manifa bat egin zen Bilbon, Zaldibarko zabortegiaren lehertzearen ondoko salaketa agerpenak plazaratu ziren eta, kirol orrialdeetan, bezperan pilotako binakako txapelketako play-off partida eraman zuten Olaizola eta Urrutikoetxea azaltzen ziren irriz, behingoz. Iparraldean ez zen deus agitu, deus berezirik erran nahi dut. Baina askotan ikusten genuenez, egunkarietara pasatu ez arren, gertakariak baziren, hala nola zakur batek lau ardi hiltzeraino sarraskitu zituela edo adineko gizon bat erori zela errekara, arrantzan ari zen bitartean.

      Zerbitzariak bazekien ez nintzela Baztangoa. Itxuratik, agian. Noizbehinka so ozpindun zeharkariak igortzen zizkidan. Nigan ordaindu gabe eskapatzeko jaidura irakurri bailuen. Egia erran, bazuen hiru hamarkada ohitura salbai horri uko egin niola. Ordulariari behakoa bota nion. Bederatziak ziren. Maialeni deitzeko une zehatza nuen. Linearen puntan, gogobetetasun ariketak eginak zituen emazte baten ahotsak kilikatu zidan belarri zokoa:

      — Pasa zaitez. Zure aiduru nago. Ene lehen ikastaroa hamarretan daukat. Ene paperetan atzeman duzu zerbait?

      — Buruz buru erranen dizut. Telefonoan horretaz solastatzea zaila da. Lanjerosa ere suerta daiteke. Heldu naiz berehala...

      Goizaldean, argi zirrintan, mugikorrarekin Maialenen dokumentu gakoen argazkiak hartu nituen. Batez ere kilika.eus guneko harrera hostoaren harian gailentzen ziren gizonezko zenbaitenak. Horiekiko kontaktuan sartzeko gogoa nuen, Maddirekin zer harreman zuten ikertzeko. Espero nuen Maialenek premiazko xehetasunak emango zizkidala. Aldi berean, menturaz, sekretuak zaindu nahiko zituzkeela ere uste nuen, gorputza saltzen zutenak hondarrean, biziki herabeak eta pudikoak zirelako bizitza normalera itzultzean.

      Oinez hurbildu nintzen Maialenen ashram antzeko lokalera. Aurpegia lasai antzematen nion. Agurtu orduko bulegoaren alde bietan jarri ginen:

      — Pentsatzen dut gurekin zebiltzan gizonezko hauen telefono zenbakiak behar dituzula... Maddiren faboritoak ziren, birtualki bistan dena, bai eta batzuk errealitatean ere. Guk ez genuen haragizko biderik hobesten, Maddik bai, ez zuen dudarik horretan, ez zen beldur, gu baino libreagoa zen bere gorputzarekin...

      — Gizon horietatik batekin zerbait gaizki pasatu zen?

      — Baliteke, bai... Behin begitartea kolpez ubeldua itzuli zen eta bi astez ez zuen kamera aitzineko bere lana egin ahal izan. Sexu-aldi gogorra ukan zuela erran zigun, baina gure irudiz, salbaiki bortxatu zuen norbaitek. Isilik gelditu zela oroitzen naiz.

      — Zerrenda honetako batek?

      — Listako laugarrena zela susmatzen dut nik. Oraindik ere misterio bat da enetako. Eta gauza bat, andere Ezpeldoi, aldi hartan salaketa jarri zuen Bordeleko polizia-etxe nagusian.

      — Aha...

      Eskua, ezintasunez bezala, iledian pasatu nuen. Baina funtsean berri ona zen niretzat. Frantziako Poliziaren lerroetan infiltratu bat baneukan, Nolwen Kergelen inspektorea hain zuzen, eta laguntza eska niezaiokeen kasu hau argira ekartzeko. Maialen ez zen zozoa, ohartu zen nire alegiazko ezintasunaren gibelean, izpirituan baneukala halako esperantza ximixta azao bat. Ez zidan oharrik egin. Zerbait pentsatu baldin bazuen, beretzat atxiki zuen. Nik ere ez nuen hitzik gehitu. Luzatzen zidan zerrenda eskuetatik hartu nion. Besarkadak eta eskerrak trukatuz, bakoitzak bere aldera jo zuen. Baztango lurraren emankortasun xaloa estimatzen ikasi nuen une hartan. Itzuliko nintzen, banekien.

Elizondoko merkatu aldeko aparkalekura nindoala, udaletxe maldako bota-harria amultsuki ferekatuz, papoan ikaratzen sentitu nuen mugikorra. Joana Garralda, ene andregai kutuna zena? Ernatu nintzen, bihotza pilpiraz. Baina ez, zenbaki gordea zen eta berehala botoi berdeari sakatu nion, urduri. Maddiren ama, negu mineko sutea bezain txinpartatsu zebilen, bero-bero:

      — Zertan zara? Ez dakit ezer zutaz atzoko bileraz geroztik... ordaindu zaitut behar dena baino gehiago, ez da turismoa egiteko.

      — Ukan duzu alabaren berririk? Gutunik? Telefono deirik?

      — Ez. Deus ez.

      — Non zara? Etxean? Pasa naiteke nahi baduzu?

      — Ez, Garazin elkar gaitezen, hamaikak aldera...

      — Eguerditan, Elizondon naiz oraino eta denbora parrasta beharko dut Izpegin gora eta behera gidatzeko. Agian informazio osagarri zerbait emango didazu... amek bakarretan ezagutzen dituzte alaben bizitzak urratzen dituzten gauza sekretuenak, ez dea hala?

      — Bakea emazu... Sarrixeago mintzatuko gara. Eguerditan, ttanko!

      Emaztearen boza larderiatsua zen. Ez nuen astirik karakoil edo barraskilo abiaduran ibiltzeko. Buztanzelhai, Iparla eta Hauza gailurretako paisaia ederrak miresteari uko egitekoa neukan, ez banuen Garaziko hitzordura berandu iritsi nahi. Irudi zuen, ahotsetik beretik, Maddiren amak bazuela isilpeko zerbait salatzeko. Edozeren hartzaile nintzen, pista gutxiegi zulatu nuelako orain arte: kilika.eus webgunea, Pantxoaren enpresari sen ikaragarria eta nesken ausardia, itxurak eta gorputzak saltzeko tenorean. Ez baldin bazen desagertu, hirukotearen egoera normaltzat jo zitekeen, ikasle eta estudiante anitzek, neska ala mutiko, ikasketak ordaintzeko, prostituzioaren bidea hautatzen zutelako, hautua baldin bazen. Hargatik, prostituzio mota horrek ez zuen ezer ikustekorik Europako karriketan heren munduetako emakumeek praktikatzen zutenarekin. Maddi eta Maialen klase ertaineko hiritar nomadentzat ari ziren, prezio onean, ahalik eta harreman fisiko urrienekin.

      Joanaren 4x4 erosoko irratiaren ahora bultzatu nuen Itoiz taldearen Ezekiel diskoa. Laurogeiko hamarkada epikora eraman ninduen musikak, gaueko kontzertuetara eta jendeen arteko gurutzaketa patetikoetara. Alkohola eta belarra bazebiltzan eskutik eskura, zaldia eta azidoa ingurune zenbaitetan, aburu politiko finkoak genituen, ezberdin pentsatzen zutenak derrigor etsaiak ziren guretzat, baina soinu-banda erraldoia geneukan, euskaraz barne. Eremuko dunen atzetik nenbilen ni ere orduz geroztik eta, Izpegi lepoaren oinetako lehen bihurguneetan, abesti hartako euri zitalak nituen amets. Kanta mitikoak josten gintuen intimoki, entzuten genuen ber, bereizi ezinak ginela bagenekiela Joanak eta biok. Melodia bukatzen zihoan aldi oroz, hasierara eramaten nuen, errepika lantzinante batean, gure bizitzak jokoan bailiran, Baigorri zeharkatzeraino.

      Maddiren amarekiko hitzordura tenorez heldu nahi nuen, eta arraposki gidatu ere bihurgunez osatu bidean. Ez zen momentua istripu bat ukaiteko edo Joanaren autoa xehakatzeko. Barkatuko zidana? Nekez, naski. Neurri batean, 4x4 distiratsua ni baino maiteago zuela uste nuelako. Orduan... Irulegiko sotoaren aitzinetik lerratu nintzen, suge nagitsuaren antzera. Garazitik gero eta hurbilago nengoen.

            Eremuko dunen atzetik dabil

            Zulo urdin guztiak miatu ezinik

            Eta euri zitalari esker bizi da...

      Zer zen Euskal Herriko paisaia lasai, koloretsu eta bete hauetan barna ibiltzean bihotza hantzen zidan nostalgia izugarri hori? Maite nuen gure lurra, maite bezain gorrotatzen nuen zenbaitetan. Ez ninduen, behintzat, nehoiz indiferente edo axolagabe uzten. Euri zitalez eta destino petralez egarri nintzen. Alde horretatik, eskualde hauetan, zerbitzatuak ginen arraiki. Ene pentsamendu antzuen haria ebaki nuen, Garaziko harresiak begietsi nituenean. Harri ilunen arrakaletan belar suhar eta huntz-hostoak ageri ziren, denboraren iragan urria azpimarratuz. Geldoan egon nintzen minutu luzeetan. Izpiritua huts. Begiak erdi itxirik. Meditatzen ari banintz bezala. Baina ene molekulak inarrosi nituen eta autotik jaitsi baiko, handik gutxira, ikusi nuen punki gisa beztitu neska gazte bat, sokatik zeukala, zakurrari kaka eginarazten. Gorotz ketsua bertan abandonatuz abiatu zen, niri desafio begirada bat boteaz. Nik:

      — Ez duzu biltzen ala?

      — Mais bahaii, nazkagarri hori, joango naizela zure kaka poltsa puta horren bila... genre perfektua bazina bezala!

      — Ei, lasai nirekin...

      — Puta zikina, zergatik ez zara isiltzen?

      Uuau! Gozo zitzaidan horrelako ongi etorria. Benedikatua nintzen. Estimatzekoa nuen. Andereñoaren hiztegiaren hedadurak zoratu ninduen. Ipurdia balantzatuz urrundu zen. Ez nuen igurikatu afera likitsa nola bukatuko zen ikusteko. Plazara zuzendu nintzen, oinez. Bisitariak, beti, karriketan, molkotan, taldeka, adinekoak gehienak, xingarrez, gaztaz eta chou-monté izeneko pastelez asetzeko prest. Bidea urratu nuen. Haize hego hotzak bazterrak iluminatzen zituen. Ederki nintzen, jendetzaren erdian, ezezagun hutsa nirekiko ere. Turismo bulegora jo nuen astiro eta gure hitzartze lekuan ez zegoen nehor. Astia banuen, egia erran, eta Maddiren ama noiznahi etorriko zen.

      Merkatu egunetako mugimendurik ez zegoen Garazin. Gizon txapeldunik eta arropa lilizuz apaindu emazterik ez zen ageri. Euskara gutxi entzuten zen eta isiltasunak gatibatzen zuen Garateneko trinket ospetsua. Astiro nenbilen jendeak saihestuz eta oinak non pausatzen nituen kasu eginez. Bare baten pare nenbilen. Urritasunarekiko neukan amultsutasunagatik, aspalditik, alfertzat nindukaten eta bizitzan zehar gurutzatu ninduten hainbatek amets egiten zuten ene lanean karraskaz eta gogor hasarazteaz. Euskaldunon artean bazen lanaren halako mistika garratz bat, bereziki lagun protsimoarentzat, euskalduna gehienetan manatzaileen edo decider delakoen lerroetan irudikatzen zelarik. Ez nintzen Carlos Ghosn, nabarmenki, “ez naiz gizon motela” erraten baitzuen Renault-Nissan super-enpresako zuzendari ohi iheslariak.

      Hausnar debaldeak baztertu nituen. Han zen Maddiren ama, aiduru. Ilunez apaindua burutik oinetara. Arranguratua zirudien, urrunetik aztertu nuenean. Zerbait berri ikasiko nuela irudikatu nuen, aldi honetan laxatuko zela, eta solasaldiaren ondotik pista berriak irekiko zitzaizkidala bere alabaren bilaketa bururaino eraman nezan. Hori espero nuen bederen.

      Ahalik apalen hurbildu nintzaion.

      Ez nuen espanturik.

VIII

Ez nion eskapatzeko betarik utzi. Gibeletik hartu nuen eta ikusi ninduenean izialdurazko jauzi bat egin zuen:

      — Mentsa zara ala? Ez duzu kontuan hartzen adinekoa eta bihotz ahuleko emazte bat naizela...

      — Barkatu. Ez zintudan beldurtu nahi.

      — Helburua lortu duzu, ezin uka... mintza gaitezen gutxi, baina mintza gaitezen ongi: ene alabaren desagertzeaz zerbait berri ikasi duzu?

      — Goazen aterpera eta hitz egin dezagun lasai.

      Begitarte kezkatua luzatu zidan. Bere gorputz unatua dardaraz nabaritzen nuen, haize meharrean udaberriko hosto ahul baten antzera. Bere urratsa, atzetik, herrestan entzuten nuen. Tabernaren barnean, leiho ondoko mahai bat erakutsi nion. Bitxia zen: GAL erakundeak, gerra likitsa deklaratu ziolarik euskal munduari, gure eskualdean eramaten zituen eraso morbidoen eraginez, beti, leihoaren maldan eta atearen saihetsean jartzen nintzen iparraldeko ostatuetan. Ohitura horiek ez nituen erraz galtzen. Joana Garraldak barregarri aurkitzen ninduen eta nitaz trufatzeaz ez zen sekula aspertzen. Egia erran garaiak aldatu ziren, bakeaz gozatzen ikasi ere genuen denborarekin.

      Kafeak manatu nituen. Elkarri so geratu ginen istant batez. Maddiren amaren muturra misterioz hantua nekusan: begiak zuloetan igerika jarraitzen nizkion, arrainenen pare, mugitzen ez zirela eta larrua arroila finez zimurtua zeukala. Hortz bi eskas zituen gaineko hezurrean eta ileak nahas zebilzkion, aurpegi biribila setiatzen. Sorgin bat zirudien. Eta hori ez zen hain ona, fama garbia atxiki nahi zuen batentzat. Ezpainak higitu zituen:

      — Zer atzeman duzu?

      — Maddiren adiskideekin egon naiz Baigorrin eta Baztango Azpilkuetan. Ez ziren aingeruak. Lizunkeria eta pornografia maite zuten, arraiki, erran nezake, merkatu galanta eraikiz hainbat urtez, Bordelen.

      — Errazu! Ez duzu eskubiderik! Gure haurrak ez ziren uzki-beroak! Nehondik ere ez! Fede kristauan heziak izan dira. Igande oroz meza eta asteazkenetan katixima. Banoa, ez dut gehiagoren entzuteko gogorik...

      — Zaude, zaude, anderea. Ez dut epaitzen. Ez zaitezela eskapa!

      — Zikinkeria isurtzen segitzeko ideiaz baldin bazara, ez dut hemen egoteko arrazoirik. Maialen eta Pantxoa jeloskor hutsak dira. Trunkilo parea! Urdeak! Zer ez lukete asmatuko Maddiren ospea iluntzeko?

      — Ho Pette ho! Emeki... ez zait irudi elkarren artean haserre zirenik... zure hitzek ez dute errealitatea finkatzen. Alderantziz. Uste dut konplize trinkoak zirela.

      — Gezurti hutsak dira. Eta bekaitzak.

      — Ez dakidan zer edo zer badakizu?

      Kopeta apaldu zuen. Ahalkez bezala. Minutuak eta minutuak eman zituen isilik, kikara hutsaren hegietan koilara inguruka kuzkatuz, bortuetako ardi zintzarrien soinuak imitatzeko. Ez nuen bildutasun artegaren dorpetasuna nahasi. Algoritmorik ez neukan emaztearen elasturia sustatzeko eta akuilatzeko. Igurikatu nuen. Arte horretan mugikorra jalgi nuen sakelatik: banku gosetiaren mezu bat neukan, Egunean Behin jokoaren notifikazioa partida egiteko eta Joanak, wasap bidez, Baionan zegoela jakinarazten zidan. Berria-ko aplikaziora joatear nengoen, Maddiren amak ahoa zabaldu zuenean:

      — Maddiren anaiarekin egon beharko zenuke...

      — Maddiren anaia? Ez didazu sekula zenik ere aipatu...

      — Xabi, Miarritzen bizi da. Gizon batekin. Jainkoak begira nazala! Zer egin diot Jainkoari horrelako haurrak munduratzeko?

      Histeriko jartzen ari zen. Eskuaz, ahotsa mendra zezan aholkatu nion. Taberna mukuru zegoen, bazkaltzera hurbildu bisitariz eta, etxera joan aitzin, trago bat edo beste zintzurreratzen zuten herritarrez. Bakarrek sudur gorri potoloak zeuzkaten. Ez nuen ezer ebazten. Ez ziren ene aferak. Gobernuak, nahi baldin bazuen, tabakoarekin bezala, berdin egin zezakeen alkoholarekin, prezioak emendatuz eta edatea osasunarentzat kaltegarria zela zioten publizitate kanpainak antolatuz. Baina ardozale eta egileen lobbyak indartsuak ziren, Euskal Herritik bertatik haste. Alkoholik saltzen ez baldin bazen, ez zen ikastolako haurren egunerokoa hobetzeko baliabiderik, are gutxiago mugimendu abertzalerik ere ez. Nik, halaber, ura hurrupatzen baldin banuen gaurkoan, ene ardo, garagardo, sagardo, txakolin eta Jameson markako whiski kantitateak sabeleratuak nituen. Barran zeudenei ez nien nik, beraz, erruduntasunaren harririk botako.

      — Bi gizon elkarrekin? Bazauzu?

      — Gertatzen diren gauzak dira, anderea. Ez dute nehor hil. Jendeak dira, kalma zaitez! Xabiren helbidea baduzu?

      — Itsas Museoaren aldameneko etxebizitza horietatik batean daude, bekatuan!

      — Internetekin aurkituko dut. Ez zaitezela arrangura. Zerbait erran behar diot zure partez atzemanen dudanean?

      — Ez, ez, ez... Utz nazazu orain...

      Zutitu zen, emakume lehertu baten moduan. Greziar tragedietako marmolezko pertsonaia bat zirudien, handios eta, aldi berean, amildua. Jantzi beltzek egunerokotasun ankerra azpimarratzen zioten: bi umeak, itxuraz, galduak zituen, bekatuan bizi bata, eta bestea desagertua edo hila, hiru hilabeteotan berririk eman gabe ziharduenez. Anderearen urrats astuna jarraitu nuen karrikara lehiatzen saiatu zenean, bisitari anonimoen saldoetan urtu zen arte. Aulkitik altxatzea erabaki nuen. Mugikorrari azken behako bat eman nion. Joana Garraldaren 4x4ko giltzekin jostatu nintzen. Pista bat gehiago banuen argitzeko, Maddiren anaia Xabirena. Autora zuzendu nintzen, hausnarrean, Errobi gaineko zubitik pasatzean pentsamenduak oro uretara aurtikitzen nituela: zer zen familia hori?

Euskal Herrian familia, sendia, sakratua zen. Tribua hitza erabiltzen ahalko genukeen. Abar anitzetakoak ziren familiak, belaunaldiz belaunaldi garatzen zirela, abarrez abar handitzen zihoala arbola genealogikoa. Narrazio finkoak eraikitzen ziren fikzioaren mugetan, hainbat biografiatako hutsuneak estaltzeko, eta harritzen ginen, ororen buru, noizbehinka elkarrekin biltzeko antolaturiko oturuntza erraldoietan arazo bitxiekiko kideak agertzean: baten bat, edanaren eraginez, gontzetatik erauzten zen, zernahi kontatzen hasteko, gertakizun gorde eta ilunenak plazaratuz, aho izkinan lerdea zeriola! Momentu ikusgarriak ziren. Momentu horiez baliatzen ziren bakarrak, urteak isilik geratu ondoren, aiten, anaien edo osaben partetik jasan eraso sexualak salatzeko. Intzestua eta bortxaketak agitzen baitziren, igande oroz, lerroan, mezara zihoazen euskal familia santuetan ere.

      Pentsamenduaren hariak Ortzaizeraino eraman ninduen. Baionako norabidean nintzen, udaberri goiztiar honetako euri lantzurda pean. Elizetako intsentsu usainak zapalkuntzarena irensten zuela irudikatzen nuen eta oroitu nintzen behialako lankide batek kontatu zidanaz:

      — Gazteak ginenean, terriblea zen neskatxa izatea! Etxean, gurasoak kanpoan zeudenean, Aljeriako gerratik zangoetatik paralesiatua itzuli osabak bere altzoan hartzen ninduen, arraileriaz bezala, eta esku lakarraz pottotta lardaskatzen zidan. Ezpainak ene papoan pausatzen zituen. Sentitzen nuen plazer likitsaz ahalke nintzen eta agian horregatik, gaur arte, ez nuen horretaz deus erran... Eskolako lagun batek halaber, azaldu zidan autoko gida-baimena ateratzeko kurtsoen denboran txofer-irakasle kuskuilatuak bere esku ibiltaria hanka-artera zuzentzen ziola, balakari zikin! Hark berdinki ahalkea sufritu zuen, asma dezakezunez.

      Antzeko istorioak harilkatzen zizkidan lagunak, geldirik gabe, #metoo traola agertu zen garaietan. Nihaur gogoratzen nintzen, Amikuze aldean, herriko bestak bukatzean izan zen bortxaketa oldeaz: gauaren azkena itxaroten zuten hemezortzi-hogei urteko harrapariek eta neskatxona bakartiak, bakartuak, igurikitzen zituzten pilota-plazaren gibelean. Egoera larria zen eta, une horietan, hobe zen ezagunak inguruan edukitzea. Eta ez zuen balio jendarmeriara kexuz hurbiltzea, irri karkara gordina askatuz, kereilarik hartu gabe, etxera bidaliko zintuztelako. Bortxaketaren hobenduna edo erruduna neskatxa baizik ez zen, aski zuen ez molde deigarrian janztea, aski zuen goizago etxeratzea, aski zuen ez ateratzea, aski zuen ez neska izatea... bazen beti arrazoi on bat gizonen indarkeriak kolpatua ez entzuteko, pairamen hori aintzakotzat ez hartzeko.

      Luhusoko bihurgunera heltzen ari nintzen, Joana Garralda maitaleari behin gertatu zitzaionak muinak inarrosi zizkidanean: Baionako ospitalean laido homofobikoak jasan zituen paziente zakar baten partetik. Ordu osoa iraun zuen erasoak, emakume mozkorrari artamenduak egiten zizkion denbora hots. Komisariara joatea aholkatu zion bere arduradunak eta han aurkitu zen, gizonezko polizia muturtu baten aitzinean, denuntzia pausatzeko, ez zuen gogorik eta hitz baten bihurgunean, pazientea atzerritarra zenez, funtzionarioak joera arrazista leporatu zion. Negarrez lehertu zen eta orduantxe konprenitu zuen telebistetako gaiari buruzko erreportajeetan ikusten zituen emazteek polizia-etxeetara salaketak egitera joaterakoan sufritutakoa.

      — Handik atera nintzen hautsia, umiliatua, ahalketua... badakizu, Amaia, ez naizela arrazista, badakizu, ezta?

      — Ba bai, badakit ongi... alta poliziak berak ez du kanpotarrekiko samurtasun eta errespetu famarik. Gauza jakina da. Egitura maskulino eta maskulinista horretan, ez da etorria emazte zaurituak, bortxatuak, zapalduak ulerkorki hartuak izanen diren eguna!

      Besarkadaz eta musuz lasaitu nuen ene bizikide xifritua.

      Kanbon nintzen jadanik. Maddiren irudiak kasko zokoa bete zidan. Desagertua, bere amaren arabera. Maddi, behar bezalako familia bateko alaba: zertan zebilen gizonak amainatzen, hasieran zuzenki eta beranduago, Bordelen, interneteko kilika.eus plataformaren bidez? Maialen, Pantxoa eta hiruren artean sortua zuten baliabidea, dirua erraz irabazteko, agian. Ez ziren lotsa, ez horixe... pantaila tarteko iruten zituzten sexu-harremanak. Egiazko sexu ekitaldiak baino, kasu honetan, distantziak hazitako fantasma uholde bat hantzea zen beren zeregina: desira sustatu, desira garatu eta bezeroa deitzen zutenaren banku-txartela sutan jarri. Pantxoaren aburuz, ederki lortzen zutena.

      Baionako sarrerak autoz hanpatuak ziren. Edozein tenoretan. Geldika aitzinatu nintzen, kasik Maubec karrikara iristeraino. Astia neukan kexatzeko eta gero ene gogoarekin baketzeko. Maddi non bide zegoen mila bider galdatzeko. Amak ez zidala dena kontatzen susmatzeko. Arratsaldean, Xabi anaia kitzikatuko nuen. Ahoan bilorik gabe. Halaber, aspaldian erabakia neukan, Nolwen Kergelen maitale ohiari deituko nion, ea Enez Eusatik ikusten ahal zuen Frantzia mailan ba ote zen desagertze esku-arrunten bat pausaturik. Betikoa zen: familiak desagertzea seinalatzen zuenean, poliziak edo jendarmeriak desagertuaren eskubideak azpimarratzen zituen, hemezortzi urtez gorakoek dretxoa bazuten naturaren minean urtzeko. Kopeta apal itzultzen ziren etxekoak, etsituak beraien erraietan, bazekitelarik kidea ez zela nahitara eta nahieran aldendu. Haur eta umeentzat, neurri batean, ezberdina zen, egitura berehala mugitzen zelako: eskerrak. Antza zenez, Maddi ez zen behatz potoloak murtxatzen zituen ñiñi bat. Nolwen Kergelen kuttunak, segur aski, arrapostu zehatza emango zidan.

      Unatua iritsi nintzen etxera. Joana Garralda ordenagailuko pantailaren aurrean zegoen, Itziar Ituñok distiraz argitzen zuen Netflixeko La Casa de Papel telesaila ikusten. Bizkar zakua mahaira aurtiki nuenean, ez zen mugitu ere egin. Irriz lehertu nintzen:

      — Hauxe ongietorria!

      — Zer uste dun?

      — Musurik ere ez daukan?

      Atzetik makurtuz, pott trinko, heze eta kasik etsitua utzi nion ezpainetan. So bustiaz behatu zidan. Baina ez zen pantailan zekusanetik urrundu. Arrazoia zuen. Atentzioa den mendrenean aldentzen baldin bazuen, Riok edo Berlinek egingo zituzten zakarkeriak huts eginen zituen. Ene gelara ernatu nintzen, Nolwenekin solastatzeko intimitate premia nuelako.

Borta giltzatu nuen: ez nindezala nehork traba! Ordenagailua piztu eta, Zoom bideo baliabidea akuilatu ondoren, Enez Eusa uhartean aurkitu nintzen, Nolwenen bulegoan, behiala maite nuenarekin bekoz beko:

      — Entzuten dituzu isla bretainiar honetako galernen xuxurlak?

      — Hemen dena lasai dago, eguzkia amultsu, haizea arin eta Ansoteko ordokiko txori hiritarrak kantari. Zeltiar aireak on egiten dizula dirudi, eder-ederra zara...

      — Trugarez... milesker! Baina segur naiz ez nauzula nola naizen jakiteko deitzen? Tronpatzen naiz?

      — Harritzen naiz zein neurritaraino ezagutzen nauzun! Honatx, zerbitzu bat behar dut... ea esplikatzen naizen: emazte gazte baten bila nabil, bere amaren kontura. Hamar mila euroko diru aurrerapena egin dit, beraz ez dut huts egiteko eskubiderik...

      — Eta?

      — Ba, bon, hauxe: erraten ahal didazu, Frantzia mailan, ba ote den Maddi izeneko desagerturik, zehazkiago, norbait polizia-etxe batera lehiatu zenez, desagertu zelako, azken hiru hilabeteotan? Laguntzen ahal nauzu?

      — Zeren trukean?

      Irriz lehertu nintzen. Nolwen ez zen aldatu. Burumuinak karruskatu eta, bat-batean, Enez Eusara bisitaz joango nintzaiola erantzun nion. Gogoa are alegerago nabaritzen nuen.

      — Bikain! Leku handiosa da. Ez dut hemendik alde egiteko gutiziarik ere, nagusiek bilkuretara Brestera deitzen nautelarik, bihotza haustear daukat Penn Ar Bed konpainiako ontzian sartzean...

      — Noizko?

      — Zer?

      — Zure ikerketaren emaitzak...

      — Hemendik bi ordutara. Presatua zara ala?

      — Maite zaitut!

      — Amaia, ez ireki gure arteko zauri zizkolatsu hori! Utzi haurkeriak! Eskerrak arku atlantikoa hedatzen dela zure eta ene artean...

      Nolwenen irri algara entzun nuen. Erraiak inarrosi zizkidan. Nahasmendu emozionalaren sumendia iratzartzen nabari nezakeen nire baitan. Bretainiarra hitzeko emakumea zen, euskaldunok baino gehixeago agian, baina bekaitza arras. Oroitzen nintzen nola begiratzen zidan beste emazte batekin solastatzen nintzenean edo baten bat gozotasun apurrarekin aipatzen nionean. Autoan entzuten ari ginen Max Richterrek birmoldatu Vivaldiren diskoa birundaka aurtiki zidan behin. Lau Urtaroetako Negua zatiaren bigarren mugimenduak norbait gogora ekartzen zidala salatu niolako! Gauza batzuk ez nituen ulertzen, fin-fina ez nintzelarik ere, egia erran.

      Espero nuen Maddiren hatzak aurkituko zituela Nolwenek, ofizialki, poliziaren fitxategietan. Espero nuen, halaber, bere egunerokoan, emakumea maitatua izan zela eta horregatik senarra, edonor, atzetik ibiliko zitzaiola. Igurikitzea erabaki nuen, ohe gisa erabiltzen nuen kanapearen samurrean luzaturik. Egongelatik La Casa de Papel telesailaren harramantzak hautematen nituen, pairamen orroak, misil jaurtiketa eta tiro hotsak. Zertan ari zen humanitatea, errealitatean hain ankerra zen munduari krudeltasun eta indarkeria are haboro gehitzen bizieraren zirkulu birtualetan? Lurra lur zenetik hala izan zen gainera, mamuak, ingumak, tortura sotoak eta pandemia sinbolikoak asmatu ziren, hiltzeko oinarrizko temari aterabideak eskaintzeko. Sortzetik beretik pizten baitzen herioaren izua, ahultasunaren sentsazio itogarria, abandonuarena, eta uste zen beharbada, beldur birtualak gainditzen baldin baziren, prestago geundekeela errealitatean zartatuko ziren mehatxuen aitzinean. Infernurako joan-etorrian genbiltzan, baina aldi honetan, Ulisesekin ez bezala, egun argira gidatuko gintuen Tiresias itsurik ez zegoen.

      Ordenagailuaren soinu-txintxila entzun nuen. Nolwenen aurpegia zehaztu nuen, bihotza banbaka. Barre erakargarriak pantaila sutzen zidan:

      — Zerbait atzeman dut...

      — Hori, hori berri ona!

      — Akitania Berriko herri batean, beraien erraina eta andrearen desagertzea seinalatu omen dute ama-seme batzuek. Baina ez dut ez haien izen-deiturarik, ez eta haien zuzenbiderik. Bitxia da.

      — Jarraituko duzu ikertzen enetako?

      — Bai, kuttuna. Sarri arte.

      Sabelpea dardaraz ari zitzaidan eta izpiritua zutun neukan. Hara, zerbait bazen Frantziako Poliziaren artxiboetan, ez nintzen beraz fantasma baten atzetik ibilki. Maddiren amak erran zidan ez zuela Garazi aldeko jendarmeriak afera horretan sudurrik sar zezan desiratzen. Nolwenen agerpenen arabera, bazen beste norbait Maddiren gibeletik zebilena. Alhatu ondoko behien hausnar astun moduko batean sartu nintzen, nirekiko bakarrizketa elkorrean:

      — Gurutzatzen baldin baditut Maddiren amaren erranak eta Nolwenen partetik erdietsi indizeak, halaber, Azpilkuetako Maialen yoga irakaslearen eta Baigorriko Pantxoa dandyaren agerpenak, gelako leihoan, harreman sare moduko bat marraztu dezaket. Herenegun solastatu nuen emazte xifrituak ez ote dit kontatu alaba tipus-tapas ezkondu zitzaiola, ez zuela bestara joateko gonbitik ere ukan eta hilabetean behin eskuratzen zuen gutuna salbu, ez zeukala Maddiren berri zuzenik.

      Argitasun ttakak baziren ilunpe garratzean. Laburbilketa agudoa egin eta kanapetik altxatu nintzen. Ordenagailuan berriz xerkatu nuen Xabiren telefonoa, aurkitu eta deitu nion, hitzordu baten finkatzeko. Ordubete eman zidan. Tranbusarekin joango nintzen Miarritzera. Egongelatik pasatzean, konturatu nintzen La Casa de Papel berean ari zela, baina Joana Garralda lotan zegoela. Ez nuen iratzarri eta oin puntetan atera nintzen apartamentutik, txirla baten hondoan zeuden etxeko gakoak hartuz, axolagabe.

Irizar enpresak diseinaturiko Baionako autobus beltzarekin iritsi nintzen Miarritzeko udaletxearen atzeko plazara. Suge garraiolarian mugimendua bazen, betiko legez: alimaleko emazte puskak telefonoz erasiatzen zuen semea, postara diru bila joan eta hamar euro baizik ez zituelako eraiki.

      — Puta zikinak! Zer uste dute langile funtzionario kakatsu horiek, diru hori beraiena dela ala? Ikusiko dute hurbilduko natzaienean! Malurra barreiatuko dut beren artean! Odola isuriko da, masakre bat eraginen dut, ez dut huts eginen, redios...

      Eztul gordinez hausten zen bere erretzaile inpenitente ahotsa. Auzo batek eskua aho aitzinean ematea gomendatu zion, baina ondoan zeukan kidera bideratu zuen postariarentzat zen laido uhina:

      — Zerbait galdatzen dizut nik zuri? Beldurtzen nauzu? Zutaz bi ahamen egin eta porroskatzen zaitut! Untxi pitutsa! Isil zaitez, bestela...

      BAB zentro komertzialeko geldialdian, autobuseko txoferra altxatu zen eta kanpo eman zuen emazte opulanta, bere herra eta haserrearekin. Iskanbilaren denboran mugitu ere ez zirenen belarriak urratu zituen bat-batean egin zen isiltasunak. Nik ere ez nuen keinurik egin. Kopeta apal geratu nintzen, alegia deus ez. Aitortuko dut ez nintzela sobera fida. Horrelakoak askotan gertatzen ziren garraio publikoetan; azken finean nobela bat izkiriatzeko mamia bazela iruditzen zitzaidan, humanitatez hanpatua, izerdiz itoa. Humanitatea, bere itzal eta argiekin!

      Xabi ikusi nuen urrunetik. Miarritzeko Bellevue kasinoaren ondoko parkean zegoen, prestuki jarria. Esku nagi batez Oteizaren burdinazko tailua ferekatzen zuen eta bestea ezkerreko belaunean zeukan. Obserbatu nuen: ile zurbilekiko gizon zohitua zen, handia, zardaia, so zohar batez itsasoari begira iltzatua. Karrika izkinatik jauzi egin eta bere aldamenean aurkitu nintzen, bostekoa luzaturik:

      — Hitzordua dugu, ezta?

      — Amaia Ezpeldoi baldin bazara, bai... Zertaz hitz egin behar dugu?

      — Maddiz...

      — Berririk gabe nago aspaldion, ez dakit zer gehiago erraten ahal dizudan, gure bideak bereizi ziren arreba ezkondu zen egunean...

      — Bere ezteietan zinen?

      Ahoa itxi zuen. Begia uhinetan zetxikan. Mekanikoki, Oteizaren Euskal Baserriari izeneko tailua balakatzen zuen, herdoilaren erresumatik salbamena etorriko balitzaio bezala. Gizona mutu zegoen bitartean, oroitu nintzen, 2018ko abendu gris batez, Macronen bisita eta G7aren antolakuntza salatzeko, zenbait hilabete lehenago desegin zen erakunde armatuaren omenez, horiz tindatu Gora ETA eta G7: aizkorak zorroztu lema bitxiak irakurririk. Arte garaikideak ez zuela baitezpada errespeturik eskatzen pentsatzen nuen arren, Oteizaren obra bat lohitzea, arrazoi politikoengatik, ignorantzia kultural eta txikikeria hutsa iruditzen zitzaidan. Xabiren ahotsa hauteman nuen:

      — Espero nuen inoiz ez horrelakorik ezagutzea, norbait niregana hurbiltzea alegia, arrebaz galdezka.

      — Zuen amak erran dit hiru hilabeteotan ez zuela haren gutunik ukan...

      — Bizitza arraroa zeramala ezin uka. Neska sotila zen, bizia maite zuen izugarri. Bere hautuak ez ziren zuzenak izan, hori ez, gizonak zituen bilatzen, ikasketak ordaintzearen aitzakian, ele gordinez nerrake prostituitzen zela. Maialen eta Pantxoa lagunak ere ausart zituen bide horretan. Ez ziren lotsa. Ez nuen deus konprenitu arratsetik goizera ezkondu zenean. Familia ez zuen gonbidatu. Bitxi zen. Bahiketa ofizial bat ematen zuen, sektek bideratzen duten emprise edo esku-hartze bortitz baten ondorioa. Zoriontsu zirudien, baina ez zuen ihes egiteko ahalmen izpirik. Komentu larderiatsu batera sartuko balitz bezala. Konbertitu baten ibilerarekin. Sinetsezina zitzaidan.

      — Eta gero?

      — Ez nuen gehiago ikusi. Amarekin ere ez nuen harremanik, badakizu, gizonkoietatik naiz eta ez dit sekula barkatu. Kanpotik, sendi perfektuaren itxura eskaintzen dugu, baina afera xehekiago ikertzean, alderantziz dela ohartuko zinateke... zorri zaku bat gara, suge habia, koronabirusa zainart haziko lukeen saguzar multzoa...

      — Ez dut nehor jujatzen...

      — Ongi egiten duzu... burua kurruskaz ari naiz hor, zure aitzinean, eta bai, bazen gizon bat, Maddiren adiskidea zena, Maialen eta Pantxoaz aparte bistan dena. Serial hiltzaile begirada bat bazuela gogoratzen naiz eta bere gurasoak kalitzeagatik preso egona zen Paris aldean!

      — Izen-deiturak bazenituzke?

      — Famatua zen, adina bazuen, bai, Ethan Leyris deitzen zen eta Maddi ezkondu aurreko urteetan kartzelatik harreman telematikoa zeukaten biek, bere maneran bad boy guztiak bereganatzen zituelako arrebak. Ethan Leyrisek biziki gaizki hartu omen zuen Maddi eskapatuko zitzaiolako berria. Beharbada bere maitale ohia ohiltzeko helburua lortu du?

      — Zuzenbiderik badu gizon horrek?

      — Bordelen bizi da, zaude...

      Mugikorra jalgi zuen paltoko sakelatik eta Ethan Leyrisen telefono zenbakia eman zidan. Detektibe bati esker erdietsia zuela salatu zidan, baina susmoa neukan ez ote zituen berak ere gizon letal horren bilaketak abiatu, arreba ezkondu zitzaion udazken hartan bertan.

      — Justiziarik ez da. Gurasoak eta haurridea hiltzeagatik hamabost urte presondegi ukan eta pena murrizketarekin hamar egin zituen egiazki... Zazpi aldiz hamabi hilabete pasatu nituen nik itzalean ETAren azpiegiturako kide izateagatik. Justizia al da hori?

      — Iritzi politikorik ez dut.

      — A bai, preseski, euskaldun txepel batzuk horrelakoak zarete, apolitikoak, apolitiko lakarrak. Koldarrak, malguak, aldakorrak. Zuengatik euskara eta euskal kultura galduko litezke, ez duzue kemenik, ahulak zarete...

      — Lasai, Xabi, biziko dira bai euskara eta euskal kultura, gu munduaren azaletik desagertuko garenean ere...

      Maddiren anaia elasturi txepel batean lerratzen zihoan. Ethan Leyrisen estakuruan, ene euskalduntasun flakoa leporatzen zidan, bere militante suhar bidea azpimarratuz. Ez nuen astirik, baina beha egon nintzaion, Xabik ere, askok bezala, ETAren eta berunezko abertzaletasunaren garaiaren dolua egin behar zuelako:

      — Bagenekien orduan, zuzen, zergatik genuen hatsa hartzen, taldean genbiltzan, gora gu eta gutarrak oihukatuz ostatuetatik ilkitzean, eta prest ginen herriaren alde bizitza emateko, gutxi batzuek dena eman behar baitzuten gehiengoa, zure antzekoa hots, trankil ibiltzearren. Hegoaldeko anaiak laguntzen genituen muga pasatzetik apartamentu seguruak bilatzera eta haietatik zenbait gure etxeetan gerizatzera ere heltzen ginen, Frantziako Polizia hurbilegi zeukaten uneetan. Egunerokotasun pilpiratsua generaman. Adrenalinaz mukuru... horregatik giltzapetu ninduten 2006ko apirilaren bostean, kartzelako anaitasuna, bai hori, ez dudala egundainokoan parekorik dastatu, sufritzen genuen baina elkartasuna pil-pilean zegoen... orain aldiz...

      — Xabi, joan beharra naiz. Ez daukat denborarik galtzeko...

      — Eiii, uste duzu ene predikua entzun gabe eskapatuko zarela? Begira, orain... urte epikoak ahanzten ari gara, nehork ez ditu aipatzen, eta aipatzen direnean, huts handi eta erroreak bailiran plazaratzen dira, ETArenak ez omen zuen sekula gertatu behar baina, maleruski, gertatu zen eta kontuan edukitzekoa dela iruditzen zait, presoak, errefuxiatuak eta gerra zikinen ondorioz erail burkideak hor dira, beti justizia eta libertate eske... gaur egun, zuek ez duzue kemenik, ez dakizue Euskal Herri hau merezi duen bezala maitatzen.

      — Bai jauna, baiki, baina banoa...

      Zutitu eta besotik lotu ninduen, zainetan. Askatzea lortu nuen eta, atzerako begiradarik gabe, Oteizaren altzairuaren eremutik aldendu nintzen. Banuen aski entzunik.

Baionarako bidean, sugea bezala isilik aitzinatzen zen T1 lineako autobusean, bi ardatz nituen ikertzeko. Batetik, Xabik errana bihikatzen nuen. Zorigaitzez, ez zidan Maddiren ingurukoek zekitenaz haragoko xehetasun askorik eman. Bestetik, alhatzeko bezala, Ethan Leyrisen izena bota zidan, bereganako amultsutasun gutxi zuela nabarmen utziz. Mugikorrean, gizon malefiko horren izena gugeltu nuen eta pantailan agertzen zitzaidana ez zen baitezpada agradagarria: bere familia kalitu zuen nerabezaroan eta, hamar urte presondegian eginik, libre atera zen, justu, amak Maddiren hatza galdu zuen garaian. Anaiak bazekien bere arrebarekin harremanetan izan zela, kartzelatik, internet dela medio. Hondar berrien arabera, Bordelen bizi zen, gizon prestu baten plantan, bera baino itxura askoz gazteagoko emazte baten konpainian.

      Bordelerako treneko billetea hartu nuen. Etxera zuzendu nintzen emeki, karrika izkinetan azken modan apaindu mutiko zutun zelatariak zehaztuz. Aiduru zeuden, ez nekien zeren... Bizpahiru urte bazen auzoko leku publiko zabaletatik neskak arras desagertu zirela edo azaltzen zirenean burutik oinetara beltzez belatuak ziren. Geruza sozialaren zamak hor ere indar erraldoia zeukan, familien arteko erran-merranek, nor zer eta nori nork baino gehiago. Mutiko horiek oro, gauaren atarian, elkar joka lehiatzen ziren, borrokari, poliziak ziztuan etorri artean. Txori txepelen gisa barreiatzen ziren gero.

      Joana Garraldaren hitz bat aurkitu nuen egongelako mahai apalean. Telebista pizturik abandonatu zuen, lagun batengana joateko. Nahi gabe agian. Ganberara ernatu nintzen, ordenagailua martxan eman eta autobusean abiatu ziber-ikerketarekin jarraitu nuen. Ethan Leyrisen telefonoa aurkitu eta deitu nion. Hitzordua biharamuneko finkatu genuen:

      — Ez dut ulertzen zer nahi didazun? Gizon prestua naiz gaur egun...

      — Dudarik ez dut. Zurekin hitz egin gogo nuke, besterik ez.

IX

Bordeleko geltokiko ostatuan nengoen. Izkina batean gordea. Ethan Leyris nola etorriko zen zelatatzeko. Sarean atzemana nuen gizonaren kolorezko potreta. Banekien, halatan, gutxi gorabehera zer irudi zuen. Bazter orotara begira sartu zen. Eskua zetxikan aho gainean, tabernako airea hartu nahi ez bailuen. Zutitu eta harengana lehiatu nintzen, nire mahaia erakutsiz. Manerarik egin gabe segitu ninduen:

      — Galdera pare bat badut. Ez da luzatuko.

      — Denbora daukat, ez kezkatu horregatik.

      — Maddi ezagutzen zenuen?

      — Maddi bat baino gehiagorekin egona naiz bizitza honetan!

      Irri sarkastikoa marraztu zuten bere ezpainek. Ethan Leyrisen aurpegian gaiztakeria zitalaren zantzuak irakurri nituen eta izialdura bitxi batek urratu ninduen. Izaki malefikoa zen erabat. Kopeta apaldu zuenean, ausartu nintzen berriz:

      — Kilika.eus gune erotikoaren erabiltzailea zinen orduan?

      — Debekatua da?

      — Ez, lasai, eskubide osoa duzu zure desiren arabera ekiteko. Erradazu soilik nola erabiltzen zenuen orrialde kokin hori...

      — Preso nintzenean, harreman ona nuen guardia baten ordenagailutik jartzen nintzen Maddirekin harremanetan. Ez genuen bekatu handirik egiten. Emaztea biluzten zebilen artean, masturbatzen nindoan ni, besterik ez. Aldizkari pornografiko batekin egiten ahalko nuen gauza bera.

      Egia, ez nuen gizonaren bulkatzeko aitzakiarik. Nor ez zen masturbatzen itxura geldoen edo mugikorren aitzinean. Nitarik haste: andregairik gabe nengoenetan The L Word telesaila ematen nuen DVD irakurgailuan eta, Shane harrigarriak Carmenekin larrua jotzen zuen bitartean, nik ere eskua neukan maitale itsu! Izerdi eta hatsanka bukatzen nuen. Joana berriz aurkituz geroztik ordea, adinarengatik ere agian, klitoria eztikiago balakatzen nuen. Madalena maldako Erratzü baserria ez zen lupanar izeneko otso-habia entzutetsua. Ez horixe... Anartean, Ethan Leyris beha geratu zitzaidan, ene hausnarrak irakurtzen bailituen. Elementu praktikoetara itzultzea erabaki nuen:

      — Nola ordaintzen zenuen?

      — Zaindariak diruz kargatu txartel bat uzten zidan. Kanpoan neukan lagun batek sos idorra ematen zion gero. Antolaketa perfektua zen. Gizona naiz badakizu, beharrak baditut, sexualak, ulertzen duzu?

      — Dulert! Ez naiz inozentea... nondik zenuen dirua?

      — Dirua maitasuna baino errazago harrapatzen dela jakin ezazu. Lagun hori trafikoetan jostatzen zen eta horrela pasatu ditut hamar urte presondegian. Otzana nintzen, ongi ikasia eta lau hormaren artean handitu naiz, hamazazpi urte nituen gatibu hartu nindutenean...

      — Zure gurasoak kalitzeagatik?

      — Bai, hamalau labankadaz akabatu nuen aita eta amari beste hainbeste kolpe eman nizkion. Arrebari hogeita zortzi, banaka eta ahots goraz zenbatu nituenak. Jendarmeek karrikan atzeman ninduten odolez estalia...

      — Zergatik salbaikeria hori?

      Ethan Leyrisen begiak erotu zirela iruditu zitzaidan. Bizi-bizia zeukan bere krimenaren oroitzapena. Isiltasun bulta beldurgarri baten ondotik, presak oro gainditu zituen hitz jarioak:

      — Haurra nintzenean, aitak bortxatzen ninduen, etxera zetorren aldietan, gorrotatzen nuen, “hau gure sekretua da” erraten zidan belarrira, amak ez du jakin behar, horrela izan zen, hiltzea erabaki nuen arte...

      — Eta ama zergatik?

      — Amak bazekielako aitak egiten zidana arrebari ere egiten ziola, biak erasotzen gintuen... aitaren sarraskia, amaren traizioa eta arrebaren ahulezia gaztigatzeko hil nuen... damurik gabe.

      — Poliziarengana joaten ahal zinen, salaketa egitera...

      — Pentsa! Nitaz irri egingo zuten! Norberak berea egin beza eta ardiak ontsa zainduak dirateke...

      Aitzinean nuenaren karkarak min egin zidan. Familia perfektua zen leyristarrena. Ardo saltzailea zen aita eta ama herriko udaletxeko langile. Haurrak eskola kristauetan zebiltzan, ikasle biziki onak. Erasotzaileak, gehienetan, maitasunaren oihala inarrosten zuten etxekoak berak ziren. Txanponaren distirak beti alde ilun bat zeukan. Perfekzioa ez zen mundu honetakoa. Gizona, hargatik, ene aurrean zegoen, trankil, deus gertatu ez bailitzan. Funtsean, kartzelaz pagatua zuen hilketa hirukoitzarengatik eta bakean uzten ahal nuen.

      — Eta Maddi? Atera zarenean, Maddiren atzetik ibili zara?

      — Ni? Ez! Otoi, ez dut horrelakorik sekula egin! Zergatik? Presondegian, maitemindu naiz eta bizitza normala eramaten dut orain. Uste duzu badudala zerikusirik Maddiren desagertzearekin?

      — Erranen didazu...

      — Ba, ez.

      — Maddiren anaiak zure izena eman dit.

      — Eskuak garbi dituela sinesten duzu? Bere mutur leun eta santuarekin. Mesfida zaitez aitortzarik gabe komuniatzera joaten diren agerroiez...

      Mututu zen bat-batean. Ez nuen gehiago deus erdietsiko. Maddi ezkondu zela jakinarazi nion, zazpi urte lehenago. Bere emaztea orduantxe ezagutu zuela aitortu zidan eta, ordutik, ez zela kilika.eus gunean ibili. Zutitu eta agurtu ninduen. Ostatuko leihotik, gizona urruntzen jarraitu nuen, ile nasai horiak zituen andere baten besoetara erortzeko. Erresilientzia erreusitu zuela zirudien. Pozten nintzen Ethan Leyrisentzat, Bordeleko junta horretatik ezer finkorik gabe jalgi arren. Zintzoa ematen zuen. Ez nuen ikertzenago jarraitzeko baliabiderik. Trenera zuzendu aurretik, Maddiren anaiari telefonatu nion, xehetasun beharrean nintzela erantsiz.

Bi orduko Bordele eta Miarritze arteko treneko bidaiaren erdia lotan pasatu nuen, beste erdia hausnarrean. Behi euskalduna nintzelako? Txiste errazaren oihartzuna ezabatu nuen berehala, gustu txarrekoa zelako eta, Joana Garraldaren figurak burumuineko pantaila bete zidalako. Bezperagoko gau sutsuaz gozatu ginela ezin uka. Egiaz, fantasmarik fantasma, Maddiren balizko desagertzearen afera argitua ez nuen bitartean, ene pentsamendu hari lizunak bazuen pornografiko zerbait. Baina zer? Bizitza aitzina zihoan, ez? “Balizko desagertzea” erran nuen ahapez, hala baitzen, amaren susmoak baizik ez nituen, eta jakitate-piltzar horretan bermatzen nintzen Akitania Berria eta Baztan hegotik iparrera udalatzeko edo iraultzeko. Gauza gutxi zen, zinez.

      Joanarekiko gaua ere zerbait zen. Logelan sartu nintzenean, eskuz piztu kandelen su mihi okreen itzalak ageri ziren hormetan. Islandiako Sigur Ros talde mitikoaren Agaetis Byrjun albumeko musika elektronikoa emana zuen giroa berotzeko. Bazekien sintetizadore soinuak eta erritmo elektrikoak barneratuz lortzen genituela biok orgasmoak. Eskapurik ez geneukan. Hiru hamarkada lehenago entzun genuen lehentze, eta konpaktu jada higatuak, urte astun hauetan guztietan, gure iraule urratsak arraiki lagundu zituen. Intsentsu usaina ere bazebilen airean. Zainak jabaldu zitzaizkidan eta maitea ikusi nuen, biluz, ohe gainean etzana, ene laztanen aiduru.

      Azken perpausa ez ote zen sobera? Arregia? Maskulinoegia? Gogoeta-tximista ezabatu nuen kasko zokotik eta hain kuttuna zitzaidan gorputzera hurbildu nintzen. Larru eta gerriko gantz mardul beroetan pausatu nituen ahurrak, balaka sentsualen bidea irekiz. Joanaren intziri arin bat aditu nuen:

      — Maitea!

      — Hemen nagon. Etorri naun.

      — Ez nazan xilintxau abandona, segi ezan, esku horiek, musu horiek, ezpain horiek...

      — Susta nazan, sutu nazan, suge nazan...

      — Bikain...

      Trenean, eskerrak parean neukan andereak ez zituela ene buru barneko irudiak ikusten. Le Figaro irakurtzen ari zen eta, eskuetako behatz bakoitzean, milaka euro balio zituzten urrezko eta zilarrezko eraztunak zeuzkan agerian. Baten batek esmeraldazko perla bat ere zekarren. Begitarte larderiatsua zuen eta, aldi oroz, beso keinu berdina egiten zuen ileak hozkan emateko. Tik nazkagarri bat zeukan. Baina nire izpirituak agudo egin zuen andere mozkotearen eta bezperagoan amultsuki tinkatu nuen Joanaren arteko ibilbide iniziatikoa. Ez nuen pentsatzen adinak zimurtu eta denborak astindu gorputz bat horrela maita nezakeenik. Funtsean, nire punk filosofo garaietan, ez zitzaidan iruditzen ere berrogei udaberriz harago biziko nintzenik eta hara, hirurogeietara ari nintzela, musu baten emateko segundorik ahitu gabe.

      Larru has jarri nintzen. Une horretan, beste orduz ahalketzen ninduen arren, ez nuen nire gorputz makalaz lotsarik. Uste dut maite nuela, Joanarena maite nuen modu itsuan, atsegin eta harreman iturri zegokidalako. Aspaldiko atxikimendua zen, gure bizitzek hainbat norabide ezberdin hartuagatik. Egunerokotasuna ez zen Bibliako ibai luze eta lasaia, nehondik ez. Staralfur puska ozendu zenean, gure ahotsak, hobekiago erranik abere ase harramantzak, bildu eta hautsi ziren 66° paralelo aldean elurrez zuritu plazeraren harkaitz gorakoien aurka. Milesker Sigur Ros, milesker Björk, milesker Islandia zahartzaroaren atariko emakumeon ardorak akuilatu eta epeltzeagatik, Australiako lurrak kiskaltzen zituen suteen mehatxuak kontrakarratuz.

      Loak eraman ninduen. Trenaren ibilera kulunkariak sehaska kanta ederra eskaintzen zidan. Betazalak astun sentitzen nituen. Berriz ere Joanaren besoetan nenbilen, kantari, zuberotar abeslarien moduan, ahaideak neuronak bulkatzen zituela. Bortuetan gora. Soka bokalak hunki gabe. Belatza nintzen, gorputz minerala, arima hutsala. Herrialde malguko haranak, ibaiak eta mendi mazela leunak ikusten nituen begien pean. Haizea neukan belarrietan. Zoriontsu nintzen, nehoiz ez bezala. Are irusago nintzatekeen, Maddiren amaren arrangura minbera arinduko banu. Baina ez nuen ziurtasun izpirik alor horretan.

Trena gelditu zen. Miarritze. Geltokiko ostatuan emana nion hitzordua Xabiri. Espero nuen erran tenoreko agertuko zitzaidala. Funtsean ez nuen dudarik, hitzeko gizona baitzen. Han zegoen, kafe ketsu baten aitzinean. Bidaian zeharreko ameskeriak ezabatu zitzaizkidan berehala. Ez nintzen sobera fier baina pataska piztu nuen:

      — Ethan Leyris solastatu dut eta zuregana igorri nau. Baduzu, agian, zerbait gehiago kontatzeko, ez?

      — Ez dakit zer erran nahi duzun...

      — Maddik salatu omen zion, distantziako harreman sexual intimo baten karietara, ez zinela beti hain gisakoa zure arrebarekin. Egia da?

      — Arazo bat ukan genuen. Kilika.eus gunea sortu zutenean, ez nintzen batere ados. Gainera, momentu hartan, euskal mugimenduaren bihotzetik alde egin zuen. Ordura arte, badakizu, militante suharrak ginen biak. Hala ginela sinesten nuen behintzat...

      — Zerk eragin zuen aldaketa hori?

      Eskua biloetan pasatu zuen. Kezkatua zirudien. Ez zekien nondik has. Zintzur karraka bat hauteman nuen. Kikara ezpainetara hupatu eta hitzaren urmael likitsera jauzi egin zuen:

      — Lizeoko hondar urteetan, Maialen eta Pantxoaren ezagutza egin zuen. Hortik hara, lizunkerien bidean limurtzen joan zen. Zeinek zein baino gehiago, handiago, larriago. Arreba ez zen azkena eskalada horretan. Dirua bazuen, burrustan, ama ere ilusitu zuen erranez Bordelen ikasketak ordaintzeko arazorik ez zuela edukiko. Pentsa! Gorputza salduz irabazten zituen sosak. Anaia gehiena izanez, nola ihardukiko nuela uste duzu?

      — Gaizki...

      — Horixe ba!

      — Zer egin diozu?

      — Minik ez, zin degizut! Inarrosi nuen, doi-doia. Eta erasiatu, anaia gerizatzaile gisara. Aski ozenki. Lekukoak baziren, nahiz jada hamalau bat urteko istorioa den... Orizu, hementxe Mikel Altzamendiren telefono zenbakia, deitzeko. Erranen dizu hark zer eta nola iragan zen orduan!

      Ez nion ihardetsi baina ebazpena atxiki nuen nirekiko: pista faltsu batera igorri ninduen jadanik, eta Mikel Altzamendirena beste denbora galtze bat izan zitekeen. Hala ere, urrutizkin numeroak notatu nituen ene azal beltzarekiko kaier txikian. Xabik irri maltzurra marraztu zuen. Hozka batez igo zen ene mesfidantza naturala. Berotzen nenbilen. Ostatuko mahaian pausaturiko bizkar zakuan neukan Sig Sauer P226 pistola baliosa ferekatzeari ekin nion. ETAko militante ohi baten oparia zen, bere andregaia lokalizatzen lagundu niolako, nihaur ere klandestinoki ibiliz. Izenik ezin dut eman, euskal erakunde armatuaren garaia bukatua delako. Ziur aski deitura faltsua erabiliko zuen...

      — Erradazu egia, Xabi, eta bakean utziko zaitut!

      — Hitzeman diot.

      — Zure mintzarazteko baliabideak ditut...

      Mahai petik, bat-batean, pistola distiratsua atera eta erakutsi nion. Halako hotzikara baten uhina sumatu nuen gizonaren baitan. Ez zen txantxetakoa. Asaldatu zitzaidan, ahotsa mendratuz:

      — Zer zara zuzen? Polizia ala detektibea?

      — Amaia Ezpeldoi naiz, detektibe rurala eta zure amak ederki pagatu nau zure arrebari zer gertatu zaion ikertzeko. Momentuan, denbora galarazten baizik ez didazu.

      — Ahal dudana egiten dut. Promesa bat egin nion, azken urteetan akomeatu ginelako. Ardura gurutzatzen ginen Baionan, Bordelen edo Miarritzen bertan. Bereziki ETAren azpiegiturako partaide izateagatik presondegian egon eta handik jalgi nintzenean. Ondoko hilabetean ezkonduko zen eta geroztik amak baizik ez du haren berririk ukan, hilabete oroz gutun bat, makinaz idatzia.

      — Remington zahar batekin?

      — Justo...

      Sig Sauer beltza zakuan sakatu nuen. Iruditzen zitzaidan Xabi, dagoeneko, nahikoa mardo zela eta zekiena zen bezala azalduko zidala. Dudak bazituen oraino. Bulkatu nuen:

      — Xabi, zerbait larri agitu baldin bada, on eginen dizu libratzeak...

      — Ez diodala deusik egin, salbu...

      — Salbu?

      — Amari gezurra erran niola... Maddiren ezteietan nintzen. Capbretongo jatetxe panpox batean, zoriontsu zirudien, bere senarrak ere bai. Duela zazpi urte. Irailaren 20an. Giro berezia zen. Egiazki...

      — Nola berezia?

      — Zaila da esplikatzea... menderatua ematen zuen, gizon gazte eder haren menpeko sumitua. Soak, irriak, musuak, besarkadak, kokinkeriak oro mutiko lerden harentzat ziren. Ez dut uste, serioski, arrebarekin mintzatzeko aukerarik eduki nuenik ere.

      — Senarraren izenik bai?

      — Jason deitzen zela badakit, ari zelako beti, Jason hemendik eta Jason handik. Ez zeukan besterik ahoan...

      — Eta deitura?

      — Atx, hori haatik, ez baitakit gaixoa!

      Zintzoki ari zitzaidan. Zizareak sudurretik tiratuz, hondarrean, elementu berri bat erdietsi nuen. Hits sentitzen nintzen, nik ez-biolento amorratuak, Sig Sauer arma baliatu nuelako Xabi mehatxatzeko. Baina ez zen kargatua, ondorioz eta funtsean, arrisku gutxi zegoen.

      — Eta Jasonen familia? Xehetasunik baduzu?

      — Ez, bikotearen gurasorik ez zen eztei haietan, adiskideak baizik. Berrogei bat jende ginen orotara itsasertzeko jatetxe hartan, xanpaina burrustan eta musika elektronikoa ozen.

      — Elizatik pasatu ziren?

      — Nola nekike? Herriko etxeko ekitaldia bezperan konplitua omen zuten. Talde argazkirik ez zen egin eta horrek harritu ninduen, bikoteak hatzik edo aztarnarik utzi nahi ez balu bezala.

      — Zuen amak nola hartu zuen gonbidatua ez izatea?

      — Lehertu zen. Hiru hilabete lehenago alargundu eta ez zitzaion gozo horrelako berria begitartean zaflako baten antzera hartzea, konprenitzen ahal duzunez... Maddi mutiko bitxi horren eragin pera erori zenean, aitak ez zuen bere alaba airosa ezagutzen eta arranguratu zen! Jason aberatsa zela errepikatzen zion amari, jabal zedin, ama aingeruetan zen bistan dena, zein amak ez luke alaba aberats ondo batekin ezkontzen ikustea maiteko?

      Hala baitzen. Arrazoia zuen Xabik. Kanpoko eltzea beti urrez ikusten genuen, esku menekoa aldiz lurrez, edo buztinez. Beste behin, familia plantako bat harrapatu zuen ilusio sozial distiratsuaren xederak. Amek baldintza horietan baizik ez zuten onartzen alaba maiteekiko harremana ebakitzea. Suhi idealaren sindromea. Eta amek onartzen badute, aitak ondotik dabiltza, fazoinik egin gabe.

      — Utz nazazu orain!

      — Milesker, Xabi, eman dizkidazun argitasun urri horiekin zerbait egiten ahal dut. Ez dakit ordea Maddi aurkituko dudan, eta aurkitzen badut, bizirik izango den ala ez.

      — Ahal duzuna egizu, ama lasaitzeko. Ez da emazte txarra, batzuetan mutur eta zakar baldin bada ere! Espero dut gure bideak ez direla berriz gurutzatuko...

      — Ageriko!

Capbretonera beharra nintzen. Derrigor. Banuen denbora itsas bazterreko hiri munttoko udaletxera joateko, bertako ezkontza erregistroak kutzukatzeko. Maddi eta Jasonen eztei urteak eta egunak banituen, ez zitekeen hain difizila, gure bertsolariek lerraketen moduan. Gauza zailagoak banituen eginak ene bizitzan. Ideia hori buruan, Joanari deitu nion, Baionako geltokiko autobus geralekuan igurika nintzan. Bere 4x4 erosoan joango ginen, gaua baino lehen itzultzeko. Anartean Mikel Altzamendiren telefonoa saiatu nuen. Eskatu zenbakian abonaturik ez zela errepikatzen zidan ahots sintetiko larderiatsu batek. Banekien, pista hutsala zen.

      Pentsatu, erran eta egin. Ez genuen denborarik galdu. Joana pozik zegoen ene laguntzeaz, hitzemana niolako ene azken ikerketa zela, gero, Atharratze gaineko Erratzü baserrian aterpetzeko, gure amodioa, gurbil eta aberats garatzen uzteko. Eta ez bakarrik amodioa, bizitza bere osotasunean baino: gutxirekin jardungo genuen, hitzak neurtuz eta samurtasun keinuak isilean biderkatuz. Hiritartasuna gure oinarrizko baserritar bihotzetan errotuko eta landuko genuen.

      Berehala heldu ginen eta Capbretongo Herriko Etxeko andere langileak gogo onez ekarri zizkidan errautsez perdukatu estatu zibileko kaierak. Zazpi urte lehenagoko irailaren 20a ostiral zuri bat zen. Arratsaldeko seietan egin zuten zeremonia. Katiminian. Gordeka. Hor ziren izen-deitura bakanak. Egiazko altxorra. Mugikorrarekin orrialde bakoitza hartu nuen argazkitan, premian, Maddiren amari erakusteko. Ahots goraz irakurtzeari ekin nion:

      — Marie-Cecile Kardaberatz, Baionan sortua, psikologoa ofizioz... Jason Moreau, Bordelen jaioa, nekazaria lanbidez... bikotea antza senarraren egoitzan kokatu zen... Maddi? Psikologoa? Ez nuen uste Pantxoak ironiaz errana egia izan zitekeenik. Baina, irudiz, hala zen, psikologoa. Ez zagon hoberik...

      Tua irentsi nuen.

      Ordenagailua erabiltzeko baimena galdatu nion udaletxeko langile patinatuari. Jason Moreau izena gugeltu nuen. Emaitzarik ez. Zorigaitzez. Galdua nintzen. Larry Pagek leize hegian uzten ninduen, erortzear. Bat-batean oroitu nintzen galernek astindu Eusa uhartetik kontaktatuko ninduela Nolwen Kergelen ene polizia-andrerik kuttunenak. Bai, badakit, euskaldun suhar eta zintzoak ez ditu horrelako hitzak baliatzen indar errepresiboetako kideez mintzatzeko. Errazue nahi duzuena, amodioak ekarri ninduen diskurtsoa errotik aldatzera. Damurik gabe. Ixo. Mezu bat bidali nion, Jason horrez bilaketak abia zitzala fitxategi ofizialetan. Eskerrak eman eta ez nintzen Capbretongo udaletxetik aterea, Nolwenen partetik baiezkoa jaso nuelarik. Bihotz bat zen... Ez nion deus erran Joanari, baina Marie-Cecile eta Jason aipatu nizkion, nahieran, detaileak asmatuz.

      Umore bipilean zegoen Joana. Biharamunean Lasturrera abian ginen biok, Dora eta Mangoren ezkontza ospatzera. Dora iparraldeko gure adiskideetatik zen eta Mango hegoaldekoa: amodiotan urtu zirenez geroztik mugarik ez zegoela murmuratzeko ohitura genuen. Doraren istorioa bederen ongi bukatzen zen. Alabaina, hogei urte zituen aurrenekoz senarra hartu zuelarik. Gizona, hasieran gozoa zen arren, aski laster gaizto eta bortitz agertu zen. Dora ikusten genuen, kolpez konkortua, izutua eta ohekidearen menpe amildua. Etxetik ihes egin eta solasean ari ginelarik honela erantzuten zigun:

      — Haurdun nintzen eta etxekoek, ohoreagatik, ezkontzera behartu ninduten. Baina haurra galdu nuen. Bikoteko estresarengatik, zioten medikuek. Karga mentala, badakizue... Ene senarrak gaizki hartu zuen. Urguilua zauritu banio bezala. Umiliatzen nau bere lagunen begietan, bizitza sozialetik baztertzen... ez dakit zer egin...

      — Ihes egizu, ez galdu istant bat ere!

      — Zato gurekin —erraten genion aho batez, baina kopeta apaltzen zuen, malko bat idortuz.

      — Ezin dut, edonon harrapatuko nau, hilko nauela errepikatu dit hainbatetan. Egingo duenez? Bai, egingo du, aitzakia beharrik gabe.

      Maddiren istorioarekiko parekotasunak bazituen Dorarenak. Baina Dora emazte pulpos eta maitagarri batekin uztartuko zen, happy end bat beraz. Maddi, bizkitartean, desagertua zen eta espero nuen bizirik zela nonbait oraindik. Zena zelakoa, asteburua Lasturren iraganen genuen. Maddiren destinoa ahantziko nuen, edo alderantziz, ez nuen besterik edukiko garunean dantzari.

      — Dora... gizon batekin zebilen eta dagoeneko emazte bat hartuko du bizi laguntzat... Bazauzu?

      — Amaia, ez erran haurkeriarik, badakizu bizitza ez dela zuria ala beltza, koloreak nahasten direla, ostadar perfektuetan bukatzeko.

      — Joana, ez nuen uste hain izpiritu zabala eta poetikoa zenuenik...

      Irriz lehertu ginen une berean.

      — Eta gu? Ezkonduko bagina?

      — Amaia!

      — Potentziala erabili dut. Ez dut baitezpada eredu heterosexualaren atzamarretara erortzeko gutizia izpirik: ezteiak, etxea, bi auto eta igerilekua.

      Algara ozenak Joanaren 4x4aren barnea nahastu zuen. Txantxetan ari ginen arraiki. Joanak erantsi zuen, sarkasmoz itoa:

      — Ereduari egokitzeko bide onean gaude! Erratzün ez zaigu askoz gehiagorik falta, zure hiru ordenagailuak kontuan hartu gabe, bistan dena.

      Arrazoia zuen. Beti bezala.

Ene bulego-logela pertsonalean entzerratu nintzen. Zerrailua bi inguruz giltzatu nuen. Joanak nire nahikundea errespetatuko zuen, Netflixen Fargoren hirugarren sasoiaren aitzinean iltzatua zelako jada. Eramangarria piztu nuen. Kasik berehala, arratsaldean hitzartu moduan, Nolwen ikus nezakeen pantailan, irriz eta zoriontsu:

      — Berriak baditut... ez da erraza izan...

      — Entzuten nago! Mintza!

      — Norbait bada nonbait desagertu zaion emazte baten bila ibiltzen dena. Bordele ondoko herri txiki bateko jendarmerian denuntzia bat pausatu du. Marie-Cecile baten izenean.

      — Zer da Marie-Cecile? Desagertua ala kereila egin duena?

      — Desagertua, naski...

      Hara, sugeak sugeari ausiki egiten ziola! Maddiren izen-deitura ofiziala halakoxea zen. Azken hamarkada hauetan, gutariko anitzek frantses ortografia eta santutegiko izenei uko egin eta gureak euskaldundu genituen arraiki. Bidenabar, nortasuna erabat aldatuz. Hainbat Amaia, Maddi, Patxi eta Josujon agertu zen euskal lurrean, aitzineko identitateekin loturarik ez zutela. Munduak egiazki bereiziak ziren. Azken hausnar-bala tiratu nuen nirekiko: ziur zen kereila egilea ez zela Xabi, are gutxiago Maddiren ama, argiki erran zidalako poliziarekin ez zuela harremanik nahi.

      — Bada Maddi bilatzen duenaren inguruko xehetasunik?

      — Agian bai.

      — Zer diozu?

      — Ez dakit ordea gizonezkoa ala emakumezkoa den... hori da... deitura baizik ez dut: Moreau. Labrit ingurukoa. Gehiagorik ez dugu...

      — Bide onean gabiltza, maitea! Moreau... Jason izan daiteke, Maddiren senarra. Edo senarraren familiako norbait. Xerkatzen segituko duzu?

      — Bertako hedexuriekin harremanetan jarri beharko dut, eta opilik gabe, ez naiz ausartzen!

      — Baina egingo duzu, niregatik...

      — Ageriko... zer emango didazu trukean?

      Irri barnekoiaz lehertu nintzen. Neska txiki baten gisa ihardesten zidan. Bihotza beraztu zitzaidan. Begiak heze nabaritu nituen:

      — Musu-truk... ez da gaizki.

      — Enez Eusara etorriko zarenean, espero dut ez duzula hitzemana ahantziko. Baina, pentsatzen hasten bagara, ohartuko gara, ardurenean, emazte baten bila ari dena gizona dela, non ez den bi gurasoetatik bat.

      — Moreau horren sexua eta izena argituko dituzula segur naiz.

      — Labrit herria Landetan da, ezta?

      — Bai, Bordeletik hiru ordu laurdenera, hegoalderantz.

      — Gaur, Amaia, ezin dut baina hemendik bi egunetara berriz kaptatuko zaitut sarean.

      — Musu-truk beraz?

      Klik ozen batez ezabatu zen Nolwenen begitarte amultsua. Pantaila beltzaren aurrean ttattit geratu nintzen. Iruditzen zitzaidan Creac’hko itsasargiaren maldako uhin salbaiak aditzen nituela marrumaz eta gauaren ilunpe izugarria urratzen zuen zirlinga itsuaren garrasiak. Ari nintzen ari, ttuku-ttuku, aitzina. Dora eta Mangoren ezteietatik landa, Labritera zuzenduko nintzen, Moreau izeneko norbaiten atzetik, oihanaren minean jardungo zukeen basapiztia baten moduan. Tematia nintzen, eta ez zen baitezpadako kalitate bat enekin. Kasko gogor, itsusi, mukizu, marimutiko, santsana, zozola eta horrelako izenlagun parrasta bat banuen ene bizitzan zehar hautemanik. Ez ninduen horrek arranguratzen, anitzetan konplimendu horiek merezi nituelako.

      Joanaren behatz potoloen klaska ozendu zen gelako bortan. Hurbildu nintzaion. Ahots sukratuz ari zen:

      — Zato afaltzera!

      — Banoa... —eman nion arrapostu, ETBko telesailetan bezala, doinu nardatuago batekin berretsiz: banoala!

      — Bihar Lasturrera joateko zakuak prestatu behar ditugu. Erna zaitez, ez dut denborarik nik... Eta Fargo aiduru daukat...

      Mahaian plantatu nintzen. Zangoak luzaran. Joanak lursagarrez eta mihilu errez bete zidan platera. Eskerrik eman gabe hasi nintzen naka-naka jaten. Maite nuen emazteari begira, isilik, pasatutako egunaren bilduma negien: trenik goiztiarrenarekin Bordelera lehiatu nintzen, Xabiren pista funtsik gabea eta faltsua zela ohartzeko, berriz Xabirengana itzultzeko eta Capbretongo udaletxean bukatzeko. Gauza zenbait finkatu nituen hala ere, izen-deitura batzuk egiaztatu eta, Landen muinetan, herri bat neukan ikuskatzeko: Labrit. Noizbait, Aimar Olaizola jolasten mirestea espero nuen Iruñeko pilota plaza mitikoaren izen bera zen, Nafarroako Joana azken erreginarena. Kointzidentzia historiko eta poetiko distiratsuak gustatzen zitzaizkidan.

      Ametsaren xendra ebaki zidan Joanak.

      — Eta erran nahi nizun, ez dut errepikatuko, espero dut zure arma puta hori etxean utziko duzula! Bestela arazoak ukanen ditugu mugan. Nazkatzen nauzu zure Calamity Jane itxura mentsarekin, zangoak bulegoan eta pistola hatz erakuslean biribilka... beldurra eragiten didazu!

      — Lasai, bihotz, lasai, Sig Sauer hau ez da kargatua... Egia duzu, ez dut eramango, Lasturren, gainera, ase, edan eta lo baizik ez dugulako eginen! Ongi horrela?

      — Xarmanki...

X

Debako gasolindegian utzi genuen autobidea. Itziar zeharkatu eta Lasturko norabidean jarri ginen, astiro, bazterrei begira. Ahozkotasunaren eremu epikoan sartzen nintzelako sentimendua partekatzen nuen Joanarekin. Andregaia bidean kontzentratzen zen.

      — Ez goaz mendian gora?

      — Lastur maldan behera dela ikusten dut mapa honetan...

      — Hortxe, eskuinera, gero eta apalago goaz. Beldur naiz ez ote dugun harpe batean bukatuko. Mamu, piztia, suge, sorgin eta pangolinez setiatuak...

      — Zu beti zure gidoi katastrofistekin!!!

      — Hara, helduak gara...

      Larunbata zen. Jende franko bazen jada Lasturko plazan, hala deitzen ahal baldin bazen elizak, eiherak, bolatokiak eta Zulaikatarren hotelak osatzen zuten borobil zentrala. Joanaren 4x4a alboko pentze berde baten sarreran abandonatu genuen, bertan bilduak ziren beste berrogei bat ibilgailuen erdian. Lesbianen kastakoak izanagatik, ez ginen prest sozietate termodinamikoaren onurei uko egiteko. Kotxeak zein baino zein handiagoak ziren, dieseldunak batzuk, besteak elektrikari esker ibilki eta azkenak hibridoak. Abiadura maite genuen, gure botere ekonomikoaren indarra erakustea halaber.

      Bolatokiaren saihetsetik sartu ginen aurkitu genuen lehen taldean. Sei neska ziren, euskalkiaren musikatik Bizkai aldetik zetozenak. Pika beleen antzera mintzo ziren, piu-piu, gora, bizi. Esku soilaz agurtu genituen. Ez gintuzten saldoan urtzera gonbidatu ere. Aitzina jo genuen, ahurretik heldurik, biak zuriz eta beltzez jantziak, nahikoa harro. Kontraste ederra hazten genukeen Lasturko bazter hain berdeekin konparatuz. Gustatzen zitzaidan eguneroko ene jantzi-trapuak kentzea eta behar bezala apaintzea. Haur denboran “igandez” erranen genuen. Joanaren ezpainetan musu agerroia pausatu nuen, xuxurlari:

      — Txikiak ginenean, etxean, aste barneko arropak bagenitinan eta igandetakoak, igandeetan eta bizitzako aukera berezietan erabiltzen genituenak. Ikusiak ditun ene zapata beltzak? Ba, pare bat baizik ez dinat, ezteietarako baliatzen ditudanak, bai eta bataio zein ehortzeetarako. Palto beltz hau berdin...

      — Horregatik hain kartoi gutxi daukan etxe aldaketa egiteko orduan? Denak liburuz beteak hituen...

      — Bai, liburuz eta disko konpaktuz.

      — To, Mailux ere hor dinagu... zuka mintza gaitezen, jendeak baditinagu hemen...

      Irriz pufatu ginen. Ez zen txantxetakoa. Mailux euskara irakaslea zen eta ez zuen begi onez ikusten nolanahika toka edo noka aritze hori, behere mailakoa iruditzen zitzaion, Odiseako Ulisesen Eumeo urde hazlearen aho-kidegokoa agian.

      — Bakarrik etorri al zara?

      — Bai, momentuan bakarrik nago, baina beranduago Laida ailegatuko da, badakizue, ene neska-lagun berria. Duela gutxi egin dut haren ezagutza, karrikan, horrela tipus-tapas batean, genre, ezezagun batek loreak eskaintzen dizkizu eta...

      — Erromantikoa zinez!

      — Nobela arrosa baten idaztekoa banuke...

      Mailux ere zuriz jantzia zen, baina lepondoan halako lumazko boa bat bazebilkion. Etxeko urreriak oro atera zituen, guztiak eguzkitan kliskari. Begiak itxi nituen. Joanak burua itzulikatu zuen.

      — Non ditugu Dora eta Mango?

      — Hantxe, badakuskitzat, hori, hori...

      Nahiz eta ez nintzen aditz trinkoaren bere harilkaren zuzenaz batere segur, arrazoia zuen Mailuxek, hantxe ziren, bikote planttakoa, aingeruei barrez, zorionaren gailurrean hegalda bezala. Iparraldetik hurbildu feminista saldo bat zehaztu nuen Doraren aldamenean, pozik eta biribilka. Buruko mantelina hozkan ematen zioten, arropako plegu zakarrak desegiten, loreak ahurretan atontzen. Argazkiz metrailatzen zuen emaztea bistaz nezagula zirudidan. Mailuxi erakutsi nahi nion aditz trinkoekin bera bezain ausart eta trebe nintzela:

      — Dirudit, naski, dezagudala!

      — Aski, Amaia, probokatzen nauzu... ez da egoerarik egokiena ene desafiatzeko. Bakean utz nazazu. Zure trinkokeria gorroto dut. Haserretzear nago...

      — Gero arte, Mailux.

      Joanaren ahotsa zuhurra zen, intzidente diplomatikoari azkena ematen ziola. Gerriko ene gantzezko zintan ximiko bat nabaritu nuen. Maitea larderiatsu bihurtzen ari zitzaidan:

      — Zergatik xerkatzen dun? Gaixo Mailux... Euskara bere bizia dun, ez din horrelakorik merezi. Erraion damu haizela, barkatzea galdatzen dionala, dantza bat eginen duzuela elkarrekin, Laida beste batekin ibiliko zaion artean.

      — Bai, ama, xuk errana konplituko’ixit.

      Nafarroatik hurbildu emazte zenbait gipuzkoar batzuekin bilbatuak ziren. Haiengana jo genuen. Algara ozenez hartu gintuzten:

      — Hara, iparraldekoak! Euskadi eta Nafarroa Euskal Herri izateko alibirik ziurrenak! Ongi etorri...

      — Dora eta Mangoren agurtzera goaz. Ikusiko dugu elkar mezatik landa eta beharbada bazkalondoan, Larrain Dantza bikaina eskaintzen ahalko dugu denok batera...

      Ez nekien ene bikotekideak non aurkitzen zituen antzeko arrazoiak. Euskal Herria aspaldian baketua zatekeen Joana Garraldaren trakako andere lehendakari bat eman izan bagenu boterean Gasteizen, Iruñean eta Baionan. Baina bego politika, utikan... Eskutik tiratzen ninduen, ez nuen astirik hatsa hartzeko, pentsatzeko, hor zeudenak nor ziren asmatzeko eta maite nuen emakumea txalotzeko. Bat-batean, Dora eta Mangoren aurrean geunden, hatsanka eta aztoratuak.

Lasturko plazaren minean, udan behi lasterrak egiten ziren lekuan, oihalezko aterpe bat eraiki zuten. Ehun bat aulki zenbatu nituen, Euskal Herriaren zazpi hegaletatik zetozen gonbidatuentzat. Vivaldiren Gloria entzuten zen, DJ Saguxarrek nahasten zuena Kraftwerken Radioactivity puska heroikoarekin. Soinu bereziak adimena gatibatu zidan, justu Joana amoroski begira zegokidan unean:

      — Zer dun, horrela eni so, zerbait gertatu dea?

      — Ez, maitea, ez dela deus gertatu... hiregana dudan amodio inkondizionalaren musika banda dun hautematen dudana... besterik ez. Amaia, gu ere, noizbait ezkonduko al gaitun?

      — Gu? Zer? Bazauna? Ikusi ditun eztei baten gastuak? Azken aldian aipatu genuelarik ez huen horrelakorik nahi ere...

      — Sosa badinat, hori baldin bada arazoa.      Baina ez dinat uste arazoa hori denik... zuzen niza?

      — Bai.

      — Orduan?

      — Etikoki, eta estetikoki, ez dinat neure burua ezkondua irudikatzen. Hirekin, Atharratze gaineko Erratzü baserrian, hil arteraino bizitzen aldiz bai... ez dun ene doktrinan sartzen eraztunen trukatzea, musuak publikoan, irris eta arto irin botaketak, gure gabezia materialen funtsak notario aitzinean finkatzea edo haurrak espero izatea. Hire lau biloba goastatu eta bihurriekin nahikoa dinat, Joana.

      — Hara, predikua, sekula ahoskatu ez huena. Eskerrak Lasturren gauden, hire elasturia askatzen ikusteko, eskerrak jendetza maitagarri honetan ez gaituztela konprenitzen, iparraldeko euskara gero eta urrunago zaielako... baina, lasai, jende gisa jasaten gaitizten!

      Algara ozena libratu zuen Joana Garraldak, ene harridurarako. Ez nuen askotan bere ironia ausikikorraren dastatzeko aukerarik. Uste dut hitanoa erabiltzen zuenean bere izpirituko kraxturuak eta bridak laxatzen zituela. Eskua tinkatu nion, aspaldiko hitzik gabeko konplizitatearen izenean, ez, ez genuen ezkontza premiarik elkar maite genuela frogatzeko. Dora eta Mango zoriondu genituen. Irus ematen zuten. Gozamen hutsa zitzaidan besteak alegera eta pozik ikustea. Oihalezko etxe peko jargietan jartzera deitu bezala gintuen txilintxa arin batek. Beltzez jantzia zen emazte batek ofiziante lana betetzen zuen, Dorak eta Mangok ez zutelako elizatik iragan nahi, mugak bazituzten hala ere. Estatuari hainbeste kostatu zitzaion sexu berekoen ezteiak onartzea eta argiki eliza (kristaua, judutarra, musulmana) ez zen horrekin ados.

      Ofizianteak bere burua aurkezten zigun, mikroak funtzionatzen zuenez saiatu ondoren. Amerikar telesailetan baizik ez nuen antzeko zeremoniarik begietsi. Dallas edo Amodioaren suak izenekoetan, egia osoaren errateko:

      — Jenifer Harriston deitzen naiz eta nik dut gaurko ekitaldi zibila kudeatuko. Dorak eta Mangok dute gidoia asmatu, marraztu eta bertan irakurriko diren idazkiak hautatu. Gaur, bikote berri honek ongietorria egiten dizuete, badakit mugaren bi aldeetako jendeak bazaudetela, eta zuen begirunea eskertzen dute, laster hasiko duten bizitza berriaren atarian! Mango —manatu zion—, pitz itzazu intsentsu makilatxoak, otoi...

      Ekialdetik letorkeen usain azkar eta sakonak hantu zuen xapitoaren azpia, uhinka. Mango itzuli zen bere lekura eta bikote bilduaren gibelean zegoen pantailan Lasturko Miliaren eresia minberaki eskaintzen zuten DJ Saguxarrek grabatu irudiak agertu ziren. Soa itxuretan iltzatu zitzaidan eta Joanaren ahurra tinkatzen nuen erotzeraino. Lastur ageri zen, inguruko mendiak, Debarako bidezidorra eta, idi pare bik lauzkatu orga batean, Milia Lastur eta bere dotea, Azpeitia eta Bergara zeharkatzen, Arrasaten sartzen, hango jaun bortitzaren harrera hotza, haur minak, oihuak, odola patsetan, zilbor hestearen ebakitzea eta Miliaren azken hatsa, sagar errea, ardao gorria, gainean lur hotza, gainean lur hotza, gainean lur hotza errepikatzen zuela hobiz haraindiko ahotsak...

      Jakina zen Dorak zuela Lastur aukeratu Mangorekiko ezteiak ospatzeko. Emazte kolpatua izana zen, senarrak jo eta behin hilzorian abandonatu zuen, sukaldeko isiltasunean. Jendarmeriara joan zen kexua agertzera baina handik etxera ekarri zuten, gizonari eztiki erregutuz bere andrea ez zezan gehiago zafra. Xede memelak. Biharamunean bertan bortiztu zen eta Dorak etxetik ihes egin zuen, emazte biltegi batera lehenik, eta gero aspalditik ezagutzen Mangorenera, Irunera. Frontera bat eman zuen senar ohiaren eta bere artean. Lasturko arratsaldeko zeniteko eki arinak distirarazten zituen malkoak lerratzen ziren Doraren mateletan behera. Hunkitua nintzen.

      Maddi desagertuaren figurak burumuina urratu zidan. Ama xifrituak bilatzen zuen. Anaiak eta behialako sareko maitaleek ez zuten axolarik eta pista faltsuetan barna galarazi nindutela gogoan neukan, Mango berriz zutitu zenean, bere agerpenaren egiteko. Maddiren itzala, anartean, Lasturko Miliarenarekin uztartu nuen: modu batez edo bestez, neska, emazte edo amona izan, guzti-guztiek genero biolentzia patriarkalaren bortxa pairatzen zuten, fisikoa edo psikikoa, batzuek bere historialeko gertakizun latzak gainditzen zituzten, besteak betirako traumatizatuak ziren eta, azkenak, lur hotzean zerraldo. Destino larria zen. Niri ere hezetasun karroindu batek busti zizkidan begi-niniak. Espero nuen Maddi nonbait bizirik eta onik atzematea, espero nuen bezala emakumearen nortasuna ez zela jasaten zuen mendeetako dolore horretara konfinatzen.

      Zapalkuntza likits oldeak baino gehiago ginen, umore-ontziak, amodio ahalmen ibiltariak, sortzaile tematsuak, erabakimen indartsuko pertsona ederrak, eta ez nuen besterik ikusten, eman dezagun, XIX. gizaldiko Eulalia Abaitua baten zuri-beltzezko argazkietan. Ondoan neuzkan emazteak soaz erraztatu nituen eta hori zen nekusana, hondorik gabeko determinazio olde urdin bat.

      Mangoren hitzaldiaren mamia ihes joan zitzaidan. Gure adiskidea ohartu zen airean eta ametsetatik nenbilela. Begi beltz batez larderiatu ninduen, isilik.

      — Badira batzuk hemen segitzen ez dutenak! Lasai, txantxetan nabil... eta orain hitza emango diot Dorari... orizu, maitea!

      — Milesker...

      Jenifer Harristonek Mangori hartu zion mikroa, aski zakar, baina irri leun bat aurpegian. Kontraste harrigarria zen, ofizioan profesionalak zirenena, agian. Hitza bereganatu zuen, ahotsa borobilduz:

      — Orain Dora mintzatuko da. Bere amodioa aipatuko digu; Mangorekin nola egin zuen topo eta etorkizuneko ametsak zein dituzten. Tori, Dora, zuri...

      Dora hasi zen. Zalantzaz beterik. Jada genekiena xuxurlatu zuen. Boza indartzen zihoakion denborarekin. Mango ondoan zeukan. Mangok sorbalda biluzian pausatu zion eskularru zuriz estali ahur fina:

      — Lapitxurin nintzen. Barran, edari azkar baten aitzinean. Negar zorian. Itoizen Ezekielen prophezia kanta airean zebilen eta gazteak oro jauzika, oihuka, bultzaka... eta hor agertu zinen, Mango, agerinde zilar baten moduan. Bihotza banpez gelditu zitzaidala gogoratzen naiz. Ez luzeegi, baina, Abel Barriolak ETB Kantxan dioen bezala, “iruipena daukot” une hartan hil nintzela, hil nintzela zure besoetan, Mango!

      — Maitea —erran zuen Mangok, ahapez.

      — Orduan, zuzenka joan ginen Irungo zure etxera, gure lehen gaua zoragarria izan zen, ez dea hala?

      — Hummmmm...

      — Geroztik elkarrekin bizi gara, mugaren bi aldeetan, mugalari eta mugari tiroka.

      Hizlariaren umorearen poetikotasuna dastatu nuen. Erresilientzia botere handia zeukan. Agur konplize bat helarazi nion. Mango ezagutu zuen arte, Dora ez nuen sekula emazte batekin sentimenduak txirikordatzen ikusi. Baina bizitza horrelakoa zen, itzalez, minez eta ustekabez josia. Istant batetik bestera dena alda zitekeen, sinesten zena uhertu eta segurtasunen soka betirako hausten ahal zitzaigun.

      — Eta gaur, zoramena, ezkontza eguna. Nola amestuko genuen horrelako zerbait, eta gainera Lasturren. Lekua Mangok hautatu zuen, duela zenbait hilabete. Miliaren eresiaren miresle sutsua delako. Abestiak ene historia ere kontatzen duelako. Ez dut azalpen gehiago ematearen beharrik...

      Ez, ez zuen balio... Bestara etorritako kasik ehun pertsonek ezagutzen genituen Doraren bizitzako gertakizun larriak. Ahantziak ziruditenak, mintzo zen minutu hartan. Eleak ahitu zitzaizkiola nabaritu genuen. Musu luzea utzi zuen Mangoren ezpainetan, mihia sakon sartuz gainera. Ikusgarria zen. Ni ere Joana Garraldaren gorputz malgu eta berora hurbildu nintzen, geriza premia banu bezala.

      Jenifer Harristonek, ofiziante gisa, apaizaren papera bete zuen. Fedegabeak ginen baina, modu batean edo bestean, elizetako ezkontzen errituala fetitxizatzen genbiltzan. Jeniferrek eraztunak eskatu zizkion lekuko lana egiten zuen Mailuxi. Grabatuak eta urrezkoak ziren. Mangoren gurasoak zutitzen ikusi nituen. Amak zoriontsu ematen baldin bazuen, aita mutur zegoen, duda izpirik gabe. Beharbada besterik bazuen bere alabarentzat asmatua.

      — Mango eta Dora, zuen adiskidez inguraturik, batak besteari emango diozue maitasun hitza... Lekukoak hor dira, gurasoak, lankideak eta urruneko lagunak. Bildutasun horrez jabetzea gozo da. Mango, zuri hastea. Nahi al duzu Dora emaztetzat hartu?

      — Baaaa bai... nahi dut.

      — Zure aldi orain, Dora... nahi al duzu Mango emaztetzat hartu?

      — Nahi dut, nahi dut...

      — Eraztunak janzten ahal dituzue...

      Bikote berriaren keinu bakoitza argazkitan gatibatu zen. Txalo mamitsuak ere entzun ziren, alde guztietatik. Mundua aldatua zen, zinez, horrela, deblauki, bi emazteren ezteietara joaten ahal baginen, deus ez bailitzan, naturaltasun osoz. Eskubidea ez zen automatikoa izan, egia erran, borroka astun eta akigarri baten ondorioa baino. Joanarekin anitzetan eztabaidatzen genuen gaia zen. Eleak ahitzean, segur ginen gu ez ginela ezkonduko. Nehoiz. Nahiz eta batzuetan zalantzak genituen. Eta gustatzen zitzaigun adiskideek antolatzen zituzten ezkontzetara agertzea, solasez eta alkohol bortitzez horditzeko. Momentu bereziak ziren.

      Jeniferrek bere ofiziante egitaraua ez zuen ahanzten, Lasturren juntatu andere guztiek aperitifa berantetsia zuten arren. Bikoteak hondar urdina eta gorria nahastu zituen bokal uharri baten barnean, sinbiosi sentimental bakuna irudikatzeko. Mailuxek, gero, kotoizko eskumutur koloretsuak banatu zizkion gonbidatu bakoitzari, eta lerroan emanik, bikote berriaren eskuak elkarri estekatu behar genituen, azpimarratzeko egun hartan finkatu arimen eta gorputzen batasuna herioak baizik ez zuela apurtzen ahalko. DJ Saguxar bere makinetara lehiatu zen eta soinu airos eta metaliko bat ozenarazi zuen, fidel lerroaren aitzinatze kulunkatsuaren erritmoa laguntzeko. Ximixta batek urratu ninduen: non zegoen Maddi? Sakelan telefonoaren ikara sentitu nuen galdera egin nuen segundoan. Justuki Maddiren ama zen. Galdezka. Ezeztatu botoia sakatu nuen, aski zuen beranduago entzunen nuen mezu bat uztea.

      Xingola zuri-gorri-berdez lotu genizkien eskuak. Sinbolo azkarra zen. Indartsuegia agian, ezkondurik ere bikotearen partaide bederak bere libertatea zetxikala kontuan edukiz gero. Baina, elkarbizitzaren lehen uneetan, bazen jendeetan halako fusio sutsuaren fantasma bat, ni zu naiz, zu ni zara, eta alderantziz, zure ontasunak oro nireak dira eta gureak betirako nireak. Aurreneko hilabeteak pasatu orduko, inozentzia hori lanpusten zen, kamusten eta ohartzen ginen gutatik arras ezberdina zen pertsona batekin jardutera kondenatuak ginela. Ezkontzak sentimendu horiek areagotzen zituen, halako ingurune psikologiko zurrun batera bulkatuz bikoteak.

      Doraren so iluminatua gurutzatu nuen. Bigarren xingolari ez nion korapilorik egin. Maitasunaren amoreagatik. Amodioa, nik, estekarik gabe kontzebitzen nuelako. Dorak eta Mangok eraikiko zuten etxeaz ez nuen axolarik, bost zitzaidan funtsean, ez ziren ene aferak. Urrundu nintzen adiskidearen eta bere emaztearen mateletan musu busti bana pausatuz. Joana, ni baino abilagoa baitzen, bi neskei konplimendu eztiak eta zorion agiantzak ematen entzun nuen. Nire partea egiten zuen, horregatik ginen betirako osagarri. Gure ondotik Haizemin zetorren, Bilboko trans distiratsua, dena bular, dena ipurdi eta dena luma. Anbiguotasun osoa hazteko, ebakitzeko xede zeuzkan zakil-barrabilak ontsa agerian uzten zituen, bere arropa arin zurbilaren azpian. Irri zerutiar marra bat begitartean, Mangorengana jo zuen:

      — Biba zuek, ongi segi, hemen izateaz pozten naiz. Hona nire xingola. Herioak separatu arte, ezta?

      — Bai, Haizemin, hori eta bera...

      — Mux-mux, neskak..

      Ezpainak oilo uzki antzera plegatuz agurtu ninduen Haizeminek. Urte asko zuela Bilbon elkartu ginen iparraldeko lau euskaltzain zaharren desagertzea argitu asmotan. Denbora haietan hormonak irensten zituen, nik Jameson whiskia bezain aise. Xauxuntasuna zaintzen zuen, aurpegia krema eta errauts karioz estaltzen zuela. Usain on uhinak itotzen gintuen, gure saihetsetik iragaten zen aldi oroz. Neurri batean, Haizeminez maitemindu nintzela aitor dut, Bardeetan barna genbiltzan garai urrundu haietan. Gustatzen zitzaidan hain arinki zeraman generoa finkatzeko nahitarako ezintasun hura, emazte itxura eta ahots lakarraren arteko kontrastea. Ikerketa bururaino eraman genuen, baina Euskal Herrian askotan gertatzen den moduan, zeregina bukatu eta ez genuen sekula gehiago berririk trukatu. Dora eta Mangoren eztei egun honetaraino:

      — Aspaldikoa!

      — Zelan zagoz?

      Eihera zahar baten moduan laxatu zen. Eleak isurtzen zitzaizkion irin xehatuaren antzera. Aditzak eta hitzak. Ez zuen beldurrik. Are gutxiago ahalkerik. Enetzat, konplexuz eta erru sentimenduz hantua nintzela, jarraitzeko adibide bat zen Haizemin. Gaurkoan, are gehiago. Joanarekin nintzen eta Bilboko adiskide zaharraren besoetara jauzi egiteko jaidura menperatzen nuen. Distantzia soziala atxiki behar nuen, ene andregai ofizialaren jeloskeria uholdeak jasan nahi ez banituen.

      Karparen izkina batetik, Jenifer Harristonen ahotsa ozendu zen. Ofiziante lana ederki betetzen zuen, erdi eraginkor, erdi mistiko, giroak eskatzen zuenaren arabera. Joana lagun batekin solasean ari zen. Aulki batean geratu nintzen, pentsakor eta bakarrizketa isilean: “Mango eta Doraren eztei egun argitsu hauek finituko dira, eta etzi, Maddiren bila hasiko naiz berriz... ez dut gauza askorik... amak berriz deituko nau bere zenbaki gordetik... arriskuak hartu ditut eta agian Nolwenek ere xehetasun batzuk helaraziko dizkit... espero dut...”. Itxaropen apur bat banuen, baina, Eako lagunek zioten eran, “apurtxu” bat baizik ez.

      Jeniferrek orduan, zuritik beltzera, banpez, zeremoniaren azkena jo zuen. Barre tsunamia altxatu zen lurretik. Aperitifako eta bazkariko zerbitzariak oro mutiko gazte bizargabeak ziren. Tratatoriaz axolatzen zirenak halaber. Eredu patriarkalaren erroz goratze ikusgarria zen, ohikoan lan horiek emazteek egiten zituztelarik. Joanarengana ernatu nintzen, Mailux aurkitu nuen, Haizemin eta Soraia, Viki eta Lluisa, Leire eta Castillo, Josebe eta Paul B., Saioa eta Pettiko, guztiek basoak likido horail, sukratu eta zaporetsuz arrada zituztela. Txin-txin, besterik ez zen entzuten eta Pier Pol Berzaitzen abesti ezaguna:

      — Hau da egün eijerra!

      — Mila txoriak kantan... txauri ene erregina, besoak zuri dititzüt para...

      — Baratze bat nahi deizüt egin...

      DJ Saguxarren boza zen. Laurogeiko hamarkadako disko musika zatiekin nahasten zuen zuberotarraren melodia. Amanda Lear eta Donna Summerren arteko uztarketa bat. Giroa berotzen zihoan, gorputzak kuzkari, matelak hurbilketa samurretan, mihiak aho arrotzetan errotzen eta esku ahurrak nonahi lerratzen. Edanaren gainera, egiazko orgia alegera baten hasiera zirudien. Heldu mardoak ginen guztiak. Gertatuko zenarekiko onarpena zoharki ematen zutenak. Talde batetik bestera gindoazen, berriak trukatuz, axolagabe, bizitza betikoa edo biharamunean mundua lehertuko bailitzan.

      Otordurako jartzera lehiatu ginen bilintzi-balantza. Iraia, Mailux, Joana eta Haizemin neuzkan aldamenean. U formako mahaien tartetik Dora eta Mango bikote bermatu berria ikusten nuen. Hamazazpi janari motatako platerak gozatuko genituen, beste hainbeste ardo suerte eta lauzpabost orduz ez ginen sabelak betetzetik kantitu. Doi bat, Meagako Azkue jatetxean bagina bezala, begiak asetzen, tripa zorriak bezainbat. Zorion hutsa. Une batetik hara, denboraren neurria galdu nuen, paradisua dastatzeko eta Joanaren aldean bertan gogotik amiltzeko. Andregaia txio-txio etengabean hautematen nuen. Adoragarria zen.

      Xanpain oldea isurtzen zihoan. Beste mundu batera lekutu ginen, dudaren eta izuaren sentsazioa galtzen gindoazen, aditzak eskumuturrak bezain trinko ernaltzen zitzaizkigula. Bat-batean ohartu nintzen gu hizkiaren bahitu bat baino ez nintzela eta, Fargo telesailaren hirugarren sasoian erraten zen bezala, gu hori nire antzeko herrestak entzerratzen ziren gaztelua zela. Fargo pentsatu eta hotzikara larriak inarrosi ninduen. Eremu elurtuak irudikatu nituen, Cadillac markako auto zabal, astun eta gorriak, bide luzeak, oihan ilunak eta gaizkile bihozgabeak trumilka. Urratsak uzten zituzten hormaren gainean, odol tatxak eta bala galduak.

      Joanarekin dantzari ekin nionean, DJ Saguxarrek Emmylou Harrisen C’est la vie kanta jartzen zuela, oroitu nintzen hemezortzi urte konplitu berrian Ameriketako Four Corners eskualdean Cadillac distiratsu eta zurruna gidatzen ibili nintzela, Colorado ibaiaren haranetan zehar, Green River eta Placerville zeharkatuz. Lur idorretako hautsak betezpalak astuntzen zizkidan eta nire belar bildumari sagebrusha gehitzen nion. Neil Youngen Comes a Time entzuten nuen, bai eta Bruce Springsteenen Greetings from Asbury Park, K7 moduan, denbora haietan besterik ez baitzen. Ute eta navajoen erreserbak bisitatu nituen, nihaur ere, euskaldun izanez, aski indio sentitzen nintzela.

      Autoktonoa nintzen, ez indigena. Izpiritua biribilka zebilkidan eta, hordimenak bihurritu begiak Joanarenetan iltzaturik, mentalki, bi eleen arteko ezberdintasuna ebatzi nuen: indigenak bere baitan kolonialismo zantzuak biltzen zituen eta NBE erakundeak autoktono hitza hobesten zuen gure mailako jendaldeen izendatzeko. Xanpain kopa bat hartu nuen zerbitzari furtibo baten plateretik eta iruditzen zitzaidan ez nintzela sekula Ameriketatik itzuli, gorputzez Joanaren besoetan baltsari nenbilen arren. Pott hezea eman nion, bitxiki begiratu zidan, hitzik ez zuen gehitu.

      Dora eta Mango ere ari ziren inguruka. Neskatxaz setiatuak. Haizemin karpapeko langile sotil batekin ligatzen saiatzen zen. Laster ebakuntza egingo zioten eta orduan, zioen hortz zuriak erakutsiz, profitatuko zuen. Bad girl bat izan nahiko zukeen etorkizunean, hankarteko tresneria atxiki ala ez. Zalantzaz betea zen oraindik. Zergatik ez zen greziar jainko haien gisako hermafrodita bilakatuko, gizonen eta emakumeen gozamenerako.

      — Mundu guztia maite dut nik, mundu guztiaren ona desiratuz.

      — Hautatu beharko duzu, erran nion urrunetik.

      — Hauturik eskatzen ez duen mundua da nirea...

      Txin-txin.

Goizeko hamarrak ziren iratzarri nintzenean, Dora eta Mangok gonbidatuentzat bereziki muntatu oihal-etxola batean. Joana ez zegoen nirekin. Irri erlastuak hauteman nituen Lasturko bolatokiaren aldetik, birlaren lerratze asotsak eta txirloen erortze klaskak. Han ziren neskak oro:

      — Zuri, Mailux!

      — Giña ezazu ongi, otoi, taldean ari gara!

      — Baiki eta, eiki, Iraia, ez dut seikoa huts eginen...

      Txalo zaparradatan bururatu zen elkarrizketa. Mailux abila zen eta trebea. Txikitan arizana zen boletan, Hazparne gaineko Zelaiko bolatokian. Eskarmentua bazuen argiki. Joanaren boza ezagutu nuen.

      — Banoa Amaiarengana.

      — Bakea emaiozu, utzi lo egiten, aski akitua zen bart...

      Lagunen koroaren oihartzuna zen. Mila legoatan ginen Milia Lasturren tragediaren muinetik. Lurra beroa zen, eguzkia zeruan eta goizetik matelak distira zeuden. Sagar erreak faiantzazko plateretan mulikatzen ziren eta, Arrasaterako bidaia hormatuari hasiera emateko partez, emazteak hor zeuden, tapalakatuak, zenbait aho idor eta besteak buruko minez. Besta eta mozkor erraldoi baten biharamunean bezala funtsean. Ez zen arraroa. Ez zen bitxia. Ez zen kondenatzekoa ere. Emakumeek bazuten noiztenka xanpainaz horditzeko eskubidea, ezta?

      Alaina.

      Taulenuitean zegoen ene sakelakoa higitu zen, punpaz. Dei isil bat baneukan. Nor izan zitekeen, hain goizik? Joana, agian, bolatokira hurbiltzeko jantzi nendin eskatzeko... kopeta altxa eta zenbaki gordea zehaztu nuen. Gailua belarrira eta onartu botoi berdea zapatu nuen. Nolwenen hotsa zen:

      — Berriak baditut, Amaia... bilatzen duzun Maddi edo Marie-Cecile Kardaberatz hori goren mailako prostituta bat da, sarean ari dena eta hainbat aldiz hitzorduak lau izarreko hoteletan eman dituena... Badu bulta bat geldoan dagoela... dark webeko bideo porno pare bat salbu.

      — Aizu, baina, oraindik ere ari da lan horretan?

      — Bai, dirudienez. Non zaude?

      — Lasturren, sarri Skype bidez juntatzen gara Baionatik?

      Ohetik altxatu nintzen, burtzoro arin batekin. Lasturren nintzen, bozkario itsaso betean, Fargoko hotzetik salbatua, arazo existentzial askorik gabe. Berehala, bola jokoan arituko nintzen Joanarekin, sei txirloak, batera, jotzeko eta botatzeko asmotan!

XI

Landetako oihanean nintzen. Pinu gorakoien erdian. Xendra hertsi batean. Ezker eta eskuin, iratze zainartak. Berde-berdeak, udaberriko saparen indarraz balia. Txori kanta bitxiak entzuten nituen eta segundo batzuetan burua altxaturik egoten nintzen, beha, ttattit, beldur, zerbait larri gertatuko zitzaidala. Pinuek hegats iluna osatzen zuten eta zerua ez nuen ikusten. Antsiaren sua pizten zihoakidan eta eman nuen denbora erabat galdua nintzela neure buruari aitortzeko. Mapa bat neukan sakelan, baina ez zuen deusetarako balio. Ez nekien iparra non zegoen, hegoa eta ekialdea are gutxiago, sortaldea ez aipatzeko. Emakumeok, ezaguna omen zen, zailtasunak genituen orientabideak finkatzeko.

      Jasonen baserriaren bila abiatua nintzen, Sabresko bidea utzi bezain laster. Estrigon ibaiaren ertzetik nindoan. Lurralde ezezagunean. Kartak ez ninduen biziki laguntzen, errepikatzen nindoan, Labrit herriaz haraindiko aintzira edo putzu batera jauzten baitzen errekastoa. Ez nuen etxalde hatz izpirik aurkitzen. Gelditu nintzen, bizkar zakua pausatu eta ur xorta baten edateko. Zintzurra busti nuen. Lakar atera zitzaidan ahotsa erraietatik:

      — Nola aurkituko dut Jasonen etxalde puta hori baldintza hauetan? Ez dakit non naizen ere. Mapa zikin honek ez dit zehaztasunik eskaintzen. Arren, Amaia, lasaitu hadi, hatsa har ezan... ez palpita, bihotz...

      Mapa zekarren papera zinpurtu nuen, haserrez, ur botilarekin batera, bizkar zakura botatzeko. Telefonoa hartu nuen, Nolwen deitzeko. Ez zegoen sarerik. Betikoa, mugikorra beharrezkoena zelarik, orduan zuen ez funtzionatzen. Zerura altxatzen nuen arren, makinatxoaren entzefalograma lauetan lauena zen. Pinu batean berme, lurrean jarri nintzen, hausnar tzarrean: begiak alde orotara bihurtzen ahal nituen, ez nuen baserririk ikusten. Beharbada, agudoegi sartu nintzen oihanean; Herriko Etxetik pasatu banintz hango langileari xehetasunak eskatuz hobe zatekeen menturaz. Baina ez nuen deus egin, burua zapal abiatu nintzen, artalde minera zihoan marro kuzkari baten antzera, ez nintzelarik alta andere orojakilea.

      Goizeko hamaikak ziren. Negar zorian nengoen. Bat-batean damu nuen, damu, Baionatik goizeko lehen argi zirriztan partiturik, Joana Garralda maitearen 4x4 ezinbestekoaren bolantean. Andregaiak, espero nuen, nire itzulera igurikatuko zuen gure Maubeceko apartamentuan, eta afera arras argitu baiko, Atharratze gaineko Erratzü etxaldera zuzenduko ginen, sekula gehiago menditik ez jaisteko. Landetako Eskualde Parkearen muinean, on egin zidan Zuberoako bazter mineralak irudikatzeak Kemenez hantu nintzen, akuilu zizta mental horren ondorioz. Zanpa-zanpa iritsi nintzen ibaiaren hegira eta, handik gutxira, mapan ikusia nuen putzu hartara. Ur azala beltza zuen. Iratzeak eta pinu erro meharrak usteltzen zebiltzan ezpondetan. Pika-bele buztanzuriaren kanta fanfarroia hauteman nuen, nitaz trufatzen. Arrazoiekin.

      Estrigon ibaia isuri mehe eta ahula zen, hosto ustelez azpatu bere ohantzearekin. Txorien loriak zoratu ninduen. Haize arin bat altxatu zen. Abere zohar baten moduan, burua bueltatu eta lanjera haztatu nuen. Izuak inarrosten ninduen. Zerbait bazebilen inguruan. Begiak pinu lerro trinkoaren atzealdean iltzatu nituen. Makila pare bat mugitzen nekusan. Sosegatu nintzen. Orein talde bat baizik ez zitekeen. Haiengana hurbiltzen saiatu eta aski laster konturatu nintzen hor ez zegoela oreinik. Sasitzar multzoan gorderik, bi metrora, adineko gizon bat zehaztu nuen, pinu baten enbor luzea laztantzen bezala zuela, keinu lizun eta misterios batean. Denbora eman nuen ezkutalekutik jauzi egiten, harridurak hormatzen ninduelako.

      Gizonak urrako bat irekitzen zuen labanaz pinuaren larruan eta haren azpian hiruki formako ontzitxo bat lotzen. Likido zurbilaren jarioa sumatu nuen urrunetik, zuhaitzaren malkoak bailiran. Langile isilak ere nire presentzia usnatua zuen:

      — Nor dabil hemendik?

      Fusila zetxikan zuzen-zuzen. Laparren atzetik punpa egin nuen. Eskuak airean, bere parean plantatu nintzen.

      — Nor zara?

      — Amaia Ezpeldoi detektibe rurala... ez nauzu ezagutzen... Euskal Herritik nator... apal ezazu zizpa tzar horren muturra, otoi... ez dizut minik egingo, ez naiz gaiztoa...

      — Zertan zabiltza baskoien lurretatik hain urrun?

      Ez nion ihardetsi. Gizonaren traka aztertu nuen. Konkorra zen, adin handikoa baina aurpegi zoriontsua zeukan, larderiaren gibelean, irri gogoa zuela nabari zen.

      — Fernand deitzen naiz. Pinuen sapa biltzen nabil. Krota egiten dut. Trementina ekoizten dugu horrekin. Alkohol mota bat. Tindatzaileentzat. Etxe zolak garbitzeko.

      — Badakit zer den. Haur denboran etxean asko erabiltzen zen eta, jauna, jakin ezazu oraindik ere likido horren usainaz oroitzen naizela...

      — Lan berezia da gurea, ofizio galdua. Erretretan naiz eta denbora pasa, gure aitaren tresna zaharrak aireztatzearen estakuruan, hemen nabil, udaberriko eguzkiaz profitatzeko.

      Pinu enborra pikatzeko hapxot delakoa erakutsi zidan, bai eta kranponatzeko mailua zein barraskatzeko arnesak. Kontatzen zidan otsail erditsutatik aitzina, zuhaitzak besotara neurtzen zebilela, urtean zehar diru apurra irabaziz, erretretaren emendatzeko doia.

      — Eta zu? Zer zara? Galdua?

      — Bai, preseski... Fernand, zuk bazter hauek ezagutzen baitituzu, jakingo duzu Jason eta Marie-Cecile izeneko bikotearen baserria non dagoen...

      — Marie-Cecile? Ez dakit nor den... baina Jason bai, bere amarekin bizi da, Piteier etxaldean... ez zara batere norabide onean... ba al dakizu bide handira eta Labrit herrira nola itzul?

      — Ez, ideiarik ez.

      — Lagunduko zaitut...

Bideraino gidatu ninduen. Oihanetik ateratzean, hatsa hartu nuen, nire sorbaldetan metatu beldurra uxatuz. Zama bat zen hondarrean, ezintasuna eragiten zuena, ausardia zedarrituz. Joana Garraldaren 4x4a atzeman nuen, eta Fernanden deiari baiezko emanez, Labriteko plazaraino jo nuen. Padoenc izeneko tabernan bildu ginen. Hitzak lur komunala erran nahi zuen, ehun eta berrogeita hamar urte lehenago, eremu hauek orok kudeaketa herrikoia zutelako. Bertako jabea papo zabaleko emazte bat zen, sei hamarkada aise ospatuak zituena, bere bilo horiz tindatuekin eta ahots ozen zorrotzarekin:

      — Zer hartuko duzue?

      — Bi beltz, plazer baduzu!

      Lorez takatu estali gurintsuarekiko mahai baten inguruan jarri ginen. Fernand ezin isildua zen. Landen istorioak harilkatzen zizkidan bata bestearen ondotik, 1850etik hona pinuak nola landatu ziren adibidez, egur puntetan zebiltzan artzain hamikatuentzat egiazki egokiagoa zen zelai heze honetan. Maite zuen bere oihana, ezin uka. Perpaus bakoitzaren ondotik, ardo kluka bat hurrupatzen zuen eta ezpainak esku gibelaz garbitzen. Zintzur karraka bat.

      — Aspertzen zaitut ene agerpen txarpoilekin, ezta? Hemen zara, nire aitzinean, beste zerbaitetarako...

      — Bai, gustura nago zure konpainian. Jason Moreau ezagutzen duzunez... Xehetasun gehiago bazenuke enekin partekatzeko?

      — Mutiko koxkor bat badute etxaldean, eri daitekeena, ez baitut askotan ikusten eskolako jostalekuan...

      — Zertan zabiltza eskola atarietan? Zelatan?

      — Lasai, anderea, ez naiz gizon zital eta lizun horietatik... bilobaren bila igortzen nau alabak eta orduan gauza batzuk ikusten ditut...

      — Seme bat baluke orduan Jasonek?

      — Segurtasun izpirik ez daukat. Erran-merranak dira agian. Besterik ez. Senarra eta seme sortu berria abandonatuz alde egin omen zuen emazteak. Hori da hemen kontatzen den ipuina…

      Basoa biribilka zebilkion eskuetan. Soa lurrean iltzatzen zuen. Zintzur hezurra gora eta behera ikusten nion. Bihikatzen zidan istorioak bazuen halako tepu aire astun bat, zokokeria aieru bat, errangabekeria zantzu bat. Gizona hunkiduraren mugetan sentitzen nuen, haustear, erortzear.

      — Lasai, Fernand, ez da zure errua.

      — Badakit, baina lehen aldia da Jason Moreau eta bere familiaz dakidana ezezagun bati azaltzen diodala. Ez dakit hain mihi luzea izateko eskubiderik badudanez.

      — Ez da nitaz harago joango.

      Banekien ez zela egia. Fernanden erranak Nolwenekin partekatuko nituen, Maialen eta Pantxoarekin, ikerketa handizki manatu eta ordaindu zidan Maddiren amarekin halaber.       Ene ardo itzulia pagatu nuen eta solasean gelditu ginen Padoenc ostatuaren aizolbean, ilunpeko eleak trukatuz. Jabea Sud Ouest egunkaria irakurtzen ari zen, kasko gainean A vos amours emankizuneko arraileria lizunak ozen zebiltzala. Pinu-ur biltzaileak, musu-truk bezala, Jasonen baserriraino eramatea proposatu zidan. Ezezkorik ematera ez nintzen atrebitu.

      — Autoan itxarongo zaitut...

      — Ados, Fernand!

      Ez bat, ez bi, mugimenduan geunden. Roqueforteko norabidean, aldi honetan. Lurrezko xendra zabal batetik sartu ginen berriz oihanean. Arroiletan ur beltza, aldamenetan egur puskak metan, eta haizeetan, txori errabiatuen kantak. Argiune baten sarreran utzi ninduen.

      — Ehun metro eta Piteier kausituko duzu. Oihu bat egizu problema bat baldin baduzu... zozoak ehotzeko eskopeta autoko kofrean daukat.

      — Ez dut ahantziko ene aingeru zaindaria zarela, Fernand!

      Ez dakit nola, agian solasaren eta Padoenceko ardo epelaren botereaz, adiskidetuak ginen. Beste belaunaldi bateko gizona zen, emazteak errespetatzen ikasia zuena, alargundua ez hain aspaldi. Ez nion alta bere egikerak amainatzen ninduelako keinu izpirik helarazi, zer gerta ere. Beharbada ez zuen deus ikustekorik, laguntasun soila zen, esku ukaldi baten emateko xede biluzia. Burutazio memeloak urrundu nituen kasko zokotik eta aitzina egin nuen Jason Moreauren baserrirantz. Aireal batean zetzan, arbolaz setiatua, bizpahiru bastimendutan banatua. Erdian zegoen bizi-egoitza, ezkerrean arditegia eta eskuinean zalditegia, oilategiarekin batera. Sukaldeko borta zabalik zen, baina ez zirudien norbait bazenik. Katua jalgi zen miauka, haren atzetik bi oilo eta bospasei txitxa. Atean jo nuen:

      — Bada norbait?

      Arraposturik ez. Deia bigarrenez errepikatu nuen eta ezkaratz apalean sartzera ausartu nintzen. Laborantzako tresnak lurrean zeuden barreiatuak, bizkar hautsiarekiko aulki pare bat ere bazen, hor borroka bat gertatu bailitzan. Sukaldera iritsi nintzen. Irratia pizturik zen. Ganberetara ez nintzen zuzendu. Kanpoan, etxaldearen buelta egitera nindoan, zuhaitz baten itzaletik, Fernand ez zen traka luzeko gizon baten presentzia zehaztu nuenean. Bisean bis. Fusila zeraman eskuetan, sabelean sakatu zidan bortitz:

      — Zer ari zara gure etxean, miazka?

      — Galdu naiz.

      — Uste duzu sinetsiko zaitudala? Ez da nehor ibiltzen plazerez Labriteko inguru salbai eta huts hauetan. Zer nahi duzu?

      — Galdua naizela!

      — Ez da horrela pasatuko. Sabresko jendarmeei deituko diet... tripa zorroan daukazuna agertu beharko duzu!

      Telefonoan zegoen bitartean, fusilaren mende atxikitzen ninduen, eskapatuko nintzelako beldurrez. Sasietatik, aurpegi zakarreko emakume adindu bat ikusi nuen jazartzen. Jasonen ama zitekeen. Eskutik zetxikan sei bat urteko mutil koskorra, dena irri eta jauzi ari zena.

      — Bakea emadak, Julien, zer duk horrela mugitzeko?

      — Ama!! Ama! Aitak etsaia hilen du! Hilen du!

      — Hago isilik, aitak ez ziok inori minik egingo...

      Bere aterkirik gabeko Jeepera aurtiki ninduen Jasonek. Lursagar zaku baten pare higitzen nintzen, hara, hona, erraiak botatzear. Xendra zabalera heltzean, Fernand ez zen gutxi harritu Jasonek zeraman pakete astuna ni nintzela konturatu zenean. Gidaria agurtu zuen eta berehala ekin zion bideari, Sabreseraino, bi autoen arteko segurtasun distantzia atxikiz. Erran gabe doa Labriteko plaza trabeskatzean Joana maitearen 4x4a begietsi nuela. Gaizki nintzen, egiazki gaizki. Eskerrak nortasun agiria neukala sakelan, bai eta Nolwen Kergelen Enez Eusako poliziaburuaren zenbakia. Goi mailako harremanak edukitzea baliatuko zitzaidan behingoz.

Arrats apalean atera nintzen hedexurien egoitzatik. Gose eta egarri. Labritera joan beharra nuen 4x4 ibilgailuaren bila, eta atean Fernand neukan aiduru. Bost oren pasatu nituen galdekatua eta pixa urrina zeukan gela tepu batean entzerratua. Hormetan labana puntaz zizelkatu datak eta bihotz apurtuak ageri ziren letra txirikordatuen azpian. Jasonek jendarmeriara bulkatu ninduenean, harrerako zaindariak izen-deiturak, nirekin neramatzan paperak eta telefonoa iradoki zizkidan. Oinetakoetako sokak eta gerrikoa halaber. Ene buruaz beste egin nazan beldur ziren. Ez nien deus erran, baina ez zen arriskurik. Itzalpean aurkitu nintzen berehala, hausnartzeko denboraz lepo.

      Jason Moreau hori gizon bitxia zela onartzekoa nuen. Ama zaharrak sorgin gaizto begitartea zeukan eta ageri zen haurra ez zela etxetik jalgitzen. Mutur lokaztua zuen, ileak nahas eta jantzi zatarrak soinean. Piteier baserriko biztanleez Fernandek errana baizik ez nekien. Labrit eta Sabres arteko bidaian ez zuen hitzik erran. Bere haserrea, hargatik, sumendi sumatzen nuen. Bidegurutzeetan, ezker-eskuin so egin baiko, fusilaren mazela ferekatzeko ohitura zuela ohartu nintzen. Mekanikoki. Ulu zirtzil baten destinoa neukan une hartan eta Fernandek agian hilotz eramango ninduen Mont-de-Marsaneko hiltegira.

      Zeldako lurrean, errautsa harrotuz, borobil batean, puntuak marraztu nituen ene afera laburbiltzeko: hiru lehen takak Piteier etxaldeko kideak ziren, non jarriko nuen Maddi? Zergatik ez nuen baserrian aurkitu? Egia zen, Fernandek jakinarazi zidan moduan, ezkondu eta kasik berehala alde egin zuela? Hala gertatu baldin bazen, non zegoen orain Marie-Cecile Kardaberatz anderea? Telebista kate komertzialean berrikitan ikusia nuen Kronika kriminalak emankizunaren atal batek astindu zidan burumuina: bikote malefiko horrek Maddi kalitu eta baratzean ehortzi balu? Ez nuen miaketa xeheagoen egiteko astirik ukan. Hotzikara latzak inarrosi ninduen. Zeldako burdinazko borta mugitu zen orduan.

      Jendarmeetatik batek salbaiki gidatu ninduen galdekatze gelara. Berina itsuaren gibelean irudikatzen nituen Jason eta hedexuri zenbait, irriz karkaraz, nitaz trufatzen. Ahalketu nintzen. Landetako brigadaren blasoia sorbaldan zekarren emakume batek egin zizkidan aurreneko galderak:

      — Mintza gaitezen argiki... zer ari zinen Jason Moreauren etxaldean kutzukan?

      — Detektibe rural soil bat naiz... Lanean nintzen. Ez dizut deus erraten ahal. Sekretu profesionala.

            — Hitz egingo duzu, hitz egingo duzula!

      Zainak karruska zebilzkion. 4235 zenbakiko agentea ez zen geldirik egoteko gai. Eskumuturrak elkarren kontra torratzen zituen, ukabilkadak banatzeko berotzen bailituen. Paperak nahasten eta berriz ordenan ematen bezala zituen.

      — Nolwen Kergelen deitu dezakezu, Enez Eusa uharteko jendarmeriako zuzendaria da...

      — Hemen nik dut elea bideratzen!

      Pistola arautua ikusten nion gerrialdean. Lankide bat etorri zitzaion, ordezkatzeko. Emakumeak lekuak hustu zituen. Nora zihoan? Zer eginen zuten nitaz? Etorkizuna ilun nekusan. Zena zelakoa, Jason ongi gerizatua zen, eskualdeko indar armatuak bere alde zituelako.

      — Suertea duzu, Ezpeldoi anderea...

      — Zuk erran!

      — Zure laguna dela dioen Nolwen Kergelen ukan dugu linearen beste aldean, eta bai, baieztatu digu detektibea zarela eta Garaziko emazte gazte baten desagertzea ikertzen duzula! Hori da, ezta?

      — Zuzen da.

      — Jason gizon hautsia da, utz ezazu bakean!

      — Eta Maddi?

      — Bere andre ohia... badakit zer kontatzen den bazterretan... zurrumurruak dira... haurra abandonatu omen zuen... ez dakigu nora joan zen ihesi...

      — Libre naiz?

      — Utikan!

      Puskak bildu nituen eta, atzerako sorik gabe, Fernanden konpainian aurkitu nintzen. Arrastiri distiratsuak estaltzen zituen Sabresko herria, ortzi-muga barratzen zuten pinuak eta bide ertzeko belardi basatiak. Haize arin batek zafratu ninduen eta bizirik sentitu nintzen.

      — Arren, Fernand, Labritera eraman nazazu...

Lepoa luzatuz gidatzen zuen lagun zardaiak. Eleka egin genituen bi herrien arteko hamasei kilometroak. Arraileriaz ari zela zirudien, baina egin zidan proposamenak, aldi berean, harritu eta poztu ninduen.

      — Gau honetan, ehiztari gisa, Piteier etxaldea miatzen ahal dut, sasien artetik xendra urratuz. Leku horiek xeheki ezagutzen ditut. Zure aferak kitzikatzen nauela aitor dut eta jokoan sartzeko prest nago...

      — Barkatu, baina ez da joko bat... Lanjerosa da Jason santu-mutur hori... baina, zuhur eta gordeka ibiltzen bazara, zergatik ez.

      — Hitzematen dizut kasu eginen dudala.

      — Bihar? Gosalorduan Padoenc ostatuan?

      Kopeta mugituz baiezkoa ulertarazi zidan. Joana Garraldaren 4x4 miresgarriaren giltzekin jostatuz agurtu nuen. Algara batez askatu zen adishatz ozena ahoskatuz. Sabresera ernatu nintzen han neukalako gauerako egoitza erreserbatua, Manciet izeneko bi izarretako hotel umil batean. Logela eman zidan jabeak, eta afaria zerbitzatuko zidala iragarri. Monasterio budista baten antzera hornitua zen: ohe zahar, mahai eta aulki bana. Duela gutxi kendu gurutze kristau baten hatza ageri zen murruan. Zoko urrin bat bazuen, baina aski laster, ongi sentitu nintzen ganbera hertsiaren eremuan. Bizkar zakua hustu nuen ohe gainera, Landetako Eskualde Parkearen mapa hedatzeko. Geldotasun mistikoan malgortu nintzen, paltoa jantzi eta jantokira ernatu aurretik.

      Hormetan, han eta hemen, pinuen erresuma bilakatu aitzineko Landen zuri-beltzezko argazkiak ageri ziren, enkoadratuak. Manciet familiako ondasunak zitezkeen. Nagusia hurbildu zitzaidan:

      — Zuretzat, gaurko menua: garbura salda, eta hautuan, Landetako entsalada edo ahate magreta doiez errea, desertako krema katalana edo hemengo ardien esnetik egin gazta!

      — Garbura hartuko dut hasteko...

      — Eta gero?

      — Entsalada eta bukatzeko gazta puska bat.

      — Ederki... Telebista pizten dizut?

      — Ez, lasaitasuna nahiago nuke.

      Sabresko ehortzeta poemaren oihartzunek kasko zokoa nahasi zidaten. Zerbitzariak salda, ketan, ekarri zidan. Koilaratara bat, eta lekuko ahots berezia zen Mancieten olerkiaren zatiak igotzen zitzaizkidan zintzurrean gora, jatorrizko hizkuntzan:

      “Tends-moi cette main, que j’en lise les lignes. Le pouce, vois, c’est la côte Cantabre, et jusqu’à l’index la côte landaise. Ici, regarde, tu as la Garonne, et l’Adour. Entre les deux, rien, sauf de la lande, de la forêt, désertes. Sur ce rien, je vaticine. Là subsiste, sache-le, une peuplade bafouée par l’Histoire. Moi, je lui donnerai mieux : de la légende. Elle parle, dit-on, un langage de brutes, inadmissible. J’ai voulu le faire chanter. On l’a considérée comme perdue, morte, avec sa langue, ses coutumes, sa foi. Je l’enterre, mais je l’enterre vivante. Rien. Mais toutefois assez de couleurs, celle des incendies, des nuages violents, des péchés truculents ; et assez d’ombres, celle des pluies interminables, des impénitentes superstitions, des secrets obstinés, pour que j’en gâche le mortier d’un cérémonial exagéré et absurde, puisqu’il va disparaitre avec un peuple, avec son fatras magnifique, Prends garde : n’en sois pas trop sûr”.

      Bihotza punpaz nabaritu nuen. Hitzak, erdaraz, euskaraz bezala, mailuka zebilzkidan, erantzunik ez zuten egunean zeharreko galderen ildotik. Garburaren beroak eta zaporeak sosegatzen ninduten. Ni ere, Landetako biztanleen pare, jendarte oso baten leherketaren karietara, hondamendian urtua nintzen, elerik, amodiorik eta etorkizunik gabe. Negarra begian neukan, mutur azpian ahate heraz aberastu entsalada mamitsua ikusi nuenean.

      — Dena ongi, madame ?

      — Bai, bikain... Bernard Manciet poeta ezagutu duzu?

      — Eta nola? Igande oroz etortzen zen hona bazkaltzera. Badakit ospetsua zela bazter horietan, baina enetzat, beti, herriko egur enpresako burua izan da...

      — Ulertzen dut.

      — Kaferik?

      Ez nuen kaferik hartuko. Xauxuntzen ari nintzen, behialako olerkariaren moduan. Xehetasunetan dilindatzen zitzaidan izpiritua: sumendiak amesten genituen gure hizkuntza apaletsietan, egia zen, eta gu ginen erreak, erraustuak, suntsituak, leize sakonean amilduak, ustez betirako. Baina, hori nioen nirekiko, jabea agurtu eta logelara zuzentzean, hautsetatik jalgitzen ginen, erlats, minetan, baina bizirik. Amesgaiztoa zen, hiltzen zirenean baizik ez baitzen onartzen gure herrietako poeten balioa. Ohean luzatu nintzen, nirekin neraman minimalismoari buruzko liburua eskuetan. Baina neke zitzaidan kontzentratzea. Handik berehala, uhin batek ito ninduen, oihuz eta korrika nenbilen Landetako oihanaren muinean, ahurrak odoletan, bizirik ehortzia, Sabres eta Labrit artean. Non zegoen Maddi? Eta haize salbai hori? Bat-batean, begi tristeekiko erregina zutitu zen haritz maldako bere eserlekutik, beltzez apaindu jendetza handi bati begira, soinurik ez zeukaten eleak ahoskatzen. Oinetan, kate herdoilez astundu burdinkiak zehaztu nizkion. Banekien nor zen:

      — Labriteko Joana, zu zara?

      Herriaren isiltasuna zirtzikatu zuen zakur baten zaunka erlatsak. Izerditan eta hatsanka iratzartu nintzen. Bernard Mancietekin mintzo zen Joana Labritekoa, mendeak iragan ez bailiran, biak dolore beraren ezinbesteko ikurrak. Maddiren inguma zoharra gainean zeukaten, Jesusen aurpegiaren aztarna Turineko mihisean bezala. Argitasun izpiak ikusi nituen leiho-oihalen gibeletik. Goiza zen. Betazalak torratu nituen: esnatzeko ordua genuen egiazki. Amets fragmentuak nituen gogoan, elkar joka, elkar hilka. Dutxa hotz baten premia nuen, alabaina, izpiritua zero gradura bihurtzeko.

Ez neukan gosaltzeko gogorik. Manciet hoteleko jabeak hargatik belea bezain beltza zen kafea ekarri zidan. Sudur mazelak ikara nabaritu nituen. Ehizatzen zuten abere baten larruan sartu nintzen. Adi eta dardaraz. Gauean, mila bider zehaztu nuen Maddiren begitartea, ametsaren zurbilean, irudi nahasiak, izugarriak. Interpretazio baten beharra nuen, baina, maleruski, Sigmund Freud handia ez nuen telefono dei sinpleaz linearen puntan aurkituko, ene fantasma uherrak esplikatzeko. Sorbaldak altxatu nituen, ezintasunez eta neure buruari burlaz.

      — Fernandek mezu bat utzi dizu.

      — Baia?

      — Zure aiduru dago Labriteko kiroldegiaren aparkalekuan...

      Isilik geratu nintzen. Ezpainak sutan. Gaua eta goizeko askaria ordaindu nituen eta hoteleko nagusiari eskerrak eman nizkion. Sabresko herriko etxe aurrean abandonatua nuen Joana kuttunaren 4x4 autoa piztu eta Labriteko norabidean nengoen. Eguzki arraio arinek bidea balakatzen zuten. Pinuen itzalak luzatzen zihoazen. Gustatzen zitzaidan usain berde eta fresko hori. Jendea bazen Labriteko plazan. Fernand zegoen haien artean. Ez nekien zer pasatzen zen. Hurbildu eta ohartu nintzen asteko merkatua zela, neguko mozkinekin, azak, porruak, espinakak, gazta puskak...

      — Amaia!

      — Egun on, jauna! Baduzu berririk?

      — Goazen Padoenc-era... kontatuko dizut.

      Ostatua betea zen. Haro ozena. Basoak eta ardo botilen klaskak hautematen nituen. Giro ederra. Mahai batean jarri ginen, buruz buru, konspiratzaileak bagina bezala:

      — Orduan?

      — Barranda ibili naiz, Piteier baserriaren inguruetan, gauerdi irian. Etxeko leiho pare bat argituak egon dira ilunean. Eta sasietan, oilategiaren saihetsean, aldizkari pornografiko zaharrak baziren, metan. Bitxia da... goizeko bietan, ama zaharra atera da, katilu bat esku artean. Katuentzat esnea?

      — Ez ziren beraz denak lo?

      — Aperentziarik ere ez... eta arditegiaren sarrerako lurrak berrikitan higitua ematen zuen. Uste duzu badela norbait bertan ehortzia?

      — Fernand, ez gara Criminal Minds edo Miamiko espertoen telesailetan, Horaciorekin. Irudipenari kraxturuak jarri behar dizkiogu. Lasai gaitezen...

      Sakelatik denborak zuritu gauza bitxi bat atera zuen. Desafioz zegokidan begira:

      — Hau ere atzeman dut. Giza matelezurra dirudi.

      — Segur zara hala dela?

      — Kasik.

      Plastikozko poltsa batean zeramatzan aldizkari gordin tolestuak eman zizkidan olde berean. Azalean, larrua beltzarana zeukaten emakume biluziak ageri ziren, bular eta ipurdi mazela oparoekin. Orrialdeen artetik isuri uherrak nabaritzen nituen eta, behatz puntak sudurreratzean, urrina mikatza zela iruditzen zitzaidan: ez ote zen esperma? Nolwen Kergelen maitale ohiari igorriko nizkion, azter zitzan, DNA molekula zizkolatsu horiek norenak ziren ikusteko. Mezua bidali nion, Fernanden soa lagun. Gizona harro zen ene ondoan ikerketan parte hartzen zuelako. Anitzetan, bere haroa hoztu beharra neukan, bestela odol aztarnak argira ekartzeko luminol tindua hedatuko zuela ostatuko hormetan bertan!

      Hortzik gabeko ahoa zabalik zetxikan irriz lehertzen zenean. Fernanden pozak itotzen ninduen ni neu ere. Maddi ez nuen oraindik aurkitua, baina bide onean nengoela senti nezakeen. Baionara itzuli eta Nolwenekin harreman kriptatuan jarriko nintzen, azken egunetako xehetasunak eta indizeak elkarrekin aztertzeko. Gizonak, esku gibelaz garbitu zuen ardo lodi garratzak gorritu ezpain aldea:

      — Eta nik zer eginen dut?

      — Zuk?

      Ideia bat jauki zitzaidan, burumuinaren lurrutsetik. Fernandek bihotz ona zuen eta gibel asmorik gabe lagunduko ninduela banekien. Telefono zenbakiak trukatu genituen:

      — Piteier baserria zelatatuko duzu... ikusten, entzuten eta iragartzen dituzun mugimenduak oro notatu eta mezu bidez igortzen dizkidazu. Zerbait arraro baldin bada, bi orenen buruan agertuko naiz, Sabresen edo Labriten, niri bost...

      — Ez dakit zergatik, baina nik ere, orain, nahi dut jakin Jason Moreauren emazteari zer gertatu zitzaion.

XII

Euria ari zuen, goizetik. Eguna etxean konfinatua pasatzea erabaki nuen. Ateratzeko gogorik gabe. Eta ez bakarrik etengabeko uhar hotzengatik. Azken berrogeita zortzi orduak Joana Garraldaren 4x4 indartsuaren bolantean pasatuak nituen, gasolina gastatzen eta birikak zirrikatzen zituzten partikula xehez natura emokatzen. Landetako bide zuzenetan, abiaduraren “onddoa” zapaltzen nuen arraiki. Ordubetea gastatu nuen sukaldetik bulegora ibiltzen, kafe kikara eskuan, ogi puska zigortuak ahoan eta irratiko lokutorearen hitz melengak belarrian. Ez nintzen biziki produktiboa. Gainera, etxeratu nintzenean, bezperan, ez nuen Joana ohean atzeman. Haren ordez, hitz bat: “Erratzü baserrian elkartuko gara, zure ikerketa finituko duzunean, maite zaitut”.

      Andregaiaren papertxoa arraposki plegatu nuen eta atorra kanadarreko sakelan sartu. Zorion zirrizta batek trabeskatu ninduen. Prest nintzen lanari uztartzeko. Liburutegiko apalean zegoen Joanaren argazki zuri-beltzari musu bat helarazi nion, ezpainak oilo-ipurdi gisa zimurtuz. Ganberan, ordenagailua piztu nuen. Nolwen Kergelen adiskideari mezua bidali nion wasapez, konekta zedin, elkarrekin lanean hasteko. Galdera zehatzak banituen eta ene azken ibilaldiko aurkikuntzak ere jakinaraziko nizkion. Komunikazioaren soinu berezia aditu nuen. Seinale intergalaktiko bat zirudien. Ad Astra filmean nengoela irudikatu nuen:

      — Egun on, Enez Eusa!

      — Demat, uhartearen eta galernaren minetik...

      — Berririk baduzu?

      — Bai, eta zuk?

      — Nik ere...

      Hitz gutxiko solasaldiarekin abiatu genuen goizaldea. Skype bidez ari ginen. Gustatzen zitzaidan pantailan ikusten nuen Nolwen maitale ohiaren aurpegia. Bere gibelean, Eusa uhartea kolpatzen zuen galernaren itxurak ageri ziren. Ez zitekeen gozo han bizitzea, haize, eurite eta tenpesta salbai horien menpe. Euskal Herriko lantzurda, kontrastean, eztia zen, samurra, balakaria, inguruak berdetzen zituena. Bezperan, Sabres eta Labritetik itzultzean, autobide eroan nenbilen, uhar likidoak gure egunerokotasun dorpeak nola arintzen zituen gogoetatzen.

      — Zuri, Nolwen...

      — Zure ordenetara... hara... bilaketak egin ditut gure sareetan, Jason Moreau gizakiaz. Justiziarekiko bere bide propioa badu. Preso ere egon zen, Bordeleko kartzelan.

      — Zergatik?

      — Hogei urte zituen kondenatua izan zelarik. Unibertsitateko patioan biluzik agertzeari ekin zion, neska gazteak afruntatzen, mutiko zenbait halaber, zakila airean, eta orroaz. Behin, agiriek diotenez, bortxaketa saio bat egotzi zioten.

      — Denuntziarik?

      — Hemen daukat kereila. Begipean.

      — Neskaren izenik baduzu?

      — Madeleine Basaber. Estudiante bat. Baionan sortua, ikusten dudanez. Baina ez dut lokalizatu ahal izan. Desagertu da...

      — Hau ere? Egiazko pandemia da!

      — Ez da irri egitekorik, darlin’...

      Burumuineko sinapsiak sutan nabaritzen nituen. Nolwenek elementu berri bat oparitzen zidan, nahiz eta ez nuen oraino puzzlea osatzea lortzen. Ene istorioko pertsonaia nagusiak Akitania Berrian eta Baztanen zehar barreiatuak ziren. Ez nekien zein ziren haien arteko loturak. Zertan ari zen Jason dispositibo geografiko horretan?

      — Jason kartzelatik atera zen kondenarik gabe... badakizu, garai haietan ez zen bortxaketa gaur bezain larriki gaztigatzen. Eta orain ere, batzuetan, arinki kontsideratuak dira poliziaren eta justiziaren aldetik...

      — Patriarkalak direlakoan...

      — Hitz handia da hori, Amaia, ez zara kanbiatu... nik erran nezake bortxaketaren inguruko ikusmoldea dela aldatu, #nineube traolarekin adibidez... zuk sobera irakurtzen duzu Virginie Despentes!

      Irriz lehertu nintzen. Egia, ez nintzen batere kanbiatu, edozein kasutan, hitz potoloak ezpainetan nenbilen, elefante bat portzelanazko denda batean bezain astun. Nolwenekin bizitako guztiak kasko zokoa hantu zidan, eta gorputza berotasun izugarri batek kiskaltzen nabaritu nuen. Sumendi bilakatzen ari nintzen:

      — Eta besterik?

      — Jason Moreauren zuzenbidea ematen du kereilak. Labriten errotzen da, Piteier baserrian. Baina horren jakinean zaude. Zer ekarri duzu handik?

      — Arratsalde bat osorik Sabresko jendarmerian.

      — Ez zizun zure detektibe txartelak balio izan ala?

      — Deitu zintuen emazte batek, ezta?

      — Bai, eta xehetasunak eman nizkion zure faboretan.

      Bost ordu latz iragan nituela kontatu nion. Urik eta argirik gabe. Galdekatzera joaterakoan, ukabilkaz bulkatzen ninduten. Macron presidente bihurtuz geroztik irudi zuen herrialdeko polizia libre sentitzen zela jendeak jotzeko, iraintzeko, zanpatzeko. Beharbada, lehenagotik ere bazuen joera hori eta ez ginen hainbeste konturatzen. Alta, banituen neronek ere, ene detektibe ibilbidean, zenbait zurraldi bildurik, han eta hemen, behar ez nuen lekuetan harrapatzen nindutelako. Baina ahanzten nituen, haurrak mundura zekartzaten emakumeen sortze-minak buruaren tokirik urrunenean urtzen ziren bezala. Konparazioa ez zela egokia nioen unean, bitxiki, baketua sentitzen nintzen. Eta Madeleine Basaber, Azpilkuetan bisitatu nuen Maialen Barrenetxea izeneko, Elizondoko yoga irakaslea balitz? Deituren dantza izugarria zen eta nahasten nindoan. Kointzidentziaren distirak trenputxartu ninduen. Burtzoro bulta bat pairatu eta Nolwen begietsi nuen pantailan, niri so, kezkatua. Ausartu nintzen:

      — Dei bat badut egiteko, derrigorrez.

      — Bazkalondoan elkartzen gara Eskaipe plazan?

Ez nuen baitezpada goserik. Telefonoa hartu eta Maialen Barrenetxearen zenbakia bulkatu nuen eri punta soilaz. Ez bat, ez bi, pantailara itzuli nintzen, horrela genbiltzalako hamarkada birtual hauetan: den-dena etxetik egin zitekeen, sekula atera gabe, erosketak, heziketa kulturala, larrua jo eta ezagunekiko harremanak irun. Urruntasuna hurbiltasuna bilakatua zen. Alderantzizkoa berdin egia zen. Nire irudia pantailan gelditu zen luzaz, linea muturrean txirrinak terrentaz jotzen zuela. Etsitzear nengoela, Maialenen aurpegia zehaztu nuen, Azpilkuetako elizaren zeinutegia ikusten nuela irekia zetxikan bere etxeko leihotik:

      — Zer nahi duzu oraino?

      — Egun on, Maialen. Gauza gutxi gaurkoz. Zure neska gazte deitura zein zen?

      — Basaber nintzen eta orain Barrenetxea naiz. Zer ekarriko dizu xehetasun horrek?

      — Duela hamar bat urte, Bordelen ikasle zinen denboretan, Maddi eta Pantxoarekin hirukote beroa osatzen zenuten aro haietan, bortxaketa denuntzia bat jarri zenuen, ezta?

      — Zer du horrek Maddiren desagertzearekin ikusteko?

      Maialen gero eta zaintsuago nabaritzen nuen, koadrotik jalgitzen zen, kameratik aldentzen, bere antsia neurtu ez nezan. Begi hondoa heze zeukala pariatuko nuen. Hainbeste urte gertakari latz hori ahanzten saiatzen eta hara, uste gabetarik altxatzen zela, mehatxu mutu baten antzera.

      — Oroitzen naiz. Ez da ene biziko unerik hoberena. Kereila pausatu nuen, baina ez zen auzirik izan, gizona libre atera zen poliziategitik. Presondegian egon zen, debaldetan. Hala baitzen orduan...

      — Giroa aldatu da, egia duzu. Gizon hura nor zen?

      — Jason izeneko gazte bat. Bizar horail batekikoa. Labana eman zidan lepondoan. Alkohol urrineko hatsa zeukan. Abereki hartu ninduen murru zikin baten kontra, negarrez ari nintzela, sarraskia jasaten nuen bitartean.

      — Ulertzen dut.

      — Zer ulertzen duzu? Zuk? Inozente halakoak?

      — Lasai, Maialen, arrazoia duzu! Jakizu ordea, krimen horientzat ez dela preskripziorik.

      — Lehen aldia da norbaiti kontatzen diodala arrastiri epel hartan, Bordeleko karrika jendetsu hartan agitu zitzaidana. Eta nehor ez zen mugitu ene negar eta oihuengatik. Nehor ez.

      Bat-batean Maialenen begitartea gogortu zen. Eskua luzatu eta saihetsean zegoen zigarreta paketea xehakatu zuen, urduri. Su pizlearen kris-kras elkorra entzun nuen eta pantaila ke hodei batek gristu zuen:

      — Zer diozu erraten badizut urte batzuk geroago Jason izeneko zure bortxatzailea zela Maddirekin, arrapaladan eta gordean, ezkondu zen mutikoa?

      — Zer derasazu?

      — Ez zinen ezteietara gonbidatua izan, ala bai?

      — Ez, adiskideak oro baztertu gintuen momentu hartan. Bazekien ene bortxatzailearekin juntatzen zuela bere destinoa?

      — Ez dut uste.

      — Ez jostatu ene zainekin: ez duzu uste ala segur zara?

      Galdera hormatua egiten zidan Maialenek eta ez nuen erantzun izpirik. Beharbada, agudoago aitzinatuko nuen ene ikerketa jendeak agitu guztia zintzokiago kontatzen baldin bazidan. Baina ez, agerpenak xortaka ematen zizkidaten eta horrela zaila zen euri ttantta bakartitik itsasoa osatzea. Ez nuen asti askorik ere, ondoko hilabetean, detektibe ofizioa utzirik, Atharratze gaineko Erratzü baserrian errotuko nintzelako Joana Garralda nire bizitzako emaztearekin batera. Urritasun ariketak egingo nituen, baratzea lantzen eta hatsa hartzen ikasiko nuen. Ez zen nirekin jolasteko ordua. Ez horixe. Nola konpreniaraziko nien hori?

      — Badut zerbait gehiago... Maddi ezkondu eta berehala, telefonoak jotzen zuen gauez, etengabe, mezu pornografikoak eta gizonezko hats bahituak entzuten nituen. Zenbakia aldatu nuen eta zerrenda gorrian jarri nintzen.

      — Puntu hori isilean atxikiko zenuen?

      — Garrantzirik ez du.

      — Nik dut erabakitzen zerk duen garrantzia ala zerk ez.

      Larderiatsu plantatu nintzen pantailan, begia beltz eta muturra zimur. Maialen beldurtu nuen. Betazalak apaldu zituen. Esku durduzatiaz zigarrokina lehertu zuen hautsontzian.

      — Akitua naiz. Iraganeko istorio horiek aspertzen naute. Basaber izateari utzi nion Barrenetxea bilakatu nintzen urteetan. Muga bat eraiki nuen nire aurreko eta gaurko biziaren artean. Utz nazazu, arren.

      — Arazorik ez. Baina zerbait gogoratzen baldin baduzu, deitzen nauzu, wasapez, edozein tenoretan, ados?

      — Bai... bidenabar, badut berritasun bat... herenegun mezu bitxia ukan dut... begira... hor daukat...

      — Ez dut ikusten pantailan zehar... ahots goraz irakur iezadazu, otoi!

      — “Kanpoan nago, ene egur puskarekin”.

      Idazki sibilinoa zen. Misteriotsua. Egiazki. Ez zuen ez buru, ez buztanik. Zenbakiaurrea Frantziakoa zela zehaztu zidan Maialenek, lanera beharra zela erantsiz, gure deialdiari bukaera eman aitzin. Hutsaren ozena garatu zen nire logelaren zabalean. Hausnar burbuilatsuan galdu nintzen. Oren batez egon ginen kontaktuan eta hau zen neukan indize bakarra, egur puska bat. Testu labur hura asmatu eta izkiriatu zuenak ez zituen neuronak oro beren tokian: egurkada ederra mereziko zuen. Edo mihimen malguarekiko zafraldiak, ama zenak erraten zuen bezala.

Arinki bazkaldu nintzen. Bi ogi xerra, bezperan kozinatu irrisa tartean. Urdaila baketzeko doia. Nolwenen deiaren zain nengoen. Hala hitzartuak ginen. Ordenagailuaren aitzinean nengoen, berriak irakurtzen, handik eta hemendik, Trumpen balentriak eta Bojoren ondoezak, Kim Kardashianen ipurdi mardularen hazkuntza, Brigitte Macronen bisitak umezurztegi eta ospitale publiko pikarraituetan, karitatea aholkatuz eta hitz hutsen baltsamoa hedatuz. Egun oroz antzeko notiziak baziren, batzuetan alaiago, besteetan hitsago. Piliskarik ez zuten balio bizitza arruntak zurkaizteko. Horoskopoaren orrialdera iritsi nintzen. Ariesena leitu nuen ahoz gora:

      — Egun tentazioari men egiten ahal zenioke, Eguzkia bosgarren etxean daukazula, edertasun eta atsegin galdez zabiltza. Maitasunaren alorrean ematen duzu eta eskuratzen duzu, eta bai, Aries kuttun, horrela da, batzuek zarena zarelako maite zaituzte. Zergatik ez balia egoera astral baikor hau harreman berriak iruteko. Medita ezazu. Diru aldetik, bankeroarekin ikusi beharko zenuke, gastu handiak egiteko xedea baldin baduzu. Aireak on eginen dizu, atera zaitez eta zoaz ibiltzera, itsas bazterrera adibidez. Zure gaurko erran zaharra, arabiarra da: “Egiaren zagita igortzen duzunean, punta eztiz busti iezaiozu!”.

      Zintzur sokak inarrosiz marmartu nuen hitz bakoitzak on egin zidan. Ariestarrok anitzetan zortea alde geneukan. Katu salbaien gisa genbiltzan, jauzi lanjerosak egiten, hegatsez hegats eta, ororen buru, lau hanketan lur hartzen genuen xarmanki. Izua saihestuz eta bihotzak jabalduz. Esku ahurrari begira geratu nintzaion, marra nahasiak jarraitzen nituen, paraleloan edo perpendikularrean gurutzatzen ziren, destinoaren zama eramanez. Sinestezina zitzaidan onartzea gutariko bederaren bizitzak aitzinetik determinatuak zirela, eta alfatik omegara gindoazela desbideratzeko ahalmenik gabe.

      Baionako bestetan, urte batez, oihal koloretsuz apaindu andere buhameak eskuko marrak aztertu zizkidala oroitzen nintzen, hamar euroren trukean. Isilik egon zen, luzaz. Izutu nintzen:

      — Zer? Ez duzu deus ikusten ala?

      — E, gadgi, trankila, ez palpita... zaila da zurekin baina farj zira fourk egiteko... lovo eman didazu, kito, ezta?

      — Etorkizuna nahi dut jakin!

      — Ez duzu etorkizunik, neska! Bakea emazu...

      Hortzik gabeko aho sabai iluna erakutsi zidan, desafioz. Behatzak ahurrera plegatu zizkidan, alde egiteko keinua eginez. Gogoan neukan sabela nahas neukala, gin-tonika sobera edan nuelako, eta ahalkearen ausikia ene amodio propioaren gunean. Trinkili-trankala urrundu nintzen abentura erraileen oihalezko etxolatik. Hamar euro galdu nituen, urrats dudatsuak neramatzan, etxeratzeko tenorea nuen. Iraganeko zurrunbilo antzuetatik erauzi ninduen Skype komunikazioaren txirrinak. Bulegora zuzendu nintzen berehala.

      — Konpai, zelan?

      — Ez dezagun denborarik gal, maitea... Zerbait ikasi duzu Maialenen partetik?

      — Bortxaketa denuntzia bat pausatu zuen bai, segidarik ukan ez zuena. Jason libre atera zen ataka gaitz hartatik. Hipotesi bat proposatzen ahal dizut: Maialeni hurbildu zitzaion, baina Maddi zuen helburu. Zer diozu horretaz?

      — Gerta liteke. Ez dugu frogarik. Interesgarria suerta daiteke bide horren jorratzea.

      — Nola egingo dugu? Zu Enez Eusa uhartean zaude, galerna erraldoien menpe, ni hemen Euskal Herrian, gerezitzeak loratzear daudela...

      — Bukoliko eta malenkoniatsu jartzen ari zara.

      Nitaz burlatzen zen Nolwen. Gustatzen zitzaidan, molt, molt...

      — Sabres eta Labriten ibili naizelarik, Fernanden ezagutza egin dut. Pinu-izerdi biltzailea da, erretiratua, biziki gisakoa. Jasonen ingurunea zelatatzeko dema eman diot, handik ibiliko zela hitzeman zidan, ehiztari arrunt baten moduan, zakurra oinetan eta zizpa bizkarrean.

      — Gizonekin zabiltza zu orain?

      — Ene laguntzeko gutizia bizia zuen. Ez gehiagorik pentsa. Igorriko dizkizut posta lasterrez, halakorik balitz, bi elementu berri, aztertuko dituzu eta gero mintzatuko gara, klarki.

      — Aha?

      — Hezur batzuk atzeman ditu. Esperma tantak dituen aldizkari pornografiko bat ere bildu zuen. Beharbada misterioa urratzen lagunduko gaituzte. Fernandek teoria bat badu: hezur horiek Jasonen emazte ohiarenak izan daitezke, hor dago, lur azpian ehortzia, metro bakarrean. Landetako zorua beltza eta ondaretsua da. Batzuetan, hezurrak azalera jauzten ahal dira. Zakurren laguntzarekin zenbaitetan. Fernanden iritziz bederen.

      — Telesail mexikar sobera ikusten du.

      — Horixe bera erran diot...

      — Baina ez da gidoi txarra. Badut horrelako kasu franko argiturik. Non dago orain Fernand? Harremanetan zarete?

      — Bistan dena.

      — Dituzun elementu horiek bidali! Zerbait aurkituko dut. Eta abisatzen nauzu Fernandek deitzen bazaitu. Ari nintzen... beharbada Maialenek Jason ezagutzen zuela Jason zela jakin gabe?

      — Baliteke... Hauxe oraino: telefonoan mezu arraro bat eskuratu du, kanpo, egur eta beso hitzekin. Zenbaki ezkutua, noski.

      Jendarmez jantziriko lankide bat sartu zen Nolwenen bulegoan. Musu presatua helarazi zidan pantaila bidez, argiak eta soinuak oro itxi aitzin. Huts eta tetele geratu nintzen, jakin ezin, bi orduren buruan, aitzina ala atzera nenbilen Maddiren desagertzearen aferan. Susmoak bagenituen, baina arras bestelako istorioa ere izan zitekeen. Lana banuen oraino. Laguntzaile bikainak. Nolwen eta Fernand. Ez nintzen sekula hain gozatua sentitu...

Ninikak idor neuzkan egunaren zati handi bat ordenagailuan itsatsia iragan ondoren. Akitua nintzen eta ohe gainera erortzera utzi nuen ene burua. Loak eraman ninduen. Alde batera eta bestera higitzen nindoan, gorputza minberatzeraino. Irudi bitxi batek hantu zidan kasko zokoa: zangoak zabalik nengoen eta aluaren hondotik odol ibai bat isurtzen zihoakidan. Nondik zetorren? Zergatik niri? Horiexek ziren nire galderak. Orroaz hasi nintzen, beldurrez eta dolorez. Indarka nenbilen ohantzearen barroteetan. Sabeleko mina handitzen zihoakidan, larruazala gogortzen, hezurrak mugitzen, haragia eta eskeletoa dardarka. Bizirik aterako ote nintzen zepo zikin honetatik?

      Eztul idor bat hauteman nuen. Ama zen, niri begira, ezpainetan irri zakarra zeukala. Ama, alta, aspaldian zendua geneukan, ez nuen ulertzen nola agertzen ahal zitzaidan, horrela, kinka larrietan nengoenetan bereziki:

      — Beti kaka nahasten hi...

      — Aski, ama, badut arazo aski... zer nahi duxu egitea?

      — Egarri, jasan, paira gertatzen ari zainana, besterik ez.

      — Infernuan nuxu! Hiltzear!

      — Aterako haiz, belar txarra ez dun sekula galtzen...

      Negarrez urtu nintzen. Amak so latza bota zidan. Ez ninduen maite, ez ninduen inoiz maitatu, nire ordez mutiko bat ekartzea amesten zuelako, bere koinatuen begietan tribuaren segida finkatzeko edo, neska izanez, ile horiduna, bere anaiaren alaba gehienaren antzera, ez nire antzeko haur txarpoil muturbeltza. Urrats herrestariaz urrundu zen, laino uharrietan urtzeko. Eskuak odolez busti nituen eta aurpegian hedatu, amodiorik gabe hazia izan nintzelakoa ahanzteko. Mirailean ikusi nuen ene burua eta beldurtzekoa bazen. Begirada apaldu nuenean, pakete urdin ilun bat zehaztu nuen hanka artean: zer zen hori? Nondik zetorren? Nire sabelaren barnetik ala?

      Makurtu nintzen. Soka meharra hautsi nion hortzekin. Izerdia zetorkidan kopetan behera. Garrasiak entzuten nituen? Ume batenak? Nire tripatik jalgi ñiñiarenak? Oihala altxatu nuen: paper meta horitua baizik ez zen. Kanpoko aire arinak hostoak higiarazten zituen, kaligrafia zaharrez idatzi hitzak erakusten utziz, adibidez, damua, izua, barkamendua, maitasuna... funtsezko eleak: putzu honen hondoan, zer balio zuten? Handitu nintzen bat-batean, ez nintzen gehiago neska txiki zauritua, bihotzean zauri nartzisiko minbera zabalik neukan arren. Edozein momentutan irekitzen zitzaidan. Gutxi aski nuen, umemoko ez maitatu hura bilakatzeko. Odolean, bakearen zeinua marraztu nuen behatz dudatsuz. Amarik ez nuen nahi, ez nuen ukan, ez nintzen izango.

      Esnatu nintzen azken perpausa marmartu nuenean. Ohean jarririk. Eskuarekin buruari kolpeka. Hatsanka. Nire erraietan zulo erraldoia banu bezala. Absentzia. Izuaren leizea. Egarri nintzen eta sukaldeko txorrotara ernatu ere, basoa bete ur edateko, bere harpetik ihes egitea lortuko zuen abere baten moduan. Beso aitzinak palpatu nituen, bizirik nengoela frogatzeko. Aurpegia begietsi nuen leiho aldeko berina batean: odolik ez zegoen, eskerrak. Sosegatu nintzen, nahiz eta baxerategiko ahotik gorri koloreko ur xirripa bat isurtzen ikusi nuela iruditu zitzaidan: amesgaiztoa zen ala errealitatea, ez nekien. Enbor eta abarrak inarrosi nituen, itxeska, egiazko bizitzara itzultzen ari nintzela!

      Telefonoak jo zuen luzaz. Ez nintzen mugitu. Sukaldeko mahaian pausatu nuen basoa. Antsietatearen tsunamia urruntzen zihoakidan. Liburuen artean bermatzen zitzaidan Joana Garraldaren argazki bati beha geratu nintzaion: Ehüjarreko arroilaren minean genbiltzan batez atera genuen, udaberrian hain zuzen, zuhaitzak berdetzen eta errekastoak kokintzen zirela. Sai bat ageri zen zeru urdin arinean, hegalda handiosean. Bizitza hori zen, saia zirurikan jaisten, eta ez egin berri nuen amets likitsa. Telefonoa ez zen isiltzen. Zutitu nintzen haserre. Besakia hartu nuen:

      — Zer puta duzu horrela tematzeko?

      — Lasai, hire andregaia naun, jakin nahi dinat soilik nola sentitzen haizen, nigandik hain urrun?

      — Barkatu, uste ninan aspergarri zikin horietatik bat zela... ongi naun, maitea, amesgaizto batetik jauzten baina... ongi. Eta hi?

      — Baratzean, lurra itzulikatu dinat, ongarria bota zionat eta hemendik gutxira hasiko naun lursagarrak ereiten, porruak, tomateak eta piperrak landatzen. Zorion hutsa dun... noiz bururatzen dun hire inkesta madarikatu hori?

      — Ez zekinat, baratzeak bezala, honek ere bere denbora behar din.

      — Dulert.

      Joana Garraldak aditzaren harilka trinkoa baliatzeari ekiten ziolarik, erran nahi zuen, batetik, solasaldia bukatutzat ematen zuela eta, bestetik, nolabait nirekin kexu zela. Orduan, ez nintzen tematzen. Musu distantziatu baten emateko gutizia nabaritu nuen, gorputz bero bat ferekatzeko eta gehiago ere, afinitaterik balitz. Desiraren xirriztak larrantzi ninduen: zergatik nenbilen detektibe rural gisako lan neketsu hauetan? Nik ere egunerokotasun eztia merezi nuen, ezta? Musika, maitasuna, mututasuna. Hiru emeak. Eta baratzea. Eta egurra moztea, aizkora ukaldika. Eta eguzki sartzea mirestea Iratiko oihanaren gibelean. Eta ogia egitea, mestura, igandeetako bixkotxa. Eta arratsetan, iluntzean, taloak...

      Mugikorreko wasap seinalea ozendu zen. Nor izan zitekeen? Pantailan Landetako lagunaren potreta jazarri zitzaidan eta mezua segidan: “Mugimendu bitxiak Piteier aldean, zatoz berehala”. Etxean zerraturik iragan nuen eguneko plazer txikia zen Fernandek igorritako hitza. Airea behar nuen. Baina lana zen lehen:

      — Fernand?

      — Baditut berriak zuretzat... Orenak eta orenak iragan ditut barranda. Gauza interesgarriak badira. Bideo laburrak igorriko dizkizut, zure begiz ikus dezazun. Jason gero eta bitxiagoa da... segur naiz zerbait itsusi egin duela bere emazte gaztearekin.

      — Erran dizut hau ez dela thriller poliziakoa! Eta ni ez naizela Raquel Murillo alias Lisboa...

      — Badakit, emaztekia!

      Algara airosa askatu zuen. Sosegatu ninduen. Tunelaren puntako argitasuna zehazten nuen ilunpearen erdian. Azkenean.

Posta lasterrez Nolweni bidaltzeko paketea prestatu nuen. Biharamunean eskuratuko zuela segurtatu zidan telefonoan ukan nuen langileak. Hezurttoa gutun azalean sartzear nengoela, Skypeko deiaren soinua ozendu zen. Deabrua aipatzean, deabrua agertzen omen zen, halaxe.:

      — Ez dut hezurraren beharrik, orkatz zango bat da, ez jendearena. Baserri horretan ez da hilotzik. Zuen fantasmak dira. Utzi bide hori...

      — Eta balitz?

      — Banu, banengo eta balitz ontzi batean dabiltza, banu eta banengo erortzen dira, nor geratzen da?

      — Aski pipitaki, maitea... Bidenabar Fernandek telefonoarekin grabatu bideoak ikusteko dauzkat. Zerbait baldin bada, erranen dizut.

      — Bikain...

      Goenkale gure telesail handioseko pertsonaien elkarrizketak errepikatzen genituen oharkabean, bikain, lasai, ederki, baiki... edo Sense 8 telesailekoak:

      — “Denak xehakatu dituzu. Tentsio sexual bat sortzen da zure musika programarekin. Erraiak erreko ditugu. Barkatu, buruko min puta bat daukat.

      — Agerinde bat ukan duzu?

      — Ez, suntsitua nintzen, besterik ez...”.

      Izpiritua birbideratu nuen. Nolwen agurtu eta postara zuzendu nintzen. Alsace-Lorraine karrika huts zegoen. Non ziren jendeak? Etxeetan entzerratuak? Telebista programa garun xahutzaileen aitzinean? Kontzentratzekoa nintzen. Postaria umore onez zegoen eta bi minutuz egin genuen tratua: aldizkari pornografikoa eta esperma xortak bihar eskuratuko zituen Nolwenek. Emaitzak helaraziko zizkidan, erdietsi bezain laster. Baikortasun olde bat nabaritu nuen, postatik apartamenturako bidean, kantatzeko gogoa ere ernatzen sentitzen nuela nigan. Egiazki.

      Xarbot infusioa egin nuen, zitroin erdi eta ezti koilaratara batez hornitua. Fernanden filmtxoak hor nituen, ordenagailuaren sabelean, aiduru. Hiru pusketa ziren. Lehena abiarazi nuen: ilunpea zen, gizona sasiaren gibelean zetzan, goaita. Haize arinak lurreko hosto zimelak airarazten zituen, miauka bat ozendu zen eta abarrak kraskari zebiltzan. Fernanden gibelean mamu bat agertuko zela zirudidan, baina ez zen horrelakorik gertatu. Bigarren film zatian, Piteier baserria beste ikuspuntu batetik ageri zen: ilargi beteko gaua, aire biribilketaria, hontz baten uhulua eta basurde saldo baten kurrinkak. Gehiagorik ez. Hirugarren dokumentua zirraragarriena zitekeen enetzat: oilategiaren sarrera ondoan, itzal humano bat azaldu zen, otso urratsean eta lurrean zulatua ematen zuen gune batetik urtzen. Zer zen hori?

      Fernandek bere grabaketen interesa azpimarratua zidan, interesa zertan zegoen salatu gabe. Galdeka nenbilen: itzalak ez ote zeukan Jason Moreauren trakarik? Dr Martensak oinetan, lurrazala garbitu zuela iruditu zitzaidan. Eta balizko zuloa? Soto bat, baserrietan dauden haien antzekoa. Ez nuen arranguratzekorik. Baina Fernandi zelatari segitzea eskatuko nion.

      Anartean, eguna maitale ohiarekin iragana nuela iruditzen zitzaidan, Joanak ez zuela sekula deus susmatuko esperoan. Bestela xahu nintzen! Berriro ere Nolwenengana itzuli nintzen, baliabide birtualez.

      — Ene espioiaren bideoetatik batean, gauaren erdian, itzal bat ikusten da lurrean ireki zulo batean desagertzen bezala...

      — Zer kontatzen didazu?

      — Itzal bat. Gizaki itzal bat...

      — Izuak naroa!

      Nitaz burlari zebilen Nolwen, Enez Eusa uharteko galernen arteko bere etxetik. Konfinatua bertan, ni bezala, itzal baten izuagatik?

XIII

Hondar zazpi egunetan, hainbat bidaia banituen eginak Joana Garraldaren 4x4 ibilgailu baliosarekin. Ez nuen musika aldatu: Itoizen lehen albuma, Ezekielen prophezia buklean, aspertu gabe. Joanaren kanta kuttuna ene burumuinaren sehaska-xuxurla bilakatua zen: eremuko dunen atzetik dabil, nabil, habil... eta euri zitalari esker bizi da, bizi da... Ainhoa zeharkatzen nuela, gurpil sutsuak arranotzen ikusten nituen Arantzazu gainean: egoera larrian zeuden Golgotako Jesus eta bi ebasle gurutzefikatuak, nirekiko nioela inor ez zela bere herrian profeta, baina anartean eguneroko bizitzaz profitatzen ahal genuela... ja, ja... irri zozo bat ezpainetan heldu nintzen Dantxarineko fronterako postu abandonatura. Dagoeneko, ETA ardatz zeukaten filmetan baizik ez zen agertzen, duela mende erdi bezala jantziak ziren guardia zibil eta jendarmeekin. Baina hori iragana zen. Gaur egun, memoria eskasa genuen gertakari haiekiko, mingotsaren merkrominak estaliak baitziren guztiak.

      Joana eta biok elkar ezagutu genuen garaian, laurogeiko hamarkada bukaeran, Ezekielen profezia betea zen, arras, eta gure larunbat gauak eramaten genituen bakean ützi arte orroaz, erretzen eta ikastolaren faboretan garagardo pintak sabeleratzen. Orduan, dena egiten zen ideologiaz eta kausarekiko egokitasunez. Fideltasunez erantz nezake, a posteriori. Euskaldunak ginen, ez beti harro, baina kito. Erakunde armatuak bere ekintzak egiten zituen, hilak metatzen ziren, baina guk ez genituen ikusten, herri zapaldua zen genekusan gauza bakarra, tortura egiten zela, eta gobernu atzerritarrek gure herrietara bidaltzen zituzten hiltzaile bandak. Begi okerrekoak ginen. Begi biak zabaltzen bagenituen, gure sinesmen egitura osoa eroriko zen eta horregatik itsu generraikan. Itsu eta mutu. Garai bereziak ziren. Garai gogorrak.

      Eguzki arraio batek pentsu-muskil iluna argitu eta gozatu zidan Axular zentro komertzialeko sarreran. Hamazazpi urteak hamazazpi zuri dira Ezekiel marmartu nuen, betazalak malkoz heze eta bihotza zartatzear. Ehunka auto zeuden aparkatuak. Tipulen antzera lerroan eta bata bestearen saihetsean. Jendeak jaisten ziren goiko hipermerkatutik, karriot janariz, alkoholez, kozina tresnaz, zapataz eta tabako kartoiez mukuru beteak bultzatuz. Dena merkeago baitzen mugaz bestaldean, gasolina barne.

      — Nik ere betea eginen dinat, hemendik alde egin aitzin, Joana kontent izanen dun...

      Noka ari nintzaion neure buruari. Aitarekin ikasi santsana eta zozola hitzak erabiltzen nituen, halaber. Bekoz beko eta berdintasun garratzean nenbilen eta ez nuen harrotasun edo urguilu izpirik. Are gutxiago sedukzio gaitasunik. Hargatik, Joanak maite ninduen, harago, beti harago. Amodio hori ez nuen sekula aski eskertzen ahalko, jendetzen ninduelako, humanizatzen, berazten. Beribileko leihoan tok-tok arina entzun nuen:

      — Zertan ari zara? Pantxoa eta Xabirekin nago, Gerora ostatuko mahai batean... hamar minutu badu zure aiduru gaudela!

      — Heldu naiz. Puskak hartu eta heldu naiz.

      Maialen Barrenetxea zen. Haren gibeletik lehiatu nintzen, autoen artetik. Diruaz, prezioez eta kontsumoak zilegitzen zituen beste elementu aztoratzaileez mintzo ziren izaki-uhinak urratzen genituen. Algarak eta oihuak. Garrasiak eta ordenak, bereziki alde orotara lasterka zebiltzan haurrei. Piuña sortak. Bizidunak monada soilak ginen, erasia eta laudorio artean aitzinatzen ginenak, mirakulua eta misterioa, argia eta iluna tartekatuz. Hala nenbilen Maialenen itzaletik, Pantxoa eta Xabi zeuden mahairaino.

Ahapez mintzo ziren. Begitarteak zurbil zeuzkatela konturatu nintzen. Hurbildu gintzaizkienean alegeratu ziren, neurri batean, baina izuaren soka ez zuten erabat askatu.

      — Amaia, zerbait hartuko duzu?

      — Xabi, egun on, bai... kafe bat, hutsa ahal bada.

      Besoa altxatu zuen. Zerbitzariak hitzik gabe ulertu zuen. Kafe makinaren burrunbaz bete zen ostatuaren isiltasuna. Hirukoteari begira geratu nintzaion. Deabrua ikusi ote zuten? Beldurra zerien gorputzeko molekula bekaitz bakoitzetik. Maialenen eskuen ikara nabarmena zen:

      — Zergatik bilduak gara hemen?

      — Pantxoak erabaki du... denak deitu gaitu, mezu kriptatu bidez.

      — Uste duzue Homeland seriean garela?

      Ez zuten ene arraileria zirrizta onetsi. Alderantziz. Halako izu olde ulertezina eragin zuela iruditu zitzaidan. Carrie Mathisonen larruan sartzen ari nintzen, bipolaritatearen eremuen mugetan.

      — Ehemm... goazen harira: zer gertatzen da?

      — Mezu bitxi bat ukan dugu telefonoetan. Lau hitz, ulertezinak. Errazu zuk, Pantxoa.

      — ... Xabik ez daki zer pentsa. Maialen durduzatzear dago. Eta nik susmatzen dut egun garratzen atarian gaudela...

      — Hainbeste?

      Bazterretara so egin nuen. Inguma malefikorik ez nekusan. Zugarramurdiko sorgin sufriturik ere ez. Halere, aitor nezakeen erre usain uhergarria bazebilela airean. Bat-batean, Maialenek mugikorraren pantaila jarri zidan sudur pean. Egia zen, laidoak baziren, mezu pornografikoak, baina zerrenda luzean, testu bitxi batek gatibatu zuen ene begirada: “Kanpoko egurrak sua ezin egar...”. Atsotitz kutsua zeukan. Beste mende batekoa. Oihenarten ildokoa. Axularren predikuetako perpaus zilarren sailekoa.

      — Zer erran nahi du?

      — Ez dakigu —Maialenen ahots kraskatua zen—, ez dakigula! Ez da beste mezuak bezalakoa. Igortzailea ezberdina balitz?

      — Hipotesi interesgarria.

      — Ez dakit nork zabaldu dituen gure urrutizkin zenbakiak. Segur naiz iraganeko gizon birtual zikin eta likits haietatik bat dela... ikusi duzu mezuen edukia?

      — Bai... Zertan ibili zineten egiazki zuen gazte denbora lizunean?

      — Dirua egiteko modurik egokiena zen, internet eta pantaila bidezko erotismoa. Ikasketak ordaindu ditugu horrela. Orain ere —erantsi zuen Maialenek—, ikasle anitzek, neska ala mutiko, beren ikasketen gastuei aurre horrela egiten diete...

      — Ez didazue sekula egia beritablerik kontatu... ordu da, salda zerbitzatua da, ez zenukete mintzen utzi behar... Maddiren onerako ari naiz, ez dut beste interesik, arren...

      Kopetak apaldu zituzten. Kokinkeria edo gaizkia egiten harrapatu umemokoen antzera. Mahai kantoia jo nuen, esku ahur hotzaz:

      — Maddiren onerako...

      — Zer nahi duzu? Dena erran dizugu.

      Pantxoa zen, oldartzen. Maialenek so egin zion amultsuki. Animatzeko bezala. Xabi, aldiz, leihotik kanpora begira zegoen. Betikoa Dantxarinean, erosketa karroak arradaz hipermerkatutik aparkalekura, herritarrak mantso, otzan. Haur batzuk patioan jostatzen, harmailetan gora eta behera, jauzika. Gizonak, hotsik gabe baina, ahoa ireki zuen:

      — Ni ere Bordelen nintzen garaietan, pubetan ibiltzen ginenean, gurutzatzen nuen Jason. Zenbaitetan astotzen zen, pitotzen, eta orduan terriblea izan zitekeen... Zurrumurruak bazebiltzan, Maialen bortxatu bide zuela eta horrelako...

      — Xabi!

      — Maialen, egia isiltzeak ez du balio.

      — Bazuen harremanik Maddirekin?

      — Bitxia zen, biziki...

      Xabik, Pantxoaren begirada desafiatuz, istorio arraroa kontatu zidan: Maddi, kilika.eus gunean, internet bidez, hitza harilkatzen zebilen Katutxo izengoitiarekiko kontaktu batekin. Maddik ez zekien Katutxo eta Jason pertsona bera zirela, pantailan abatar itxuraz agertzen zitzaiona eta besta buruetan amainatzen zuena. Susmoak izan zituela? Baliteke... baina gehiagorik ez, hori segur! Ez zuen inoiz lotura egin. Maddi ezkontzerako urratsetan sartu zenean, adiskideak mutu gelditu ziren, destinoa konplitzera utzi zuten, aldi berean axolagabe eta ezjakin.

      — Maddi zoratua zen —artekatu zuen Xabik—, Jasonek dirua bazuen, diruaren distira, diruaren kliska, noizbait etxeko andere aberats izateko ametsa zeukalako, neska gazte askoren moduan. Gure ama ere loriatua zen, gizongaia nor zen agertzera joan gintzaizkionean. Argazkia ikusi eta oroitzen naiz zein harro zen bere ahizparekin eta herriko lagunekin! Gaixo ama, ez zuen jakiten ahal. Amek beti beren alaben ona desiratzen dute, badakizu hori, bizargorriren edo ogroaren eskuetan uzten dutela susmatzen duten arren!

      Ahoa bete hortz gelditu nintzen.

      — Zer egingo zenuen zuk?

      Maialenen ahots lakarra zen. Landetako oihan-gizon kuttunak bezperan bidali bideoetako irudiek garuna zeharkatu zidaten. Gauean, itzal bat, zulo batean urtzen. Haur denborako ipuin beldurgarri latza zirudien. Nor zen itzal hori? Galdera bat banuen oraino:

      — Jason non bizi den badakizue?

      Maialenek burua baiezkoan mugitu zuen. Ez zen ezteietara gonbidatua izan, baina behin Maddiri bisita bat egin zion, bere hondar sosak emateko.

      — Eta?

      — Eta deus... baserri ederra zen, ardiak eta behiak zeuzkaten, Maddi egun oroz Bordelera zihoan psikologo-erizain lana betetzeko, hango ospitale batean. Ama xaharra plaxenta zen, mutua. Supazter zokoan zegoen, brodatzen.

      — Margo kostunbrista polita... oihal perfektu horretan ez zegoen urrakorik?

      — Ez, salbu, ene lagunik minenak bortxatu ninduen mutikoa hartu zuela senartzat. Segurtasun izpirik ez neukan ordea. Epaitegiak karguz libre utzi zuen, neurri batean, akusatuak sexualdiarekin bat nentorrela errepikatu zuelako. Eskerrak hargatik, bisita egin nionean, Jason ez zegoela etxean!

      Maialen negarrez lehertu zen. Ageri zen zauria zabalik zeukala oraindik. Besoa altxatu eta whiski ttilika bat manatu zuen: ezezagun bati egiaren azaltzea zaila zen. Are zailago Maddiren desagerpenaren kasua ikertzen ari zenari. Zirikatzen nituen, gogor, lur hits eta ustelean ihalozka zebiltzan zizareak sudurretik idokiz. Ez zen baitezpada ekintza ederra. Hipakoen artetik segitu zuen:

      — Egun hartan, Maddirekiko haria moztea erabaki nuen. Handik gutxira Indiara hegaldatuko nintzen. Gorka Azpirotzekin maitemindu nintzen Puneko nazioarteko yoga zentroan eta Azpilkuetara etorri ginen bizitzera... Gorka Madrilera joan zen eta orduz geroztik...

      — Bai...

      Ohiko istorioa. Bikote arazoak eta dibortzioa. Ez nintzen ondorioetan luzatu. Xabik Maialenen sorbaldan pausatu zuen besoa, sosegatzeko bezala. Pantxoak ere aitortu zidan behin Bordelen aurkitu zuela Maddi, sabel borobil batekin:

      — Esperantzetan zen argiki edo itsua nintzen. Bost-sei hilabeteko. Behakoak trukatu genituen, baina ernatu zen, Santa Katalina karrikako jendetzan urtzeko. Bere hatza han galdu nuen.

      — Haur bat baluke orduan?

      Ene galdera hutsean dilindatu zen. Piteier baserrian ibili nintzen arratsalde hartan, adin hotzeko mutiko batekin paseatzen zelatatu nuen ama xahar hura. Misterioak zirauen. Ez nuen nekiena partekatu. Xabik gure arteko giro totela inarrosi zuen:

      — Hilabetean behin gutuna igortzen zion amari, duela gutxi arte. Berriak, gertakariak, bere sentimenduak azaltzen zizkion, alaba batek bere amari egin liezaiokeen manera sotilean. Herenegun ikusi ditut letra horiek amaren etxean eta ez dut balizko haur bati buruzko hitzik irakurri...

      — Amak preseski jakin nahi du zer gertatu zaion, lurraren azaletik zergatik desagertu bezala den...

      — Erantzunik ez dugu, Amaia.

      Hiru solaskideek behiala erakutsi zizkidaten mezu pornografikoen eta laidoen igorlea nor zen? Jason? Maddi bera, bere lagunak gaztigatzeko? Beldurtzeko? Bizirik zegoela jakinarazteko? Amak ere mezu sibilinoak erdiesten zituela adierazi zidan Xabik:

      — Gure amak mezu izugarriak ukaiten ditu, esplikaezinak, gaixo ama! Eta Maddiren gutunen iturria bat-batean agortu zen. Horregatik deitu zintuen, afera argitzeko.

      Hiru mahaikideak konplize ziren. Hasieratik den-dena bazekiten: ezkontza, Jasonen iragana, haurra, mehatxuak, amaren urratsa niregana... Omertà astunak baldintzaturiko endogamia moduko batean ziharduten. Ez ziren urrezkoak, ezpainak josten zizkieten hariak. Puntu batzuk argituko zizkidaten alaina, baina ez ninduten asko lagunduko. Bilkura bukatutzat ematen nuelako keinua marraztu nuen. Pantxoa zutitu eta bortizki esertzera behartu ninduen:

      — Hau ere jakin behar duzu. Bere familiarekin kexaturik joan zen Jasonekin ezkontzera. Xabik xehetasunak emango dizkizu... eta ez zekien bere gizongaiak Maialenen bortxaketan parte hartu zuenik. Erraiozu Maialen, harritu zinela, Labriteko baserrira bisita egin zeniolarik, epaitegian ikusi gizona Maddiren senarra zela ikustean.

      — Bai, hala zen, ez nion deus argitu. Baina gure harremana ebaki zen, hortxe bertan, banpez.

      Suge zaku galantaren erdira luzatu nuen eskua. Beharbada Xabi galdekatu beharko nuen, zainartago, Pantxoak altxatzen zuen familia istorio horren erbiaz. Edo amarekin egongo nintzen, arratsalde partean. Maialen eta Pantxoa joan ziren eskuz esku, ehortzeta muturrekin, eta bakarrik gelditu nintzen Xabirekin. Zirikatuko nuen arraiki.

Ez nintzen gerotik gerora ibiliko. Axular zentro komertzialeko aparkalekuaren zoko ilun batera eraman nuen gizona, bere gogoaren kontra, egia erran. Maddiren haserrearen jatorriaz gehiago jakin behar nuen. Xabi mutu egon zen luzaz, eremu beltzeko zutoin baten kontra bizkarrez bermatua. Begiak zerratzen zituen. Ez nuen denbora askorik. Lepotik hartu nuen, zutaberantz bultzatu, paparra kokotsera hurbiltzen niola:

      — Mintzatuko zara, Xabi, mintzatuko zarela... Zer gertatu zen Maddik Jasonekin ezkontzeko erabaki ulertezin hori hartzeko?

      — Ezkondu zen... ez dakidana da Maddik ezkontzea deliberatu zuen gure erabakiarengatik, ala gure erabakiaren ondotik. Oroitzen naiz presatua zela, ikasketak bukatuak zituen eta senargai bat bazuen aldamenean, irri ederra ezpainetan, aiduru...

      — Zer pasatu zitzaizuen?

      — Aita hil zen, uste gabetarik, bihotzekoak joa. Eta arranjamenduak egitea tokatu zitzaigun, notarioaren aitzinean, badakizu nola den, tentsioa, haurrideak zelatan, istorio zahar ahantziak azaleratzen direlarik...

      — Eta?

      — Etxaldea partekatu genuen. Anaiak baserria atxiki zuen, Maddiri eta eni etxe-partea ordaintzen zigula. Bai, hiru haurride gara... Ama bertan biziko zen, bere azken eguna arte. Amak nolabait pentsatua zuen ez genuela dirurik galdatuko, baina ederki tronpatu zen: guk ere bagenituen gure gastuak, maileguak pagatzeko eta bizitzak aitzina eramateko... gurekin kexatu zen ama eta guk anaia gehienaren alderdia hartzea leporatu genion, notarioaren bulegotik jalgi bezain laster.

      Konprenitzen ari nintzen. Nire ideia baneukan. Aurreiritzia menturaz. Berriz ere frogatzen nuen familia zorritegi galanta zela. Kanpotik denek irri handi eta lainoa eskaintzen zuten eta aski zen larrua doi bat karruskatzea, barneko usteldura urrinaz jabetzeko. Oroitu nintzen gurean kontatzen zenaz, bere aitaren hilotza oraindik ketan zegoela, bere herentziaren bila etorri zen andere adindu haren ausardia ahalkegarriaz. Koplak ere egin zitzaizkion. Ororen buru, Maddi ezkontide interesgarria zen. Dote ederra zeukala jakinez, nik ere emaztetzat hartuko nuen, herioak bereizi arte...

      — Zenbateko txekea eraman zenuten?

      — Erranen dizudala uste duzu? Tirrit...

      — Zenbat?

      Bortiztu nintzen. Zutabearen aurka tinko atxikitzen nuen, ene esku gotorrarekin barrabilak hertsatzen nizkiola. Intziri ahula entzun nuen. Mina ala atsegina? Behatzak gehiago itxi nituen dolorea areagotzeko:

      — Zenbat?

      — Ez duzu eskubiderik! Poliziari deituko diot.

      — Zuk? Abertzale munduko figura batek? Poliziari deituko diozula? Gagatzen ari zara, jauna... Zure arreba desagertu da, beharbada kinka larrian dago eta zuk poliziari deitu nahi diozu?

      Kopeta apaldu zuen. Presioa laxatu nuen. Koskoilak minbera zituen, argiki. Zinominoka ikus nezakeen, sabelpea eskuarekin gozatzen zuela:

      — Zenbat?

      — Berrogeita hamar mila euro ukan genituen, bakoitzak, etxe-parte gisa. Baina etxera itzultzeko eskubidea ezeztatu ziguten. Alu zikinak...

      — Haserrearen muina.

      Isildu zen. Dote ederra zen, zinez. Nekienez, Jasonek ezkontzarako urratsak zalutu zituen. Behiala, Gerora ostatuan bilduek erran zidatenez, lau asteko epean antolatu ziren ezteiak, normalean sei hilabete, bederen, eskatzen zuelarik horrelako zeremoniak. Dora eta Mangoren eraztunen trukatzearen prestakuntzak, urtebete. Pentsa! Aho zokoa idor neukan Lasturko asteburuaz gogoratzen hasi nintzenean. Zoramen haroaren irudiak haizatu nituen burutik. Kopeta-makur ikusten nuen, ene aitzinean, eta ezkerreko eskua eskuineko sorbaldan pausatu nion erranez:

      — Milesker, Xabi, aurkituko dut Maddi, eta bizirik. Nahiago dut hori. Uste nuen sexu zirrika eta bortxaketa istorioak bazirela zuen artean. Film beltza egina nuen. Barkatu.

      Hitzik ez zuen erantsi. Xabi segitu nuen bere SUV erraldoira zuzentzen, konkor, hustua bailitzan. Kontzientzia txarra neukan hala ere, nire egitekoa ez baitzen esperantza faltsuak sortzea. Ez nintzen Quanticon edo Ipar Virginiako oihan zoko bateko segurtasun institutu sekreturen batean formatua izan. Baina atrebitzen nintzen agian atxiki ez nezakeen promesa bat plazaratzen. Ausarkeriaz ari ote nintzen?

Maddik dirua bazuela ondorioztatzen nuen. Ikertzaile arruntenen gisara, aski nuen ardit ozenaren urratsa jarraitzea eta emakumea bilatzea. Joanaren 4x4 burrunbatsuan nenbilen, Ezekielen prophezia hautematen, nagiegi nintzelako buklean zebilkigun diskoa irratiaren ahotik ilkitzeko. Hoberena zen norabidearen ez galtzeko, nondik gentozen jakiteko, nora gindoazen jakin gabe. Baionara itzuli nintzen, izpiritua mortu. Bakarrizketa antzuan higatzear, baina jaidura memeloari uko egiten nion, errepidean ziztu bizian zebiltzan eroak ekiditen saiatzeko.

      Horixe, nioen enekiko, sosaren oihartzuna eta emaztearen itzala batera segi eta zerbaitera helduko nintzen. Mainoneko biribilgunetik San Izpiritun sartzeraino ordu bat eta erdi eman nuen, kotxeen artean bahitua, abiadura motelean, zazpi minutu oroz lau metro, bolanteari joka, kexua bazkatzen eta auzapeza madarikatzen, Baiona bezalako entrabaleko hirian, egunero, goiz eta arratsaldeetan, bideak emokatuak zirelako, New York edo Los Angelesen bagina bezala. Ordea, hurrengoan, merkatuan gurutzatuko nuenean, ez nion deus latzik leporatuko, gure bakegileetan lehena zelako: ETAren desarmatzea lortu zuen, eta orain presoak... hori ere zerbait zen!

      Pentsamendu likitsak baztertu nituen. Ez nuen politikarik egiten. Maddiren bilatzea zen ene lana, soilik. Hainbat misterio banituen argituak hondar hiru hamarkada hauetan, xendra bitxiek euskal jendartearen gunerik zitalenetara eraman ninduten eta ez nuen gehiago sinesten jendea ona izan zitekeenik, dirua, boterea, emazteak eta gizonak jokoan sartzen ziren ber. Maitasunak salbatzen gintuen? Bakarretan bai, gehienetan ez. Maitasuna ere performatiboa zelako, sozietate moralistak inposatzen zizkigun egiteko erak errepikatzen genituen, besteak bezala bizitzeko. Gure beldurra baitzen joera onartuen meta konpaktutik urruntzea, erramerranak eta zurrumurruak haztea, amari pena eragitea, sekula zer edo zer jakiten baldin bazuen.

      Maddi, adibidez, etxeko arranjamenduen bilkuratik lekora, amarekin haserretu zen eta dirua sakelan ezkontzera ernatu, amodioaren izenean, libertate ametsez, Jasonen distirak amaren ilusioa pizten zuela halaber: sosa bazuen, ederki mintzo zen, jakintsua zen eta ideia argiak zituen etorkizunaz. Bikotea behin baizik ez zen egon Maddiren amarekin, oren laurden batez eta aski izan zen adineko anderearen begiak urrez itotzeko. Batzuek bazuten ahalmen bikain bat, hitz edo keinu batez lagun protsimoak hipnotizatzeko, mentalki menpe hartzeko, betirako. Bazirudien hori zela gertatu duela zazpi urte, aztoramendu bat, zoramen olde baten tsunamia.

      Hala ere, bitxi zitzaidan Pantxoa, Maialen eta Maddik osatzen zuten taldearen funtzionatzeko modua. Gezurretan ari ziren elkarrekiko, egia erdiak hedatzen, egoeraren larria ukatzen eta bata besteari zangalatrabak jartzen. Alta garai batean otsoak ardi artean bezain lorios zebiltzala zirudidan: sexua, dirua, birtualitatearen anonimotasunaz baliatzen ziren elkar sostengatzeko. Ez zuten hotzik begietan. Maddi Jasonekin ezkontzeak ekarri zituen erranezinak eta mututasunak, errealitate ez hain arrosa estaltzeko. Egiaz, sexu numerikoaren garaiak ez ziren gozoak suertatu, sordidoak baino, kameren aurrean biluzteak eta masturbatzeak ez zuen deus ohoragarririk, non ez zen fereka bakoitzean hirukotearen poltsara eroritako sosen onura. Bidaiak egiten zituzten, afari handiak Akitaniako jatetxe garestienetan eta, demagun, Baionako bestetan eskuzabal zebiltzan beren lagun ohiekin. Agertzen ziren leku guztietan, haiekin egoteko eta ibiltzeko gutizia pizten zuten, nahiz eta ilargiak alde ilun bat bazuen beti.

      Joanaren 4x4a aparkatu nuen leku seguru batean. Eta leku seguruak oro ordaintzen ziren. Hauturik ez neukan. Etxeraino oinez zanpa-zanpa zuzentzean, eta pentsatzen jarraituz, iruditu zitzaidan, alta izpiritu irekia nuelarik, hirukotearen egiteko manerarekiko joera aski moralista neukala: nor nintzen ni jujatzeko? Zeren izenean gaitzetsiko nuen herritar zenbaiten sexu alorreko nahikundea, eredu heteropatriarkalaren linboetan nahi zutena egin zezaketen... Lesbiana izateak, hala uste nuen, euskal feministen artean asko aipatzen zen intersekzionalitatearen armiarma sarearen muinean gatibatzen ninduen, ez nintzelako gizonak eta hauen mundu sinbolikoa desiratzen zuten pertsonetatik. Aitortzekoa nuen, hargatik, ene bizitzan modelo heterosexuala kopiatu nahi zuten neska bikoteak ere ezagutu nituela. Konparazionez, haragijale ohia izatearen nostalgia leukaketen beganoen antzera genbiltzan noiztenka, supermerkatu organikoetan haragi begetala erostera lehiatuz. Edo bizikleta elektrikoa erabiltzen zuenaren pare, bizikleta egin nahi, baina ez pedalei eragin. Kontradikzioz astunduak ginen eta halere bizi behar, ahalik hobekien. Blablari itzela nintzen.

      Ordenagailua piztu baiko, Nolwenen begitartea zehaztu nuen pantailan. Tearen egiteko uraren berotzen ari nintzen. Ontzia, sutan, kurrinkaz utzi nuen. Hamar minutu atseden hartu nituen. Oren bat baino gehiago eman nuen beribil barne konfinatuan, Ezekielen prophezia entzuten, mila bider, nota bakoitzaren oihartzuna belarrian, Mainonetik Maubecera. Jasanezina zen: ez ote nuen pausarik merezi? Kikarako jarioa beltzatu eta ezpainetaratu nuen, hasperen artean, hurrupaz hurrupa zainak jabaldurik, zilarrezko azala zeukan konputerrera hurbiltzeko.

      — Nolwen?

Prest nintzen. Bulegoan eroso plantatu eta Nolwenen begi numerikoetan landatu nituen begiak.

      — Zer berri?

      — Berriak zahar eta zaharrak berri...

      — Ongi hasten gara! Ukan dituzu ene igorketak?

      — Bai eta egiazki interesgarriak dira. Aztertu ditut gaingiroki eta DNA hatzen interpretazioa laster eskuratuko dut. Jasonen erregistroa xehekiago ikertu dut eta Maialenen bortxaketaz bestelako tatxak ere aurkitu dizkiot.

      — Bahaia?

      — Baionako bestetan neska gazte bat beldurtzeraino segitzea leporatu zioten. Interes orokorreko lanaz gaztigatu zuten. Lapurdum hiriko baratze publikoetan aritu zen, hiru hilabetez...

      Ikara batek larrantzi ninduen. Zuriz eta gorriz jantzi psikopata mozkortuek hiria zeharkatzen zuten, ehiza samur eta jangarrien bila. Nazka uhin batek hantu ninduen eta komunetara laster egin nuen. Gogoan neukan oraindik Jana Elgebeltz gaizoaren desagertzea nola argitu nuen duela zenbait urte, ezbehar hura ere Baionako besten garaian agitu zela! Eta Baiona, modu guztietako zakarkeriak biderkatzeko, nahikoa leku ilun eta zokoratuz mukuru zegoen.

      — Amaia?

      — Zer duzu? Bada besterik?

      — Bai, emazte batek setio larriaz akusatu zuen Bordelen. Hiru egun eta lau gau pasatu omen zituen mahastien arteko bordatxo batean, aulki batean beso-zangoak sokaz tinko estekatuak, ukabilkada eta ostikaden menpe. Eraso sexualak jasan zituen lauzpabost aldiz. Denboraren buruan askatu zuen Pariserako autobideko gasolindegi batean...

      — Gero eta irudi kriminal latzagoa daukagu hor. Nola erori zen Maddi bezalako neskatxa abila horrelako piztia baten besoetara?

      — Argiak iluna tirriatzen du eta iluna argiz janzten da, bere harrapakina seduzitzeko. Mila bider entzundako istorioak dira, jendartearen zirrikiturik zitalenak ikertzen ditugunok bederen...

      Nire maitale ohia filosofo bihurtzen zihoan. Baina arrazoia zuen. Emakumeok itxuren eta hitzen distirak hobesteko hezten gintuzten. Printze urdinaren zain geunden eta printzea, ororen buru, ogro zital bat baizik ez zen, bere gaztelu tepuan preso eduki gintzakeena. Eta bildots sakrifikatuen pare bukatzen genuen, odoletan, zatikatuak eta bazter orotan barreiatuak. Bakarretan egiazki, gehienetan sinbolikoki, eta seinale txarra zen, inkontzientearen leizeetan metatzen zihoazkigun bortizkeriak. Edozein kasutan, zaurituak ginen, markatuak, traumatizatuak.

      — DNA frogen ondorioak eskuratu berri ditut mezu kriptatuz, eta...

      — Eta?

      — Jasonenarekin konparatu dut eta ez du deus ikustekorik. Bai aldiz han inguruan bizi den beste gizon batenarekin. Segur naiz zure Labriteko informatzaileak ezagutzen duela, han bizi delako.

      — Bigarren gizaki bat bada?

      — Errebista pornografikoaren gaineko esperma tantek hori agertzen dute behintzat... Piteier baserriaren auzoko norbait da edo...

      — Harrapari sexual talde bateko kideak izan daitezke?

      — Nork daki... uste genuen kilika.eus gunea desaktibatu zuela goizean solastatu duzun hirukote plantakoak, baina ez da hala, bizirik dago oraindik.

      Maddik, ezkondu baiko, segitu ote zuen pantailan egikera erotikoak eskaintzen diru ozenen trukean? Bortxaren ala bizioaren hegalpean? Galderak nituen. Maialen eta Pantxoak bazekiten zertan zegoen beraiek sortu zuten zibergunea? Deituko nituen, baina kasik ziur nintzen ez zirela jakinean izango. Bordeleko istorioekiko haria moztua zuten aspaldian.

      — Nolwen, eta bigarren gizon horren izenik baduzu?

      — Bai, badut... Jose Camy deitzen da. Fitxatua da. Gaizkile arrunt gisa. Momentukoz.

      Musu sutsua igorri nion urrunetik. Eskertzeko. Ohartzen nintzen oraindik maite nuela Nolwen, ez Joana Garralda bezain, baina bai maite nuen. Behatza altxatu zuen:

      — Lankide bat bidaliko dizut, ikerketa hau lanjerosa bihurtzen ari baita. Peio Elizalde. Kobertura pean dabil, justuki droga eta sexu trafiko sareak nondik nora doazen zulatzeko. Olagarro izugarriaren erdian igerika dabil eta konponduko zaretela uste dut...

XIV

Inkesta latza eramaten nuen, Maddiren arrastoen atzetik. Batzuetan, iruditzen zitzaidan ez nintzela deusetara helduko. Besteetan, aterabideari biziki hurbil nengoela sinesten nuen. Debalde, bistan dena. Ene burumuina baizik ez zen, atzerapenetan eta aurrerapenetan itoa, bietan konfinaturiko nire umorearen arabera. Komunikazio gutxi neukan, egia erran, kanpoko munduarekin: hiru urteko bidaia intergalaktikorako prest nintzen, harreman fisikorik eta metro bat eta erdiko distantzian harilkatu elkarrizketarik gabe. Ez nuen beharrik. Irakasle premiarik ez neukan, aski nuen Joana Garralda hor nuela jakitearekin, aingeru zaindari gisa, maitekor eta eskuzabal. Astea barne, Atharratze gaineko Erratzü baserrian izanen nintzen ni neu ere, baratzea, ogia eta amodioa egiten, hiru ekintzak bat zetozela funtsean.

      Aturri hegitik nenbilen, Eiffel zubia begi bistan. Eguzkia sartzera zihoan. Maite nuen zakur eta otso arteko egun argiaren ahitze hori. Ikusgarri handiosa zitzaidan. Kasko zokoa zorionez betetzen zidan aldi oroz. Polizia munizipalak barranda zebiltzan ur ertzeko errepide hertsitik, jendeak larderiatzen eta isunak barreiatzen. Ez nuen konprenitzen zergatik, baina hala zen, loriatzen ziren beren indarra erakusten, herrestariek kopetak apaldu arte. Noski, horrelakoxeak ginen, azotez zanpatzen ez baldin bagintuzten, etengabe debekatuak zitzaizkigun leku eta abaro guneetara itzultzen ginela. Negoziatzen genbiltzan egundainokoan, errealitatea ukatzen saiatzen, oldartzen, boterearen aitzinean makurtzea tokatzen zitzaigun momenturaino.

      Peio Elizalderekiko hitzordua nuen arrastiri epel hartan ez nuen dolurik, ez nuen damurik, ez nuen dolorerik. Nolwen Kergelen maitale ohiak bidali zidan guardaespalda nor zen ez nekien, argazkiz ere ez nuelako oraino begietsia. Ulergarria zen, zerbitzu sekretuetako kidea zelako. Edo halako zerbait. Anartean, oinez nindoan, itsas txoriak ibaiaren ur azalean zelan jostatzen ziren miresten, matoetan konkorturiko adineko erreak eta korrikalari izerdituak saihesten. Izpiritua nahiko huts neukala aitor dut. Dantxarineko egonaldia aberatsa izan zen, Maddiren lagun hirukote mozkoteak azkenean xehetasun berriak askatu zituen: Jason Moreau gurutzatua zuten denek, jakin gabe nor zen funtsean. Parpaila harrapaezina zela zirudien. Zer gehiago? Jose Camyren presentziaz zerbait ba ote zekiten?

      Bat-batean bide mandrunatuak harriz azpatu xendra hertsi bati utzi zion lekua. Karrikaren aldameneko belardian nenbilen. Aturri alde batetik, eta bestetik San Frederik auzoko gune industriala, lantegietako tximiniak, herdoilez mukurutu fabrikak, berina hautsiak, armiarma sareak, 4L zurbil abandonatuak, errautsez emokatu kamioiak lerroan, burdineria tolestuak meta zakarretan. Iruditzen zitzaidan inguruko giro post-apokaliptiko horretan Mad Max malestruk bat nintzela: oinak hutsaren hatzetan landatzen nituen eta ilunaren oihal ahulak troxatzen ninduen. Paradoxalki, aldi berean lanjerean eta soseguan sentitzen nintzen. Ordu horretan jenderik ez zen ageri, langileek tokiak seiak aldera uzten zituztelako, beren kotxeekin Baionatik jalgitzeko bideak blokeatuz. Guztiz gehienak alabaina Lapurdi muineko edo Baxenabarreko lo-hirietako etxe partikularretan bizi ziren.

      Urrunetik ikusten nuen autobideko zubi erraldoia. Zutoinek Aturri urratzen zuten erdiz erdi. Espektakularra zen, euskaratik deus ez zeukan hitzaren erabilpena zilegi bazitzaidan. Gainean zebiltzan beribilen eta nazioarteko kamioien ibileraren burrunba ozenak hautematen nituen, elkortzeraino. Ez nintzen presatua. Adi nengoen, bihotza pir-pir, xederetan laster harrapatuko zuten abere salbaiaren antzera. Garunak nabaritzen nituen abiadura handian elkar konektatzen, informazioa bilatzen eta soluzioak orraztatzen. Gizon zardaia zehaztu nuen ezpondako lurrean errotua zen zutoinaren maldan. Peio Elizalde zitekeen. Mugikorra belarrian zeukan. Bizkarrez zegokidan hurbiltzen nintzaion artean. Autobidearen azpiko bidexkatik lehiatzen jarraitu nuen.

      Sasitzarrez azpatu zidor batean gora zihoan. Zaborrak baziren hegietan, denetan, salbaiki boteak, hozkailu zaharkituak eta eraikuntzako hondarrak, armairu zatiak eta mirail apurtuak. Beldurrak ez ninduen oraino malgortzen, zainak alertan neuzkan eta gizonaren gibeletik atrebitzen nintzen, ausart hutsa banintz bezala. Funtsean, ez nintzena. Garbiki. Armarik gabe jalgi nintzen etxetik. Mauleko Ttanko zaharrak aspaldian oparitu pistola herdoilduarekin, menturaz, ziurrago sentituko nintzela banekien. Burutazio antzuetan itoa nintzela, ahots zohar baina lakarra entzun nuen, begi bistan nuen ezpondatik:

      — Geldi!

      — Lasai, Amaia Ezpeldoi naiz. Nolwen Kergelenen adiskide mina...

      — Zaude hor berean...

      Punpa batez, aldamenean neukan gizona, arma arautu batez mehatxatzen ninduela. Iskiluaren muturrak tinpanoa kilikatzen zidan. Ikara nenbilen. Pixa egiteko gogoa jauki zitzaidan. Belaunikatu nintzen, gizonaren oinetan, besoak airean:

      — Amaia Ezpeldoi naiz, Nolwen Kergelenen adiskide mina...

      — Ez dakizu besterik errepikatzen ala?

      — Hitzordua dugu.

      — Badakit... Peio Elizalde naiz. Zure zerbitzuko.

      Gizonak, berehala, bostekoa luzatu zidan, irri handia ezpainetan. Aitortzekoa nuen ez zela batere gaizki. Fisikoki, diot. Begi urdin biziak zituen, zoriona hatsartzen zuen aurpegia, traka ederrekoa ere zen. Joana Garraldarekin harreman intimotan ez banintz, Peiorekin partituko nintzen munduaren azken mugetaraino. Baina jaidura erotikoak baztertu nituen aski laster, joko lizunetarako Onintza Enbeitak eta euskal kulturako Pertsona Oso Garrantzitsu anitzek, antza, erabiltzen zuten Satisfyer tresna gozagarri ospetsu hura barne. Cold Case telesaileko Lilly Rushen plantan hasi nintzen:

      — Zer dugu hemen?

      — Iragana, mila puskatan, desagertze bat eta zu, nora jo ez jakin, tunelaren azpitik jalgitzeko argi gosez.

      — Ederki laburbildu duzu egoera. Mila esker.

      — Zer xede duzu?

      Etorkizuna distiratsu zetorkigun. Zubiaren maldara itzuli ginen, solasean. Bertan zeuden taula puskekin sua akuilatu zuen Peio Elizaldek eta inguruan jarri ginen, bisean bis. Gizonak eskuan zekarren metxeroarekin piztu zuen aho kantoian zeukan zigarreta:

      — Plazer zenuke bat?

      — Badu hamar urte erretzeari utzi diodala...

      — Larrua jotzeari utzi zenion egun berean, ezta?

      — Trufa zaitez, erraza da.

      Nik ere barre algara ozen bat askatu nuen. Bi eskaleren pare geunden, Aturri zeharkatzen zuen autobideko zubiaren aizolbean, gauaren ganga malguan urtuak, ama-ontzi likido eta gozo batean nola.

Peio Elizaldek zehazki planifikatua zuen egonaldi gurbil hau. Ogitartekoak, fruta freskoak, ardo botilak eta zigarroak ekarriak zituen. Ni nintzen suaz axolatzen, noizbehinka egur puskak berotasunaren muinera aurtikiz. Urrunean, polizia auto baten sirenak entzun genituen, itzalpe batean ezkutatu ginen, baina ez zen nehor gugana hurbildu. Eskerrak.

      — Amaia Ezpeldoi anderea izutu al da?

      — Ez, baina ez dut maite Macronen poliziarekin bekoz beko aurkitzea. Herritarren larderiatzeko, bulkatzeko eta egoera muturretan kalitzeko eskubidea dutela uste dute. Jendeak gara, ez hiltegietara eramatekoak diren abereak.

      — Arriskurik ez duzu enekin, zerbitzu berezietakoa naiz, Kergelenen lagun mina eta, axuri sortu berria bezain mantsoa, zurekin bederen.

      — Milesker.

      Arrastiriko zazpigarren zigarreta eraman zuen ahora. Afari modukoa irentsi bezain laster, kartoizko bi baso erdira bete zituen ardoz eta solasari ekin zion begiak zerraturik:

      — Duela gutxi arte kobertura pean nengoen Almeriako auzune beroan, droga eta paperik gabeko neska gazteen trafikoan zebilen Paris aldeko kaid batek kudeatu multzo batean... hango plastikozko itsasoko berotegietan ari nintzen lanean... gau eta egun, turko baten moduan... eta ahal nuelarik, buruzagitzari azken berriak helarazten...

      — Hauxe bizitza palpitantea!

      — Hil nindutelako berria zabaldu zuten... baina hemen nago zurekin zainart eta bizirik. Ikusten?

      — Bai, hori ikusten dut, bai...

      Afganistanen izana zen, Iraken eta Sirian ere, beti informazio zerbitzuetan, Daexen lerroak infiltratzen. Oren erdi batez geopolitika ikastaro bat eman zidan, distiratsua.

      — Gure afera ez da hain larria!

      — Nolwenek erran dit emazte bat desagertu zela eta pornografia sare bat zeukala atzean, beraz, afera hau niretzako da. Zein dira dituzun elementuak?

      Ez nekien konfiantza egin niezaiokeenez. Pentsu horrek garun aldea zirriztatu zidan segundo berean, Nolwenen telefono deia ukan nuen, ikara bakarraz. Nahi zuen jakin Peio Elizalderekiko elkartzea ongi pasatu zenez eta uhin mental berdinetan ginen ala ez:

      — Dena ederki pasatzen da, maitea... Konponduko gara naski, ardo gorri nafarra berak nik bezainbat estimatzen duelako, irudiz.

      — Hordimenaren mugak gainditu gabe, hala ere.

      Peiok entzun zuen Nolwenen iradokia eta barre protidiko batez libratu zen. Soseguaren berotasuna hedatzen ari zen gure suaren inguruan. Biharamuna eta ondoko egunak planifikatzea zegokigun, etorkizuna nolakoa zatekeen ez genekien arren.

      — Hitzordura etorri aurretik, Fernandekin geratu naiz, urrutizkinez. Piteier baserriko bideo berriak bidali dizkit. Jason Moreau agertzen da etxe ondoan zulatua dirudien soto batean sartzen eta handik ateratzen... behar genuke jakin zertan dabilen.

      — Labritera beharrak gara orduan?

      — Bederatzietan finkatu dut Fernand eta hirurok elkartzeko tenorea, Sabresko Manciet hoteleko ostatuan. Zer diozu?

      — Gauerdi da... abiatzen gara?

      Joanaren 4x4 ibilgailua geltokiko aparkalekuan utzirik, Peioren zaldi beltz indartsuan sartu ginen. Autobidean genbiltzan, ez nuen motorraren burrunbarik hautematen, gauaren isiltasuna soilik. Falta nuen sei hilabete hauetan tai gabe aditzen nuen Itoizen Ezekielen prophezia kanta heroikoa. Peiorekin solasean, abestiaren zati osoak ozen zebilzkidan kasko zokoan: maite nuen errealitatearen eta nire soinu-banda intimoaren arteko kontraste hori. Bistan dena, ez nion Peiori deus kontatzen, nirea zen, inorena ez.

            ...dunen atzetik dabil

            Zulo urdin guztiak miatu ezinik

            Eta euri zitalari esker bizi da

            Ikusi zituen gurpil sutsuak...

      Landetako autobidean gora gindoazen. Peiok gozoki eta agudo gidatzen zuen, ziztu bizian El Ejidotik zetozen barazkiz eta frutaz astundu kamioi lerro bikoitzak pasatuz. Pinuak alde bietatik. Saguzar hegaldiak faroen aitzinean. Seinaleak distiratsu eta ehunka balizko aterabide. Labouheyrekotik jalgiko ginen, alabaina.

            ...ikusi zituen gurpil sutsuak

            Arranotu zaizkio, amoratu

            Eta bazter batean aurkitzen da...

      Hala zen, mundu arranotuaren hegian geunden, desagertzear. Pangolina baizik ez genuen falta.

Argi zirrinta herabea pizten ari zen pinuen artetik, Piteier baserria zelatatzeko enbor meta baten gibelean kuzkur geunden unean. Ez zen mugimendu bitxirik. Ilunaren mataza ez zuen itzal bakar batek urratu. Ahapez mintzo ginen, Peio Elizaldek ekarri kafea termoaren tutunetik beretik hurrupatzen genuela:

      — Orizu... Ixo...

      — Arima bizirik ez dago etxalde honetan...

      — Gauden hemen eguzkiaren lehen argia iraitzi artean, beha, eta gero Fernandekin bilduko gara, Sabresko Manciet hotelean.

      — Ederki, Amaia, zuk bidea ireki eta ni zure ondotik ibiliko naiz, zeure burua hiltzeraino defendatzeko.

      — Peio, esajeratzeak ere ez du balio...

      Irri isil bana marraztu genion elkarri. Azkorriko txorien kontzertua hasi zen. Alde orotatik hautematen genituen. Zoriontsu ematen zuten, airearen kutsaduragatik, lur pozoitsuengatik, janari eskasiagatik, espazio murriztuagatik... hor ziren, kantaz orroaz, zintzurrak eman ahala. Zorion hutsaren birla loditzen nabari nezakeen ene bihotzaren leizean. Denboraren buruan, Peioren beso aitzina kolpetxo samur batez astindu nuen:

      — Bagoaz?

      — Bai, goazen, ez dezagula denborarik gal...

      — Fernand aiduru dugu.

      Han zegoen, mahai gurintsu batean, kikara ketsu baten aurrean, tapalakatua. Egunkaria zeukan ondoan, plegatua, ireki gabea. Sartzen ikusi gintuenean, banpez, zutitu zen eta guregana ernatu:

      — Azkenean, bazatozte... berantetsiak zintuztedan. Berriak baditut, zuentzat, fresko-freskoak!

      — Biba zu, Fernand!

      Ene ahotsa zen, magmaren beltzaren beltzetik jazartzen. Aturri ibaiaren zubi azpian hasi bidearekin tematzen nintzen, dagoeneko, Peio eta Fernanden konpainian. Bi kide improblable Erramun Gerrikagoitia inenarrableak lerrakeenez. Soa batetik bestera lerrarazten uzten nuen eta, ene elementuan igerika, egoki sentitzen nintzen. Saltsa betean ni ere beti hobekien... Nire osagarri mentala onean mantentzeko baliabiderik ziurrena.

      — Zer dakizu Jose Camy jaun horretaz?

      — Txikitatik ezagutzen dudan gizon bat da. Handitzen ikusi dut eta egia da Jason Moreauren lagundikoa dela, saskibaloi talde berean ari ziren gaztetan, gauza guztiak elkarrekin egin dituztela uste dut... nesketan ere elkarrekin ibili ziren...

      Argazkia erakutsi nion. Buruaz baiezkoa marraztu zuen Fernandek. Bide okerretik ez gindoazen. Peio Elizaldek ere galde egin zion, begitartea zorrotz eta gogor:

      — Azken denboretan “elkarrekin” egon dira Jose eta Jason?

      — Herenegun bederen Labriteko merkatuan ziren, solasean.

      — Zertaz ari ziren? Zerbait aditu duzu?

      Karkara ozenez lehertu zen nire solaskidea. Arrazoia zuen. Ez zituen entzuten ahal, hain urrunetik. Kopetan behera lerratzen utzi zuen bere esku argamasa.

      — Orduan, bildu nuen aldizkari pornografikoan aurkitu likido isuri hura Jose Camyrena zen?

      Goizetik arrats piztua zen telebistaren azantzak hantu zuen mututasun unea. Berriak kordelean zetozen, bata zein bestea baino hutsalagoak, jendarteko klaserik aberatsenaren zereginak, xedeak, ametsak, desirak, fantasmak ziren pantailetatik jaukitzen, ukabilkada sozial bortitzak bailiran. Baina ez nintzen hor generoak, sexuak, joera kulturalak oro zirtzikatzen zituen aberatsenganako nire gorrotoaren barrakiak irekitzeko:

      — Fernand... zure bideoei esker bigarren gizon horren hatzetan jarri gara. Zu gabe... guk ezin!

      — Amaia, ez da horretan bukatzen gure lana, ezta?

      Kezkatua zirudien. Lasaitzeko, behako bat zuzendu nion. Ahurrak torratu zituen. Zutitu zen, arras deliberatua. Peiok Manciet hoteleko nagusiari partekatu genuen gosari mamitsua ordaindu eta atera ginen. Eguzki zurbilak begiak zirrikatzen zizkigun. Betaurreko beltzak jantzi nituen, lo eskasaz gain argitasun zitalak ez nintzan kolpa. Eguna luzea zatekeen baina kementsu sentitzen nintzen, Josek eta Jasonek zer egiten zuten eta Piteier baserriaren aldameneko zuloan zer pasatzen zen egiazki ikertzeko.

      Hirurak sartu ginen Peio Elizalderen leiho uherrekiko auto erraldoiaren sabelean. Fernand eta Peio aitzineko jargietan, ni gibelekoetan. Argia eta iluna bihikatzen jolasten zebiltzan ertzetako pinu lerroak, ene betazalen gozamenerako. Labritera heltzen ari ginen. Ahurra Peioren sorbaldan utzi nuen:

      — Geldi, hemen...

      — Zergatik hemen?

      — Oinez joango gara baserriaren ingururaino, otso mehatxatuak bezain arin eta isil...

      — Ideia ona, Amaia, biziki ona.

      Gogotik hartu nituen Fernand eta Peioren zorionak. Ez zitzaidan askotan horrelakorik gertatzen, gehienetan alderantziz baitzen, larderiak, laidoak eta esker gaitzak baizik ez nituela merezitzen. Motorra eho zuen Peiok. Jauzi bakarrean atera ginen kotxetik, Landetako oihanaren airearen berdetasun zorrotzak birikak betetzen zizkigula. Ez zen erraza gauaren esparruan eta leku itxietan konfinaturik egotea, guk bezala kanpoa, errautsa eta lur huts zabalak maite genituelarik.

Landetako oihaneko pinuen arteko ginkana zoharrari usatzen ari gintzaizkion. Iraztor zurrunak hedatzen ziren, enbor luze eta gorakoiekiko zuhaitzen maldan. Erbien antzera genbiltzan, jauzi eta geldi, adi eta ausart, hiritar zurbilak ginen arren. Oihanaren bihotzean, neandertalen biziraule jaidurak berreskuratzen genituela iruditzen zitzaigun. Soa alde guztietara barranda, ahotsa ahalik apalena, hitzak zorrotzenak eta keinuak ezkutuenak. Gure baitako aberetasuna pizten nabaritzen genuen punpa eta hats hartze bakoitzean. Espazioaren jabe ginen, zerumugaren neurtzaile eta airearen partaide uhar. Begiradak trukatuz aitzinatzen ginen Fernandek azken egunetan eraikia zuen egur, taula zahar eta iratze eta ote idorrezko txabolaraino.

      — Emeki, astiro, hurbiltzen ari gara...

      Fernanden boza zen. Lekuak ongi ezagutzen zituen. Bizi osoa oihanean pasatua zuen, bere denbora libreetan. Pinu-ur gazia biltzen. Lanbide urria zen, pentsamendu askotakoa, jestu zehatzetakoa. Meditazio ildo baten parekoa, funtsean. Goiz larrutu hartan, Peiok eta biok kasu egiten genion, bagenekien guk nahi genuen tokira eramango gintuela.

      — Helduak gara. Hemendik Jasonen baserria eta Joseren etxola zelatatzen ahal ditugu. Ikusten duzue nolako bista-angelua dugun?

      — Bikaina —ihardetsi zion Peiok, zigarreta bati su emanez.

      — Surik ez hemen, jauna!

      Bi behatzez, zigarreta ahotik kendu zion eta eri artean xehakatu. Gizonaren haserrea irakur nezakeen bere niniketan: Landetako oihanean ez zen zigarretarik pizten, ez neguan, are gutxiago udan. Lasaitu zenean, ezpainak torratzen pasatu zituen bizpahiru minutu, bere kexu-bulta irensteko bezala.

      — Behin ikusi nuen Jose Piteier baserriko atarian Jasonekin eleka. Zainetan bezala zeuden. Eztabaida larrian. Urrunegi nintzen zer edo zer hautemateko...

      — Mikrorik ez duzu ezarri Joseren sukaldean?

      — Amerikar edo Galiziako telesailetan bezala?

      — Berdin-berdina, Fernand!

      Nire ahotsa zen. Noski, ez zuen ene Landetako adiskideak sukalde edo ganbera tepu batean mikroak jartzeko ahalmenik. Hala ere, lan baliosa egina zuen. Gogoan neukan nola ezagutu nuen, aurreneko aldiz Labritera etorri eta Piteier etxaldearen bila galdu nintzelarik. Bitartean, Peio jabaldua zela ohartu nintzen. Eguzki ahula eguerdira ernatzen zihoan. Itzalik gabeko ordua zen. Planak betetzen ari ginen, urratsez urrats eta egun apurrak barne, Maddirekin buruz buru mozkortuko ginen edozein herriko jaixetan...

      — Sagutxoa zulotik jalgitzen ari da, errepikatzen dut, sagutxoa zulotik jalgitzen ari da, moztu...

      — Uste duzu, Peio, txantxetako egoera dela?

      — Amaia, irri pixka baten egitea zilegi da, ez?

      Prefosta, prefostaren prefostaz, zilegi zitzaigula, baina ez zen momenturik egokiena. Bat-batean, iratzeen artetik, mugimendua sumatu genuen. Elkarri so geratu ginen. Mamua guregana zetorren, harrapatuko gintuen, gureak egingo zuen. Txapel zapal batekiko forma humano konkor bat zen. Matoa eskuan, zanpa-zanpa iragan zitzaigun hurbil, biziki hurbil: gorputz antsiatu urrinak ez bide zituen usaindu. Ez zen Jason... Jose zena? Fernandek kopeta baiezkoan apaldu zuen.

      Gizon mehakoila zen, abantzu bi metrokoa. Erdia baizik ez genion ikusten, beste erdia iratzeetan gorderik zeukalako. Hura ere alde orotara begira zebilen. Beldurra nabaritzen zitzaion, edo, gutxienez, mesfidantza larria. Jasonek eta Josek bazekiten indar ilun eta gaitzak bazebilzkiela inguruan, beren eguneroko zereginak trabatzeraino. Arriskua hor zetzan. Horregatik ote zuen adinekoarena egiten? Argi zegoen kontuz ibiltzen zirela. Etsaia bertan zen, setiatzeko eta haragi malguetan ausikitzeko prest. Eta hortzak zorrotz zituen.

      — Fernand? Zenbat jende bizi dira orotara Piteier baserrian?

      — Jason, bere ama eta mutiko bat, sei bat urtekoa. Eskolan daiteke une honetan... eta ama erosketetan, Sabresko supermerkatuan. Egun oroz joan-etorri bat egiten du...

      — Baia?

      — Bai, baina erran dizut potikoak eskola askotan huts egiten zuela. Kukuzkatzen segituko dut. Zure erranetara...

      — Horixe, zorionak, ez nuen besterik espero.

      Barre ezti bat trukatu genuen. Afera honetan, adiskidantza bermea eta samurtasun keinua zen. Hainbeste urtez, bakarrik ibili nintzen inkestak argira ekartzen, baina egia zen, ikerbide hauetan, Joana Garraldarekin finkatu aitzin, Fernanden pareko laguntzaileak eduki nituela, eta bizitza osoan zehar esku ukaldia eskatzen niela, noiztenka, zorrik eragin gabe. Adiskidantza deitzen zitzaion dohatasun emankor horri. Ez zen askotan horrelako aukerarik, eta harraparia harrapakinarekin bezala, hegaldi zabalean ibiltzen jakin behar zen. Aski oportunista nintzen, hondarrean. Onartzekoa nuen, nahiz eta akatsik gabekotzat neukan neure burua, onen bandakoa nintzen, beti hala izan ez nintzen arren, justizia, bakea eta naturaren geriza nahi nituen. Hargatik, Kongoko meatzeetan ume hotzek aitzurtzen zituzten hodietatik erauzi lur arraroz osatu mugikorrekin deitzen nerraikan.

      — Etxeak hutsik dirudi. Ausartzen bagina?

      — Utz dezagun Peio Elizalde ofiziokoa lehen... Fernand, gu biok Peiok ireki bidetik lehiatuko gara!

      — Hori, hori, prudentzia!

      — Goazen!

      Iratze artean, lerroan aitzinatu ginen, etxearen gibelera iristean hiru adarretan bereizteko. Zaratarik gabe gindoazen. Bele beltz baten kroa-kroa hauteman nuen. Oihanaren oreka hautsia zelakoaz abisatzen zituen gainerako txoriak. Hobe zen belea aditzea, arranoa edo saia baino. Ingurua arranotzen zihoan eta ni saio saiatua bihurtzen ari nintzen: ene erran txepelak errepikatzeari uko egin nion, seriotasun zerbaiten premian alabaina.

Bakoitza gure ikertze lerroak mamitzen genbiltzan. Iratzeak higitzen ikusten nituen, lagunen posizioak seinalatuz. Harro nintzen Fernand eta Peio bezalako kideekin ekiteaz, Maddiren desagertzea argitzeko. Suge malgua bezain zapal eta kulunkari aitzinatzen nintzen, mihia salbu, alta, herrestari horretatik deus ez neukala. Irri gogoa pizten zitzaidan eta kaosaren ondoko munduaren hasierako uneetako pertsonaia bat nintzela zirudidan. Doi-doia hatsa hartzen nuen, apnean nindoan eta, bat-batean, erdi zabalik zen soto susmagarriaren ate aurrean aurkitu nintzen. Argazkia egin eta Peiori bidali nion wasapez. Eskuratu zuelako soinua hauteman nuen. Ezkerretik zetorren, behitegian sartzear, eta eskuinetik, oilategi ohia miatzeko, Fernand buru has.

      Fantasmatzen nuen zuloa nahi nuen ikertu nik. Euskalduna nintzen, alaina. Erakunde armatuak zeuzkan zulo istorioak banituen adituak, ehunka, poliziak nola desartikulatzen zituen komandoak desegiten zituelarik, bertatik ateratako armak argazki zuri-beltzetan ageri ziren biharamunetako egunkarien lehen orrialdeetan. Bazuen hiru urte orain ETA desarmatua zela eta berri mota hori katakonbetan ehortzia zetzan. Piteier baserriak, antza, ate hidrauliko batez zerratzen zen zulo horietatik bat zeukan.

      — Zortea beti ene alde!

      Jauzi bat egin nuen. Ezkaratzeko borta itxia zen. Sukaldean eta inguruetan, mugimendu izpirik ez zegoen. Bihotza pilpiraz zebilkidan, taupada ozenez, kaiola torazikoan banbaka.

      — Sartuko naiz? Ez naiz sartuko?

      Beharbada zikintegia edo lehenagoko etxeetan kausitzen zen sullarda soila zen. Mustuka eta oihal zaharkituekin. Jatsak eta palak. Ontzi makatuak. Kobrezko tupinak eta xurikitak egiteko ferblankezko edukigiak. Haurtzaroko hitzak eta neologismo zalantzakorrak nahasten nituen. Lurpean zulatu aterpera jaisteko eskaileretan behera nindoan. Bat, bi, hiru, lau, hamar... borta bultzatu nuen esku ukaldi zainartaz, oraino maila bat eta barnean nintzen, ilunak begietan neukan argitasun sentsazioa ezabatu zidan, argia pizteko gailua bilatu nuen hormarik hurbilenean, lortu gabe. Izuaren aurreneko ausikia hartu nuen garunean. Bigarrenak erabat lehertu ninduen.

      Ate hidraulikoa kolpe samur batez erori zen. Glup ezti eta ozena entzun nuen. Bat-batean beltzean igeri nenbilen, ez nuen deus ikusten. Norbaitek zerratu zuen borta hori, dudarik ez zegoen. Mugikorraren argia erabiltzea erabaki nuen. Bazterrak ikuskatzen saiatzen nintzen, beldurra kontrolatzen nuela sinesten jarraitzeko: ohe desegin bat bazen, tauleta txiki bat, kamera hiruko-oinak eta pixa-ontzi biribilak lurrean eroriak. Murruak oro aluminio paperez estaliak ziren, uhin elektromagnetikoen kontra gerizatzeko bezala. Gela begiz miatu ondoan, antsia zirrizta batek urratu ninduen eta onartu behar nuen arratoi sortu berri baten gisa preso nintzela.

      Isiltasun astuna egin zen ganbera baten moduan antolatu zulo tepuan. Itsumandoka, ohe kantoian jartzea lortu nuen. Ez nintzen nitaz harro. Jason hori abiletarik zen, dudarik ez. Kanpoko zaratarik ez zetorren gelaren barnera. Hormak lodiegiak ziren. Bakarrik eskukoa neukan Peio eta Fernandekin komunikatzeko... Ahots goraz zerrendatu nituen ene berehalako betekizunak:

      — Peiori deitu eta arratoitegi honetatik ahalik lasterren atera...

      Herotsik gabeko pieza batean nintzen, usteak eta berehalako betekizunak ustel. Telefonoaren argiarekin lau murruak aztertu nituen, interruptore baten bila. Debaldetan. Argia ez zen barnetik beretik pizten edo hiltzen, kanpotik baino. Harrapatua nintzen egiazki. Irriak eta espantuak sartu zitzaizkidan. Lagunekiko harremana irutekoa nuen, agudo.

      — Redios!

      Ene oihuaren oihartzunik ez. Bakartasun umel batean igeri nenbilen, trinko eta elkorrean. Bihotzaren taupadak areagotu zitzaizkidan, alde orotara lasterka hasi nintzen, panikoak kateztatu hamsterra mihimenezko errotan bezala, aterik ez zegoen, aterabiderik ere ez, Jasonek ederki gatibatu ninduen: nondik zekien Piteier baserriaren aldirietan genbiltzala? Nor zen gure arteko salataria? Sabresko Manciet ostatuan norbaitek zelatatu ote gintuen? Non ziren Peio eta Fernand? Zergatik ez nituen telefonoz ukaiten ahal? Sarerik ez zela irakur nezakeen pantailan. Infernuaren minean nengoen, bertan zurituko ziren ene hezurrak, saguek eta mila marmutxa gosetuk ene haragiaz bazkari galantak egin ondoan. Ukabilka ari nintzen ate hidraulikoaren aurka, orroaz, antsiak orain arras bereganatua, hilko nintzela ziur, ez bazen nehor niregana hurbiltzen:

      — Lagundu! Non zarete? Otoi... Lagundu! Aska nazazue! Otoi...

XV

Eureka Jobs psikologoak Laura Palmer izenarekin libratu zuen misterioski agertu zitzaion emakumea. Ospitale publikoak, baliabide eskasagatik, ez zituen eriak luzaz atxikitzen eta artatzen ahal. Operazio larri zenbait ere, goizean sartu eta arratsean atera egiten ziren, biharamunean erizain batek deitzen zintuela jakiteko ea ez zinenez oraino hila. Haurra sortzeko orduan halaber, zilbor hestea moztu, ama-ontzia zakarretara bota, umea garbitu, lau negar eta bi titialdi, ama berriek kanpoa zuten bizpahiru egunen buruan. Egoera larria zen eta, Eureka Jobsek gehiago egin nahi zuen arren, ez zuen baliabiderik. Lanean jarraitzen zuten baina suhiltzaileak, larrialdiak, erizainak eta mediku zenbait greban ziren aspaldi honetan; estatuak LBD tirogailuekiko poliziak igortzen zituen manifestari baketsuen barreiatzeko.

      Hogeita hamar urte. Tragiko jartzen zenean, zioen koronabirusa baino hilgarriagoa zela neoliberalismoa. Bizi muskilak oro kalitzen zituen bere inguruan, diruak denak suntsitzen zituen, bereziki diru-gabeziak: eredu sozialak, ospitaleak, zerbitzu publikoak, gizonak eta emazteak, haurren egoera latza aipatu gabe. Milioika ziren planetaren azalean gosez eta tratu txarrez zentzen. Eureka Jobsen begietan negar malko bat isuri zen. Esku gibelaz idortu zuen, berehala, bere baitan loditzen zihoan haserrearen tsunamia menderatzen saiatuz. Laura Palmerren soaren desesperazio aireaz oroitu eta mahai gainera banpez erortzera utzi zuen apuña:

      — Redios eta nik deus ezin egin...

      Bizkitartean, Laura, karrikan, nora ez, bazter ezezagunetan eratorrian, bere egur puska besoetan. Gurutzatzen zituen jendeak ihesi zebilzkion, beldurra ziotela: emazte bitxia zen, bilo zuri-gris harroekin, ezpain eta gerriondo lodituekin, erremedio kimikoz emokatua zelako edo galkatzen zutelako aspaldi honetan. Oihuka ari zen, ero zuhur baten plantan:

      — Kanpoko egurrak sua ezin egar!

      — Zer derasazu, anderea?

      — Kanpoko egurrak sua ezin egar!

      — Bakea emazu! Nondik zatoz? Ez zara hemengoa, ezta?

      — Ezta?

      Mintzo zitzaion gizon konkorraz trufatu zen ezta? ahoskatu zuenean. Desagertu ez ziren bere baitako umore kokin zerbaiten aztarnak sumatu zituen. Ez zen arras memeloa beraz. Gizonari iruditzen zitzaion emakume nahasi eta urguilutsu hau infernutik zetorrela zuzen-zuzenean, zorte txarra ekarriko ziola, denbora gehiegi pasatzen baldin bazuen berarekin, eta bizitza ukatuaren angelu hilean galduko zela.

      — Etorri nirekin, zerbait jan nahi baduzu arrats honetan...

      — Ez naiz gose, pastillak baditut irensteko, kolore askotakoak, zuri, gorri eta berdeak bereziki, hantzen naute, asetzen naute, gingileraino, zoaz deabruetan hara!

      — Ederki, madame, ederki.

      Gizon kurios-pinterdia urruntzen ikusi zuen. Espaloi zikinetan barna aitzina zihoan, haztamuka bezala, lurrean metatu kaxa eta zikin puloetan ostikoak emanez. Erdi kexu, erdi ero. Gurutzatzen zituenak kuzkatzen zituen, sorbalda ukaldi zainartaz. Marmar ari zen bere buruarekin, betiko gogoeta likitsak, iluna kasko zokoan, lerdea zeriola ezpain lehorretan behera. Ordulariaren txirrina hauteman zuen eta gogoratu zen behiala aipatu pastillen klikatzeko tenorea zuela. Sakela zolak arakatu zituen eta kolore laranjako edukiontzitxo bat atera zuen. House medikuaren larruan urtzen ari zela senti zezakeen, ahoa ireki eta pilora biribilak zintzur hondora aurtikitzen zituenean. Ura eskas zuen, baina bidean aurkituko zukeen lehen iturrian hilko zuen egarri tzar hori.

      Errepublika plazara heldu zen. Eguzki epel batek berotzen zituen harriak. Autoak ziztuan pasatzen ziren errotondaren lau sartzeetatik eta oinezkoek bizia arriskatzen zuten zebra-bidea zeharkatzera ausartzen ziren aldi oroz. Kotxeak batzuetan espaloietatik ibiltzen ziren, bertako oinezkoak hilotz abandonatuz, bereziki gauaren erdian. Biharamunetan, odol tatxak bakarrik ez ziren ikusten. Iturriko uraren zirrista entzun zuen eta harengana laster egin ere, basamortua trabeskatu eta oasi hegi berdera iritsiko bailitzan. Besoetan zeukan egur puska pausatu zuen, esku ahurrak bilduz ura ahora ekartzeko. Sabaia hezetu zitzaion eta sosegu olde batek hotzikarak eragin zizkion. Erori zen, banpez, trenpu txarrez.

      Lokumatik jalgi zenean, emazte saldo bat bazeukan inguruan, begi luzeekin so. Pika beleen harramantza egiten zuten. Aldamenean zuen egur puska eskuratzeko keinu bortitza egin zuen, begiraleak zurrumurru elkor batez urruntzea lortuz.

      — Kanpoko egurrak sua ezin egar...

      — Zer dio sorgin honek?

      Ahotsa zetorren ahora bihurdikatu zen. Hortzik gabekoa zen eta urrin likitsekoa. Irri karkara bestiala askatu zuen. Bazterrak inarrosi ziren. Durunda hauteman zen eta, kasik berehala, egur puska sutan zehaztu zuen. Non zegoen? Nor zen? Nora abian zen? Nork hilko zuen jada jantzietara hedatzen zihoakion su lerden hori? Emakumeetatik batek burua altxatu eta sudurrera bota zion hatsa. Iratzarri zen arras.

      — Kanpoko egurrak sua ezin egar...

      — Disko gogorra marratua duzula dirudi.

      — Eraman dezagula gure abaro sakratura! Whiski ttilika bat edan eta hobera egingo duela segur naiz. Gu bezalakoa da, ez kezkatu, neskak, gu bezalakoa da!

      — Milna, ez ahantz, bere umea bailitzan, besoetan eramaten duen egur puska laztana! Har dezagun lau aldeetatik eta aitzina, tenk, eup, blua, trajst!

      “Denek daukagu bizitzan salbatuko gaituen norbait” zioen Paulina de la Mora adiskideak. Milnaren boza zen, barre eta seriotasun artean. Eta lau taulako murruz, hamalau brika koskor eta eberitaz osatu teilatuarekiko aizolbera eraman zuten Laura Palmer. Mihise eta manta mutxituz egin ohe gain batera bota zuten, trakets. Lo egin zezan bederen, bere lelo zahar tematia ahanzteko.

Iratzartu zenean, surikata aberetxoaren antzera, lepoa alde orotara luzatuz, konturatu zen adreilu grisez eraiki hormen arteko aterpe doi batean zegoela. Ohantzearen alde bietan, emazteak zeuzkan kafe edo te kikara ketsuak eskuetan. Amesgaiztoak ez zuen bukaerarik ala? Non zegoen bere egur puska kuttuna? Zergatik ez zuten konprenitzen kanpoan bizitzeko hobeagoa zela? Ez ote zuen pastilla gorrien irensteko tenorea?

      — Orizu kafe xorta bero bat! On eginen dizu...

      — Zer on eta zer bon-bon?

      Laura Palmer zeritzanak esku salbai batez eskaintzen zioten edalontzia aurtiki zuen birundaka. Errautsez emokatu zoladura hotzean hedatu zen likidoa. Ustezko lagunak orroaz eta punpaz urrundu zitzaizkion.

      — Deabrua zara ala?

      — Laura Palmer deitzen naiz. Utikan...

      — Gure etxean zaude, orduan errespetatzen gaituzu amiñi bat, andere Palmer. Gizon talde batekin aurkitu zaitugu, zutaz baliatzen ziren, arraiki, beren pistola zure zirrikitu guztietan sakatuz...

      — Ez dizuet deus galdegin!

      — Gaizki zinen emakumea, biziki gaizki...

      Sabelpea ferekatu zuen ahurraz. Alu zokoa miatzeari ekin zion azazkal luzeegiekin. Odolez tatxatuak atera zituen handik, sudurrera ekarri, arras mentsa edo lur azpian hazi eta hezi banpiroetatik bailitzan. Saihetseko emazteen aurpegietan disgustua irakur zitekeen.

      Milna zutitu zen, larderiatsu:

      — Aski orain! Zentzatuko zara! Gurekin ez da indarkeriarik zilegi. Eskaleak gara, gure aita, senar eta seme bortitzetatik urrun joanak, ihesi, gure pobreziaren oinarrian datzan ihes ederrean. Ez dituzu biak ukaiten ahal, diruaren segurtasuna eta osasun mentalaren bermea. Mehetegiko zakurraren pare, tegian zaude egun oroz bazkatua, baina uhalak lepondoa larrutzen dizu, edo libre zabiltza, tripa zorriak gose karrankaz...

      — Zer dira zakur istorio txepel horiek?

      Irri uhinak tsunami bakarrean bildu ziren, egoitza eskasaren zutabeak dildilaraziz. Laura Palmerrek ere barre ahula marraztu zuen, nahiz eta hasieran eskarnio malestruka zirudien, baina gero irriaren moldera tiratzen zukeen.

      — Laura Palmer naiz eta kanpoko egurrak sua ezin egar...

      — Leloa zarai leloa, oi ze andere memeloa! Kafea ala tea?

      — Kafea, belea bezain beltza!

      Otsoekin hazi umea ematen zuen. Kikararik sekula ez zuela eskuetan atxiki zirudien. Uhulu ozenak eta dolorezko intziriak artekatzen zituen. Azken ttantta hurrupatu baiko, pitxerra zetxikanaren aldera luzatu zuen edalontzia:

      — Gehiago...

      — Bai, tori, Laura...

      Hapataz hustu zuen bigarren kikara ere. Oker lodi bat askatzear egon zen, inguruan jendea bazegoela ohartu zenean. Ez ote zeukan pastilla berdearen ordua? Berrogei begi pareren menpean, sakelatik kaxatxo laranja ateratzeari ekin zion, astiro. Erremedio borobil bat hartu eta aho zokora bota zuen. Besteek ez zezaketen beren harridura gorde.

      — Nor zara zuzen? Aurkezpenen ordua datorkigu...

      — Laura Palmer naizela erran dizuet eta besoetan daramadan egur puska hori inoiz ukan ez dudan semea da. Duela gutxi arte Eureka Jobs psikologoaren paziente konfinatua eta konfiantzazkoa nintzen. Solasean pasatzen genituen orenak eta ospitale psikiatrikoko baratzean paseatzen nintzen. Ez naiz eskapatu, jakin nahi baduzue, Eureka Jobsen arabera sendatua naiz, ez dut arazorik, ez horixe!

      Milnak, taldearen burua zirudienak, lagunei banaka begiratu zien Laura Palmerrek arazo mentalik ez zeukala ahots ziurrez azpimarratu zuenean. Dudak bazituzten denek. Baina pertsona batek zioena sinestekoa zen, bere buruaz ari baldin bazen bereziki. Hondarrean, norberak bere egoeraren berri zehatzak zituen, ez?

      — Jainkoaren amoreagatik, bakean utziko nauzue?

      — Zertara dator Jainkoa saltsa honen mintzera. Erraguzu egia! Nondik zatoz? Zure egiazko izena zein da?

      — Zuri zer axola?

      Egia zen, zer axola zuen karrikan kinka larrian atzematen zen izaki txarpil batez kezkatzeak? Milna pasatu zen etsipenetik indiferentziara eta, deus gertatu ez bailitzan, bere lagunak prestatzera deitu zituen, ateratzeko.

      — Laura? Etorriko zara gurekin? Janari bila goaz!

      — Semea eramango dut...

      — Lasai, eraman ezazu buru zokoan ihalozka dabilkizun fauna guztia ere... lehoiak, pastillak eta espektro zurbilak ahantzi gabe.

      Arranparik gabeko harmailetan behera jaitsi ziren, bata bestearen atzetik, arropa zaharrez jantziak eta poltsaz mukuru. Prozesio bitxia zen, pobrezia larria ezkontzen zela halako alaitasun gordin batekin. Arrazoia zuten Milnak eta Mick Jaggerrek batera you can’t always get what you want... kantatzen zutelarik, Mehetegiko zakurrak zirelako guztiak. Laura Palmerrek, bere aldetik, saldo motela jarraitzen zuen, marmazikarik gabe. Hiri ezezagun bateko karriketatik bazebiltzan, baina, Eureka Jobsek errango zuenez, neoliberalismoak bultzatu hiriak den-denak antzekoak ziren: gabetuen zona edo sasi-hiri txiroaren ondoan, klase ertainen gune erosoak kausitzen ziren, merkataritza eta botere auzoekin, eta ortzaizean, ikusgarri alabaina, aferagileen dorre distiratsu eta gorakoiez osatu skyline deigarriak... sorpresarik ez zegoen. Lauraren garunetan Eureka Jobsen figura iltzatua zetzan eta horrek nolabait baketzen zuen.

Milna zeukan taldeak etxeko andere. Argiki. Artzain deliberatu baten moduan gidatzen zuen bere saldo marrakaria. Bazekien nora jo eta tropa eklektikoa zelan maneiatu. Zakur labrit sotila zebilkion aldamenean, txistu bat entzun orduko desbidera zitezkeen bildotsak biltzeko bezala. Emazte gehienak marmar marrakatsu batean zetozkion atzetik, gerrian loturik zeraman galtzarpa milikatu asmoz. Europak diruz lagundu arditegi itxura zuten egoitza eskasetan bizi zen arren, jendeak artzain nomada amets arketipalak zituen bere baitan errotuak. Linboetan ehortziak ematen zuten, baina edonoiz berma zitezkeen, norberaren egunerokoari norabide berriak eskaintzeko. Eguneroko konfort delakoa abandonatu beharko baldin bazen ere.

      Zentro komertzial erraldoi baten aparkalekuaren hegira iritsi ziren. Milnak zakurra geldiarazi zuen, eskua altxatuz. Saldoko andereek halaber egin zuten, kopetak gora, soak alde orotara barreiatuz.

      — Mattu, zoaz lehen, ikus ezazu lanjerik baden zikinontzien eremu horretan!

      — Bai, Milna, banoa.

      Ikusi zuten urruntzen, karkara ozena askatuz eta bizkarra konkortuz. Pezoiaren gibelean zeuden aiduru. Milnak begi batez Laura, hala deitzen zioten engoitik, zelatatzen zuen, zer gerta ere. Iragarrezina zelako. Baina, besartean zuen egur puska balakatzen zueno, orokorrean, lasai egoten zen taldeari erantsi berri zitzaion ezezaguna. Misterio hutsa zen: goiz batez agertu zen, bere egur puska besoetan, eta kito. Matazaren hariak lotu nahiko lituzke, nor zen Laura Palmer zeritzola zioen emazte psikotiko hori, zer bilatzen zuen, nora zihoan... Garunak hormatzear zeuzkan, erantzunik ez zuelako nehon kausitzen.

      Mattu itzuli zen, hatsanka.

      — Zikinontzien eremua libre dago, ez dute oraino janariak andeatzeko likido zitalik hedatu. Ernatu beharko dugu. Ohiko gerla dispositiboa plantan eman dezagun, arren, ez galdu denborarik!

      — Arrazoia du Mattuk... Goazen... isilik eta garden.

      Handik gutxira, Laurak, egur puska lurrean pausaturik, taldeko emakumeak jarraitu zituen, buruz behera, zikinontziak arrakatzen. Urrin zizkolatsuak hertsatu zuen airea. Materia organiko ustelduak ateratzen zituzten paketeka, eta Bernie zeritzonak baliatzen ahal zirenak metatzen zituen beren naturaren arabera: haragiak, urdekiak, frutak, barazkiak, gazta zatiak, postre sukratuak, bixkotxak eta beste hainbat ekai, oraino ere kontsumitzen ahal zirenak. Bi asteko erosketen adina bazegoen inguruan, suntsiketatik salbatua:

      — Etorri, gauza horiek guztiak zakuetan sar eta alde egin dezagun hemendik, zaindariak mugitzen ari direla erraten dit hipermerkatuaren atarian beilari dagoen Mauk.

      Milnak ordena zehatzak ematen zituen. Laura hurbildu zitzaion, laguntza proposatuz. Lehen aldia zen zerbaiten egiteko bere burua eskaintzen ziola. Taldean urtuko zen hau ere, Bernie, Mau edo Matturen moduan. Zuhur hitz madarikatua errepikatzeari utzi eta entzun zuen Lauraren ahotsa, perpaus arruntago bat mailukatzen:

      — Zainduizadazu lurrean den egur puska hori, laguntzera noa ni ere...

      — Baiki eta eiki, milesker.

      Xinaurriak bailiran higitzen ziren multzoko andre etsituak. Zentro komertziala azpatzen zuen besuinaren gibelera eramaten zituzten zakuak. Lerroan bazebiltzan, zamatuak, eta argi zegoen milimetroan funtzionatzen zuela Milnak plantan ezarri antolakuntzak. Laurak ere bi joan-jin egin zituen, irriak ezpainak malgutzen zizkiola. Zoriontsu irudi zuen behingoz.

      — Laura, ongi da, pausa zaitez, izerdi eta hats hantua ikusten zaitut. Zatoz, zure semea har ezazu, helduko gara.

      — Zuen taldekide izan naiteke beraz?

      — Bai, bi asteko saioa eginen dugu eta guztia ederki iragaten bada gurekin egoten ahalko zara.

      — Familiarik ez dut, oroitzapenik ez dut, ez dakit nor eta non bizi izan naizen, zuekin berriz hasiko naiz zerotik...

      — Ados.

      Milnak ez zuen solasean zinpurtzeko astirik. Xinaurri-erreginak langileak bildu zituen, zamak banatu eta aterpe doira itzultzeko seinalea eman zuen, esku ezkerreko bi behatzak altxatuz. Lerro zalantzakorretan aitzinatzen ziren espaloietatik, astoak bezain kargatuak. Harrigarria zen oraino jangarria zitekeen zenbat janari aurtikitzen zen. Etxeko probetxu, pentsatu zuen berekiko Laura Palmerren saihetsean zebilen talde-buruak.

      — Etxeko probetxu...

      — Hala erraten zuten gure zaharrek!

      — Kanpoko egurrak sua ezin egar...

      Lauraren boza zen eta izu-ikara eragin zion gorputzean gora. Milna, Mattu, Mau eta Bernieren saldora hurbildu zen, sosegu bila. Atsotitz antzeko perpausa sinistroa zen, taldearen orekaren kontrako mehatxua, hondorik gabeko putzua. Amildegiaren hegian dantzan ari balitz bezala sentitzen zen. Eskuzabal izatea tokatzen zitzaion, baina, une berean, lanjera urruntzeko gogoa zeukan, salbatzeko sobera zuelako. Hamabost egun eta erabakia hartuko zuten elkarrekin. Artean, iraun eta bizi behar zuten, ahalik eraginkorren eta baketsuen. Oturuntza ederrak eginen zituzten ondoko egunetan. Burumuina karruskatzea ez zen, agian, hain baitezpadakoa. Eguzkiak argitzen zuen ordu bakoitzari berea zegokion...

Armairu eta apaletan bildu zituzten janariak eta gainerako puska errekuperatuak. Leihorik eta aterik gabeko egoitzak erle kofoin burrunbatsua zirudien. Milna, bertako erregina, oihal koloretsuz estali jargia batean zegoen, bereak nola mugitzen ziren begiesten. Kontent zen, nagusi neoliberal baten moduan: hitzik erran gabe ekiten zioten lanari, ordenak barneratuak balituzte bezala. Bikez ausarki hornitu uhala zirudien. Zaratarik ez, eraginkortasun maximoa. Zoko batean kuzkur zetzan Laurarengana luzatu zuen soa: hau ere, erran zuen berekiko, gureetatik izanen da, emanen du denbora, baina urtuko da kofoinaren kolektiboan.

      Bazkari ederra eginen zuten. Mattuk sukaldarien saldoa kudeatuko zuen, zainart eta amultsuki, ohitura zeukalako. Sehi batetik bestera pasatzen zen, esku ahurraz sorbaldak eta bizkarrak balakatuz. Ele ezti bat bazuen taldeko kide bederarentzat. Emazte horiek oro gaizki tratatuak ziren beren aitzineko bizitzetan, eta pobreziagatik, samurtasun premia aldarrikatzen zuten gorputz sakrifikatuek. Mattuk bazekien, isilik, bazekien. Bera ere pairamen bide berdinetatik pasatua zelako. Bistan zetxikan Laura, eta historia arruntaren aztarnak kausitzen zituen kikiltzen zihoan emazte urrun haren soinean. Misterio bat zela onartzekoa zuen.

      Emakume joa zen. Argiki. Joa eta psikotropoz emokatua. Pastillak irensteko antolatzen zuen zeremonia zehatza barregarria zitzaion Matturi. Zenbat denbora bazen etxetik ihes egin zuela? Nondik ibili zen? Norekin egona zen? Zer zen bere istorioa? Hipermerkatuko zakarrontzietan berreskuratu lursagar potoloak haztatu zituen, labana hartu eta bipiltzeari ekin zion galderen kordela ixteko.

      — Laura, zatoz ene laguntzera...

      Burua altxatu zuen. Zoko ilunetik zutitu zen, egurra besapean. Ezpainak urrezko hariz josiak zituela zirudien. Erremedioak zintzurreratu berri zituela ageri zen. Matturi hurbildu zitzaion, burtzoroak eragin urrats dudakorrean. Kokotsa airean, hitz egin zion:

      — Zer nahi duzu zuk?

      — Lagunduko nauzu patatak zuritzen?

      — Uste duzu neskame arrunta naizela ala?

      — Kategoriako andrea zara, zalantzarik ez dut. Esku ukaldi bat emadazu. Besterik ez... tori ganibeta!

      Izua hedatu zen berehala, Laura Palmer haluzinatua, labana zorrotza ahurrean, taldeko emakumeak lanean ari ziren mahai zabalera hurreratu zenean. Krimenaren orduak jo zuena? Lanjerean ziren guztiak. Makil dantza lerdena zirudien. Kolpe bat ezker. Kolpe bat eskuin. Bat-batean lasaitu eta lursagar biribila hartu zuen, deus gertatu ez bailitzan. Mattuk bazterrak jabaldu zituen:

      — Ez dezagun denborarik gal, eguerdia bertan dugu, milesker, Laura, bide onean zaude...

      — Ez dut esker beharrik.

      Burua apalik, lanari ekin zion. Trebea zen. Pikorik egin gabe ari zen, keinu zorrotz haietan iraganeko emakumearen hatzak azaltzen zirela. Milna ere beha zegokion: bere aitzineko bizimodua ahantzia baldin bazuen ere, nabari zen Laura norbait izana zela. Etxeko andere bikaina edo intelektual ahozabala. Irri gutxi eta larderia larria bazeukan. Usain ona hedatzen zihoan eta zapore uhinetan barreiatzen zihoazen Palmer izeneko izakia inguratzen zuten kideen pentsamenduak:

      — Mahaira!

      Mauren oihua zen. Tripa zorriak oro harrotu ziren. Txori piupiulariak bailiran, taldeko emazteek beren aulkiak hurbildu zituzten. Salbu Laurak. Bere zokora eskapatu zen, egur puska kuttunaren aldamenera. Sehaska kanta zurruna eskaintzen zion, kulunkaz. Mauk, matelan behera, malko bat lerratzen ikusi zuen.

      — Etorri gurekin, Laura... on eginen dizu zertxobait jateak. Ez gara gaiztoak.

      — Ez naiz gose. Utikan.

      Hala ere trinkili-trankala, Mauren itzaletik mahairatu zen. Giro bikaina zen, ardo zurrutek areagotzen zutena. Laurak, alta, partekatzen ez zuena. Mekanika herdoildu baten moduan jaten ari zen. Ez zuen zibilizatua ematen. Otsoekin bizi ote zen?

      — Laura, nor zara?

      — Ez dakit.

      — Arren ardo zuri sukratu honetatik edan ezazu. Mihia askatuko dizu. Zure taldea gara orain. Galdua dirudizu. Zerbait egiten ahal badugu?

      — Non da nire semea?

      Elkorrizketa zen. Batzuetan, Laurak kontziente irudi zuen, besteetan ilaunetan igeri zebilen, orekarik sekula lortu gabe. Laura besoetan tinkatu zuen Mauk, jendetasun berotasun zirrizta bat oparitu asmoz. Iheserako keinuak egin zituen bortitz, baina basoa ezpainetara eraman zuen. Hitz egingo ote zuen? Lauraren aho hondora zuzendu ziren emakume saldoko begi pare guztiak. Mattuk eskua sorbaldan utzi zion, gozoki, animatzeko:

      — Laura, erraguzu nor zaren eta gerizatuko zaitugu, ez duzu gehiago beldurrik pairatuko.

      — Non da nire semea?

      Etsitzekoa bazen. Beharrik barazki saltsa, gazta eta bukatzeko pastelak deliziosak zirela. Ardoaren gustu sakona aipatu gabe. Laura makurtu zen, sabeleko minez urratzen balitz bezala. Aldamenekoak hormatu ziren, Milna larrialdiei deitzekotan zegoela. Baina emaztea pixkolatu zen eta elearen haria iruteari ekin zion:

      — Laura Palmer naiz, baina ez nintzen hala deitzen, horretaz segur nago. Semea badut...

      — Egur puska hori?

      — Milna, utz ezazu, segi dezala bere haria txirikordatzen.

“Eureka Jobs psikologoarekin nabil. Lanean. Memoria lantzen, preseski. Ez naiz deusez oroitzen. Burumuinaren ordez tripot mami odoltsua daukadala iruditzen zait, formarik gabeko halako pasta malgu bat. Kaskezurra mugitzen dudanean, uhinak eta harri kaskak nabaritzen ditut. Hormen kontra kuzkatzen dut kopeta, etengabe, baina ez da ezer aldatzen. Mina eta hutsa hor dauzkat, ate ondoan joka bezala...”.

      Laura Palmerrek egur puska tinkatu zuen papoan. Ahots apalez kantari ekin zion. Buba ñiñaño... haurra duxu nimiño... isildu zen. Hatsa sakon hartu zuen.

      “Ene ezkon-egunaz gogoratzen naiz. Maite nuen gizona, lore sortak, lagunak alegera, dantzak eta jauziak. Musikariak Garazi aldetik etorri ziren, kordeonaren soinua garunetan daukat beti. Zatika. Flashak baditut, besterik ez. Adiskideak inguruan nituen. Izenak? Ez dakit gehiago... baina giro handia eta ona zela bai, horretaz ziur nago. Ala ez? Itxura hautsiak ikusten ditut, berina apurtu baten gainean marraztuak bezala. Edo, nola da hitza? Amesgaiztoz osatu kaleidoskopio baten antzera...”.

      Tua irentsi zuen. Egarri zirudien. Mihia lodi eta aho sabaia idor. Mauk baso bat luzatu zion. Ardoz erdira. Begiak zerura altxatu zituen, izerditu zen berehala. Ttantta nagiak lehertu zituen behatz puntaz, haserre bailitzan.

      “Redios. Zainetan nabil. Ilunak itotzen nau. Ehun urtez gaztelu zahar hartako soto hezean gatibu atxiki naute. Nork? Ez dakit... arratoiak eta saguak nituen lagun. Usain segitzaile bat neukan larruari josirik. Hirotzen nindoan. Lur beltzean auto-ehorzten ari nintzen. Zenbat denbora iraun dudan horrela? Ez dakit... satorrak eta zizare malatsak nituen bizikide. Erran dizuet, ezta? Noizbehinka jatekoa ekartzen zidaten... zidan, zidaten, nola nekike? Galdua naiz, kotxinos, nor naiz?”.

      Jantzi trapuen sakelaren batetik atera zuen bere erremedio kaxa laranja. Pastilla berdearen tenorea zen. Bi erori zitzaizkion esku ahurrera, baina, Matturen so larderiatsuaz ohartu zenean, bietatik bat baizik ez zuen bildu. Emakume kuriosak inguruan zeuzkan. Eskakizunak bazituzten, trumilka, baina ez ziren ausartzen. Istorioak bururaino joan behar zuen, geldiune eta traumarik gabe.

      “Kolpeak eta uspelak baditut gorputz osoan. Ikusi nahi? Ez, bistan dena, zertarako? Gauzak aldatzen ari dira. Eureka Jobsek erran dit. Libre naizela, baina ni beti preso sentitzen naiz, hormarik eta leihorik ez duen aterpe honetan ere. Nor naiz ni, egiazki? Nor ziren atxilo nindukatenak? Atea doi-doia irekitzen zutenean, zilarrezko tapakiak zehazten nituen. Zer ziren estalki horiek? Non nengoen? Non da nire semea?”.

      Denboraren oihala hedatzen zihoan. Entzuten zegozkion emazte asko beren ohantzeetan etzanik zeuden, neska-lagunekin elkartuak, binaka, hirunaka edo launaka, ederki jan ondoan amodioa egiten, intziri eta auhen. Laura Palmerrek gertatzen ari zena jarraitzen zuen, begi hutsez, harritua. Atseginak tolestu gorputzak ikusten zituen metan, ez zuen deus ulertzen, ez zuen deus konprenitzen, zertan ari ziren? Ahantziak zituen jestuak eta egikerak zitezkeen, zekusanak buru zokoan oihartzun urrun eta arina eragiten ziolako. Plazeraren ondotik, ukabilkadak, zartak, bultzadak, urkatze saioak, esku idorrez. Orroak eta laidoak. Zer zen kontraste likits hori?

Semearen aldamenera ernatu zen, bere baitara biltzeko. Matelak sutan zituen eta oinak dardaraz. Murru apal eta gris baten kontra bermatu zen bizkarrez. Bakarrik hizketan, egur puska ferekatzen zuen bitartean. Zango artetik, orduan, odol itsaso bat. Tsunami gorri bat. Zer pasatzen zitzaion? Betazalak apaldu zituen. Loak eraman zuen errealitate zurrunetik mila legoatara, Eureka Jobsen bulego zurbilaren erdira hain zuzen.

      Zuritasun agerinde batean itorik zebilela, karminezko uholde baten muinean igerika irudikatu zen. Gizonak ziren, beltzez jantziak eta kaskaz hornituak. Matrakak zeuzkaten eskuetan eta emakume erdi biluzien saldoak jotzen zituzten, arraiki. Sabelpeak eta alua ahur zalantzatiaz gordetzen zituzten. Izua hedatzen zihoan, molekula batetik bestera. Zer gertatzen zen?

      Mattu eta Mau zurkaitz zeuzkala, Milna zutitu eta poliziari mintzatu zitzaion:

      — Ez dugu deus egin! Zer nahi duzue?

      — Galderak, hemen, guk ditugu egiten... zu al zara arduraduna?

      — Bai, ni naiz.

      — Emazte baten bila gabiltza, eskale talderik talde. Beharbada zuen artean dago? Errango didazu... Milna?

      Marie-Cecile Moreau ahoskatu zuen poliziaburuak. Laura Palmerren soina inauteri edo trumoi mental batek errautsi zion. Bere izena zena? Ezkon-egunekoa. Semearen premia zeukan. Milnaren saihetsean plantatu zen, pentsakor.

XVI

Herio mehatxuaren atzamarretan nengoen, hats hartzeko ahalmena neukan arren. Begiak, hondarrean, ilunari ohitu zitzaizkidan. Ez ninduen horrek sosegatu. Alderantziz. Beldurraren aho-hezurrak nire gainean ausikika nabaritzen nituen. Eta galdera, lantzinantea: nola izan nintzen harrapatua, kaiolatua, ni hain abila? Nork harrapatu ninduen? Nork zekien Piteier baserrira beharra nintzela? Edo hurbildu orduko norbaitek zelatatu ninduen? Ez nuen erantzunik. Espazioa eskuz haztatzen nuen. Brika gurintsuz inguratua nintzen. Sartzean konturatu nintzenez, guztia aluminio paperez estalia zen. Mahai kantoi batean kuzkatu nintzen. Minak plegarazi ninduen eta erori nintzen. Sudur zuloak emokatu zizkidan errautsak. Ez mugitzea erabaki nuen.

      Zulo honetan ahantziko ninduten. Telefonoak ez zuen funtzionatzen, ez nuen gehiago Peio Elizalde eta Fernand ikerketa-lagunekiko harremanik. Galdu nintzela eta ihes egin nuela pentsatuko zuten. Ene bila abiatzeko ideiarik ez zuketen ukanen. Abandonatua sentitu nintzen eta uhin izoztu batek hormatu ninduen, hilotz. Neska txiki nintzen garairako itzulia egin nuen, berehala, eta halako antsia batek hantu zidan bihotza. Izuak malgortu ninduen.

      — Ama! Ama! Ama!

      — Bakea emadan, zer dun negarrez? Handia haiz orain! Idor itzan malko zikin horiek eta hoa muturra garbitzera...

      — Bai, ama, banoa...

      Burua apal urruntzen nintzen orduan, ahalketua, haur eskubideez desjabetua. Ez neukan norekin baketu, nork goxatu. Sukalde zokoko ilunpean jartzen nintzen, liburu bat eskuetan. Oroitzen nintzen hamar urteak konplitu arte beti liburu bera irakurtzen nuela: Walter Scotten Ivanhoe... nire egunerokotasunarekin deus ikustekorik ez zuen Eskoziako Erdi Aroko zaldun ausart baten itzaletik nenbilen. Ez nuen orduan negar egiteko indarrik ere. Oraingoan, zulo beltz honetan, ahul, debalde eta ahantzia nintzen bezala.

      Banuen, beti, kasko zokoan iltzatua, abandonuaren gurutze latz hori. Min egiten zidan, adibidez, maitaleren batek uzten ninduenean, batere potretik eta arrazoi logikorik eman gabe. Askotan errepikatu zen eskema. Joana Garralda ezagutu arte. Aitor dut hondar hogeita hamar urteotan, gorabehera zenbait salbu, ez ginela beti bikote izan, ez horixe, andregaitzat kontsideratzen nuen emakumeak ume-izu horren menderatzen ikasten lagundu ninduela. Begiak ireki nituen, beltzaren sakona haztatzeko: bertan hilko nintzen, bakar-bakarrik, destino itsuaren altzo lakarrean. Izerdi hotz ttanttak lurreko errauts zikinarekin biltzen eta lokazten ziren. Hari berarekin josi nuen guztia: abandonuak bakartasuna bilbatzen eta hazten zuen, birla lehergarri bihurtzeraino.

      Preseski, zintzurrean neukan birla hori. Harrek eta zizare malatsek ustiatzen zuten gorpuzkia nuen garunetan, Joana Garraldaren figurarekin aldizka. Batak suntsitzen ninduen, besteak sosegatzen. Zulo madarikatu honetara ekarri ninduen gertakari autonomoen kateaz ari nintzen pentsamenduka: Maddi, Marie-Cecile, bilatzen nuen emakumea hots, beharbada leku honetan preso eta gatibu egona zena... nork zekien? Maddi, sexu-gose, ausart eta handinahitsua. Bere burua saltzen zuen birtualki... aberasteko. Ezkontza ederra egin omen zuen, intimitatean, bertan egon ez zen amaren ohorea hantu zuena. Nengoen egoera latza jasaten laguntzen ninduen Maddiren malurrak irudikatzeak. Hala ere, ez nuen ulertzen nola atzeman ninduen, ninduten, eskapatzen jakin ez zuen birigarro enul baten manera errebesean!

      Kotoizko pilota bat neukan eztarrian. Ez nuen inoiz bakartasunaz gaur bezainbat sufritu. Normalean erraz jasaten nuena, hor, ezin neurtuzko dolore baten pare, hedatzen zihoakidan molekula bilduen zabaleran. Zelula bakoitza garrasiaz entzuten nuen eta, eskua minak iraizten zuen lekura eramaten baldin banuen, erredurak nabaritzen nituen eta larru kiskalduaren usainak burua nahasten zidan. Ez nintzen fida. Bakartasunaren onurak preziatu nituen momentuak zerrendatzen nituen, nirekiko, erraiak baketu aldera. Irri karkara obszenoa askatu nuen oroitu nintzenean zenbatetaraino gozatu nuen ene bakartasun berriaz Tatxo izeneko neska-lagunak utzi ninduenean...

      Irri algarak alta ez zidan bakartasun itsuak eragin izua ezabatzen, behialako kotoizko pilota trabes neukan kolkoan. Ez nezakeen pentsa arrazoi bidez, gogoeta hutsalaren puntan beti beldurraren harresia aurkitzen nuelako. Gela itxian, etzana nengoen, mugitu gabe, hilotz jadanik. Aski nuen herioaren urrina irudikatzea, lurreko ene ibilaldiaren azkena usnatzeko. Ardi trapatua nintzen, larruaren eta haragiaren artean buhaka, kanpoko azala iradokiko zidaten laster. Odoletan utziko ninduten eta ez nintzen salbatuko. Une hartan, mugikorreko bateria hutsa zela ohartzeko astia ukan nuen.

      — Puta zikina!

      Laidoaren desegokitasunaz konturatu nintzen. Putak ez ziren zikinak, aluak ere ez. Ohiturak likitsak ziren eta zin egin nion neure buruari, ataka gaitz honetatik bizirik ateratzen baldin banintzen, ez nuela gehiago horrelako irainik marmartuko.

      — Mendea badin hemen haizela, zutituko haiz, hormak kuzkatu bitartean hara-hona ibiliko bahaiz ere.

      On egin zidan egitekoak ahots goraz ahoskatzeak. Zainak dardaraz neuzkan, are gehiago etsipenaren mugetan, ene salbatzera inor ez zela etorriko errepikatzen nuelarik nire baitako. Baina ez ote zen denentzat berdin? Bizitzak aitzina eramaten genituen, eta zulo beltzaren hegian ginelarik, oreka nekaitzean, bagenekien ordura arte gurekin kalakan ausatu aingeru zaindariak ihes zihoazkigula, eta ez zigutela leizetik onik jalgitzeko aukerarik utziko. Guztion destinoa zen, ezta?

Bizkitartean, Peio Elizalde eta Fernand barrandari zebiltzan Piteier baserriaren inguruan, desagertu berri zitzaien Amaia Ezpeldoi detektibearen bila. Lurrak irentsi zuela ematen zuen. Hiru minutu lehenago elkarrekin ziren oraindik, iker bideak nondik nora eraman deliberatzear. Eta hara, ez zuten gehiago lagunaren hatzik. Kanguru jauzilarien moduan zebiltzan etxaldearen itzaletatik, begiak eta belarriak zabal-zabalik, baina deus, pilixkarik ez: non sartu ote zen beren etxeko anderea? Zer zen bakarrik aitzinatzeko behar itsu hori? Ez ote ziren talde bat? Hiruko bat? Ez zutena hori erabaki Aturri gaineko autopistako zubi gorriaren zutoinen maldako suaren berotasunean?

      Arditegia eta oilategia, biak, hutsak ziren. Kakaila pikorrak zapata zoletan eta oilo lumak sorbaldan itsatsirik zeuzkaten, baserriko sukaldean sartzean. Pistola arautua atera eta lanpara txikiaz bazterrak argituz aurrera zihoan Peio Elizalde, urratsez urrats, polizia telesail amerikarretan bezala. Sukaldean: ezer ez, ezkaratzean: ezer ez, ostiko finkoz ganberetako ateak bulkatu zituen: ezer ez, hor ere. Non ziren jendeak? Alta, hemen, gizon bat, emazte adindu bat eta sei-zazpi urteko mutiko bat bizi ziren. Haien aztarnarik ez zegoen eta zerbitzu sekretuetan zohitu Peio Elizalderi egoera bitxia zitzaion. Ezkerreko eskua biloetara ekarri zuen eta kasko gaineko larrua karruskatzeari ekin zion, odoleraino kasik.

      Baina min horrek ez zuen aterabiderik ematen. Bilatzen jarraitu behar zuen, behar zuten, Fernanden laguntza ere garrantzitsua zelako. Landetako herritar plaxenta, hain zuzen, ezkaratzeko borta apalean zegoen, hausnar laino batean galdua.

      — Non dira etxe honetako jendeak?

      — Ez dakit —erantzun zion Peiok—, autoak hemen dira. Ez daitezke urrun, zer diozu?

      — Zepoa da agian?

      — Tranpa? Uste duzu...

      Galdera ez zuen bukatu Peiok, Fernanden gibelean, sasitzar bat higitzen zehaztu zuenean. Behatz erakuslea ahoaren aitzinean gurutzatu zuen, keinua lagunari luzatuz. Besoaz, besuinaz bestaldera pasatzeko abisua eman zion. Landestarrak hirurogeita hamalau urte zituen, baina oihaneko orkatz zainart bat zirudien, aldi berean zoli eta isil. Harrigarria zitzaion. Zelularra jalgi eta adinekoaren zenbakia marraztu zuen. Kontaktua bederen atxikiko zuten. Beste mugikor batetik Amaia Ezpeldoiri deitu zion milagarrenez, arraposturik gabe. Zer pasatzen zen? Egoera larria zen.

      Sasia higitzen ikusten zuen. Haizerik gabe. Bazen norbait haren gibelean gordea. Horretaz ziur zegoen. Ardi bat izan zitekeen. Edo agian Jason Moreau. Fernanden ahotsa entzun zuen telefonoan:

      — Begi bistan daukat...

      — Nor?

      — Piteierreko etxeko jauna edo Jose Camy, bilatzen ditugun birigarroak. Bietatik bat. Bizkarrez ikusten dut.

      — Iguriki nazazu. Lanjerean jar zaitzakeen ezer ez egin, otoi, zaude beha, ongi egiten dakizun bezala...

      Peio Elizaldek, japoniar samurai baten antzera, hatsa sakon hartu zuen. Huts egitea ez zitzaion zilegi. Pistola eskuan zetxikan, airea ebakitzeko eta bizitza salbatzeko ezpata zilarra bailitzan. Erroreak ez zuen humanoa izan behar, aldi honetan, are gutxiago. Fernandek Peioren boz xuxurlaria entzun zuen:

      — Banago...

      — Bai, zuregana heldu naiz, ikusten nauzu?

      — Ikusten zaitut. Ederki.

      Aldaketa egin orduko, ikaratzen nabaritu zuen sasiaren atzeko izakia. Bazekien norbait zeukala, nonbait, hurbilean. Peio ehiztaria zen eta dardara horiek haragian sentitzen zituen, bereak bailiran. Fernandi galdegin zion etxeko sarrera zaintzea. Eskakizuna egin baiko, iratze fura-fura arina hauteman zuen, eta gizon bat ihesean, konkortua eta, irudiz, biziki presatua. Saltoka zihoan, belar tustak eta lur mokorrak ekiditeko moduan. Belaunak airean ageri zen. Peiok abere izutuaren bihozkadak sumatzen zituen. Beldurraren izerdi urrintsua. Azken minutuetako ezinbesteko hatsanka. Harrapatuko zuen, harrapatuko zuela. Dudarik ez zeukan. Baina nor zen harrapatuko zuena?

      Lurrezko bidezidor batera iritsi zen bere harrapakinaren atzetik. Berrogei metrotan zeukan. Lasterketaren abiadura biderkatu orduko, urteetako entrenamenduari esker, gorputzak ihardesten ziolako pozten zen Peio Elizalde. Makina bat zen, xendrako errautsean, burua huts eta aitzinean ihesean zebilkion mamua esku artean lehertzeko irrikaz. Distantzia laburtzen zihoakion. Gizakiaren usaina usna zezakeen. Besoa aski zuen luzatzea eta, sai lerdenaren pare, moko puntan zeukakeen.

      — Geldi, gizon! Galdera zenbait egin nahi dizkizut, besterik ez. Nora duzu horrelako presa? Zaude, zaude...

      — Ez dut deus gaizkirik egin...

      Ahoaren ixteko astirik ez zuen ukan. Peio astun erori zitzaion gainera. Beso biak bizkarrera bihurtu zizkion, gizonkia dolorez orroaz ari zen bitartean. Fernandek garrasiak entzuten zituen, baina ez zen mugitzen, mugitu zena adineko emaztea izan zen: ezkaratzaren ilunpetik jalgi zen izutua, bilo gorriekiko mutikoa zeramala bere gona beltz eta lodiei loturik: aski zen ura sator zulora isurtzea eta satorrak oro jalgitzen ziren tarrapataz aire bila. Piteier baserri inguruan halaber. Fernand ama-haurrengana hurreratu zen. Elkar ezagutzen zutela ageri zen. Lehen begi bistan bertan, jabaldu ziren. Loiro kantoi batean zegoen mahaiko aulki batera eraman zituen, atseden har zezaten.

      — Lasai, ez dizuegu minik egingo, egon hemen, higitu gabe...

Peio Elizaldek menderatu zuena belauniko zetxikan, tinko, eskuak buru gibelean gurutzaturik. Fernand harritu zen, horrelakorik ez zuelako sekula ikusi, salbu telebistako berrietan edo narko film zirraragarrietan. Peiok berea ongi egiten zekiela iritzi eta menean zeuzkan ama-haurrengana zuzendu zuen arreta. Egoera larrian zeuden eta Amaia Ezpeldoi, etxeko anderea, desagertua. Nondik zebilen? Izutu al zen? Zer gertatu zitzaion? Kezkatzen zihoan. Baina ez zuen deus erakusten eta sentsazio txarrak gordetzen saiatzen zen. Begia Peioren soinean itsatsia zeukan fermuki, istorio honen segida iragartzen saiatzeko.

      Zerbitzu sekretuetako kidea berean tematzen zen, pentsamendu likitsek bere egikerak trabatzen utzi gabe. Keinu bat egin zion Fernandi, zaintzen zituen pertsonekin hurbiltzera gonbidatuz. Anartean, zutitzeko ordena eman zion eskumuturrak lotuak zituen gizonari, boz neutral batekin:

      — Hara... zure nortasun ezaugarriak! Izen-deiturak hasteko!

      — Abokatu bat nahi dut!

      — Amets egizu, jauna, mintza zaitez lehenik, argiki. Ez naiz polizia eta zu ez zara ene presoa. Nehork ez daki hemen zer gertatzen den. Eta edozer gerta daiteke...

      — Abokaturik gabe ez naiz mintzatuko...

      — Hori, ageriko.

      Mugikorra atera zuen sakelatik. Gizonaren argazkia aztertu eta irriz lehertu zen. Bazekien nor zuen aitzinean. Maisua zen, bortizkeriarik ez zuen baliatu. Norbait zen hala ere.

      — Jason Moreau zara, pornografo handia, Jainkoaren aitzinean...

      — Deus ez dakizu!

      — Alderantziz, gauza asko dakit, zuk uste duzuna baino gehiago, katu-sagu joko horrekin aspertzen nauzu, ez zara hain abila: erradazu non datxikazun Amaia Ezpeldoi...

      — Ez dezagut!

      — Aditz trinko sobera, zintzoa izateko...

      — Ez dudala ezagutzen!

      Larritzen zihoan ordu laburra. Biolentzia erabili beharko zuen Peio Elizaldek Jason Moreau zitekeena mintzarazteko. Damutzen zen egiazki, baina besterik ezin: lehen kolpeak Jasonen matelezurra jo zuen, gizona oinetan trebukatu zen, bigarrenak urdaila zapaldu zion berehala, gizona plegatu zen kanabera ahul baten gisa, eta hirugarrena berriz aurpegian lehertu zitzaion, gizona lurrera aurtikiz, ogi zaku putzuka bailitzan.

      — Eta orain? Mintzatuko zara, ezta?

      — Ez dakit nor den Amaia Ezpeldoi andere hori!

      — Bai zera, uste duzu mistifikatuko nauzula? Maddi edo Marie-Cecile zure emaztea aipatzen badizut, memoria agian harrotuko zaizu?

      Lurrean zetzana urtu bezala zen. Landetako oihanean noizbehinka gurutzatzen ziren urmael beltz eta ilun horietatik bat zirudien. Hondorik gabekoa, benetako kloskoa, mamuz eta piztiaz habitatua. Putzu larri horretan aurkituko zituen Peiok bilatzen zituen erantzunak, eta lehena, Amaia Ezpeldoi gordea edo preso egon zitekeen tokiari buruzkoa. Hipotesiak anitzak ziren eta Jason Moreau misterioaren gakoa zen.

      — Hitz egidazu Marie-Cecile zure emazteaz... eztei ederrak egin omen zenituzten?

      — Bai, egia, dirua gastatu genuen eta, urtea urtu aurretik, alde egin zuen semea gurekin abandonaturik. Geroztik, ez dugu berririk. Ene ama axolatu da semeaz, eta ni sosa irabazten zinpurtu naiz familia aitzina ateratzeko.

      — Istorioaren hari hunkigarria iruten badakizu, Jason... kontalari biziki ona zara!

      Jasonek belar eta errautsak kendu zituen soinetik, berriz altxatu zenean. Fernand eta ama-semeak zeuden kantoira begiratu zuen. Etsitua. Ihes egiteko gogoa piztu zitzaion, baina arma baten meneko izanki, erabaki zuen hobe zuela mikorik ez higitzea. Bat-batean, irudi bereziz hantu zitzaion garuna, migraina jauzteraino: bideo erotikoak biltzen zituen Jose Camyren laguntzarekin, sarean salgai jartzeko; egunero bulegoetara lanera aspertzera eta gaizki tratatua izatera joan ordez, bizitza handiosa eramaten zutela ezin uka. Sedukzio indarraz harrapatu emazte deabrua eskapatu zitzaien arte... horixe, eskapatu zen, eta ez zuten gehiago haren berririk ukan, nehondik. Arraroa zitzaion: ez zen horrela desagertzen ahal, lurraren azaletik.

      Ondoko segundoetan, Marie-Cecilerengana egin zuen bidearen laburpena zebilkion kasko zokoan baltsan. Kilika.eus gunearen erabiltzaile sutsua zen, konektatzen zen aldi oroz Maddi eskatzen zuen eta, pantaila espermaz ziliportatzen zuela oroitzean, berriz ere zakila gogor nabaritu zuen. Denbora pasatu ahala, bideo-konferentziazko hitzorduetatik landa, junta fisikoa egiaztatzea lortu zuen, hilabeteak amoinaka pasatu ondoren. Bordelen elkartu ziren Saint-Michel auzoko jatetxe herrikoi batean, italiarra zen, chianti spumante eta spaghetti al dente... neurri batean, ez zuen ulertzen une gozo haiek nola bilakatu ziren hain sordidoak. Non huts egin zuten? Nork huts egin zuen? Marie-Cecilek? Josek? Berak?

      Amaren begitartearen tristura irakurri zuen, justu, pistola zeukan gizonak ahoa zabaldu zuenean:

      — Orduan? Zertan ginen? Bai, zure emaztea genuen aipagai... erran duzu umea hemen utzirik joan zela: bere etxera itzuli zela uste duzu?

      — Zer dakit nik?

      — Bere amak xerkatzen du... Hiru hilabete hauetan ez du haren gutunik jaso, zerbait dakizu horretaz?

      — Badu sei urte, semearen adina, eskapatu zela...

      — Eta Amaia Ezpeldoi? Non daukazu?

Peio Elizaldek ohitura txarrak zeuzkan. Atxilotzen zuenari beso muturrak estu estekatzen zizkion eta sokaz aulki bati lotzen. Eskapatzeko tentazioak ezeztatzeko alabaina. Gerla ezberdinetan ikasiak zituen teknika bortitz horiek, baina pertsonaletik deus ez zeukaten. Begi bat atxikitzen zion, hala ere. Fernandengana hurbildu zen, jauzika:

      — Eta hauek badute zerbait errateko?

      — Mutikoa izutua da eta emaztea mutua. Zer nahi duzu horiekin egitea?

      — Zirikatuko ditugu, urrikirik gabe.

      — Baina ama-haur soilak dira! Ez duzu bihotzik ala?

      Ez, Peio Elizaldek, Nolwen Kergelenen lagun minak, behialako haltzaren pare, ez zuen bihotzik. Lan bat bazuen egiteko, zehatza, eta jakin nahi zuen Amaia Ezpeldoi non zegoen. Ororen gainetik. Betazal kliska batez, bestaren hasierako joaldia eman zion Fernandi. Loiroaren kantoi batean zegoen ama adinduaren ondora jo zuen:

      — Eta zuk, zer duzu kontatzeko?

      — Ez dakit ezer.

      — Familia honetan beste lelorik ez duzue ala? Zer agitu zitzaion Marie-Cecile edo Maddi gaizoari?

      — Ez dakigu, umea munduratu eta ihes joan zen, geroztik berririk ez dugu. Zin degizut. Dakidan guztia da.

      — Ziur? Dakizun hori guztia hain gutxi iruditzen zait...

      Atorraren mahukak arrabiratu zituen. Izuaren uhina altxatzen nabaritu zen gatibuaren soan. Behartuko zituen, torturatuko ere komunki erraten zen bezala. Emazteak umearenganako geriza jestu bat egin zuen:

      — Jauna, otoi, haurra ez hunki!

      — Ez dut hunkiko jakin nahi dudana ematen badidazu. Marie-Cecilez hitz egidazu eta bakean utziko zaituztegu. Ez gara salbaiak. Jendeak gara, lasai. Fernand ezagutzen duzu betidanik, Labriteko herrikidea duzu...

      Peiok mutiko izutuaren ilean pasatu zuen esku zapala, amultsuki. Haurra ikaratu zen. Erraz suma zezakeen lanjerean zela, sei urte soilik ukanagatik. Beharbada, indarkeria oldeak jasaten zituen etxean, amonaren eta aitaren partetik. Betikoa, badakizu, irakurle, haurrak hezi behar dira, zaflakoak eta ukabilkadak onak direlako beti, etorkizunean gazte prestu eta gizon plantako larderiaduna izateko. Idiak ere hezten ziren, gogorki, akuilu zizta eta orroka. Peiok pentsamendu zitalen bidea ahitu zuen, orainera eta errealitatera itzultzeko.

      — Arren, emakume, ez da pasorik, mintza zaitez...

      — Minik ez!

      — Zuri, eskua.

      Hitzari ekin zion, duda askorekin. Behereko ezpainaren dardarak ageri zitzaizkion. Ele bakoitzaren artean uzten zuen hutsuneak edozein aditzek baino erranahi handiagoa zukeen. Isiltasuna urrezkoa baldin bazen, zama ilunekoa ere izan zitekeen.

      — Semeak eztei ederrak egin zituen eta bikotearen zoriona ikusgarria zen, Marie-Cecile haurdun suertatu zen bitartean. Ospakizun aire batek hartu zuen Piteier baserri hau, jakizu, ez genuen deusen faltarik. Jasonen adiskidea den Jose Camyk bestaren sua bazkatzen zuen etengabe... Errainak Garaziko familiari uko egin bezala zion, ez zuen harremanik nahi haiekin, influentzia txarra zutela errepikatzen zigun, bereziki ama egiazko sorgina zela, ez zioen besterik!

      — Zergatik aldatu zen, orduan, haurdun zela jakin zuenean?

      — Jason edateari eman zitzaion, biolentoa bilakatu zen. Lasaitzea aholkatzen nion, baina debaldetan. Neskatxak, egun oroz, bazuen uspel bat hemen, kaska aztarna bat hor, ez nuen ulertzen, amodioz ezkondu zirela uste nuelako...

      — Ardia, otso larruz...

      — Semearen haserrealdietan sartzen nintzenean, ni ere mehatxatzen ninduen. Ene kuskuan gordetzea zegokidan, besterik ez.

      — Haurra munduratu, abandonatu eta desagertu zen beraz...

      — Hori da.

      — Nola esplikatzen duzu agitu zena?

      Burua makurtu zuen. Umeari begiratu zion. Fernanden abagunean zegoen eta sosegatu zen nolabait. Etxe saihetseko leku bitxi batera luzatu zuen behatza:

      — Jason han ezkutatzen zen, ate haren gibelean, bere penaz husteko. Bazeneki zenbat sufritu zuen, baina haurra hor genuen, doi batez kontsolatzeko. Umeak ama deitzen nau... baina bere amatxia naiz.

      — Hauxe nahaspuloa mutiko horren garunean, arazoak ukanen ditu egia ikasiko duenean.

      Emazteak erakusten zion etxe kantoira joatea galdatu zion Peiok Fernandi. Lur belartsuz estali ate antzeko bat bazegoen bertan. Amarekin hurreratu zen Peio:

      — Zer dago borta honen atzean?

      — Jasonen zuloa... etxean bada beste gela itsu bat. Debekatua zaiguna. Barbari bau bau piztiaren aterpea dela erraten diot Julien txikiari. Beldur da. Leku hori ez du batere maite...

      Haurra negarrez hasi zen. Landetako oihan zoko horren isiltasun dorpea uhertu zuen oihuak. Fernandek zuloaren sarrera aztertu zuen eta Peiori garrasi egin zion:

      — Leku berezi batean dagoen zerbaitekin irekitzen dela iruditzen zait. Sorginkeriarik ez da...

      — Ederki. Jasoni eskatuko diot.

      Bulta hartan bakean uzten zuten gizonaren aldamenera ernatu zen Peio. Papotik lotu zuen, bortitz.

      — Borta hori zabalduko didazu, bestela kalitzen zaitut, zu eta zure familia, ez zait damutuko.

      Lokian pausatu zion pistola, sokak askatzen zizkion bitartean. Gizonak, zuzenean, baserriko ezkaratzeko altzari elektriko batera eraman zuen eta bertan hormatu zen:

      — Botoi gorria saka ezazu eta zabalduko da.

      — Zergatik ez zuk?

      Peiok galdatzen ziona egin zuen Jasonek, gaizkia egiten harrapatu mukizu bihurria bezain ahalke. Kanpoan zegoen Fernandek ate hidraulikoa altxatzen ikusi zuen, astiro-astiro, eta bertan, lurrean etzana, Amaia Ezpeldoi, katatonia egoera latz batean. Lasterka hurbildu zitzaion:

      — Ezpeldoi anderea? Bizirik zara orduan? Iratzar zaitez...

      — Nor zara? Non nago?

Lurrean eseri nintzen. Begiak torratu nituen baina ez nuen nehor ezagutzen. Nor zen esku ahurraz eztiki balakatzen ninduen adineko hori? Peio izeneko batek ur baso bat ekarri zidan eta handik gutxira, uste gabetarik bezala, Nolwen Kergelenen figura jazarri zitzaidan. Emakume maskaratu batek tentsioa hartu zidan, sukarra, eta zein egunetan ginen eskatu. Egunaz eta orduaz ez nintzen gogoratzen. Bost axola, iruditzen zitzaidalako urteak eta urteak pasatu nituela zerragia horren ilunpean:

      — Bizirik naiz ala?

      — Bai, Amaia, bizirik zara, baina ahul, hain ahul, alta hiru oren baino ez dituzu bertan pasatu. Sintoma bitxiak dituzu... imintzioak eta gorputzaren malgortasun hori...

      — Eta?

      — Txoke psikologiko bat jasan duzu, nabarmenki. Pausatu beharko zenuke. Ospitalera eramango zaitut, kontrolak eta azterketak egiteko... Sabresko osagarri etxeko langilea naiz, Fernanden adiskidea.

      Ez nuen batere gutiziarik medikuen eskuetan geratzeko. Seinale txarra zen. Herioaren atarian ote nintzen? Agian ez zen hainbesterako ere, erantsi nuen enekiko, zuriz beztitu andere bikainari begira. Irri batez lasaitu ninduen:

      — Egitekoa duzuna bukatzean etorri ene kontsultara, ikertuko zaitut. Tori nire karta...

      Akize, Sabres eta Baionako bere bulegoen zuzenbideak irakurri nituen. Bat-batean errealitatera itzuli nintzen, lagunak ene kartzela tepua izan zen gela miatzen begiz jarraitzeko. Banekien zertarako nengoen toki izugarri eta arrotz honetan. Fernandek eta Peiok, argizaiolekin, hormetako aluminio estalkia iluminatzen zuten, ohe deseginak, pantaila eta kamera ugariak. Grabaketa estudio bat zen, dudarik gabe. Pornografia gogorra filmatzen zitekeen hemen, hard zeritzona, biolentoa, gerizarik gabea. Gelaren ingurua soaz haztatu nuen nik ere eta irudiek disgustua hazi zidaten, nahiz eta ez nintzen alor horretan herabeetatik.

      USB giltza gotor batekin azaldu zitzaidan Peio. Motxilan zeraman ordenagailu txikia piztu eta bere kodea sartu zuen. Berehala itxura larriak azaldu ziren, zakilak eta aluak izerdi, gorputz tolestuak, pairamenez edo atseginez, ezin jakin, azoteak eta tortura tresnak airean, oihuak, intziriak, auhenak, hirunaka, binaka, taldeka. Pantailan ikusten nuenak ez zuen indiar Kama Sutrarekiko loturarik, are larriagoa zen, beltzagoa, hil ala bizikoa. Ohartzen nintzen neska eta mutiko aski gazteak zirela gidoi urineztatuaren arabera kameraren aitzinera zetozen pertsonak, estudianteak menturaz, behiala Maddi, Maialen eta Pantxoa bezala, ikasketak ordaintzeko diru adina irabaztearren.

      Baina hor zegoen, Maddi hor zegoen, espermaz ito mihiseetan, behatza klitorian gora eta behera, masturbatzen, begiak oihal lilitsuz tapatuak zituela. Buru bat hurbiltzen zen sumendiaren bihotzera, mihi mamitsua luzatu eta emaztearen eskua baztertuz, milikatzeari ekin zion, falangatsu, goseti, inpudiko. Kamerak une guztiak gatibatzen zituen, beraz, Maddi eta milikariaz gain, beste norbait bazen.

      — Jose, Maddi eta Jason...

      — Hirukote diabolikoa —erantsi zidan Peiok, hobera nindoalako irri lasai bat ezpainetan.

      — Joseren bila joan behar dugu. Baina uste dut berenaz jinen dela guregana, mendekatu nahiz. Amaren galdekatzeko astia har dezagun. Deitu ezazu Nolwen Kergelen...

      — Gure laguna?

      — Aldamenean neukan, lo-komatik esnatu naizenean. Ala agerinde hutsa zen?

      Pozez hantu zitzaizkidan molekula guztiak, bozkarioa zurkaitz. Mugikorraren hotsa entzun nuen eta konturatu nintzen ehunka dei galdu banituela, haietatik asko Joana Garraldarenak. Maitasun olde berritzailea sentitu nuen igotzen, ihardukitzeko kemena: hirukote zatarra, eta amarekin beharbada, laukotea lokalizatu genuen, baina Maddi falta zitzaigun oraino. Urmael lerros eta infektatuan barna tematzekoak ginen...

      Zer nuen buruko min puta hori?

XVII

Lurrazalera itzuli nintzela iruditu zitzaidan. Zulo beltz bat neukan kasko zokoan, denbora gelditu zen gune bat, kasik irentsi eta ezabatu ninduena. Alta, Peioren arabera, ez nintzen hiru oren baino gehiagoz preso egon. Bitxia zen. Aluminiozko hormen estalkiaren eragina izan zitekeen agian, edo ilunarena ene hormonetan. Iraute aldera borrokatzeari utzi nion momentutik hara, ez nintzen deusez oroitzen, burumuineko sinapsiak elkarren artean funtzionatzetik gelditu balira bezala. Huts bat. Zauri isil bat. Zer egin nuen? Zer gogoeta eraman nuen? Nortaz pentsatu nuen? Harrigarria zen ahanzmena, suntsipena, galdua izateko sentsazio hori.

      Fernand eta Peio neuzkan aldamenean. Errealitatera bueltatzeko animatzen, gozatzen eta balakatzen:

      — Ez da zure errua, edonor eror zitekeen pertsonaia malefiko hauen zepoetara.

      — Kasu egin banu bederen...

      Ez nekien besterik errepikatzen. Hobendun sentitzen nintzen. Kopetaz behera nindoan eta leize hegiak ez nituen ikusten. Erorketa urriaren ondorioz, zolaren zolan errautsia aurkitu ninduten, mila puskatan, desegina, dislokatua. Ez nuen ezer kontrolatzen, horrelakoa nintzen, aries zeinu astrologikokoa, lehenik ekin eta gero hausnar. Ez ninduen adinak aldatuko, ez zidan besterik erraten Joana Garralda ene mirakuluzko andregaiak. Bat-batean, Madalena maldako Erratzü etxaldearen itxurak garun-muina bete zidan zorionez eta lagunei begiratu nien, irri eskerlaria ezpainetan:

      — Ez gara horretan geratuko, ezta?

      — Amaia, azkenean, esperantzazko hitzak...

      — Uste nuen hila nintzela, Hades infernuaren hondoan, Tiresias mago itsuaren konpainian, adinaren florian...

      — Zer diozu? Zer dira solas nahasi horiek?

      Peioren boza zen. Kezkatua baina fermua. Ene ahotik perpaus arrazionalak espero zituen. Isiltzeko manatu zidan:

      — Maddiren atzetik gabiltza eta Piteier baserrian gaude... Hor dira, pinu horietan sokaz loturik, Jason eta bere ama. Julien mutikoa Fernanden gerizapean datxikagu. Zer egiten dugu orain?

      Argi zegoen ez ginela orain kikilduko. Jasonen amarekin tematzea erabaki nuen. Galdeketarekin jarraituko genuen. Zerikusia bazukeen semearen balizko arazo psikologikoekin. Sinestera heldua nintzen semeek ez zutela hiltzen amen baimen esplizitu edo inpliziturik gabe. Semeak ardura amen beso armatuak ziren. Hala bide zen kasu honetan?

      — Errazu, anderea, eta non da zure senarra?

      — Hil zen, duela hogeita bost urte, minbiziarekin. Giltzurrunetako minbiziarekin hain zuzen ere. Pestizida zitalengatik. Ez diet barkatzen laborantza munduko aholkulariei... ez diet barkatzen. Hain txikia zen orduan gure Jason...

      — Zure gorrotoaz hazi duzu?

      — Bai, hala erran daiteke. Herraren esnea eman diot, txikitatik.

      Sorgin so piztua zeukan. Abere hatsanka. Ama hura eroa zen. Peioren eskua sorbaldan ezti pausatzen sumatu nuen. Lagunak sentitu zukeen ene barneko biolentzia oldea zartatzear zegoela eta ukabilkaz ama xifritu hura hiltzeraino eraman nezakeela. Keinka larrian izanki, are gehiago mintzatzera ausartu zen:

      — Marie-Cecile ezagutu zuenean, aukera ikusi nuen. Maitemintzera bideratu nuen eta lortu ere. Sexu joera birtualen zalea zela ohartua nintzen... ez zitzaidan gustatzen, emazte bat behar genuen etxean, segida baserriarentzat.

      — Marie-Cecile zepora lerratu zen.

      — Horixe bera. Neurri batean ni naiz gertatu zaionaren erruduna...

      — Zu? Zure semetxia hemen utzirik ihes joan baldin bazen?

      — Emazte batek bere haurra erabat abandonatuko duela sinesten duzu? Zein planetatatik zatoz zu?

      Arrazoia zuen aurrean neukan emakume zapalak: inozente hutsa nintzen, erraten zidatena urre gisa hartzen nuen, errazegi eskaintzen nuen balio askorik ez zuen nire konfiantza. Akuilu zizta baten pare hartu nuen Fernanden zintzur karraka:

      — Zer egin duzue?

      Ile kizkurrak biribilkatzen zituen, behatz erakuslearen puntan. Hitz egiteari ekin zion, bere baitan mendi-urtegi baten barrakia hautsi balitzaio bezala:

      — Haurra munduratu orduko, ganbera hits batean zerratu genuen, jatekoa ematen genion egunean bietan, astean behin dutxatzen zen eta hilabete oroz zuzentzen genion bere amari idazten zion gutuna. Ez zuen denborarik ukan umeari ohitzeko. Joserekin zeukan harremana, ez gutako batekin. Begiak tapaturik ateratzen zuten noizetik noizera, arraiki ikertu duzuen gela horretan bideo pornografikoak biltzeko.

      — Hori zen beraz?

      — Julienek ama deitzen nau. Ez diot sekula bere benetako ama aipatu. Pentsa, jakiten duenean! Zartagailu bat dateke! Sekretua atxiki behar dugu. Bestela xahu gara... Dena dela, Marie-Cecile egiazki eskapatu da duela bi aste. Ez dugu gehiago haren berririk. Zer nahi duzu erratea?

      — Hil eta etxe saihets hauetan ehortzi duzuela pentsatzen dugu. Nolwen Kergelen komisarioa bidean hurbiltzen ari da eta borondatezko homizidioa leporatuko dizue. Pagatuko duzue, garesti pagatuko duzuela!

      — Zer dira delirio horiek? Guk ez dugu nehor hil, setiatu eta gaizki tratatu bai, baina eho, nehor...

      Adineko emaztea zainetan jauzten ari zen, pazientzia eta soberbioa galduz. Kokotsa ikara zeukan eta negarrez lehertuko zela zirudien. Damuz ez, hori segur. Ezintasunez eta partida bukatzen zihoakiolako kontzientziaz, seguruago. Burua apal zetxikan, Fernanden hegalpean zegoen semetxiari deika. Baina Fernand abila zen eta fermuki atxikitzen zuen haurra. Ez zuen jestu edo urrats bat egiten ahal. Siderazio egoera batean zegoela argi zen. Salbatuko zen Julien, baina kartzela zikin batean mutxituko ziren emazte hori, Jason, eta Jose ere bai, aurkituko genuenean.

      Jasonen ama, halaber, sokaz estekatu genuen loiroko pinu baten enborrean. Taktika bat hozkan ematea erabaki genuen, Jose guregana jinarazteko. Jasonek telefonatuko zion bere zelularretik, erranez Marie-Cecileren bila joan behar zutela, poliziak baino lehen atzemateko. Ez zen urrun bizi, Labriten bertan itxuraz, eta berehala etorriko zela erantzun zion. Tranparen eszena antolatu genuen Fernand, Peio eta hirurok: ezkaratz zokoko mahai zabaleko aulkietan immobilizatu genituen, soka lodiz finko eta eskuburdinekin trinko. Halatan, Jose etxean sartu orduko, kontrolpean edukiko genuen.

Peio Elizaldek Jason Moreauren kopetaren erdian pausatu zuen berriz ere bere pistolaren sudur hotza. Gizona dardaraz ageri zen. Hikara pasatuz, ordena zehatzak eman zizkion:

      — Dei ezak Jose hire laguna, etor dadila guregana, eta ez ezak keinu faltsurik egin, bestela kalitzen haut...

      — Bai, jauna, zuk errana beteko dut...

      Jose Camyren telefono zenbakia astokatu zuen. Peiok belarrian pausatu zion tresnatxoa eta, isiltasun bulta batetik landa, normaltasunez garatzen zela zirudien elkarrizketa hasi zen:

      — Bai, zatoz, lan berri bat badut egiteko. Lau neska berrirekin. Medikuntza unibertsitateko campusean amainatu ditut.

      Peiok, keinu larderiatsuz, komunikazioa moztuko zuela jakinarazi zion. Ahots gordinez jarraitu zuen:

      — Hobe hiretako, berehala jiten baldin bada!

      — Bai, bai, bidean dela salatu dit... hamar bat minutu eta hor dugu.

      — Bizia salbatuko duk!

      Peiori so geratu nintzaion. Satisfos ageri zen, urguiluz hantua, pistola puntan zeukan gizona menderatu zuelako. Polizia sekretu horiek sinetsezinak zitzaizkidan: meneko zeukatena are gehiago umiliatzeko, zafrakoen aitzin-gela agian, hitz egiterakoan, zukatik hika larrira pasatzen ziren. Halatan, Macronen agintaritzako ordena indarreko uniformedun batek ta gueule connard edo dégage pétasse oihukatzen zizularik, zure herritar libre destinoaren orduak zenbatuak ziren. Anartean, begiak itxi nituen eta hirukotean bilduok geneukan helburuan kontzentratu nintzen. Afera ixterakoan zukara iragango ginen berriro. Larrialdi egoera zela dekretatua genuen.

      Nolwen Kergelen Bordelen zegoen. Gure laguntzera zetorren, atxilotze manua eskuetan. Muriel Berrondo izeneko langile sozialari deitu nion nik, Julien mutikoaren errekuperatzera lehia zedin. Joana Garraldaren gordean, egiazki aspaldi, Murielekiko sexu harreman laburra irun nuen. Ahantzi nahi nuen eratorri sentimental garai bat zen, alaina. Baionan bizi zen eta lanjerean ziren haurrez axolatzea tokatzen zitzaion. Denborak zinez aldatu ziren, lauzpabost hamarkada lehenago, langile horiek ezkondu gabeko amen umeen bila zebiltzalako fama azkarra zeukatelako. Etxez etxe ibiltzen ziren eta haurra abandonatzera behartua zen neskatxa bat atzemanez gero, berenganatzen zuten legalki, adopzioan proposatzeko gero. Bitartean, Charles Dickensen nobeletako giroko umezurztegietan atxikitzen eta bortizki hezten zituzten. Istorio tristeak. Amesgaiztoak erremediorik ez zuen.

      Fernand, preseski, mutikoarekin jostatzen ari zen, sukaldeko ateko harmailetan. Adineko anderea eta Jason, biak, geldoan zeuden, bortizkeria gehiagoren aiduru bezala. Isilik edo negarrez hipaka, emaztearen kasuan. Ez zuten ulertzen zergatik hain zakarrak ginen beraiekin, ez zuten deus gaiztorik egin, bilatzen zuten Maddi hura bizirik zen oraindik. Etxe inguruak udalatzen ahalko ziren, ez zuketen hilotzik kausituko, non ez ziren ardi edo orkatz zenduenak. Alta, hondar egunetan, Fernandek bidali bideoetan itzalak ageri ziren, palak eskuetan, lurraren erraiak urratzen. Jasonen begipean eman nuen film laburra:

      — Zertan ari zineten? Nor zen ehorzten zenutena?

      — Ez dugu nehor lurperatu... Txato zakurra hil zaigu iragan astean eta ez genuen harrapakinen mokogai uzten ahal aire librean, ezta?

      — Prefosta...

      Isiltasunaren txapa pisua lehertu zen Piteier baserriaren gainera, euri astun eta mehatxulari baten maneran. Inork ez zuen hitzik atera. Zintzurrak itxi eta hiztegiak hustu bailiran. Sentsazio bitxia zen. Kantoi batean, Julienen aldamenean zegoen Fernand. Nik parean neukan izen txikia ezagutzen ere ez nion ama-amona xifritua, alde orotara begira. Jason egonezin ageri zen, pazientzia izpirik ez zeukan eta hor ginenok hilko gintuen ahal izan balu, bere esku propioez. Hariz hari desegiten zihoan denboraren oihala.

      Soa bota nion Peiori:

      — Nehork ez du erran hau guztia erraza izango zenik...

      — Zer diozu?

      Peioren ahotsa zen. Lo kuluxka batetik ateratzen zela zirudien. Irriz ihardetsi zidan. Fernandek, halaber, esker onezko poztasuna partekatu zuen betile keinu soilaz. Emakumearen otoitzen marmarra entzuten nuen, barabaraz ari zen, Jesus Jauna hemen eta Jainko Ona han, barka iezaiezu, ez dakite zer egiten duten errepikan, Jesus gurutzean bezala. Auto baten zarata aditu zen urrunean, oihana zeharkatzen zuen lurrezko bide hertsian zetorren. Leihora jauzi egin nuen:

      — Badator...

      — Gorde gaitezen. Eta zuek geldirik, ez dut mugimendu bihirik nahi!

      Peioren ordreak ziren, emakumeari eta Jasoni. Mutikoa aldameneko logelara eraman zuen Fernandek. Zer gerta ere. Kanpoan deus ez zen higitzen. Ulu bat dantzan hauteman zitekeen. Suzuki markako kotxe zuriaren motorra hil zuen gidariak. Ateari klaska bat eman zion, urrats hotsak harri txintxarretan eta giltzen hotsa esku ahurrean. Igurikitzen genuena heldu zen, mesfidatu gabe, eta hori guretzat zorte onaren seinalea zen. Hiru joaldi xehe, ezkaratzeko bortan:

      — Hela? Norbait bada? Non dira etxe honetako jendeak?

Ezkaratzeko ate erdi irekiaren artekatik oina luzatu orduko, Peio eta Fernand gainera erori zitzaizkion. Gertatzen zenari begira zeuden, harrituak, emaztea eta Jason, ahoak oihu mutu batez hanturik. Une horretan bazekiten urteetan hain oparoki eraman zuten aferaren azkena hor zutela, hots diru eta atsegin errazen bidearena. Dolua egitea egokitzen zitzaien. Bitartean, Jose, ilea moztera eramango zen ardi zahar baten moduan, higitzen zen ene bi lagunen besoetan. Ez zuen bere burua aise menderatzen utzi. Oihuka ari zen, orroaz:

      — Nor zarete zuek? Zer deabru nahi duzue?

      — Marie-Cecileren atzetik gabiltza: non den ba al dakizu?

      — Ez dakit ezer, ez dakidala ezer...

      Labriteko Piteier baserri honetan eta neraman ikerketa guztian, egia erran, arduregi entzuten nuen perpausa zen. Gozo edo lakar zirikatuz gero, uste zutena baino gehiago bazekitela froga nezakeen. Hala izan zen Maddiren Bordeleko zirkuluko kideekin, behin eta berriz joaten nintzaiela galdekatzera. Pirtta-pirttaka erantzuten zuten ene eskakizunei. Denbora galtzen nenbilela iruditzen zitzaidan. Hainbeste maite genuen inozentearena egitea, horrela hezi gintuzketen, ez dut deus ikusi, ez dut deus entzun, ez dut deus ikasi. Betiere, isiltzea eta negarrik ez botatzea zen hobesten. Errealitatetik kanpo hedatu sare engainagarrietan preso bukatzen genuen, itsu eta militante, gure munduetan konfinatuak, irrealitatearen mugetan, jendea konbertitzeko predikuak bihikatzeko beti prest. Burua mugitu nuen ezkerretik eskuinera. Maddiren anaia Xabiren soaren oroitza nirean iltzatu zen, hura ere, gurutzatu nuen bi aldietan, “salatzen dugu”, “exijitzen dugu” eta “behar dugu” perpaus zatiekin mintzo zitzaidala.

      Jose, bere kideen moduan, aulki batean zegoen, soka lodiz estekatua. Hirurek jada, ahoan oihal trinkoak zeramatzaten. Etorri berria, airerik gabe, azken hatsa bilatzen zuen arrainaren pare higitzen zihoan, jargia lurrera boteaz. “Ez dakit ezer” errepikatzen zerraikan, lelo, zainetan. Gatibu geneuzkan errekaituetara bihurtu nuen pentsamendua. Jose gaizo putzukaz axolatzeko unea nuen. Peio aldamenean neukan, bere pistola arautua ahurrean, eta Fernand etxeko emakumearen ondoan zegoen, Julien txikia ausatzen zuela. Larderiatsu plantatu nintzen:

      — Zein zen zure lana enpresa pornografiko honetan?

      — Logistikaz eta banaketaz arduratzen nintzen, ez genuen gaizkirik egiten, filmak biltzeko etortzen ziren neska-mutilak oro ados ziren eta ongi ordainduak gainera. Laneko kodea ez genuen sekula trakestu. Alderantziz, hitzez hitz errespetatu dugu. Zer pasatuko da orain?

      — Marie-Cecile edo Maddiren atzetik gabiltza. Bere amak ez du berririk ukan hiru hilabete hauetan. Ez erran Maddiz ez dakizula ezer, ez zaitugu sinetsiko...

      — Txoria kaiolatik eskapatu da.

      Bigarren aldia zen norbaitek Maddi bere preso gelatik ihesi joan zela erraten zigula. Maddi itxirik atxikitzen zuten ganbera ikuskatua nuen. Ohe apal bat bazen, haren parean mahaia eta esku batera jantzi apurrekiko armairu zaharra. Pixa urrin larriak eraso ninduen, alzheimerrak garuna mardotu eri dohakabeen bisitatzeko eskualdeko zahar-egoitzetan sartzean bezala. Maskara baten eskasia sumatu nuen, automatikoki ahurra sudurrera ekarriz. Leku zikin horretan iragan zituen beraz Maddik semea munduratu eta eskapatu zen arteko sei urteak. Josek berretsi zuen estudiora eramaten zutela, filmatzeko ordua agitzen zitzaienean.

      — Begiak tapatzen genizkion eta, distantzien sentipena ezabatzeko, autoz paseatzen genuen Landetako oihan hauetan barna. Halatan, lekuz aldatzen genuela uste zuen. Despistatua eta nahasia bukatzen zuen...

      — Sei urtez?

      — Bai, eta gehiago ere iraunen zuen eskapatu ez balitz. Emazte santsana. Mozkotea. Esker gabea. Deabru munaka. Estimu gutxi ukan du beretzat egin dugun guztiarentzat. Beti zinkurinez eta negarrez.

      — Torturak eta tratu txarrak dira horiek eta eskerrak merezi dituzuela iruditzen zaizue?

      — Jatekoa eta muturra garbitzekoa bazuen egun oroz. Ez dugu hiltzen utzi. Alta zenbaitetan... zafraldiak eta zuzentzeak ongi etorriko zitzaizkion. Baina ideia ez nuen nik ukan, Jasonek eta bere amak baizik. Haurra munduratu orduko kalitu nahi zuten eta nik ezetz, bizirik mantenduz gure proiektu pornografikoaren faboretan baliatzen ahal genuela oraindik...

      — Hauxe bihotz onezia, paregabea!

      — Zer nahi duzu, ez gara salbaiak, gu...

      Honakoa humanitatearen beste ezaugarri bat zen, kriminalik handienak bere buruaz zeukan iritzi ona. Barne-konfiantza hautsezina. Jerusalemen epaitu zuten Eichmann naziak, halaber, bere lana baino ez zuela egin adierazten zuen, gorago hartu ordenak ahalik hobekien betez. Hannah Arendtek, halatan, gaizkiaren banalitatea deituriko kontzeptua orraztu zuen, begi bistan neukan hirukote malefikoari aplikatzen ahal niona nik ere. Tragiko jarri gabe, nahiz eta auzia halakoa zen, emazte gazte batek sei urtez bederen kalbarioa jasan zuen, egunez egun, inguruan nehork ezer sumatzen ez zuela. Etsipen zirrizta batek urratu ninduen. Joana Garralda maitearen itxura jauki zitzaidan eta sosegatzeko bidean jarri nintzen: izu danteskoaren leizearen mehatxutik salbatua, love rescue me xuxurlatzeari eman nintzaion.

Puzzlea osatzen ari ginen, piezaz pieza. Pazientzia handia behar zen. Joseren, Jasonen eta otoitzean zinpurtzen zihoan emaztearen erranak entzutean, ez genuen gontzetatik jalgitzeko eskubiderik. Helburua hasierakoa zen: Maddiren aurkitzea, onik, ahalaz. Nehork ez zigun salatuko ordea non gorde zitekeen. Bizirik zena? Kontatzen zutenaren arabera, emakumea ahuldua zen, zaurgarria, hezur eta larru egina hainbeste urtetako tratu txarren ondorioz. Peiok arakatu zituen bideo pornografikoetatik batean agertzen zen Maddi, mehartua, lepoan bere kaiolari loturik zetxikan uhalaren marka gorritzen zihoakiola. Tristuraren zamak lehertzen ninduen. Baina suspertzea zegokidan.

      Fernand hurbildu zitzaidan. Eskua hartu zidan. Amultsuki eta adiskideki. Lasaitu nintzen banpez.

      — Zer egin behar dugu jende horiekin?

      — Zaila da erabakitzea —erran zuen Fernandek—, ez nuen horrelakorik imajinatuko. Ez ditugu gure auzoak ezagutzen. Gizakia misterio bat da. Ni ere penak lehertzen nau.

      — Nolwen Kergelen etorriko da, jendaila hau guztia itzalpean sakatzeko. Damurik gabe, espero dut.

      Une hartan, enetako, Nolwen Kergelen maitale ohiaren figura aterabide magikoa zen. Lagun batzuekin jinen zela ziurtatua zidan telefonoz. Polizia ofizialaren esku utziko genituen buruan gaitza, gaizkia eta mina eragitea baizik ez zuten pertsonaia zital hauek. Maddiren zorte bera dastatzeak on eginen zien, ikusiko zuten orduan zer zen lau metro karratuko espazio hertsi eta biluzi batean jardutea. Jose asaldatu zitzaidan, ene gogoetaren ildoa asmatu bailuen:

      — Wifi konexioa bazuen, tauleta bat, guk hautatu filmak begiesteko. Ez da gutxi. Orain ez da deus egiten konexiorik gabe.

      — Baina amari gutunak eskuz idazten zizkion, ez zenioten telefono deirik zilegitzen: tortura da hori...

      — Etzazula hitz potoloegirik ahoska, ez du balio zoritxarreko jartzeak, tortura beste zerbait dela iruditzen zait. Idaztea gustatzen zitzaion, zergatik ez, guri bost, berri onak ematen baldin bazizkion. Gehienetan, aski zuen guk moldatu gutun eredua kopiatzea...

      Ezkaratz kantoian xifritua zegoen emazteak hartu zion hitza Joseri. Behereko aho-hezurra dardaraz zebilkion:

      — Beharbada bortitzak izan ginen, adibidez, izkiriatzen ari zen bitartean, nik kontrolatzen nuen zenbaitetan, bere gibelean nengoela urdea hiltzeko labana ahurrean...

      — Gero eta hobeago...

      — Ez nintzen sekula ikaratu, jakizu, lepo zainik ez nion inoiz ebaki, enbeia edukiagatik. Hiltzen ahalko nuela sentitzen nuen, zerbait zirraragarria da lagun protsimoaren biziaren destinoa zure meneko dela sentitzea...

      — Lagun protsimoak horrela tratatzen dituzu?

      — Umea emana zigun eta bere dotea gure kontuetan urtua zen, debalde zitzaigun, sabel goseti bat gehiago, zergatik atxiki, ez gara mentsak, kalkuluak egiten badakigu. Sosa egiteko baliatu genuen, gero ere film lizunak errodatzeko, horregatik bizirik mantendu genuen. Bestela… aspaldi zukeen gure baratzeko humusa onduko zuela.

      Maddiren anaiak aipatu zidan dotearena ekarri zuen mahai gainera emazte baldarrak. Maddik, preseski, ez zuen dotea larruari lotua. Ardit zilar eta ozentsuek osatzen zuten Maddi gaizoaren herentzia, suertea, Jason eta honen amaren gustuko, sosa behar eta anitz maite zutelako. Neurriaz haragoko kontsumo desirak zituzten, jantzi eta auto berriak, kozinatzea eskatzen ez zuten janariak, HD telebista erraldoiak eta azken modako ordenagailuak. Zozola zirudien andere ankerrak ere berea bazuen, erosoa, people aldizkariak online irakurtzeko, txerria sangratzeko ganibet luzearen aldamenean...

      Istorioa gore bihurtzen ari zitzaigun. Oka egitear nengoen. Peio Elizaldek lasaitu ninduen. Sabela nahas nabaritzen nuen, larru hotzeko mamuak ihalozka barnean, odol izpiak bazterretan, mihi trenkatuak eta azazkal iradokiak. Minaren zurrunbiloaren erdian nintzen, itoa. Ezpainak askatu nituen, Fernandekin jostatzen ari zen Julien haurrari begira:

      — Trauma zama ederrarekin hasten du bizitza txiki honek.

      — Bide onean jartzea lortuko du.

      Peioren ele baikorrak ziren. Egia zen, mediku ingurune egokian artatuz gero, onik jalgi zitekeela egoera larri honetatik. Baina ez nintzen segur, inkontzientea piztia bat zelako, abisatu gabe iratzartzen zena, garunaren oihal zuriko pantailetan irudi sinetsezinak inprimatuz. Ilargi beteko gau bat nahikoa zen, hormonen desoreka bat, hontz aztoratu baten uhulua edo otso baten garrasia herrialde artiko bateko hormadietan.

      — Auto bat dantzut, Peio, so egizu nor den...

      — Uste dut zerbitzu sozialetako Muriel Berrondo dela. Laguntzaile batekin datorrela dirudi. Mediku edo erizain bat.

      — Erraiozu sartzeko.

      Zepoan geunden. Familia hau sordidoa zen. Behar bezalako eta plantakotasun geruza baten azpian ezkutatzen zituzten diru falangak, tratu txarrak eta joera pornografikoak. Terroristarik krudelenen antzeko bizitza bikoitza zeramaten eta nasaiki baliatzen zuten beren biktimaren isiltasuna. Kanpokoekin harreman gutxi zeukaten, eliza, merkatua eta egunkaria erostea salbu. Julienek eskola huts egiten zuen nahieran eta sarean harrapatzen zituzten filmetan aritzeko mutil-neskak. Tripak iraulian hasi zitzaizkidan berriz ere. Berdetasun eta besarte beroen premia neukan. Garralda anderearen 4x4 autoan tai gabe entzuten nenbilen kantaren aranak hantu ninduen:

            Ibar labur bat zara

            Hari single bat zara

            Betiko

            Eremuko dunen atzetik dabil

            Zulo urdin guztiak miatu ezinik...

      Muriel Berrondo zen bai, bere lankide batekin. Jantzi zuria zeraman soinean, estetoskopioa lepondoan, mediku maleta beltza eskuan. Julien mutikoaz axolatzera zetozen. Emazteak, bikotea sartzen ikusi orduko, abere trapatu orro bat luzatu zuen, ulertu bide zuelako berea ez zen baina ama deitzen zion semeaz desjabetuko zutela. Unearen ankertasun karga haztatu nuen nik ere. Fernand eta Peio geldirik zeuden, itzalean erdi gorderik. Bi gizon atxiloak marmarraz ari ziren beren aulkietan, irain eta madarikazio artean:

      — Puta zikina, gureak egin dik, Jose...

      — Jason, errana nian kasu egiteko, hik beti heure burua agertu behar duk eta soizak zertan gauden gaur...

      — Ene falta dela diok?

      Otsoak alhagiak setiatzen zituenean, ardiak beren artean haserretzen ziren, gazta puska soilengatik, bakoitzak berea lehiatzen zuelako, bere kidearena ere ahalaz. Ene baserritar jatorriko metafora marrakariaz burla egin nuen. Ez zen baliabide literarioak harilkatzeko ordua. Muriel ondora etorri zitzaidan:

      — Amaia Ezpeldoi, aspaldikoa!

      — Hura eta bera. Ume hau zure esku utz dezaket? Egoera esplikatuko dizut. Mutiko gaizoa, ez dakit nola aterako den bizitzaren tranpa larri honetatik...

      — Aterako da, lasai. Behar den guztia eginen dugu.

      Fernandek Julien ekarri zion. Haurra negarrez ari zen, hipaka, “ama, ama!” deika. Indarra egin behar izan zuen ene konplize landatarrak. Mukizua suge izutuaren antzera mugitzen zitzaion eskuen artean. Ezkaratzetik irekitzen zen logela batera eraman zuen, medikuak han diskretuki aztertzeko. Isiltasuna hedatu zen berriz atxiloen eta atxilotzaileen multzoan. Isiltasun dorpea. Mututasun lehergarria. Jo zidan telefonoak:

      — Nolwen? Non zara?

      — Banator. Sabresko jendarme pare batekin. Itzalpean giltzatuko ditugu gaizkile horiek oro. Segur izan zaitez ez dutela berehalakoan eguzkiaren argiaz gozatuko.

      — Hemen gaude, zure zain. Ez gara eskapatuko.

      Maitale ohiaren oilo kolokari moduko irri karkaila hauteman nuen. Haragia urratu zidan. Hiru urte iraun zuen amodiozko istorio baten xafla arin-astunak harrotu nituen. Orekaren hari gainean bizitu nituen hilabeteak, erortzear, Baionako komisarian lanean ari zen polizia “etsai” batekin frikotatuz, nerau ere euskal munduari “etsai” bihurtzen nintzaiola. Neure burua salbatzen nuen, maitasunak muga politiko-sozialik ez zeukala errepikatuz, baina sinesgarritasun izpirik ez neukan. Hobeko nuen, agian, ETAko emakume pistolero distiratsu haietatik baten andregaia bilakatzea... baina gure mundua, neurri batean, ongi ikasia zen eta, ene hautu sentimentalak kitzikatzeko partez, ezpainetan nuen euskararen traketsa salatzen zuten, beraiek ere, demagun, euskara uzki-zut batean “ikusteko beharra baldin badenez” gisako fraseak ahoskatzen zituztela irratietako goizetako uhinetan.

      Karkara lizuna askatu nuen. Aspaldian erraztatu ez zen ezkaratz hartan, ene lagunei begira, euskararen alorrean bezala jende-harremanenean ahal zena egiten zela nioen. Eta, gertatuak gertatu, munduarenganako maitasun olde batean igeri abiatu nintzen. Hainbat denboraz Maddi torturatu zutenak meneko genituen, ez gindoazen gaizki, esperantza bazen. Peio bere armaren muturrarekin jostatzen zebilen, Fernand erdi lo, Piteier baserriko etxeko anderearen aldamenean, honekin solas hautsi-mautsian:

      — Nola egin ahal izan diguzu hori? Traditu gaituzu... gizon tzarra zara, Fernand, zuregan konfiantza genuen. Zergatik ausartu zara jende likits horiek guregana ekartzeko?

      — Egin behar nuena baizik ez dut egin. Non da Maddi?

      — Ez dakit.

      Murmurra jabaldu zen. Telefono hotsa berriz. Enea. Ez nuen zenbakia ezagutu. Nor izan zitekeen?

XVIII

Nolwen etorri zen hiru jendarmerekin. Arrotzak bagina bezala egin zuen. Ez zidan sorik bota ere. Egia erran, ez nuen horrelakorik espero, baina egoera larria zenez, txintik atera gabe onartzea zegokidan. Aulkietan sokaz lotuak atxiki genituen gizonak askatu zituzten, halaber burumakur zetzan anderea, eta lerroan, eskuak burdinez tinkaturik, loiroan aiduru zeukaten kamionetaren barnera bultzatu zituzten. Bortitz. Nolwenen ahots zirraragarria aditu nuen:

      — Eta mutikoa? Mutiko bat bazen, ezta?

      — Muriel Berrondo langile sozialarekin dago, mediku azterketak egiten, bere logelan. Ez da ongi, batere...

      — Pentsatzekoa da ez dela erraza beretzat. Amaia Ezpeldoi, plazer dut zure berriz ikustea... aspaldiko partez!

      — Besarkadarik ez?

      — Distantzia fisikoaren metro eta erdiaren istorioa kontatzen dizut?

      Ez zuen balio akitu zedin. Mundu guztian zehar terrenta berdina zen. Laster, lanjerosa izan zitekeen bata besteari bekoz beko hitz egitea bera, hemendik eta handik, mikrobioak zein birusak erasoan geneuzkalako. Irri egitekorik ez zen arren, biok, algaraz, elkarren besoetara lehertu ginen.

      — Milesker, Nolwen, ez dut ahantziko gaur enetzat obratu duzuna.

      — Deusetaz. Lan ona egin duzu...

      — Egin dugu hondarrean, Peio Elizalde eta Fernandekin. Eraginkorragoak izan gara batera. Bakarka baino hobe da, dena den...

      — Eta Maddi, lokalizatu duzue?

      Hori zen gure aste eta erdiko punturik ilunena. Gure oin zolak minberatzen zituen harritxoa. Maddi gaizoaren hatzak argiki segitzen ahal genituen Piteier baserriraino, baina irudiz, hemendik eskapatu zenez geroztik, nehork ez zekien nondik zebilen. Peio Elizalderekin partekatzen nuen ene teoriaren zalerik sutsuena nintzen: bazen urtea eskas ez zutela bideo pornografiko berririk bildu eta Maddi akabatu zuten, familian, ni vu ni connu, eta bertan ehortzi. Ez nintzen biziki baikorra Maddiren destinoarekiko.

      — Etxe inguruko lurrak irauli behar genituzke, hilotza hemen dagoela susmatzen dudalako...

      — Jendarmerian galdekatuko ditugu, gogorki, mintzarazteko medio indartsuak erabiliz, jakizu ez direla isilik egongo... Bitartean, zuk bilatzen jarrai ezazu, zure lagunekin.

      Ordenak ziren, ahots zuriz emanak. Nolwen Kergelen nire maitale ohia, antza, lanera etorria zen eta ez enekin lehen bezala jostatzera. Amets eroa lepoko oihal izerditsuaz tapatu nuen eta detektibe rural gisako profesional zuzen moduan ihardetsi nion:

      — Hala bedi, bihotz.

      “Bihotz” elea hain samurki ahoskatu nuen segundoan, niregana bihurtzen ikusi nituen hamalau begi-nini. Neurri batean kontent nintzen ene “errazu hitz bat eta sendatuko naiz” erako jukutria ez-biolentoaz. Nolwenen matelak gorritu ziren, bermeildu, karmindu, gaizki zegoela ageri zen, toki ezegoki batean outing likitsa egin banio bezala. Mendeku txikia zen, merkea, eta berehala damutu nintzen. Isiltasun dorpeak hormatu gintuen. Loirotik abiatu eta pinuen arteko bidetik zulatuz, atxiloekiko kamioian sartu zen Nolwen. Erretrobisorean nekusan bere irudia ahurraz agurtzen saiatu nintzen. Bere begirada beroa zen eta ez zirudien hain kexu ere. Afera buklatuko nuenean deituko nion: zin dagit.

      Peio Elizalderekin egon nintzen baserriko ezkaratz zakar hartan. Fernandek alde egin zuen. Beretzat istorioa bururatua zen. Ez zuen deus gehiago ekarriko. Herritar zintzo baten plantan ekin zuela iruditzen zitzaion eta aski harro zen horregatik:

      — Ene pinu-ur bilketara itzuliko naiz, Amaia, oihanaren bakeaz gozatzera, goizetik arrats ene karkasa zaharra inarrostera eta noizean behin ene andre zenaren hobira, otoitz egitera...

      — Atharratze gaineko Madalena mendiaren mazeletan bizi naiz Joana ene lagunarekin, zatoz igandean, bisitaz, bazkalduko gara eta hango bazterrak erakutsiko dizkizut...

      — Detektibeaz gain, gida turistikoa ere bazara?

      Ene nortasun-txartela eskuetan uzten nion bitartean, argi zegoen nitaz arraiki trufatzen zela. Mexikar narkoen maneran estu tinkatu ninduen sorbalda bakarrean. Partitzeko tenorea zeukan. Humanitatearenganako amodio tsunamiak eraman ninduen berriz Peioren aldamenera. Joana Garraldari telefonatu behar nion, berriak eman, kezka ez zedin, han bakarrik bortü gain berde eta haizetsü hartan.

      — Maitea, galdua bezala naun, Maddiren gibeletik Labriteko baserri honetaraino heldu eta ez zekinat haboro ikerketa honen oihala nondik nora urra...

      — Aurkituko dun bidea, ez naun hiretako beldur!

      — Lurpean eta zeru gainean ez baldin bada, non dago Maddi?

      — Bizirik nonbait, agian...

      — Joana, gauza bat, Fernand gonbidatu dinat igandeko, bazkaltzera... Peio Elizalde ere bai: zer dion?

      — Ahantzi zain Dora, Mango eta bizpahiru lagun ere jinen direla gure etxe-sartzea ospatzera?

      — Atx ho!

      — Lasai, laztana, gehiago eta hobeago... loriatuko gaitun, loriatuko garenez, pott, ciao!

      Muturrera itxi zidan deia Joana Garraldak. Ausarta zen. Eskertzekoa nolabait. Zurez, harriz eta lokatzez eraiki etxe zaharraren auhenak eta kraskak oro hautematen nituen, gaitzitua sentitu nintzen minutu hartan. Peio Elizaldek ez zuen debaldeko gogapenik. Xerka eta xerka zerraikan, armairuak birundaka husten, xokoak miatzen, liburu bakanak ireki eta aurtikitzen, indizerik txikiena harrapatu asmoz. Sentimentalegia nintzen eta, ene aldamenean, Peio bezalako pragmatiko hotz eta gogorraren presentzia eskertzen nuen. Garrasi bat aditu nuen, Maddi sei bat urtez preso egon zen ganberatik:

      — Amaia, so egizu zer atzeman dudan...

      — Zer ba?

      — Ordenagailu bat eta interesatuko zaizkizun bideo labur hauek... ez dira pornografikoak, bestelakoak dira...

      — Erakuts!

      Bi minutuko puskak ziren. Eskasak. Mugikor batekin filmatuak. Jose eta Jason ageri ziren Jeep batean, zuhaitzen erditik lehiatzen, laidoka eta airera tiroka, norbaiten atzetik, errabiaz. Norbait hori Maddi baldin bazen eta gaua kartzelan iraganen zuketen bi gizonek aurkitu ez baldin bazuten, bizirik zegoela erran nahiko zuen. Peiori so egin nion eta, ez dakit zein barne-jaidura itsuk bultzaturik, ezpainak musukatu nizkion, gosaioki. Laguna harritu zen bistan dena. Behatz puntaz ferekatu nituen nire ezpainak:

      — Barkatuko al didazu, Peio?

Landetako bide zuzen eta aspergarrietan behera abiatu ginen. Haize arin batek ferekatzen zituen arroiletako iratze tematsuak eta han-hor altxatzen ziren artelatzen hosto berde ilunak. Peiok aitzinera begiratzen zuen, ez desbideratzeko bezala, eta nik, noiztenka, soslaia ikusten nion, lepoa ezkerretara bihurtzen nuenean. “Lasai, ez dun deus gertatu” nioen enekiko, musu ebatsi horrek hazi zidan uherdura ezin ulertuz. Eskerrak telefonoaren txirrina entzun nuela, neurri batean salbatu ninduen. Muriel Berrondo zen, hura ere Baionako norabidean, medikuarekin eta Julien mukizuarekin:

      — Ukan ditut egin ditugun azterketen ondorioak... eta uste dut baserri horretan abereak bezala bizi zirela, elkar gaizki tratatzen zuten etengabe eta mutikoa erdi mutua dela erantsi dezaket.

      — Ez liteke txarto argiagoa bazina!

      — Egia, zaude, hasieratik hasiko naiz. Baserrian geundela haur hotza ikertu dugu eta duda izpirik gabe behin baino gehiagotan bortxatua izan da, kolpeak jaso ditu eta gorputza uspelez estalia dauka. Egoera negargarrian dago. Ez du asko hitz egiten, baina marrazki zehatzak etzaten ditu paperean...

      — Eta?

      — Aita mamu beldurgarri baten moduan irudikatzen du. Jasonez gain, Jose ere errudun dela gehituko nuke. Uste dut zure laguna den Nolwen horrek, alde horretatik, desegin beharko lukeela etxe hartan bizi zirenen kontakizun zurruna... zurrunegia.

      — Eta ama deitzen zuena?

      — Isilik egon da biolentzia episodioek irauten zuten denbora osoan. Julienek begi bakun geldo bat itxuratzen du otsoaren gainean, zuri-beltzean, amaren ziklope begia hots.

      Ez nuen astirik eduki eskerrak bihurtzeko, bihotzez, lortzen nituen berriak terribleak ziren arren. Peio Elizalde ohartu zen ene kemen beherakadaz, bat-batean desegokia zitzaidan musuari pentsatzeari utzi niolako. Piztiaz, deabruz eta mehatxuz hantu ilunpera erori nintzen, mutikoaren itzaletik. Pertsona horiek haurra sexu-jolas tresna eta merkantzia gisa erabiltzen zuten. Peiok aurkitu bideo pornografiko zenbaitetan, burua txano beltzez jantzirik, mutiko baten presentzia sumatzen zen. Julien zitekeen eta Peiori autoa bide hegian aparkatzea eskatu nion.

      Atea zabaldu orduko, makurtu eta neukan gibelmin apurra bota nuen, sabela dolore eta ahoa mikatz. Peiok gerritik atxikitzen ninduen, erraiak ere belaze motzera aurtikitzen nituen bitartean.

      — Zer pasatzen da?

      — Julien bortxatua izan da txikitatik, agian ere atzeman ditugun bideoak egiteko baliatua. Ideiak berak disgustua hazten dit, jasanezina zait, ez da nire buruan sartzen umeei, haurrei, mutiko eta neskatxei minik egitearen ideia. Badakizu, erantsi nuen, hertzeak doi batez jabaldu zitzaizkidanean, filmetan, fikzioan halaber soportaezina zait, egiazki, nazka ematen dit...

      — Dulert, Amaia, egiten dutenarentzat pagatuko dute garrazki. Igo zaitez autora, Baionan izan behar dut arratsaldeko lauretan, faltarik gabe. Abokatuaren bulegoan dut hitzordua, emazte ohiarekin. Dibortzioko agiriak izenpetzeko edo...

      Izerdi hotzaren uhinak bizkarrezurrean gora hupatzen nabaritu nituen. Izuaren atzamarrak ziren. Muriel Berrondok aski neutralki kontatu gertakarien eta nire erreakzio biszeralaren arteko leizea neurtu nuen. Bere lanaren egiteko ez nintzen nehoiz gai izango. Detektibeok, halaber, saltsa garratz frankotan sartzen genuen sudurra, afera zenbait arras sordidoak zirelarik. Askotan hilotz ustel urrinak betetzen zituen nire zainak eta molekulak. Egoera larrian aurkitzen nintzen orduan eta, dutxatu arren, ez nezakeen larruari loturiko kiratsa ken. Castetsko ordainleku erraldoian sartzerakoan, oreka fisiologikoa berraurkitu nuenerako, mugikorraren hotsa oihartu zen. Maddiren ama zen aldi honetan:

      — Amaia Ezpeldoi anderea?

      — Bai...

      — Aspaldian ez didazu berririk eman, dirua hartu bai, baina ez duzu nik manatu lana batere aitzinatu. Auzitara eramango zaitut...

      — Emakumea? Zer diozu? Zure telefono zenbakirik ez didazu utzi, beti zuk deituko ninduzula... Jakizu, badugu zerbait eta ez da loriatzekoa, behar dugu elkar ikusi, laster.

      — Maddi aurkitu duzu?

      — Ez, ez dugu aurkitu, baina bizirik dago...

      — Beharrik bai, bizirik dela, zer derasazu?

      — Baionan bil gaitezen hemendik ordu batera. San Izpirituko Errepublika plazako iturriaren ondoan. Han igurikiko zaitut.

      Agurrik gabe moztu zuen solasaldia Maddiren ama xifrituak, ez zen horregatik beratzen, umeltzen, gisako bilakatzen. Urguilutsua zen, ohorearen zentzu zorrotza zeukan, nahiz eta itxuraz traputzar ematen zuen. Alaba are ederkiago ezkondu zitzaion eta horrek tulunbio sozial latza urratzen zuen bi emazteen artean. Ezpaina plegatu nuen, ironikoki. Peioren beso gainean pausatu nuen eskua, lagunkiro:

      — Plazer bat izan da, nahiz eta elkarrekin kausitu duguna infernuko zazpigarren zirkuluko solairurik hitsena izan. Maddiren bila joan behar dugu. Arrastirian, ohiko lekuan?

      — Bai, Aturri gaineko zubipean. Non uzten zaitut?

      — Hemen, ongi da...

Dutxa hartu nuen Maubec karrikako ene apartamentu txikian sartu orduko, zikin fisikoaz eta moralaz garbitzeko bezala. Banuen beharra, zinez. Ur hotza isurtzen utzi nuen luzaz, gorputza eta arima itotzear. Ikara larriak nabaritzen nituen eta uhin bederak Piteier baserrian ikusi itsuskeria bakoitzaren irudia hedatzen zidan burumuineko pantaila lauan. Espezie humanoan neukan fede naifa histen zihoakidan. Haurrei eta ume hotzei erasotzea... zerbait zen gero... zer zuten gizakiek tripa zokoan? Nola justifika zitezkeen krimen zital horiek? Zelan? Ez nuen erantzunik, gohaindura larria baino.

      Idortu, orraztatu eta jantzi baiko, etxe-mudantza egiteko prestatuak nituen kartoien gainean jarri nintzen. Musika eman nuen, Itoizen Ezekielen prophezia alegia, eta bakarrizketan ekin nion, ahots goraz:

      — Infernu honetatik urrundu behar dut, ahalik lasterren. Zer erranen diot Maddiren amari? Gorotz hori guztia botako diot sudur pera? Gertatu denaren ardura nagusia bailitzan? Ez, umilago izango naiz, esplikatuko diot, hitz laburrez, noraino heldu garen, zein diren falta zaizkigun urratsak Maddirengana heltzeko, non dagoen ere ez dakigula...

      Ezekielek salbatuko ninduen. Ustez bederen. Sineste apurra nuen. Hutsaren gainean iltzatzen eta aitzina lehiatzeko akuilatzen ninduen aldi berean, ikerketa eraman nuen egun astun guztietan buruan neukan abestiak. Gaur ere, Maddiren desagertzearen misterioa zulatuko nuen, zakutik edo zorotik, eremuko dunen atzetik. Bizkitartean, ezer ez nuen, eskuak basamortu eta ideiak murritz nituen. Makinako kafe presatua edan eta etxetik jaitsi nintzen Errepublika plazako hitzordu lekura hurbiltzeko. Kebab saltzaile, ile eta bizar ebakitzaile edo mugikor denden aurretik lerratuz iritsi nintzen, nagiki bezala, kaputxa buruan, sorbaldak kulunkatuz, San Izpiritu auzoko jendaila arruntenen pare. Pasatzean, beti, hausnar berdinak larrutzen ninduen: epe laburrean kartier honetan ikusten nituen neskatila distiratsuak eta emazte elekariak oro sator zuloetan sartu ziren. Ateratzen zirenean, kaskotik oinetarako, Raqqan bagina bezala, burka eta nikab beltzak eramaten zituzten soinean.

            Eta euri zitalari esker bizi da

            Ikusi zituen gurpil sutsuak

            Arranotu zaizkio, amoratu

            Eta bazter batean aurkitzen da

      Hala zen, munduaren bazterrean aurkitzen nintzen ni ere, Errepublika plazara heltzean, kasko zokoa mexikar narkotrafikante telesailetako itxuraz hantua. Sinaloan nintzen, Culiacanen, Sonoran, Jaliscon, Michoacanen edo Durango aldean. Baionako San Izpiritun nintzen eta, iturriaren aldamenean, Maddiren ama zegoen ene aiduru. Urrats urrika hurreratu zitzaidan:

      — Berriak badituzu? Non da Maddi?

      — Nahi duzu kontatzea?

      — Zergatik uste duzu hain gizenki ordaintzen zaitudala?

      Jendea bazebilen Errepublika plazan. Betikoak. Polizia munizipalak barrandan. Indarra erakusten. Legea eta bortitza zein aldetan zeutzan jakin genezan guztiek. Gure aitzinetik pasatu zen urdin bikote bat. Boza apaldu genuen:

      — Jason Moreauren baserrian atzeman dugu zure alabaren azkeneko aztarna. Eztei erraldoiak egin zituen, baina ez zuen bizitza zoriontsua ukan. Semea munduratu zuen esposatu eta ondoko urtean.

      — Semea? Zer derasadazu? Ez dut fitsik konprenitzen... amatxi egin nau beraz? Eta ez dit sekula deus erran bere gutunetan. Hilabetean behin idazten zidan, badakizu...

      — Bai, badakit, baina ez zen libre, bere hitzak eta mugimenduak kontrolatzen zizkion Jason senarrak eta honek, Jose bere lagunarekin, bideo pornografikoak biltzeko erabiltzen zuen.

      — Baina? Baina? Ene alaba ez da horrelakoa!

      — Alta...

      — Non dago? Ikusten ahal dut? Eta semetxia... duda pizten didazu, bizirik da bederen?

      — Bai, anderea, zure alaba bizirik da, baina ez dugu oraino lokalizatua. Duela zenbait aste, Piteier baserriko bere kartzelatik ihes egin zuen, Jasonen amak atea ongi gakotzea ahantzi zuelako!

      Negar gutizia neukan, istorio latza harilkatzen nion artean. Hezetasunak begiak itoko zizkidan eta zintzurra trabatuko. Ez nuen kraskatzeko eskubiderik. Peioren ezpainak irudikatu nituen eta Joana Garraldaren sabel malgu beroaren aizolbea, ordena horretan. Harritu nintzen. Eskua altxatu eta itxura-ingumak haizatu nituen. Egonezinaren aztarnak joan zitzaizkidan. Berriz prest nintzen errealitate zitalari buru egiteko:

      — Aurkituko dugu Maddi edo Marie-Cecile, hala deitzen zioten Labrit eskualde hartan. Ez kezkatu horretarako. Gaineratikoak berak kontatuko dizkizu.

      Ez nuen atxikiko ez nukeen promesik egin behar. Maddi ez baldin banuen atzematen, emaztea zainetatik jauziko zitzaidan eta menturaz tristuraz hilko zen. Familiak halakoxeak ziren, hasieran, haurrek ez bazituzten gurasoek hartu bideak hartzen, betirako kanporatzen zituzten eta bukatzen zuten haur prodigo horien itzulera amultsuki desiratzen. Zikiro besta nasaiak antolatzeko prest ziren, ardoa eta haragia ausarki, bekatua barkatu gabe, gutxienez bekatu horren aztarna ezabatzeko, sendiaren ohorearen izenean. Maddiren ama urrats horretarako mardo nabaritzen nuen. Baina non zegoen Maddi?

      Behin, Bidarraiko mendi-aterpetik bi nerabe desagertu ziren. Iparlan gora eta behera ibili arren, ez nuen gordetzen ziren lekurik zehaztu. Bi mutikoak, beren lehen emozio sexualak dastatzeko premian, mundutik urrundu ziren. Bi egunez atzetik bila debaldetan ari izan ondoan, hondarrean erabaki nuen Baionako ZUPeko egoitza sugetsuetan bulegoa zeukan Susana Moon astrologo eta tarot tiratzailearengana jotzea. Ama birjina izerditan urtzen zen tokian zeudela erakutsi zuten Susanak atera kartek, herioarena bi eguzkik inguratzen zutela. Hala zen, gau hartan bertan bi mukizuak harrapatu nituen, biluzik, elkartuak, Harpeko Sainduaren itzalean, onik eta neurri batean zoriontsu. Maddi zegoen lekua finkatzeko ere Susana Mooni laguntza eskatuko nion?

      Algaraz lehertu nintzen, Maddiren ama urruntzen segitzen nuela. Zubi aldera hartu zuen. Konturatu nintzen ez nekiela oraindik ere zein zen bere zuzenbidea. Hori bai, dirua bazuen, larderia, eta enekin nahi zuena zegien. Ez bat, ez bi, Susana Mooni deitu nion. Oren erdi baten buruan igurikitzen ninduela erantzun zidan. Diru-kutxa batean laurogei euroko eragiketa egin nuen eta ZUPera abiatu nintzen oinez, Doneztebe bidean gora. Bihotza pisu neukan, airea behar nuen eta Susana Moon estimatuaren sosegu astrologikoa. Izarrak alde jarriko zizkidan. Egoitza gorakoien maldara heldu eta 14 zenbakiko atetik sartu nintzen, modako burukoak eta jantziak zeuzkaten gazte zaratatsuen artetik nekez urratuz.

      Susanaren gelara lerratu nintzen oihal pisuzko erridauak higiaraziz. Ilunkara zen, new age musika entzuten nuen eta intsentsu usainez betetzen zitzaizkidan sudur zuloak. Birla uhargi bat eta zazpi argizari ikusten nizkion aldamenean. Bere aitzinean jarri orduko, zigarretaren keak eta nikotinak erre ahotsez erran zidan:

      — Atz, zü, ez zira egoerarik hoberenean... arrazu düt ala ez?

      — Prefosta, arrazü düzüla...

      Ahantzia nuen Susana Moon jatorriz zuberotarra zela, Barkoxeko Larraja auzoan sortua, Paristik pasatua, azkenean Baiona iparrean errotzeko. Bertan, Mamoud marabut ospetsuarekin batera zebilen lanean, amodio eta bikotekide galduak xerkatzen, zortea onera bideratzen eta minbizi zenbait hidroxiklorokinaz sendatzen saiatzen. Urrea balio zuen Susana Mooni egin telefono deiak eta hitzorduak irauten zuen oren laurdena laurogei eurotan uzten zizun, adiskide prezioa, zioen bezala!

      — Zü itzal baten gibeletik ebilten zira... itzalki hori, oihan batetik, izenik ez düan hiri batera joan düzü eta han dabilazü nora jo jakin ez. Tzerkatzen zütü... kartak bereitz itzazü ezkü ezkerraz...

      — Dar-dar niagozü... —xuxurlatu nion, baina kartekin bi meta egin nituen durduzatu gabe. Susanak inguratu zuen heriotzaren irudia, bere sega zorrotz eta hezurki zurbilarekin. Behialako ikara areagotu zitzaidan.

      — Ni nüzü hilen?

      — Pentza! Horrek erran nahi dizü zure aitzineko bizi moldearen dolüa egin beharko düzüla, zerbait berri azmatzeko... tira ezazü bigarrena, ea, zer dügün hor?

      Eguzki eder bat atera zen, ilunpean. Susanaren boza aho-putzu zabal hartatik isurtzen zen, hitzak zehaztuz, zintzur karrakaz azpimarratuak. Baketu nintzen, sosegatu.

      — Atzamanen düzü bilatzen düzüna.

      — Segür zira?

      — Bai, laurogei euro. Ezkerrik hanitz.

      Zuberotarrak gogorrak ziren aferak egiterakoan. Ordaindu nuen, gogoz kontra, ez nuelako biziki maite konfinatzea aski ongi lortzen nuen moltsaren zerrailuak irekitzea. Bihotzean ximiko bat nabarituz abandonatu nuen Susana Moonen apartamentu misteriotsua. Bidean galduak sentitzen ginenean, beti eta egundainokoan, baliabide magikoak irudikatzen genituen, iragarleak, belagileak, sorginak, ele ederzaleak telebistetako aurkezle mugiezinak eta oinarrizko baliatzaile sektarioak. Edonola ere zepoan eta xederetan gatibu genbiltzan. Hori nioen nirekiko, Aturri azpiko autobideko zubi pera nindoala zuzen, Peio Elizalderekin finkatu zitara.

      Hausnar jostariari ekin nion bidean, autoen zarata eta nanopartikula likitsen itsasoan urturik: eta nik zer egin nezakeen dirua asko eta agudo irabazteko lehian, ez nuen abiltasun berezirik, autoko bateriaren kanbiatzeko ere koinatuaren laguntza behar nuen, une horietan emazte batek gizon baten premia zeukala ondorioztatzera iristen nintzela. Porrota zen enetzat, ohikoan, urguiluz hanturik, emazteak ez zuela gizon premiarik errepikaz nenbilelako, aldamenean Joana Garralda bezalako butch bat zeukano. Butch talentutsua, egiazki. Nik zaborrak biltzen eta, jendeek ez ikusteko gisa, zoko gorde batean metatzen baizik ez nekien. Eta bizitza marmarrean pasatzen nuen, funtsik ez zuten pentsamenduak txirikordatzen, hori zen ene humanotasun ezaugarri bakarra.

      Taka-taka heldu nintzen Aturriko zubiaren maldara. Ibaiertzeko lokaztegi urrin epelak bete ninduen. Zeru hodeitsuan, ubarroiak zihoazen launaka eta, urrunetik, kaioak zinkurinez entzuten ziren. Aparkaturiko kamioi pare baten erditik, bulta hartan bertan itxoiten zegoen Peiorengana ernatu nintzen. Irriak trukatu genituen. Sua piztu berria zuen, bazterretan atzeman kartoi eta egur puska idorrekin. Zikinak nonahi botatzen zituen jendeak, sasitzarrez emokatu arroiletan edo hurbileko oihan trinkoetan. Zuzendu ezinak ginen.

      — Berririk baduzu?

      — Ez, baina Susana Moon tarot tiratzailearengana joan naiz, lagunduko ninduela agian, Maddi non kokatzen zen asmatzen...

      — Eta? Zer eman du zuen ikustaldiak?

      — Aitor dut misterioa loditu baizik ez didala egin, herioaren eta eguzkiaren kartak jalgi dizkit, dorrea bukatzeko. Ez dakit deus gehiago, baina “Tzerkatzen zütü!” erran dit... zerbait ateratzen ahal da alde horretatik, ez duzu uste?

      — Zerbitzu sekretuetan ez dugu sekula magorik erabiltzen gure ikerketak bururaino eramateko.

      — Bai, zera!

      Algara ozenez lehertu zen. Arto irinez adelatu sei talo bazituen eginak eta xingar xafla bana erretzen zebilen. Ardo botila erdi betea zeukan saihetsean. Mundua zuri-beltzean begietsiko bagenu, Dead Man film erraldoiko Nobody eta William Blake pertsonaien modukoak izango ginateke, Baionako ez-leku horretan, arrats apalean: lasaiki eleka, ke usainez eta plazerez itoak, etorkizunik gabeko orainaldi mamitsu batean sustraituak. J’adore xuxurlatu nuen behin baino gehiagotan. Han ez zen eskasik, Neil Youngen soinu banda baizik.

      Aturri gaineko zubiaren zutoinak troxatzen zituen janari gozoaren usainak. Ur azalean laino mihise arina jaisten ari zen. Beraztu nintzen bat-batean, eta Peiori begira geratu nintzaion: estatuaren operazio zikin ezberdinetan zohitua zen eta aurpegian zeraman sakaila ilunak Tony Montana aire bat ematen zion.

      — Zer duzu, Amaia, eni so?

      — Gizon arraroa zara...

      — Guztiak garen bezala, ezta?

      — Bai, arraroak eta apartekoak. Basamortuaren minean bagina legez gaude hemen, kanpamendu zoharreko suaren inguruan bilduak, haize murmurren ordez, autobideko kamioien eta kotxeen burrunbak lagun ditugula...

      Isilik egon zen Peio. Ez zitzaidan sekula bere espioi berezi menturaldiez mintzo. Egiazko agente sekretua zen. Urdaiazpikoarekin taloa prestatu zidan, arraposki. Taloa preseski ene gozamen bekaitza zela salatu nion, jatekoa ahora eman bitartean. Basoak ardoz bete zituen erdiraino eta txin-txin. Ez genuen deus gehiagoren beharrik: aterpea, janaria, edaria eta adiskideen arteko metroko distantzia fisikoa. Telefono baten txirrina hauteman zen. Norena zitekeen? Biok gure sakelak miatu eta ohartu ginen nirea zela orroaz deika. Aldi honetan ere zenbaki ezezagun bat. Hartu nuen:

      — Nor da?

      — Ilse... gogoratzen zara nitaz? Wittig Barren juntatzen ginen denbora batez, Miarritzen... ez duzu ahantzia agian?

      — Zer berri dakarzu?

      — Badakizu langile sozial gisako psikiatra lanetan plantatu nintzela Akize alde honetan. Badut, ene aitzinean, bere ama Garazi eskualdekoa dela berresten didan emazte zarpaildu bat. Batzuetan Laura Palmer dela erraten dit, besoetan daukan egur puska semea duela eta antzeko zozokeria franko. Eta besteetan nahi du Marie-Cecile deitu diezaiodan. Ez dut deus ulertzen. Nortasun arazoa dauka argiki. Beharbada ezagutuko duzu etxetik falta den norbait, entzun duzu zerbait, horretara nator, Amaia, jakiteko soilik...

      — Interesgarria, zinez interesgarria.

      Kasko zokoa marruskatzeari ekin nion: ama garaztar baten alabaren bila nindoan eta agian xerkatzen nuen Maddi hura izan zitekeen Ilseren aitzinean zetzan emaztekia. Nola jakin? Ba ote zuen seinale berezirik? Oroitzen saiatzen nintzen. Peiok gaueko kanpalekuaren ohantze eta lo-zakuak hedatzen zituen artean, Maddiren amak eman argazkiak aztertu nituen, mugikorraren pantailan, banaka. Berezitasunik ba al zuen? Zorigaitzez deus ez zegoen... baina denborarekin eta begiak sutuz, matelaren erdialdean, malko baten mikro-tatuajea ikusi nion. Horixe zen gakoa, kakoa, krakoa.

      — Negar anpulu baten marrazkia badu begi azpian?

      — Zaude...

      Lauzpabost segundoko epea mendea iruditu zitzaidan. Pazientziaren irakaspenak barneratzeko egokia. Nahigabekoa. Bihotza banbaka aditzen nuen eta, hondarrean, Ilseren zintzur karraka ozendu zen urrutizkinaren sabeletik:

      — Bai, badu, zergatik?

      — Astebete atzetik nabilkiola! Maddi da edo Marie-Cecile, sei urte hauetan Landetako Labrit herriko Piteier baserrian senarrak eta amaginarrebak preso atxiki dutena...

      — Bizirik da, baina barnez erabat hautsia eta kanpoz andeatua.

      — Zuzen da burutik ordea, benetako seme bat munduratu zuelako duela zenbait urte. Mutiko horrek bere amonari ama deitzen dio eta tratu txar larriak jasan ditu dagoeneko.

      — Hauxe mirakulua! Zure afera eta nire arrangurak, biak, trenkatzen ditugula ahapaldi bakarraz...

      — Baiki... uste dut Susana Moon eskertzera joan beharko dudala...

XIX

Gauerdiko loak eraman ninduen, Peio Elizaldek prestatu ohean etzan baiko. Ilseren deiaren ondotik, mezua utzi nuen Xabik azkenean eman zidan Maddiren amaren telefonoaren linboetan, berri ona emanez. Pentsatzekoa zen emazte gaizoa zuzenen atsedenean zegoela, zabal-zabala, zurrungaz agian. Haren pausuaren trabatzeko gutiziarik ez neukan. Biharamunean ere argituko zuen. Peio ikusten nuen, zigarreta ezpainetan, isilik, hausnarrean bezala. Ez nuen lagunaren pentsamendu uhina hautsi. Estalipea inguratu eta loari eman nintzaion berriz. Amets arraroek urratu zidaten burumuina, izutzeraino: hiltzear nengoen, baina ez nintzen hain gaizki sentitzen, zer nintzen biktima ala borreroa, horixe zen ene galdera hutsala, handik gutxira ogiaren egiteko orea nahasten ari nintzen, plazera nabarituz, eta Sigmunden aurpegia zehaztu nuen, ene gainean arrano beltz, zerasadala “zuk nahiago duzu bidea zure kaxara itxuratu eta egin, ezta?”.

      Argi zirrinta iraizten zebilen. Iratzarri nintzen. Ohe hegian jarri eta ariketa fisikoak egiten ari zen Peiori so geratu nintzaion. Aharrausi borobila askatu nuen eta elektrizitatearen pareko ikara zoharra eragin zidan suan berotzen zegoen kafearen usainak, gorputzean zehar. Amesgaiztoaren aztarnak ezabatu nituen, begiak esku gibelaz torratuz. Peio hurbildu zitzaidan:

      — Maddiren amaren berririk?

      — Ez, momentuan, ez.

      — Kafea zerbitzatzen dizut?

      Hitz gutxiko esnatu zen nire unean uneko lagun premiazkoa. Likido ilunez bete zidan kikara. Lehen hurrupaldiak berotasun bizitorea hedatu zidan zelulen artean. Mundua ireki zitzaidan, maitasun eta dolore, opari eta ostiko, distira zilarraren eskaintza amultsua bailitzan. Eguna planifikatzen hasi ginen: Maddiren amari aho biziz telefonatzea, bilkura leku diskretua Ilserekin finkatzea eta afera minbera honi erremate ederra ematea. Peiok bere kafeari ttotta ttantta bat isuri zion, kemen apur eta ziurtasun bila.

      — Horrela egiten dugu gerra leku mortuetan gabiltzanean. Alkohol xorta bat eta inarrosaldi fisikoak. Zuhaitz zaharkitua banintz bezala. Baina bego...

      — Non ezagutu zenuen Nolwen?

      — Parisen ikasi genuen dretxoa eta han elkartu ginen. Mila bihurrikeriatan genbiltzan, hiri hartako auzune bitxietan, ordukoz Nolwen emezale aitortua zela. Kontzertuak, manifestaldiak, dantzaldiak Bastilla aldeko Bal à Jo ospetsuan... eta ikasketak bukatzean, hautatu behar izan genuen, Nolwen Polizian sartu zen eta ni zerbitzu sekretuetan. Orduz geroztik harreman estuan gaude, batak bestea behar duenean, han edo hemen laguntzeko prest agertzen garela. Maddiren desagertze istorio honen karietara adibidez. Nolwen, zu eta ni neu, hirukorik eraginkorrena, bai anderea!

      Peioren predikua entzun nuen arraposki, Maddiren ama helatu aitzin. Linearen puntako emaztearen ahotsaren dardarak beldurtu ninduen.

      — Aurkitu duzu orduan?

      — Bai, Akizeko erietxe batean dago, Ilse izeneko ene lagun psikiatra baten gomendioan.

      — Eta semetxia?

      — Hura beranduago ezagutuko duzu, azterketa luzeak baditu egiteko eta orekatuko denean bere amaren eta zure menean egongo da. Pazientzia da zuk orain behar duzuna...

      — Non biltzen gara?

      — Galdera ona. Leku diskretu batean... eman dezagun Habasko eiheraren oihan eta sasitzarretan. Zer diozu?

      — Xabirekin etorriko naiz. Eguerditan han izango gara.

      Hori egina. Ilseri mezu bat bidali nion. Hitzordu tokiaren koordenatuekin batera. Ez nekien zuzen zergatik, Habasko eihera ohia hautatu nuen, menturaz, betidanik erroten auzoetan juntatzen zirelako ebasleak eta gaizkileak. Haietatik ginena? Ez etxit. Baina diskrezioa hitzemana nion Maddiren amari eta horretan finko nenbilen. Eihera elea marmartzen nuenean, haur denborakoa zetorkidan akordura: etxe zolan isurtzen zen errekaren hegian, arbola, belar eta sasiz emokatu zoko batean altxatzen zen gure eskualdeko eihera, bere nasa, kanal eta bihiak ehotzeko errota animalekin. Guretzat, aukerako jostalekua zen, udako oporretako arratsaldeak bertan pasatzen genituen, xarboak eskuz harrapatzen, bainatzen edo belazean etzanik etorkizuna irudikatzen.

      Dagoeneko errotak abandonatuak dira; nasak eta kanalak berriz lurrez tapatuak. Haur denborakoak eta gaineratikoak. Mango eta Doraren ezteietan Lasturkoa miretsi nuen, uraren ekarria, arto bihi irinduen metatxoak, errotaren klaska hipnotikoa. Egun hartan, Joana Garraldaren eskua bereziki tinkatu nuen, beste maitasunik ez neukala berresteko moduan. Uste dut sinetsi ninduela. Asteburu zoragarria pasatu genuen, bizitzak amodioz ehotzeko eiherak bilakatuak ginela. Gogoratzen nintzen halaber, paper zaharrak aintzakotzat hartuz, Baionako marea-eiheren kokapenak aurkitu nituela, ohiko detektibe inkesta bat eramanez: Aturriren ezkerraldean Balishon eta Tarridekoak, bai eta gaur egun hatzik utzi ez duen udaletxe plazakoa litekeena, eta, ibaiaren eskuin aldean, menditik itsasorako norabidean, Baxefores, Kastera, Boyer eta Saultekoak, San Bernardekoa azkenik, orain zabortegia bihurtua den Erdi Aroko beneditar seroren komentu zaharraren aldamenean. Habaskoa errekasto batek mugiarazten zuen eta han ginen juntatuko Maddiren amak bere alaba besoetan hartzeko gisa. Horretan buklatuko nuen afera latza hau, gogo onez.

      Eskerrak telefono mugikorrak eskumenean genituela. Bestela nola egin genezakeen komunikatzeko eta gauzen jakinean egoteko? Nola egiten genuen hiru hamarkada lehenago? Galdera horiek nituen buru zokoan, eskukoak berriz jo zidanean:

      — Jason eta Jose preso eraman dituzte eta, naski, ez dute egun argiaz luzezkoan gozatuko, jakizu, presondegian mutxituko dira arratoi batzuen maneran... Kartzelan ez dituzte haur bortxatzaileak biziki estimatzen gainera, hori ere entzuna dukezu?

      — Bai, Nolwen, entzuna dut. Biba zu eta biba gu, lortu dugu. Ilse adiskideak Maddi ekarriko du Habasko eiheraren maldan dugun haren amarekiko gailurrera, nahi baduzu etorri, Akitania Berrian zabiltzano!

      — Bikain.

      — Eta bihar, igandea, bazkaria dugu Joanaren Atharratzeko Erratzü baserrian: gonbidatua zara. Zatoz, lotsarik gabe, plazer bat dateke.

      — Mintzatuko gara.

Sudurretatik biriketaraino zihoakidan Peiok erretzen zuen zigarretaren kea. Utzia nion, bazen hamar urte, baina erraten zen bezala, behin hasiz geroztik betirako erretzaileak ginen, pasiboak alabaina. Ez nion gaitzesteko keinurik luzatu. Bizkar zakutik ateratako termo gris distiratsutik ferblankezko godaletetara isuri zuen kafea:

      — Zure ikerketaren bukaera zoriontsua ospatzen dugu?

      — Bai... ea nor den lehena agertuko... ama ala alaba, parioak irekitzen ditugu? Amak telefonoan urduri ematen zuen eta berantetsia dut Maddi nolakoa den ikustea...

      — Hainbeste urte preso iragaten dituena ez da ongi izaten ahal. Ilunpean eta psikotropoz aserik pasatu ditu azken sei urteak, fantasma, haluzinazio eta bortxaketa artean.

      — Izugarria da, izugarria denez.

      Ez nezakeen besterik ahoska. Ohartzen nintzen emazte horiek jasan zuten biolentziaren gradu gorenaz. Sarraskiak zituzten pairatu, batak alabaren faltaz eta besteak, gorputzaren mugekin jolastu ondoan, harrapari sexualen atzamarretan gatibu. Itxura hitsak ezabatu nituen garunen arrakaletatik eta ingurura beha geratu nintzen, kikara beroa ahurretan: bazter berdeak ziren, eguzki azpian distiratsu, eta bideaz bestaldean zetzan urmaeletik zetorren ibai hertsiaren aldamenean altxatzen zen Habasko eihera. Abandonuaren hatzak nabaritzen zitzaizkion, nahiz eta hiriko langileek hurbileko pentokako belardiak arrasatzen zituzten noizean behin. Lekua ederra zen, baketsua, eta nehork ez gintuen zelatatuko. Ez nekien zergatik hautatu nuen toki hori Maddiren amarekin biltzeko, intuizio zirikaria izan zela baizik.

      Sasitzarrak makilekin harrotuz, eiheraren atariraino iritsi nintzen. Eki meleka honekin, beldur nintzen sugeak laparretan metan txirikordatuko zirela. Astiro nindoan aitzina. Leiho hautsi batetik etxearen barneko anabasa miretsi nuen, mahai eta aulki apurtuak errauts pean eta Eskualdun Gazteriaren egutegi zaharra lurrean. Murru baten kontra, errota borobila bermatzen zen. Bihotz ximikoa jasan eta auto baten burrunba hauteman nuen, biak batera, ordena horretan. Ilse ala Maddiren ama zen? Ez bata, ez bestea, Nolwen zen. Maitale ohiaren besoetara lehiatu nintzen, besarkada luzeen berotasun eztia eskas nuela konturatzeko denbora hartuz. Hainbeste egun ez ninduela nehork bere besoetan tinkatu, minutuak ahituz eta ele eztiak marmartuz. Betezpalak hezetzen sentitzen nituen.

      — Hemen gara beraz, aiduru.

      — Nolwen... ama eta alaba etorriko dira.

      — Zer da toki bitxi hau?

      — Tokirik egokiena diskretuak izan nahi dutenentzat, eta gaur gure kasua da. Normalean, gaizkile txikiak datoz hona, trapitxeroak eta maitale klandestinoak. Begira hormetan sprayez egin marrazki horiek, zakilak, bularrak, aluak, anarkiaren zigiluak eta irainak munduari... irudimen zabala dauka izaki humanoak...

      Barrea libratu zuen Nolwenek. Irriaren sakonak nahasi ninduen, amodioa egiten genuenean, algara hori zuelako askatzen, uherra, ausarta, menderaezina. Peio Elizaldek behatza belarrira eraman zuen:

      — Ixo, norbait dator.

      — Hesi horren gibelean gorde gaitezen...

      Kanguru arinak bagina bezala, ezkutatzera ernatu ginen, asunetara jauzi eginez. Eskerrak Maddiren ama jalgi zela kotxetik. Punpaz atera ginen gure gordagitik, denak laido eta hazka. Emaztearen begirada larderiatsua neurtu nuen:

      — Nor dira jende horiek? Nik zurekin ditut aferak. Non da ene alaba?

      — Maddiren desagertzearen misterio lodia argitzen lagundu nautenak dira... Xabirekin etorri zara?

      Galdera egin orduko, belardiaren erdian moldatzen genuen zirkuluan sartu zen Maddiren anaia. Peiorengana jo zuen zuzen-zuzena, eskua luzaturik, gizonen arteko agurrak eskatzen zuen moduan. Euskaldunentzat konfiantzak ere generoa bazeukan, eta gehienetan maskulinoa zen. Emazteak ikusezinak ziren. Tua irentsi nuen eta garatzen zihoan solasari uztartu nion adimena. Xabiren hitzak ziren hauteman:

      — Arreba ez da jin oraino?

      — Ez, jauna, ez da jin. Baina jinen da. Itxoiten gaude.

      — Ez dut denbora askorik, enpresa bat badut nik eramateko, ez naiz zuen antzeko funtzionario antzua!

      — Ongi hasi zara, jauna, ez duzu lotsarik, zure arreba aurkitu dugu eta horrela eskertzen gaituzu?

      — Ez diot inori eskerrik zor...

      Hara, errana zen, motz eta zotz. Gizonak burua gora zetxikan: nehork ez zion tranparik egingo, ez zen eroriko. Peiok eta Nolwenek bake keinuak helarazi zizkioten, amarengana joaten nintzen bitartean. Ahurra sorbaldan pausatu nion:

      — Distantzia atxikiko duzu Maddi agertuko denean. Mediku batekin etorriko da. Beharbada urrunetik solastatu beharko duzue. Hurbilketa fisikoa gerorako izanen da. Ilse psikologoak kontatuko dizu den-dena...

      — Zer da zizpologo hori?

      Hatsaldi arinaz, eskakizunaren gakoa airean abandonatu nuen. Emakumeak pixka bat galdua zirudien. Xabi ere jabaldua zen. Oilar hanpurus jaidurari uko egin zion Nolwen eta Peioren parean. Haizearen murmurrak hostoetan baizik ez ziren entzuten, baina kotxe bakun baten hotsak nahasi zuen eiheraren aldeko isiltasun berdea. Igurikatzen genuena zen. Ilserena, Maddi edo Marie-Cecilerekin. Begiak zabal-zabalik autotik nor aterako zen aiduru geunden, estralurtarren ontzi batetik izaki muskerrak jalgiko bailiran.

Ilse ezagutu nuen. Besotik loturik, Maddi izan zitekeena laguntzen zuen aitzinatzen. Emazte mastoka baten itxura zeukan adiskidearen aldamenetik zetorrenak. Hautsia zen, errautsia, deflagrazio nuklear baten ondotik zirtzikatua bezala. Burua alde orotara higitzen zuen, neguaren garratzetik salbatu txoritxo edo inguruak miatuko lituzkeen surikata baten antzera. Ninikak uhertuak zituen, zuri gehiago ageri zela urdin edo berde baino. Ezpain artetik lerde zurbila zetorkiola iruditu zitzaidan, baina ene imajinazioaren igalia baizik ez zen. Poetikoki erranik. Hargatik, Maddiren egoerak poetikotik deus ez zeukan.

      Behako biribilaz, ipularrean zain zegoen familia aztertu nuen. Izuak gatibatzen zituen. Ez zekiten zer egin, nola ekin eta zelan eragin, ikusten zutena egia zela segurtatzeko. Amaren gibelean zutik, Xabik ezinegonaren zantzuak erakusten zituen, oin batetik bestera jauzi txikika ari zela, eskuak ileetatik zaintsuki pasatuz. Antsiak nabarmenki itotzen zion begirada. Ama aldiz, kopeta apalik, malgortzen zihoan, munduan pasatzen zena ez zitzaiolako batere interesatzen momentu hartan. Hondorik gabeko zulo bat zirudien, airea, hatsa eta odola iragazten uzten zuen leizea funtsean. Urrunetik, negar zorian ematen zuen. Hunkitzen ninduen normalean hain zainarta eta larderiatsua zitekeen emakumearen traka latzak.

      Nolwen eta Peio Elizalde elkarren ondoan zeuden, muturik, ikusgarria nola garatzen zen begiesten. Prest ziren, edozer gerta ere, beren polizia karta ofizialak jalgitzeko. Amerikar telesailetakoen maneran, sasietatik punpa egin eta hiltzailearen sudur pean plaka itsasteko harridura orokorraz baliatuz. Baina ez ginen film batean. Habasko eiherak ez zukeen bere zedarrietan sekula hainbeste brigantik herronkan ikusi. Alta historia luzeko egoitza zen, bidegurutze emankorrean kokatua, oihanaren erdian, hiriak finkatzen zituen legeetatik eta legegizonetatik at. Auzo horretan eraiki zen zikinak tratatzeko zentro erraldoia ere, autobide hegian, zarata eta ustel urrin artean. Eiheraren urmaela idortzen ari zen denborarekin, Habasko larre eta xarak urbanizatzeko boladaren ondorioz. Kasik ziur nintzen, bost urteren buruan, hemen ere etxebizitza iraunkor kartier berri bat eraikiko zela eta eiheraren izena baizik ez zutela atxikiko.

      Burutazio antzuak haizatu nituen. Bost axola hondarrean. Joana Garraldaren Erratzüko baserrian baino ez nintzen ekologista eta bobo sentitzen. Anartean, Ilse eta Maddiren aitzinatzea segitzen nuen eta, nire parean aurkitu zirenean, hurbiltzeko keinua eskuz egin nien amari eta Xabiri. Bi taldeen arteko distantzia metro eta erditan finkatu nuen:

      — Geldi. Ez mugitu. Hara, hor duzu zure alaba.

      — Maddi, Maddi, Maddi, Maddi...

      Andere kiribilduak ez zuen besterik errepikatzen, alabaren izena, berriz eta berriz, zintzurrean gora zetorkiola ematen zuen, goitikin pikorra balitz bezala.

      — Zatoz, Maddi, ene besoetara. Tinka, besarka eta musuka zaitzadan. Zatoz, arren, Maddi, zure ama xaharra naiz.

      — Ez zaitut ezagutzen.

      Maddiren hitzak harrikadak bailiran hartu zituen emazte astinduak. Ez zituen sinesten ahal. Amak, bere aldetik, gauza bera erran zezakeen, ez zuelako bere alabaren fisikoa ezagutzen. Zazpi urte bazen joana zela, eztei eder haien bezperatik ez zuten elkar inoiz ikusi...

      — Non zinen orain arte?

      — Ilunpe zakar batean nintzen, ama, paradisu batean preso.

      — Zer erraten du?

      Maddiren amaren galderari erantzun zuzenik ez zegoen. Ilsek trinko zetxikan emakumea perpaus misteriotsuka mintzo zen. Ulergarria zena, drogatua eta bortxatua izan zelako hainbeste denboraz, Labriteko Piteier baserriko gela tepuetan. Ez zuten Nafarroako erregina baten gisa tratatu alabaina. Ihes egitea lortu ez balu, oraindik ere Jose eta Jasonen atzamarretan pairatzen egongo zen. Indar gaitza egin zuen egun hartan, egundokoa, agian kemenez arras hustu zuena. Ez zuen esfortzurik egiteko kalipurik gehiagorik:

      — Barkatu, ama, barkatu.

      — Ezagutu nau!

      — Ni ere ama izan nintzen.

      Hitz hauek ahoskatzean, malkotan urtu zen Maddi. Uste dut Nolwen, Peio eta hirurok, halaber, emozioz hantzen ari ginela. Begiak bustitzen zihoazkigun. Amak alabarenganako urrats bat egin zuen, baina, kokotsaz, lekuaren gainean egotea manatu nion. Obeditu ninduen, gogo txarrez, bistan dena. Nahiz eta alabaren heziketa gogor kontrolatu zuen, alaba bakarra maite zuela onar zezakeen, istant hartan bereziki.

      — Maddi, zer pasatu da? Zer pasatu zaizu? Zer pasatu zaigu?

      — Ama, barkatu.

      — Herenegun kontatu didazuna, konta iezaiozu...

      Ilseren ahots eztia zen. Maddiri hitz egiten. Hatsa sakon hartu zuen eta elearen kordela askatzeari ekin zion. Aditzak hortzen eta ezpainen mugan traukatzen zitzaizkion baina, zintzur karraka baten ondotik, hasi zen, arraposki, perpausak mailukatuz:

      — Ez dakit nondik abiatu, ez dakit gertatu zaidanaren hobenduna ala biktima naizen, ez ote nuen hiltzea hobeko, nagoen egoeran, ama, zure aitzinean agertzea baino...

      — Lasai, Maddi, epaitzeko ez gaude zure anaia eta biok, zuretzat ongia baizik ez dugu nahi, beti ez baldin bada horrela izan ere.

      — Badakit, ama, badakit...

      Eiheraren ingurunea aztertu zuen soaz. Salbamen haga baten bila ari bailitzan. Udaberri atarian iratzartzen ziren txorien kanta airosak entzuten ziren. Berdetasunaren usainak troxatzen gintuen, belar ausarten balantzak etorkizun hobeagoa iragartzen zigula. Aitormenaren ordua zetorren. Maddiri begira geunden, aldi berean hormatuak eta esperantzaz beteak:

      — Bizi berri bat hastera noa. Ez naiz arras gogoratzen zer pasatu zaidan hondar sei edo zazpi urte hauetan. Ehortzia izan naizela iruditzen zait, atea giltzatu gabe utzia zutela ohartu nintzen goiz hartaraino. Ihes egin nuen orduan, oihanean barna, orein grazios baten urratsetatik. Hark salbatu ninduela uste dut, egiazki salbatu eta aipatzen dizuedan bizitza berri honen bidean jarri...

      Maddi isildu zen. Hitzak bilatzen zituen, hatsa bezainbeste. Estofatzen ari zela ematen zuen. Esku zapalaz kolpe eztika, bizkarra banbakatu zion Ilsek.

      — Arren, Maddi, jarrai ezazu, otoi.

      — Bai, preso atxiki naute madarikatu horiek. Ene senarrak, honen amak eta Jose bere lagun minak. Hirurak ene ezteietan ziren, gozo eta lagunkin, oroitzen naiz, horrek burumuinak larranzten dizkit. Kaka eta pixa gela zikin hartan bertan egiten nituen, ez zuten sekula garbitzen, janaria apurka ekartzen zidaten eta pastillaz emokaturik atxikitzen ninduten. Gogoan dut, garunak ezabatzeko, tauleta bat banuela, filmak ikusten nituen, haurrentzako marrazki bizidunak eta Twin Peaks telesaileko bi lehen sasoiak. Nire izena ahanzten nuenean, Laura Palmer nintzela marmartzen nuen, hala deitzen ninduten, begiak tapaturik, bideo pornografikoak egitera eramaten nindutenean...

      — Gaixo Maddi, gaixo haurrak: zer egin dugu?

      Ama xifrituaren ahotsa zen. Xabi hurbildu zitzaion eta besoetan hartu zuen amultsuki. Ahozabala izanagatik, seme onaren papera ederki atxikitzen zuela onartzekoa nuen. Kopetaz, hizketan segi zezan seinalatu nion Maddiri:

      — Egur puska bat baneraman besarka, ene semea zen eta artatu nauten erizainei, gurutzatzen nituenei, nitaz axola hartzen zutenei, erran zahar baten musikaltasuna zuen “Kanpoko egurrak sua ezin egar” perpaus misteriotsua errepikatzen nien, ez dakit nondik ateratzen nuen, nork txertatu zidan memoriaren hondoan, batzuetan sardexka batekin jaten saiatzen zen ziminoa sentitzen nintzen, urte horietan guztietan ez dut egun argirik ikusi, ganbera likits hartatik ateratzean, itsu nintzela uste nuen, itsu eta mutu, hosto lehorrak lehertzean ene kasko zokoan zartaketa erraldoiak entzuten nituen eta hinki-hanka nindoan, hatsa galdu arte, hilko nintzen, hilko nintzelako...

      — Baina bizirik zara, Maddi, aitzina...

      Animatzen saiatzen nintzen, kontakizunaren bururaino joan behar zuen, bere ahotik isuriko ziren hitzen peskizan geunden, Maddirengandik egiazki gertatu zena entzuteko:

      — Aspaldiko istorioa da, odolez bustirik iratzartu nintzen, sabela huts. Ez naiz deusez gogoratzen, zer pasatu zen orduan, baina ahurrak likido malgu batez gorri neuzkan. Uste dut haur bat munduratu nuela, ene egur puska maitagarriari Buba ñiñaño kantatzen nion, emazte eta humano nintzelakoa berresten nuen, bestela abere baten pare tratatzen ninduten eta nik neuk ere ez neukan indar askorik asaldatzeko, oldartzeko edo gatibu nindukatenak trabatzeko. Ahulegia nintzen, baporeetan urtua eramaten nituen egunak, den mendreneko keinua egiten nuenean, laido, zaflako eta ostikoka menderatzen ninduten... eta biolentzia olde horien lekoreko bideo grabaketa saioak izugarriak ziren, bertaratzen ziren emazte eta gizonak are bortitzagoak zirelako enekin... negarrez eta auhenez kulunkatzen nuen egur puska besoetatik kentzen zidaten, indarrez, galdua nintzen, ziztuan, salbatzeko heldulekurik gabe...

      — Maddi, non da zure balizko seme hori?

      Eskakizun arranguratua egin zuen Xabik. Izua zekarren bozean. Amaren aldera bildu zen eta biek urrats bat egin zuten Maddiren aitzinean berrogeita hamar zentimetrotan plantatzeko.

      — Zer gertatu zaio?

      — Sei urte ditu, medikuek erran didate bizirik dela, handizki traumatizatua baina bizirik. Julien du izena, argazkitan ikusi dut, mutiko polita da, dena ama...

      — Non dago?

      Ordura arte isilik egon zen Nolwenek hitza hartu zuen. Eleak hautatzen zituen bereziki, Maddiren kalbarioaren narrazioa pairatzen zuen familiakideekin solastatzeko.

      — Zerbitzu sozialek daukate, afera hau jabaldu artean, harrera-gune batean egongo da, mediku-arta askoren premia du, arazo handiak ditu helduei konfiantza egiteko, arazo larriak jakizue...

      — Ez duzue uste gurekin hobekiago litekeela leku zeken eta barbaro horietan baino?

      — Xabi, aski, ongi inguratua da, han ez du nehork gaizki tratatzen, hala espero dut bederen, baina familiari itzuli aitzin, baketzeko eta mundua onartzeko urrats anitz baditu eramateko.

      Nolwenen ebazpena zorrotza zen. Xabiri karta bat eman zion, zentroaren zuzenbidearekin, Muriel Berrondo gure adiskidearen kontaktua erantsiz. Arte horretan isilik egon zen Maddi, ezker-eskuin balantzaka. Zeruari begira zegoen, fermuki zutik, iluminatua bailitzan. Betazalak zabalik atxikitzen saiatzen zen eta eguzki arraioekin jostatzen ari zela zirudien. Eta gero, argitasuna bereganaturik, burua apaltzen zuen lurreko belar tusta gotorren berdetasun hunkigarriaz horditzeko.

      — Ama, ni ere ez naiz etxera bueltatzen ahalko. Zauri asko dauzkat sendatzeko. Bihotzekoak eta arimakoak. Ilseren ospitalean pasatuko ditut hurrengo sei hilabeteak. Ene bisitatzera etorriko al zarete?

      — Bai, jinen gara, haurra, jinen garela, Akize ez da Baionatik sobera urrun. Alaba gaixoa, horrelakorik agitzeko ere!

      — Ama, ez da zure errua, ez da zuen falta. Bizirik gaude, Julien eta biok, hori da garrantzitsuena.

      — Stockholmgo sindromearen ondorioak ezabatzen ari zaizkio, jakizue duela gutxi arte setiatzaileen defentsa hartzen zuela Maddik ere... Zaila da hainbat urtez irun biziraupenaren armiarma sarearen desegitea, egiazki neke da, ez hiltzeko behar izan du bahitzaileen ekina justifikatu, bere onerako zela konbentzitu, maite zutela bereziki bideo pornografikoak biltzera zihoazenean, jatera ematen ziotenean, filmak ikusten uzten edo hamabostean behin eme eskuek dutxapera bulkatzen zutenean.

      Taldeak erlijioski hauteman zuen Ilseren predikua. Labriteko Piteier baserriko gaizkileak giltzapean zeuden dagoeneko Bordele inguruko presondegi ezagun batean. Nehor ez zen haiengatik urrikalduko. Fernanden harriduraz gogoratu nintzen, kliska batean: sekula ez zuen pentsatuko egun oroz elizan, plazan edo merkatuan gurutzatzen eta agurtzen zituen jende horiek antzeko kalbarioa jasanaraz zezaketela menpeko ahulagoren bati. Eta askotan horrela zen, ardi larruz apaindu otsoz inguratuak ginen. Xabi eta Maddiren ama neuzkan begi bistan, hauek azala bortitza zuten, baina mamia mantsoa, mardula, mamurra. Distantzia sozialak mantentzera deitzen gintuzten seinaleak ziren. Gure aita zenak erraten zuen bezala, apezekin, errientekin, jendarmeekin eta ezezagunekin beti akort eta aparte.

      Haize ufako hotz batek freskatu zuen Habasko eiheraren eremu desolatua. Berdetasuna bera aniztasunaren alargun zetorrela zirudien. Maddiren ahots lakarrak inarrosi ninduen barnez, bere burua salbatzen saiatu baitzen sei urte iraun zion marasmaren minetik. Eskua kopetan pasa eta pasa ari zen, izuaren balizko izerdia idortzeko moduan. Baina Maddiren garunean beldurra baizik ez zen, oraino ere, anaiak eta amak zer pentsatuko zuten, hobendun sentitzen zen, are gehiago Pantxoa eta Maialenen figurak etorri zitzaizkiolarik oroitzaren zurrunbiloa nahastera:

      — Non dira Pantxoa eta Maialen? Haiek bazekiten zerbait larri gertatzen ari zitzaidala... ez zuten deus egin...

      — Ez ziren ohartu —ihardetsi nion isiltasun dorpea ebakiz— deusez, ezkondu zinenetik bide txarretik zindoazela, ez zuten zure berririk. Afruntatuak sentitzen zirela erran didate eta, neurri batean, aurkitu baldin bazaitugu haiei esker ere izan da. Ez zuten berehala egia laxatu, baina egin zuten bigarren bisitaldian. Gertatu zenaren hondorik gabeko putzuaren zakarraz jabetu ziren orduan.

      Igelak, putzu zolan zegoenean, preseski, ez zuen itsaso zabala ikusten, baina zeru sakonaren hedadura mirets zezakeen libreki. Hubei eskualdeko aforismoak izpiritua zeharkatu zidan bala baten abiaduran. Maddi begietsi nuen Ilseren saihetsetik astiro aldentzen, Nolwen eta Peio ere hurbiltzen, amak urrats bat aitzinera egin zuen, itsasoa trabeskatzeko bezala, eta Xabi lekuaren gainean gelditu zen, nire antzera. Igel baten kanta hauteman nuen sasietan gorde errekastoaren ohetik altxatzen, putzukoa bide zen, oparoa, oparia, denboraren poderioz ikasia duena mugatua den libertatea irekia eta aberasgarria dela: gero eta zabalagoak iruditzen zitzaizkigun eremu murritzetara konfinatuak ginen guztiak. Zirkuluetatik jalgitzea zitekeen zailena.

      Bururaino neraman azken ikerketa zela banekien. Hala erabaki genuen Joana Garralda maiteak eta biok, Atharratze gainaldeko Madalena mendi mazelako Erratzü baserrira bizitzera joateko deliberoa hartu genuenean. Inguruan neuzkan kide eta adiskideei beha nengoen, hunkiduraren harian oreka bilatzen eta nirekiko “jakin behar da liburu bateko hondar orrialdea itzulikatzen” errepikatzen. Sigur Ros talde islandiarraren Route One albumeko musika elektroniko puskek irentsi eta itotzen ninduten orduan: hemendik aitzina, bide bat baizik ez nukeen, igel jauzilari baten egunerokotasunaren uhartearen bueltan, itzulerarik gabekoa. Prestatzekoa nintzen, ahalik hobekien.

      Ama alabarengana joan zen, poliki eta geldo, Ilsek debeku keinua marraztu zuen arren, debalde. Maddi ere ausartu zen, urrats bat baino ez, eta amaren besoetara erortzen ikusi genuen. Happy end delakoaren aztoramenduak gatibatu gintuen eta, naski, malgutzen sentitu genituen gure bihotz endurtuak: ez ginen kanpoko egurrak, sua egartzen ahal genuen, zorigaitzaz harago zorion puxinkak dastatzeko.

XX

Ez nuen airearen kutsadura mendratu, Baiona eta Atharratze arteko bidea autoan bakarrik egin nuenean. Biharamunean lagunek halaber. Anartean, uzten nuen apartamentutik pasatu nintzen azken pakete batzuk hartzeko, baina giltza atxikiz, hondar bidaia bat egingo nuelako etxea garbitzeko. Halako bozkario muskil bat ernatzen ari zitzaidan bihotzean, Maddiren amaren alaba atzeman nuelako, diru parrasta baten trukean, egia erran. Diruak ez gintuen zoriontsu egiten, baina gabe ere ezin bizi, ezta? Ikerketa ez zen erraza izan eta adiskide apurren esku ukaldiari esker lortu nuen: indibidualista hutsa nintzen, nahiz eta kolektiboaren indarra hobesten nuen batzuetan. Ene beharren arabera bistan dena. Egoera mental baikor horretan irentsi nituen ekialderako kilometroak, Joana Garraldaren 4x4ko irratiko disko konpaktua aldatu gabe. Ezekielen betiko profezia neukan beraz entzungai:

            Desafinatzeke nahasirik habil

            Jadanik agure lehoi itxura eutsirik

            Gauaren pareta sprayatu duzu

            Hamazazpi urteak

            Hamazazpi zuri dira Ezekiel

            Mingotsaren “merkromina” Ezekiel

            Ibar labur bat zara

            Hari single bat zara

            Betiko

      Joseba Alkalderen hitzak ziren. Antzinako mundukoak. Prehistoriakoak, laburki erranik. Betiko, betiko hunkitzen ninduten. Azken kopla orroaz eman nuen, Juan Carlos Perezen ahotsa sustatzaile eta Phoisis jaunaren flauta sinetsezina akuilatzaile. Gaua zen jadanik eta ilunpean zeharkatu nituen tenore horietan desertu uhergarriak ziren Donapaleu eta Maule. Ikara hotzak inarrosi ninduen, beltzaren minean, ardura mamuak ikusten nituelako, apokalipsikoak eta nire baitakoak, gutxi ere ez zirenak. Joana, betiko, betiko.

      Erratzü baserrira heldu nintzenean, maite nuen andrea ez zegoen ohean. Etxe aitzineko egurrezko jargian zen, beroki jantzirik, inguruak alaitzen zituzten hontz eta kahaka oihuak entzuten. Musua pausatu nion ezpainetan, aspaldiko partez, iruditzen zitzaidan kontaktu fisikoaren zirrarak biziarazten ninduela. Ez nion salatu Peioren aho izkinaren hunkikarak behin sortu zidan emozio arraroa, hobe isiltzea, jeloskeriak gatibatzen zuen eta kalituko nindukeen lekuan berean.

      — Bihar gure lagunak etorriko ditun bazkaltzera, ardo on botila pare bat ekarri deztenat, elkarrekin goza gaitezen...

      — Oilasko bati burua bihurtu zionat nik. Errea dun, behar den bezala doratua, hozkailuan zegon. Entsalada eta gazta puska batekin aski ukanen dinagu? Agian hire ezagun horiek ez ditun mokofinegiak...

      — Momentu ona pasatuko dinagu, ez hadila arrangura. Fernand jinen dun Landetatik eta Peio ere hor duken, zerbitzu berezietako ekintzailea. Nolwen ezagutzen dun, ene neska-lagun ohia...

      — Zauri minkorra berriz irekiko didan ala?

      — Haugi, maitea, minak sendatzeko manera egokia ezagutzen dinat nik, hator, ohantzea aiduru dinagu...

      Ohiko samurtasunaren abiadura motelean, amodioa egin eta Joanaren bular artean sabelez behera etzan nintzenean, ohartu nintzen, hamar egunetan, munduko tragediaz eta zakarkeriaz itoa jardun nuela. Maddiren presoaldiko irudiek bete zidaten kasko zokoa, larruari lotzen zitzaidan Piteier etxaldeko gela hartako kaka eta pixa urrina, sei urteko Julien semeari jasanarazi zizkioten sexu-eraso larriak, gerizatu behar zuten nagusien partetik preseski, Jason eta Jose abereak baino pisago ziren, Jasonen ama kontzientziarik gabeko emakume doilorra... eta hori dena, gusturik hoberenean, auzoen susmoak piztu gabe eta igande oroz mezara joanez. Itxurak mustupilka zebilzkidan buruan eta, bat-batean tripa zokoa kulunka nabaritu nuen, punpan altxatu nintzen komunera zuzentzeko sprint labur batez.

      Erraiak bota nituen, hauteman, ikusi eta pairatu larrikeriak oro aurtikitzen banitu bezala. Joanarekin bizitzen plantatze zorian, barnea garbi nahi nuen, zerotik hasiko nintzen, hori nuen errepikatzen behin eta berriro, betiko, betiko!, Joana neukan aldamenean, urdaila lasaitzeko urez arradatu kikara eskuan, amultsu eta laztan-gose:

      — Amaia, zer dun? Jakin ezan maite haudala, edozein baldintzatan...

      — Bazekinat. Ez dinat dudarik. Bihartik aitzina, Erratzü etxe hau gure mundua izanen dun, aldi berean barnekoa eta kanpokoa. Habia abegikorra. Maitasun inkondizionalaren geltokia.

      — Hauxe hitz potoloak!

      Oheraino eraman ninduen besotik helduta. Gibelminez mikatz neukan aho hondoa. Dolore hits hurbildu zitzaidan loaren uhina, mihise kirats baten antzera. Ez zen, baitezpada, ametsak loratzeko lur ona. Baina, igande goiz hartan, berritua esnatu nintzen, Madalena gaineko kapera eguzkitan distira zegoela ohartzeko prest. Joanarekin gosaldu nuen, gure aberetxoak bazkatu nituen eta apairua prestatu genuen elkarrekin.

      — Ogia egingo dinat...

      — Ideia ona. Hiru ordu badauzkan, hire maitasun ahalmen guztia oratzeko, mamia hartzitzen uzteko eta, labean, orearen azala urrez koloreztatzeko.

      Ilsek Akizeko ospitale psikiatrikoko bere gelara eraman zuen Maddi. Bazuen oraino hainbat artamendu jasotzeko. Julien semea, halaber, Muriel Berrondok kudeatzen zuen Haurren Geriza Zentroan zegoen medikalki jarraitua izateko. Beren onera itzuli behar zuten biek, derrigor, oreka mental zerbait erdietsiko bazuten. Murielek ez, baina bezperan, Habasko eiheraren ingurune berdean, gurekin bazkalduko zela hitzeman zigun Ilsek. Behatzak orean sartzen nituen, itzuli eta mintzuli, haserrez, eztitasunez... Gaurtik aurrera eraikiko nuen nire mundua modu berdinean landu nezakeen, labetik jalgiko zen ogia bezain zaporetsua egiteko.

      Eki arraioek, dagoeneko, sukaldea eta kanpoan hedatu genuen mahaia balakatzen zituzten. Zorionaren baltsa dantzatzen zutela zirudien. Ate ondoko txilintxa dardarazi zuen lehena Fernand izan zen, urrunenak beti lehenak. Besarkada beroak, pastiza bixkotxa oparitu zion etxeko andere plantako gisa azaldu zen Joanari. Tariquet ardo botila bat utzi zidan eskuetan. Irriz lehertu ginen, parez pare.

      — Deabruaren harpea errazago aurkituko nuela uste dut...

      — Heldu zara hala ere! Bideak ez dira Landetan bezain zuzenak...

      — Bizitza bezala, edo zuhaitzen moduan, batzuk zuzen eta zardai, besteak bihurri eta gordin...

      — Pinu-sapa biltzailearen filosofia klorofilatsua!

      Irriz lehertu ginen eta berehala, ezkaratz kantoian, Nolwen eta Peio azaldu ziren. Handik gutxira Ilse, hau ere besoak opariz kargaturik. Mahaian gazta zatiak, fruta konfitak, txokolate sortak eta edariak lerrokatzen ziren. Aurreko urteko Herri Urrats saioaren karietara plazaratu taulier aitzinekoz jantzi Joana gonbidatu batetik bestera zihoan, dena esker on eta musu busti. Paradisua zirudien. Aperitifa denbora luzatu zen, zotin, karkara, ahots kantari bezain isiltasun samur. Joanaren bozak burbuila alegeratsua gailendu zuen:

      — Mahaira!

Grezia zaharreko bankete baten itxura zeukan gureak, Erratzü baserriko kanpoaldean, hegora ireki ezkaratz partean. Eguzkiak eztiki berotzen zituen larruak, gorputzak, eskuak, solasak. Hamar eguneko estresaren ondotik, guztion egitarauak lasaitu ziren, gose eta egarri baino ez izateko eta hitzen elkartasun alaiaren zamaz lehertzeko gertu: mundua ez zen likitsa, ez zen lanjerosa, iluntasun dorpearen maskorra ere ez zen esperantzarik gabea. Elea harilka genezakeen, isil gintezkeen, ez gintuen nehork epaitzen. Joana Garraldarekiko maitasun-gau samurreko sentsazio gozoek hantu zidaten burua eta, bistakoa zenez, ardoz arradatu basoa altxatzean, harro nintzen andregaia eta lagunak oro mahai inguruan edukitzeaz:

      — Eskerrik hanitx!

      — Gure betebeharra baizik ez dugu egin, Amaia, erantzun zidan Nolwenek, begi keinu bat helaraziz.

      — Modestia gutxiago, maitea, dark webean egin dituzun bilaketarik gabe ez genituen Jasonen ama, Jason eta Jose beraien azken sasietara bulkatuko!

      — Egia da giltzatuak diren gune sekretuetako kodeak krakatzea gustatzen zaidala izugarri, ezezagunen intimitate debekatuetan sartzen banintz bezala...

      — Hauxe bai dugula lau izarretako voyeur bikaina...

      Peio Elizalderen oharra zen. Oilasko azpi hezurra murtxatzen zuen bitartean, aditzak bihikatzen zituen, plazer eta zalantza artean. Behatz punta gurintsuak ahora eramaten zituen. Obserbatzen nuen: egia zen Peio pistola eta metrailadoreekin trebeagoa zela, baina ez ziokeen ulu bati minik egingo. Fernand zeukan aldamenean. Adineko gizonak lorios zirudien, ilar lekak eta haragi puska zuriak aldizka milikatuz. Ilserekin ari zen solasean:

      — Ez dut oraino sinesten ahal Piteier etxalde hartako itsuskeria haiek nola ez ditudan lehenago susmatu... ez gara sekula aski mesfidatzen, auzoak beti gu baino hobeagoak direla pentsatzen dugu eta itxurakeria hormaren aitzinean belaunikatzen gara, bereziki gu, nekazariok, deus ez bagina legez. Eman diguten heziketarengatik bide da, errientak erasiatzen gintuen, ez genuen ezer erraten, apezak fereka desegokiak egiten zizkigun, ez genuen ezer erraten, soldadugoan gaizki tratatzen gintuzten, ez genuen deus erraten, sehi joan arrebak bortxatzen zituzten nagusiek, zer erran genezakeen, boterea zuten, botere kulturala, sentimentala, ekonomikoa, sinbolikoa...

      — Fernand, arrazoia duzu, eragin malefiko guztien oinarrian datza boterea eta inor ez dago prest hari buru egiteko, ez baita ikusten, seduzitzeko apaintzen delako eta brast, gutxien uste denean, xedera ixten da, harrapatua zara, oharkabean...

      — Ene itsutasuna barkaezina da...

      Fernanden ondora hurbildu nintzen. Bere errua ez zela errepikatzen nion belarri zulora eta irria ikusten nuen perlatzen haren ezpain kantoietan. Horrelakoxeak ginen, guztiz gehienak: berandu baizik ez ginen gauzez konturatzen, damuak erretzen gintuen gero, geure buruei barkatzen ere ez genekiela. Hausnarra ahitzean, platerari begiratu eta hezur garbituak metan ikusi nituen. Algaraz askatu nintzen, pentsamendu arinagoen xendra urratzea hobe nuelakoan. Joanaren soa gurutzatu zuen eneak eta indarberritu nintzen, berehala.

      — Bakeari!

      Etxeko andereak xanpain txistua altxatu zuen. “Bakeari!” errepikatu genuen ahots bakar batez. Elkarren besoetara erori ginen, esker onez eta elkarrenganako begirunez. Momentu hartan Erratzü baserriko ezkaratz zoko hartan zin mutua egiten genion bata besteari batera tinko geratuko ginela betiko. Erantsi zuen:

      — Bakeari eta gainera Euskal Herri baketu batean!

      Hala zen, soak ihes zihoazkigun Atharratze haranean behera Lexantzümendu genuela begi bistan. Udaberriko orlegitasun biderkatua miresgarria zen. Agian, bakeak kolore berdinak zeuzkan: politika aitzakiengatik esku-hartze mental garaiak ahituak ziren gure herrian ere eta libre ginen etorkizuna nahieran irudikatzeko, orain pindartsuaz gozatzeko bezain iraganarekiko iritziak zizelkatzeko aske. Ez genuen nora jo, zer pentsa eta zer egin erranen zigun nehoren premiarik. Bortizkeria politikoaren burdinazko atzaparrak laxatu zirenean, abertzaleak berak aztoramendu ulertezinetan galdurik zebiltzan eta eramaten zituzten urrats publikoek agerian uzten zuten funtsean boterea baizik ez zutela desiratzen. Gaizki plazatuak ziren, komunzki generran moduan, guri egokitasun ideologiko irakaspenak egiteko.

      — Bakea eta bi sos...

      — Sustut bi sos, ezta?

      Airea bezain diafanoak ziren karkarak hegaldatu ziren eta zeruan zirurikan ari ziren belatxetaraino heldu bide zen gure alegeratasun uhina. Ez zuten hautsi. Gurekin ziren argiki. Gaztaren ondotik, Nolwenek Garazitik pasatzean erosi chou-monté pastel ospetsuaren ordua etorri zen: amesten genuen munduaren antzera eraikia zen, astuna eta arina nahastuz, leuna eta kraskakorra, mikatza eta sukratua. Xanpainaren burbuilekin handizki ezkontzen zen. Betazalak apaldu nituen, ongi sentitzen nintzen, eguzkia begitartean, adiskidez inguratua, hemen eta bertan eternitatez higatzeko lehiaz.

      Azken denbora hauetan, “kabana sindromea” jorratzen zuten bi arditeko psikologia aldizkarietan. Beren kuskuetatik edo etxola sinbolikoetatik jalgitzeko gogo izpirik ez zeukaten jendeak ziren aipatzen, hauen beldurrak, hauen sufrimenduak, hauen trauma entzutetsuak. Basabürüaren zabaltasun berdean itorik, lagunengana makurtzen nuen soa eta ez zitzaidan irudi kobazulo batean entzerratzera nindoala, alderantziz, behialako Jean-Claude Van Damme antzezle bodibildatuak zioen bezala, aware sentitzen nintzen, esnatua, iratzarria, ene lau metro karratuko espazio bitalaren erdian. Nolwenen ezpainetan chou-monté papurrak dilindatzen ziren eta, ahoratzeko, mihia lizunki mugitzen zuela ohartzen nintzen. Mintzatzera zihoan:

      — Xanpaina burrustan isurtzen zaigun igande ederrean, erran dezaket nik ere Amaia Ezpeldoi anderearen azken ikerketa erreusitzearen zati baten oinarrian naizela. Zorionak, Amaia, eskerrak Joana, Erratzü baserrian hartzen gaituzulako, ez dut inoiz antzeko tokirik ezagutu, uste dut hemengo bake bermatuak lur osoa esker onez toles emango lukeela. Enez Eusako nire egoitzatik halaber, aulkitik kantitu gabe, munduarekin konektatzen dut, etengabe, ordenagailuaren pantailatik, dark webean barna ibiltzen naizen bitartean: krimenak argitzen ditut, indizeak biltzen, susmagarriak pertsegitzen, pedofilia sareak desegiten baina, ororen gainetik, begiak pixeletan lurruntzen. Leihoa zabaltzen dudanean, ilunpetik jazartzen naiz eta Eusa uharteko harkaitz hautsiak hor ditut, mirakulu antzera, itsas argiak, txori kantariak, galerna iragarriak, ene garuneko bihurguneen garbitzeko, egun oroz birjintasun berri bat berreskuratzen banu bezala. Eta horrek ez du kabanaren sindromearekiko lotura izpirik.

      Txaloak hegaldatu ziren. Irriak ozendu. Birla batean geunden, zorionak batzuetan irun zezakeen armiarma harien artean gatibu. Joana utzi nuen mahaian eta kafea prestatzeko zuzendu nintzen sukaldera. Algaren oihartzunak zetozkidan zohar eta zilar. Emozio olde batek irentsi eta kafearen usain azkarrak hantu ninduen. Bost kikaratara bete eta taldera ernatu nintzen:

      — Bakoitzari berea...

      — Nik are beltzago maite dut —erran zuen Peio Elizaldek—. Baina gaur ezberdina da, eskaintzen didazuna hartuko dut, Amaia.

      — Destimat.

      Gogoan neuzkan Aturriko gaineko autobideko zubiaren maldan iragan bi gauak. Desertuaren erdian geunden, sablearen ordez lur puskak genituela oinpean, salbaiki bota eraikuntza enpresetako zaborrak aldamenean eta kotxeen zarata burrunbatsua buru gainean. Mundu mailako operazio militar baten minean nengoela iruditzen zitzaidan, etsaiez inguratua eta neronen ausartziak izutzen ninduela. Peioren zigarreta eta kafe bortitzaren lurrinek pizten ninduten eta prest nintzen nire nortasun arruntaz harago lehiatzeko.

      — Amaia, ekintza beti azken puntan dator. Aiduru-denbora hil asko gastatzen dugu bizkitartean. Zure mitologia zalantzan emate aldera, jakizu ez dudala nehoiz nehor kalitu; atxilotu, inarrosi, plegatu, hori bai, baina hil ez. Egia da lana beste batek egiteko utzi dudala... ez naiz zuk uste duzun bihozgabea.

      — Uste dudana baino hobea zara, Peio, Piteier baserrian ederki lagundu eta sustengatu nauzu, Fernandekin batera. Bakarrik ez nuen deus egiten ahalko. Ate hidraulikoarekiko gela zikin hartan bizpahiru oren iragan nituen, ilunpean, preso, zedarri eta seinalerik gabe. Ene bizitzako esperientziarik gogorrena izan zen, tortura bat, hitz handiak erabiltzeko.

      — Mamu larrien atzamarretatik salbatu zaitugu...

      Maddiren amaren plazer izutua irudikatu nuen, bere alaba besoetan tinkatu zuenean. Egiazko mamu bat tinkatzen bailuen. Mamutik mamura nenbilen, baina beldurrik gabe, erabat hustua, ene inkestak bukatzen nituen aldi orotan bezala. Erditzeak ziren, erditze dolorosoak baina ezinbestekoak. Sentsazio horrek hurrengoa deitzen zuen, beste bat eta beste bat oraino. Adrenalina jauzien premia nuen zainetan, eta horretan Peioren antzekoa nintzen nolabait, ekintzak behar nituen, abenturak, garuna itxeskatzeko zereginak... baina Erratzü baserrian plantatuko nintzen, Joana Garraldarekin bizitzen, eta pizgarri mental horiek gabe jarduten ikasiko nuen.

      — Joana, maite zaitut!

      Taldearen aitzinean, ene amodio intersekzionalaren sakona frogatzeko, musu hezea pausatu nuen Joanaren aho kantoian, txalo artean. Begiak bustitzen nabaritu nituen: ederra zen andregaia, bere ile gris eta erortzen zitzaion papoalde oparoarekin. Zahartzen ari ginen biak eta Erratzün, egunerokotasun jabal eta hunkigarriaren neurrian, are gehiago zahartuko ginen, beti nioen moduan, munduan, mundutik urrun. Atharratzeko eskualdea, alde horretatik, egokia zen, egoera sozioekonomikoa latza izanagatik, hemen jendeak, benetan, adinean hara erretzen zihoazelako. Inguruko bortü, ühaitz eta hegats ilunetatik isurtzen ziren poz mineral ur ttantta zurbilengatik zitekeen. Poz mineral horren errateko baliatzen zen zuberotar euskalkiari esker ere agian, zergatik ez.

      Adiskideak eleketa hauteman bitartean, oroitu nintzen, behin, Atharratzeko merkatu astelehen batez, ametsa egia bihurtu zitzaidan azkorriaz. Belusezko ahotsarekiko Jünes Xübürü kantariaz pentsatzen ari nintzen Atharratzera jaistean, haren gurutzatzeko esperantza handirik gabe. Baina egun hartan, preseski, Piellenian zegoen, arrautza eta xingar plateraz gozatzen, lagun eli batekin solasean. Ez nintzen irusago izaten ahalko Madonna pinpirinaren parean aurkitu banintz. Xübürüren begietako bizitasun pindartsuak gatibatu ninduen eta oraindik ere, istant hartaz gogoratzen naizenean, emozio erraldoi batek eramaten nau birundaka. Segur aski, Ezekielen propheziaren bertsio edo cover handia eskainiko zuen berak, lerro muturrak txirikordatuz eta abestia arintasun hunkigarriz apainduz:

            Eremuko dunen atzetik dabil

            Zulo urdin guztiak miatu ezinik

            Eta euri zitalari esker bizi da...

      Xanpain txistua bete zidan Peiok. Txin-txin. Eleak bezala isurtzen ziren edariak. Itomen izugarria eraginez mahaiaren inguruan zeudenen buruetan. Solasak nahasten ziren, iragan hurbileko zauriak astiro sendatzen, etorkizun hobeagoa amesten. Funtsean, ez zen xanpain beharrik horretarako. Gurbilean ere, irudimenaren makina martxan zebilkigun, mugarik gabe. Joanak koilara txikiaz jo zuen basoa kuxkako uhargiz:

      — Adiskideak, hala deitzen ahal baldin bazaituztet, nahiz eta gehienak arrotzak zareten niretzat! Plazer dut zuek hemen ikustea, aireaz, giroaz eta denboraz gozatzen. Urruneko habia hau zuena ere izan daiteke, nahi baldin baduzue, izpiritua jabaltzeko edo husteko beharra sentituko duzuenean. Deitu eta moldatuko gara...

      — Hori, bai —artekatu nuen, pixka bat balantzaka.

      — Begira, Amaia Ezpeldoi anderea ados da... Maddi bilatzeko zereginetan lagundu dudala uste dut, ene 4x4 erosoa maite dudan emaztearen eskuetan utziz. Konfiantza egin diot eta ez da beti erraza. Iragarrezina delako, gehienetan. Badu hiru hamarkada elkar ezagutzen dugula, bikotean egon gara, bereizi gara, berriz lotu, gorrotatu eta ororen gainetik maitatu. Ezpeldoiren azken ikerketa dugu ospatzen, omen, bizitza berri baten hasiera, baratzea, ogia eta amodioa eginez, berak aski maiz errepikatzen duen legez...

      — Ez duzue egitarau makala...

      Nolwenen ebazpena zen. Ninikak distira zeuzkan. Joana Garraldari begiratzen zion amultsuki. Ez nekien behako luze horrek zer erran nahi zuen, oilar bi ematen zuten, desafioan, ezproietan bermatuak. Begiak apaldu zituzten eta Joanak jarraitu zuen:

      — Amaiak sinetsi du beti, bere ikerketen ondorioz, mundua hobeago egiten zuela. Krimenak oreka bat hausten duela dio eta bere lana zauriaren ezpainak urre hariz jostean datza. Inkesta baten ixteak pertsona, familia edo talde kolpatuak pixkolatzen ditu. Askotan, alta, eztiarekin uluak harrapatzen bezala ibili da, zaldi eta ardi galduen atzetik. Baina onartzekoa dut Maddiren amaren eskakizunari erantzun galanta eman diola, zuen guztien sustenguarekin bistan dena...

      Txaloak ozendu ziren. Uluak ezti ttanttetan borrokatzen irudikatzen nituen eta arrazoi zuen Joana Garraldak, anitzetan horrela ereuntsi nintzen, tunelen ilunpean argirantz zulatu ezinik. Harrotasun izpirik ez neukan. Behatz muturrak murtxatu nituen eta azukrearen gozoa kilikari zebilkidan aho sabaian. Joanarekiko biharko bizitzan, argi neukan ene urguilu kongenitalaren ordez umiltasuna lantzen ikasi beharko nuela. Eta hori arras berria zitekeen enetako.

      — Patxaran ttilika bat?

      Ezezkoa zinominokatu eta Ilsek abandonatu gintuen. Aski isilik egona zen, baina bere atsegina agerian utzi zuen. Besarkadak eta agurrak ezkaratz atarian. Mahaira itzuli ginen eta karkara zirimola batean altxatu ziren godaletak, eta bai, eta bai, guk patxaranari bai eta bai... Eguzkia sartaldera zihoan ortzi-mugan. Arraio urreek belaze samurrak balakatzen zituzten eta saiak zeruan gora zebiltzan, ingurukari. Erratzü behereko sasietatik bele eta pika harramantzak hautematen nituen. Lakarriko xareetan bildu basaranez egin edaria hurrupatu ondoan, Peio eta Fernand ezkaratzeko sofa handian etzan ziren, telebistan variété emankizun txepel bati begira, erdi-zurrungaz, iparralderako bideari lotu aitzin pausatzeko. Nolwenek, Joanak eta hirurok, aldiz, funtsen itzulia egiteari ekin genion. Madalenako kapera begitan geneukan, behe-lainoz troxatu herriak eta mendiak, zaldiak eta behiak alhari aldameneko lautadan, hegazti harrapariak buru gainean. Naturaren minean urtu izakiak ginen, isilik eta mutu noizbehinka elkarrenganako soak partekatzen genituela.

      Gure bizitzen buruan, lurrak, aireak eta urak hartuko gintuzten. Eskuz esku genbiltzan, eskoletako pausa-eremuetako neska txiki soka-dantzari jauzilarien gisa. Pentokan gora ari ginen, hatsa trenka hurran, hitzik eta etsipen zeinurik gabe. Nolwen belardian jarri zen, Joanak eta biok berdin egin genuen, lerroan. Uhin modulatuz hanpatu zen espazioa, eztitasun unea irekiz. Betazalak apaldu genituenean, uste dut hiruron bihotzek batera jotzeari eta ametsaren bidea urratzeari ekin ziotela. Joanaren zainetako odol kolpeak nabaritzen nituen behatz punta bilduetan, Nolwenen hatsa lepo gibelean eta nire garunen kulunkak kasko hezurraren azpian. Nire azken ikerketaren ondotik, bat ginen eta menturaz geroan ere hala ginatekeen.

      Luze iraun zuen Madalena tontorrerako xendrako lautadako gure egonaldiak. Ordu bat edo. Peio eta Fernand hurbiltzen ikusi genituen. Konkor eta hats hantuak. Ardo zuriak, xanpainak eta patxaranak eragin lo astunetik belhitu zirela zirudien. Arraileria nagusi zen beren artean, zirtoka, elkar zirikatzen eta sutzen ari zirela. Peiok besoa goratu zuen:

      — Epa neskak, ongi?

      — Bai, eta zuek, kuluxka ona eginik? Beharrezkoa zenuten, ez?

      Txantxa kutsuko galdera Nolwenek egin zuen. Mutikoak gure artean jarri ziren eta 360 gradutako ingurunea miresten egon ginen, ahoak zerraturik. Noizbait bere erraietara gonbidatuko gintuen lurraren azala ikusgarria zen, eskuzabala, amultsua, beroa, askotarikoa. Ez ginen jende perfektuak, ez horixe, itzal-argi ugari genituen, nortasun nahasiak, baina bakarretan distiratzen genuen, zergatik ulertzen ere ez genuela. Euskal poeta batek atomo hutsak edo zerbait horrelako ginela izkiriatu zuen eta bizitza pasatzen genuen elkar jotzen, kuzkatzen eta itsura bazterresten. Etengabe. Hamar mila hitzekiko mintzairak genituen ezpainetan eta lau milarekin, gehienez, konformatzen ginen, amodioa, herra, zauri intimoak, lehia, galtzea, beldurra errateko. Norberak bere herioa ez zuen ahoskatzen, beti besterena zen aipatzen genuena, hurbilekoa, urrunekoa. Hasperen uherra askatu nuenean, lagunak so zegozkidala ohartu nintzen. Harrituak, baina irribarrez.

Belardi eta oihanen artetik, Ühaitzaren naba ageri zen, teilatu grisekiko etxaldeak eta, han-hemen, artaldeak alha. Horizontean hodeiak metatzen ziren, muga errealak eta metaforikoak ezkutatuz. Bereterretxen Khantoria koplarik kopla bihikatzen zen lurralde hori geneukan begipean eta XV. mendeko mendeku odoltsuaren irudiek kasko zokoak bete zizkiguten. Trenpu txarra eta ezinegona nabaritu nituen nigan, hitz egiteko beharra.

      — Ikusten duzue graziarik gabeko zuhaitz hura hantxe? Ba haren pareko sentitzen naiz, aldi berean ahul eta premiazko, debalde eta balios, garbi eta zikin, gazte eta zahar, berde eta biluz. Sasoien eta urteko gertakarien arabera. Batzuetan nahiagoko nuke arbola izan, erroak lurrean barna landaturik eta abarrak aire eta berotasun bila zerura luzatuak. Baina ezin dut, oinutsik nabil, soziopata baten moduan, ez dut beti erraten dudana kontrolatzen, eta egundainokoan lanjer batetik bestera pasatu naiz, salbatu baiko, hurrengo putzu ilunera erortzeko. Sekula ez naiz gorde. Egia latzak kopeta gora hartu ditut eta nireak halaber bota. Askotan geriza gabea sentitu naiz, baina, gaur, hor zaituztet inguruan, adiskideak, eta hor dut Erratzü baserriko etxeko anderea, eta, duela hiru hamarkada imajinatzen ez genuen arren, elkarrekin zahartuko gara.

      Nolwen eta Joana nigandik are hurbilago ikusten nituen. Maite nuen haien gorputzekiko kontaktu fisikoa, hainbeste denboraz gabetua izan banintz bezala. Peio Elizaldek eta Fernandek, aldiz, musu bana pausatu zidaten mateletan. Atentzioaren erdian egotea ez zitzaidan sobera gustatzen. Beherean sugetzen zihoan bide bat jarraitu nuen begiz. Ez nekien nora eramaten zuen. Niri bost, Bilboko Pedro aspaldiko lagunak zioen eran. Xendra hura segitzen nuen bizitzaren ibaia bailitzan, bihurguneak eta bidegurutzeak zenbatuz. Destinoaren birikak itxuratzen zituzten, kaosetik kaosera hedatzen zirenak, haragiak urratuz, itsutasun izugarrian.

      Lerro berdinean geunden eskuak elkarri emanez, kate bakar, multzo bakun, humanitatearen lagin. Urteak joan ziren guretako ere, ile zuriak genituen, hatsa luzatzen zitzaigun mendien gailurretara lehiatzen ginenean, eta kilo gehigarriak metatzen zihoazkigun gerrietan, gizon izan ala emazte. Laster batean, jendarte ekintzaile, borrokalari eta gutiziatsuaren eredu sozial nagusiak debaldetasunaren mugetara bulkatuko gintuen. Gazteek ez gintuzten gehiago agurtuko eta gure mugimenduen urritasuna gaitzetsiko zuten. Herioaren gelaurrerik izugarrienean sartzen ari ginen, baina ez genuen horregatik etsitzeko arrazoirik.

      Fernanden irri karkara kristalinoak inarrosi zituen partekatzen ari ginen malenkonia unearen hegiak:

      — Landetako oihanean, Labrit aldean, goiz oroz ateratzen naiz pinuen sapa biltzeko, ontzia eta pikotxa ahurrean, hamar urte nitueneko zoriontasun bat pizten zait gorputzean, neuronen abaroan, bihotzean. Heriotzak, Piteier baserriko sarraskiak bezalako itsuskeriak eta gertakari larriak ezagutu ditut, baina gogoaren izkina batean, zuhaitzen arteko argitasun izpiaren urre hori bizirik daukat, sustagarri, soleigarri... Denbora pasatzen da agudo, eta gure memorietan pasatu baino, metatu egiten dela iruditzen zait... Maddi bezalakoak gara guztiok, arrakastaren, diruaren, boterearen distirak ilusitzen gaitu, eta zorigaitz latzaren holtzean behera lerratzen gara, gure borondate soila etsai.

      — Zer erran nahi duzu horrekin Fernand?

      Ez zidan erantzunik eman. Asmatzekoa nuen, bakoitzak berea urrats oroz asmatzekoa zuen maneran. Harrigarria zen bizitza osoa hormak kuzkatzen eta ateak bilatzen iragatea hirurogeita hamar urteak ospatzeko bezperan den-dena berriz hasteko zela ohartzeko. Onartzeko antzara jokoan bezala, dadoaren erruz, putzura heldu eta hasierako karratura itzultzera behartuak ginela....

      Euri ttantta bat lehertu zen ene larruazalean. Ni ere euri zitalari esker bizi nintzen, profezia egilea eta profeta ez izan arren.

      Betiko.

      Betiko...