Arrakalak

GOTZON BARANDIARAN

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© 2004 Gotzon Barandiaran

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2004ko azaroa

Edizio hau: 2011ko ekaina

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.com

                Webgunea: http://susa-literatura.com

Hau liburutxu hau

gure aite zanari

eta gure ama danari

eskaini gure dotsiet,

Pedro Luis Barandiaran

eta Begoña Arteagari.

HORMETAN GORA IBARRAK

Arrakala hau

pasabide jaioberria da,

haserretu diren belaunak,

mutuaren ezpainak,

erreka mapan behera.

Arrakala hau

kartzelen hormetakoa da,

36koak orbandu ez didana,

erdibatu ezinezkoa,

hankabakarraren lasterketa.

Arrakala hau

amaitu bako aitorpena da,

txaloka bizi den igogailua,

barreka dabizen betileak,

suak hartutako itxarongela.

Arrakala hau

zure bihotzeko postontzia da.

BEHAR EZ DENEAN

Ematen ditut lekzioak

dakidanaz eta ez dakidanaz,

ezki-hostoen buruhiltzeaz zein

sahatsaren ilargi beteetako negarguraz.

Esan hitz bat eta esango ditut bi,

behar ez denean mintzatuko naiz

ordura arte inor ez bezala,

isiluneei berariaz hartuko diet aurrea,

zalantzei gailenduko natzaie

inoren gustuko ez diren erabakiak hartuz.

Entzungo didan norbait behar dut.

CAFÉ DE FRANCE

Sarrera antzoki batekoa du

edo Krakoviako ijito zebagaitzak

etorkizuna igartzeko duen logelakoa.

Kristalak galdeketa-gela batekoak ditu

eta bestaldean kafea eskatu dutenek

orduak egingo dituzte entzunbako izenak aitortzen.

Atzamarrekin mahaian saltoka dabilena

eguen arrastietako pianojolea da.

Edith Piafek kantatu zion negarmina errepikatzen du.

Erori ez den txanpona hartzera makurtu dena

urteetan garbitu dituen zapaten entzuteaz harro da

gonape bati begira soleitzen den bitartean.

Berpiztu berritan elkar agurtu dute

Jean Pierre Bordazarrek eta Jon Mirandek, eta sorterria

eskatu dute, naturala, samako minik ematen ez duena.

EGURREZKO TRENA

Peruri

Trenik hartu behar badut

izan dadila egurrezkoa.

Izan dezala aurrean soka laburra eta

koloreak, bidazti bakoitzeko bat,

adibidez gorria, adibidez berdea,

adibidez horia, adibidez morea.

Agurtu ditzala lurrunak estazioak,

igo daitezela elefante tronpa luzeak

leihoak zabaldu eta abisua eman dezaten

bagoazela alfonbraren ortzimugarantz,

irrist egiten duen itsasoa hasten den lekurantz.

Trenik hartu behar badut

izan dadila egurrezkoa.

Jakin dezala makinistak

non galdu duen ilargiak irria,

kanta dezala hartzak

Itziarren semea mututu zenekoa,

dantza dezatela pailazoek

lehenengo hanka bat gero bestea,

luza dadila arratsaldea

itsas-zaldi, dortoka eta olagarroek

bainontzia hoztu arte.

Trenik hartu behar badut

izan dadila zulakoa.

AZKEN MANIFA 1

Zerbait esateko bildu ginen

jeneralaren izen bereko plazan.

Poliziek akademiako lehen ikasgaia

azaltzeari ekin zioten adeitasunez.

Batzuei burdinez uztartu zizkieten eskuak,

besteei gomazko akuiluekin erakutsi zieten bidea eta

gehienak porlanezko estratetan kukutu ginen

banketxeetako sator-zuloetan gorderik

banaka-banaka, benetan

zer irabazi behar genuen jakin barik

edo galtzeko borrokatzeak ere

merezi zuela sinetsi guran.

Zazpi zeritzon portalean nengoela heldu zen,

sartzen utzi nion errime esan ziezadan:

Eman muxu dardaran, ferekaidazu ikara,

maita nazazu ongi-etorri honen gainean,

azken manifa badugu hau,

irabaz dezagun larruak ematen diguna,

irabaz dezagun geurea.

AZKEN MANIFA 2

Beste hesi batera igo eta

poliziei zein bertan bildutakoei

Hego Korean hazitako berbok esan zizkien:

Munduko Merkataritza Erakundeak

laborariak hiltzen ditu.

Ondoren labana sartu zuen

bularraren erdian,

munduak jakin zezan

beti esango zuela egia.

EGUN BATEKO ZORIONA

Goizak alua ematen du,

konturatu orduko bedatsea

leiho arteko ostargia

iturri xahuen edagalea

kurloien eleketa hego haizeaz.

Arratsak belartza dirudi,

oroibelarren igurtziak belarrietan

oin biluziak atzamarretan

esku matxinbratuak garondoan

belaunetaraino larrugorritzen den iluntzea.

Gauak afaria ematen du,

disko zaharretan ahaztutako kantak

lagunekin dantzan goizargitzen

portaleetan besarkatzen diren itzalak

oherako agurrak arnasestuetan.

Pozak ezkila dirudi,

inozo deslaien antzera

irririk ez behartzea

barkamenik ez eskatzea

ezeren jabe ez izan nahia.

HELBURUA

Gizaki ororen helburua

jakituria dela

entzun diot gizon bati telebistan.

Aipatu ditu filosofoak,

batzuk grekoak

beste asko aristokratagoak.

Aipatu ditu idazleak,

batzuk portugesak

beste asko salduagoak.

Aipatu ditu iraultzaileak,

batzuk sozialistak

beste asko amnesikoagoak.

Aipatu ditu kritikariak,

batzuk irakasleak

beste asko zikiratuagoak.

Une batez,

atzamarra eta betaurrekoak

goratzeko erari erreparatu eta,

bere buruaz ari zela begitandu zait.

SUIZIDA

Suizida zazpigarren aldiz

zubiaren gainean

hil aurreko hitz gogoangarriak

asmatu ezinean.

Bat-batean zubiak

errepideari keinu egin eta

suizida bota dio esanez:

hegan ala hil.

MUNDUA EZ DA NAHIKOA

Sartu eta erantzi ondamua.

Sekretua esaten diozu edozeri.

Beti zabiz trenez, bidaiez, loreez, ilargiaz,

izarrez, lainoez, erlojuez, denboraz.

Sarritan esaten duzu

ez duzula artilezko ilerik laztantzeko,

ez duzula irakurtzea merezi duen ezer idazten.

Neu ere bakarrik hartzen nau goizak gehienetan,

taberna zulo honetara biltzen garenoi legez.

Arrakalak ditugu zainen ordez,

gezurrak esan eta tristura eztitzen diogu elkarri.

Arnasa hartzeko modu sinetsezina dugu,

sukar iraunkorra, ispiluekin batera hautsitako banidadea.

Badakizu, gure minak ez du urrearen baliorik

baina horrek ez digu gustura horditzea eragozten.

Hara, zu sartu aurretik

gizon bat joan da pozarren

maleta batean bala gehien gorde dituena dela ospatuz,

sariarekin loreak eta izenak erosiko ei ditu

hilarriek goserik izan ez dezaten.

Bihotzak betiko utzi duela pentsatu dut,

mundua ez dela nahikoa

behar dugun maitasunerako.

PROMESAK

Arrazoi duzu,

aspaldian ez dizut deitu.

Denbora iragan da

maite ez gaituztenez

berba egin genuenetik.

Pentsatuko duzu

jada ez naizela oroitzen

goizalbarainoko hordialdiez,

askoz hobea izateko ahaleginak

amore eman zidala behinola,

nahiago dudala

eduki ez nuena ahaztu,

izan ez nintzena ahaztu.

Arrazoi duzu,

ez betetzeko promesak egin nizkizun.

Baina zuri ere

begiak erori zaizkizu

atze-oihalaren bestaldera,

zu ere bakarrik zaude eta

ez zara gose eta

ez dituzu aladurak gazuretan beratu nahi eta

ez duzu denbora ezkaratzen antzera bizi nahi.

Esadazu ez duzula

bideratutako sentipenen geroa hobetsi,

esadazu zuri ere behazuna darizula

ustelberen ospakizunetan.

Zatoz, kontaidazu berriz

jentilak izan gineneko hura,

bete gezurrak

neurriz esateko hitza.

HOGEI URTE

Faltan ditut

hogei urte,

neurririk ez duten ordekak,

soilik biluzik egin daitezkeen harrabotsak,

itzuliko diren desagertuak,

laztanen anpolai begiak.

Faltan ditut

presarik ez duten izarlokak,

ausikien aurkako mantarrak,

egun aratzen arnasa,

goizeko eguzkia izara zurietan,

oharkabean bizitzeko askatasuna.

BIDE HORI

Begituizu bide hori

suge-landareen antzera

bere amaieragaz zer egin ez dakien hori.

Begituizu estrata iturrian utzi eta

otaloreak agurtzen,

malden konkorrak laztantzeaz batera

sekula-belarren ezina arintzen.

Begituizu sasi-masusten hankapean olgetan,

gaztainondoei kilikilika,

hostoei sehaska kantuan

txistuka dabilen haize gozoarekin.

Galdeiozu iparrorratzik daroan aldean

gandua esnatzen ez denerako.

Galdeiozu ogi apurrik gorde duen

katekorratzek min ematen diotenerako.

Galdeiozu lagunik gura duen alboan,

akaso, zeu zoazen lekura doa.

BETOKERROKAZ IKUSTEN DITUT

IRAGARKIA

Agian norbaitek izango du

gau txiki eta estu bat

bakarrik egoteko

ilargirik gabe

izarrik gabe

sehaska kantarik gabe

lagunik onartzen ez duen ohatze batean

BI EMAKUME HARAGO

Bazterkaletik bi emakume harago,

kantari baltzarana eta soinujole errumaniarra

gurutzatzen diren kantoipean,

begiek ikusi nahi ez dituzten haurrak,

zazpi solairuko alargunak

—labankadez jaiotzen diren horietakoak—,

zimurrak alkandoretan,

hotza afarietan eta

putatzar halakoa zenbat aldiz esan behar dinat!

bizi dira.

Bisitan joaten direnek

argazkiak egiten dizkiete,

esan barik bazkalostean erakusteko direla

koilara erdi azukrek eta

sasoiz kanpo bidaiatzeak dituen

onurei buruzko gogoetekin batera.

Bazterkaletik bi emakume harago

etxez aldatzeko kamioi hotsa dago.

ITZALITAKO ARGI BAKOITZEKO

Berandu heldu zen senarra ohera.

Loak hartu zuen hordi eta guzti.

Eskuen gainean itzarturik,

ausartu egin zen anderea.

Esan zion gazteegi hil zitzaiola maitasuna,

laztan ezak arroztu ziola ezkonaurreko bihotza,

damorriak umeltzen zuela euri egunetan,

barauez asetzen ikasi zuela,

debeiatu zela luzeegi bizitzeaz

egunak goizetan zahartzen zitzaizkionetik.

Esan zion ezetz,

ahanztura azkar hedatzen ari zen gaitza zela

zapiek aurkako ahaleginak egiten bazituzten ere.

Esan zion ezetz,

ez zuela gehiago bere emakumea izan nahi

eraztunari sinesgaitz egingo bazitzaion ere.

Esan zion ezetz

eta balizak jantzi zituen oinetan,

soineko gorria beldurretan,

zulatu zuen ihes-txartela eta

birak eman zizkion munduari,

jipoitutako promesa bakoitzeko bat,

mesanotxean itzalitako argi bakoitzeko bat.

TIRANOAREN LARRAZKENA

Gizona baino agindua zena dator

kalean behera.

Herritik kanpo urteak eman dituztenek

ez lukete ezagutuko, baina berori da.

Oinez hasten denero

galdu egiten da,

urteak lorik hartzen ez duela

urteak lazturak balakatzen duela.

Behinola azorriak izandako besoak

makulu ezinduak baino ez dira.

Orduko errietak izozmendi

etsituak dira orain,

ereinotzaren loriapean

zimeldutako handiusteak.

Enperadorearen malenkoniak

hausterrea pilatzen du zedarrietan,

neskameek ateak giltzatzen dizkiote

erdeinuak oka egin diezaion.

Orbelaren iraultzak

marmolezko idulkia garaituko du.

Jada ez dauka zutoihalik,

adabuak eta trapu zaharrak besterik.

Gorrotoaren mirabe dator

tiranoaren larrazkena.

Galdu egin du eta

horixe da guk irabazi duguna.

ESKOLAN

Besterik ezean jakin nahi dut

zelan isildu aitez harrotzen diren seme-alabak

non dagoen igande arratsetarako saihesbidea

zer eman bizitza eskatzen dutenei

nork hustu dizkigun ganbarak

zergatik aldatu zuen zure kaleak izena

noiz berrerabiliko ditugun hilkutxak

POSTARIA

Gure herriko postariak

ez daki irakurtzen.

Aitari ikasi zion etxeei usaina hartzen,

gutunetako letrak

ate eta ahoekin berdintzen.

Kaletik doala

solasean ari direnei erreparatzen die,

ezpainen gimnasiari,

bekainen zalantzei,

eskuen erotasunari.

Hartara jakiten du

zein gutunek hitz egiten duten maitasunaz,

zein helbidetara doazen galderak,

zein fakturak itolarritzen duten etorkizuna.

Gutunik ez dagoen egunetan

zigiluak itsasten ditu

bekokien goiko ertzetan.

ISILDUTAKOAREN ORDAINA

Kale kantoian batu dira

gudaren batean mezulari izan zirenak.

Azken mandatuaren zain daudela diote,

baina sasoi hobeak goratzeko

bildu direla ematen du.

Besarkadetan falta direnak

gogoratu dituzte lehenik

eta alegiazko balentriez hasi dira gero,

zaldi gaineko haiez.

Errusiako enperadoreari gutun puta bat ematearren

bizitza eta ohorea nahastu zituenaren antzekoak dira,

nahiz eta ondo dakiten ospea

memoriaren apeta baino ez dela.

Sekretuak inork baino hobeto

kontatu dituzte,

gabardinetako poltsikoetan

ezkutatu dira morteroetatik,

ezelango hiztegik ulertu ezinezko

pasahitzetan lubakitu dira.

Zortzietan, afaritarako kanpai hotsak

jotzearekin batera, zin egin dute

bihar ere azpilanetan jarraituko dutela,

ez direla hiletetako sermoilariez fidatuko.

Isildutako guztiaren ordainez

egin ziren mezulari.

AKTOREA

Inoiz beharra sentitzen dut

protagonistei oker daudela oihukatzeko

ederra izateak ez duela deus ziurtatzen simulatzeko

larrua ez den beste edozer jotzeko

antzeztea politika dela diotenak urkatzeko

kadirei isiltasuna eskatzeko

Aktorea naiz baina

ekintzailea izateko prest nago

PANPINEN IRAGANA

Musika, ardoa eta zotinez itzaltzen diren argiak.

Oroimenaren aleak sobornatzen dituzten

aduaneroak sartzen zaizkio leihoetatik.

Jada ez du zerikusirik

hezetasunak arrakalaturiko argazkiekin.

Ortozik zapaltzen ditu egunak

hotsandiek berriz antzeman ez dezaten,

ez du inork ezagutzerik gura,

nahikoa panpindu zuten elkarrizketetan.

Hala ere eldarniotan berregiten du

sormenarekiko emamintza,

emanaldi bikoitza asteburuetan

eta erdia astegunetan:

        «Jaun-andreok,

        hartu nork bere lekua!

        Gonbidatuak berandu datoz baina

        iraultza hastera doa!

        Badatoz

        ero, eri eta maitasun gabeak!

        Badatoz

        hebain, margolari itsu eta biolinjole besamotzak!

        Badatoz

        andere jipoitu, ogi ebasle eta bankuetako zordunak!

        Badatoz

        eguzkirik gabeko egunak eta etxerik gabeko herriak!»

Eromenaren aurreikuspena

zaila da ordaintzen eskura edo mailegutan

iragana bizitzaren narrioa denean.

Panpinek ez dute atsorik besarkatu beharrik

loak hartzeko.

PRAKETATIK BELAUNAK

Zoriontsua izan zen

praketatik belaunak erortzen zitzaizkion sasoian.

Orduan erraza egiten zitzaion bizitzea:

zuhaitzen adar, gerezien esku,

bazkalordurako berpizten ziren proskritoak,

beldurrarekin bakarrizketak, zubiak hankazpietan...

Munduari bira ematen zion ekaitz egunetan,

mugazainak aizunduz baserriratzen zituen

galtzaileak, aita ezezagunen semeak,

kurrilo iheslariak eta borroka itzelen laburdurak.

Poza ez zion ezerk akabatu

ez bada ustezko maitearen eztenak.

Harena izango da

zaurion zilbor-hestea.

ERRUKIARI IHES

Egunkaria erostetik nentorrela ikusi dut.

Urteak izango dira gogoz kontra eraman zutenetik.

Bere borobiletan darrai eta horrek poztu egin nau.

Bereak ditu sorbalda zalantzakorregiak,

kikiltzen ez diren begiradak,

bakarrizketa ozenak zeruari so.

Gaur lako itxuratien egunetan

marrazten ditu borobilok,

agur bakoitzeko bana.

Zeharkaezin diren borobilak dira

ez bada kanposantuetako hizkera dakitenentzat.

Olgeta disekatuen mintzaera da,

benazko herrenen mendekua

ulertzeko ahaleginik egiten ez duen jendearentzat.

Agurtu egin nau

eta goizero legez galdetu

noiz lagunduko diodan ihes egiten

errukien arkupeetatik ostertzerantz,

urkietan gora beti,

ikasi gura ez duen mundutik,

noiz arte gotortuko diren

zoriontsuak lubakietan.

ZAPATAK LEKUZ ALDATU

hori bai izan ziren,

diren eta izango direnei

Adinak arnasa hartzen duela

murmuriatzen dute karta-jokoa

auzokoen espioitzarako darabiltenek.

Kexu dira ez ditudalako

arauak buruz ikasten.

Ezen agureek guda aurreko elizbarrutietan

ebatzitako ordenak baitituzte bizigai,

ezen gazteok guda oste honek egin baikaitu

dena eskura izatearen galtzaile.

Jaio eta zahartu, dena bat.

Gaitz endemikoa dela

esango luke gure gaztetxeko zirujauak,

dagoena dagoenean betikotzearen malura,

diskurtsoaren apoplejia kronikoa.

Egunen batean ugertuko ditut

niri buruz esandako gezur beltzak,

arrakalatu egingo dut

ezkilekiko duten irrika,

itaunduko diet zenbatgarren bizitzan

utziko diogun etsai izateari,

noiz arte izango dioten izua

zapatak lekuz aldatzeari.

Oraingoz, ohartxoa utziko diet burukoaren azpian:

        ken itzazue zapatak, etzan zaitezte ortozik

        poliziek okerrekorik eroan ez dezaten.

KALE-GARBITZAILEA

Gauez gosaltzen du

bezperako egunkariekin solasean.

Hotzetik, erdeinutik eta handiustetik babesteko

lohiartzekoa jantzi eta kalera doa

beharra esaten diotena egitera.

Sakonera bako gurdia hartu eta erratza astindu,

pozik dabil hiriari aurpegia garbitzen,

pozik katamaloei lokarriak mozten.

Pausaldietan harri landuz zorrozten ditu

maitale urduriek bihotzetan trebaturiko geziak.

Iraultzaren aldeko ekintza lez

odol gorriko lumak elkartzen ditu

geltokietako afixen esanak zuzen ditzaten.

Irabazleen ohorea hebaindu guran

hari ikusezinak lotzen ditu etxeorratzen belarrietan

pailazo itsuak zein zakur bakartiak

gorbatadun bulegoez trufa daitezen.

Lantzean behin ileordeak kausitzen ditu eta,

anonimoak izatera,

Juliet lako izenak asmatzen dizkie.

Gaua itzartzerako

pozik dabil hiriaren aurpegia

emakume izateaz nazkatuta dauden

ezpainetakoekin margotzen,

pozik dabil.

SOLDATAPEKO DIOSALAK

Jaxinto Barandiarani

Gudari zahar batek

esku mutilduaren bi atzamarrekin

zabaldu du oroitzapenen zirrikitua.

Bere kautan soldatapeko diosalez mintzo da:

«Agur egitea, karramarroen antzera,

atzerantz bizitzea izan liteke,

inoiz inora ez heltzea,

amaierak hasieretan kausitzea.

Baina zuontzat

oroimenaren galbahetik

amnesia gordetzea da.

Historia eta hiztegi ortopedikoak

saltzen dizkiguzue atez ate, katez kate.

Ezetzak argizaritu dizkiguzue belarrietan,

badakigu gure hizkuntza

komisaldegietako tortura geletako

atariko froga duzuena.

Buruz behera negar egiten ohitu gaituzue,

eta horrenbestez

idatziozue epilogoa zuen lotsari».

ESPALOIAK

Amodioa, iraultza, kontu korronteak,

irabazle perfektuak hartzen ditugu eredu.

Ostera, nik ezagutzen dut

non jaio zen ez dakien

eta aldian-aldian

zorabiatu egiten den borobila.

Gure auzoko laukiaren aldeak

maitaleak dira aspalditik

baina denok dakigu

ez dutela egundo elkar laztandu.

Goiz batez plaza erdian

agertu zen hirukiaren goiko erpinak

negar egiten du astean bitan

bakarrik sentitzen delako eta

bertigoak loa galarazten diolako.

Izan ere, zertarako egin genituen espaloiak

ez bada herrenentzat?

NEUGANA DATOZ

ESKUAK ETA HARRIAK

Eskuak haurrik ez duten bularretatik

Eskuak ez dira urruntzen aginduetatik

Ezpainek indar dagite ezetzerantz

Ezpainak orratzei musuka atzerantz

Euria uholdeaz erditu ezinik

Euria harriak samurtu gurarik

Sorlekua mutiri ukatu

Sorlekua labarretan amildu

Zerua gizonen otoitz ukatuentzat

Zerua gorputzen neurriko begiontzat

Aingeru beltzak hegaldatu zitzaizkion sabelpean

Aingeru beltzak heriotzaren jakinean

Hormari bizkarra ematen dio Aminak

Hormari aurrea hartzen dio Safiyak

Harriabarrek ubeldu diote maitasuna

Harribilek mailatu askatasuna

EGUNKARI BAT ATRILDU ZAIGU BESOETAN

Ikusi nuen azkenengoetan

erraietan gordetako altxorren zamari zebilen.

Esnatzearen atalasean oraindik

ezpainak estutu eta begiak itxi arren

atzamarretatik ihes egiten zion

urmaeleko haurtzaroa oratu guran.

Halako ametsak etetea

bizitza erdia elkarrekin igaro ostean

banatzen diren maitaleen desilusioa izan liteke,

atzera ezin eginaren uste osoa.

Baina zer jakin lezake ausentzietan hazitakoak

bizitza erdia inorekin konpartitzeaz

ez bada bere bakardadeaz?

Hiztegi bat behar dut

ene ezjakintasunari erakusteko,

orrialde zuriak zabaldu eta

testigantzen definizioak apailatzeko.

Kaleak biraoka ibiltzen dituzten

berba-hiltzaileekin ikusi nuen urruntzen

kantu ederren eskean,

urrezko ardilarrua jantzi ezinik eta

emagaldu itsu eta ezpatariaren

balantzetatik zintzilik.

Etorkizunaz iragana denean kezkatu gara,

paperezko amets bihurtu zaizkigu egunak

erreka izandako bidazti edadetuak,

ostatu bat hitzen herrian,

ahots hilak elkarren lotsa.

Beste guztia dioten hitzak

izan daitezela ura lakoa,

zabal ditzatela arrakalak ibarrak sortzeko,

xurga ditzala gure lurrak.

Ibilian hiltzen ikasi behar dugu,

eta berandutuz gero ez larritu;

hitzei begietara begiratzea baino ez dago

zintzoak diren jakiteko.

Orri baten azalean

zizelatu zigun mezua,

bihotza bahitzea gura zuela eta

ez zegoela erreskatea ordaintzeko prest.

Eta guri

egunkari bat atrildu zitzaigun besoetan.

EZ DEN LURRALDEAN

Carusok atzekoz aurrera

ematen ditu filmak edo

eskumatik ezkerrera edo

goitik behera.

Aktoreek amaieratik hasten dituzte elkarrizketak,

berpiztu eta desagertu egiten dira,

euria hodeietara itzultzen da

kea zigarrokinetara legez.

Zinema kritikaria dislexikoa bezain herrena da.

Bere laburmetraiak oso aproposak dira

olatuen gainean ikusteko.

Antonio Tardiniren lehen teoriak

fisika modernoa, etxekoandreen egunerokoa eta

jostailugintza irauliko ditu,

erlatiboa da dena.

Bigarren teoriak

ahuntzek espazioan lor dezaketen

gehiegizko abiadura du oinarri,

sexua da dena.

Hirugarrenaren truke

estatu kolpea, elektrodoak eta

herritarren arbuioa jaso ditu,

berdinak gara denak.

Bada taxi gidaria izateari utzi,

albistegietako aurkezle ospetsu egin eta

arrats gorrietako isiltasuna

bere izena bezainbat maite duen anderea,

Soledad.

Borrokatzeko nagi den boxeolariak Maria maite du,

eta honek, saiatu arren,

ezin du pianoa atzamarrik gabe jo.

Edgar Wesley trenak ekarri du

txaloak jaso eta frantsesez hitz egitera.

Poeta izan asmo duenak

urtean behin errezitatzen ditu

txakurra ur eske etorri zitzaionekoak.

Gaitzik larriena euriaren pisua da

haizeak zer daroan ez dakitenen lurraldean,

bizitzea beste derrigorrik ez dagoen lurraldean.

KALKILIAN BADA NESKATILA BAT

Ez dut urrunegi joan beharrik

amets egiteko.

Nahikoa ditut aldiriko trena eta

itsasoen labarretan jolasten diren bide herdoilduak.

Ezagutzen ditudan hirien izenak

ezagutzen ez ditudanenak bezain politak dira.

Ametsotan amaiera bako ordeketan arnasestutzen naiz,

olibondoek deserritik itzultzean

hegazkinak ahoratzen dizkidate koilaretan,

telebistan lekutako gerren irudiak daude

judu alderraiak ez baitu lurrik aurkitu.

Ez dut urrunegi joan beharrik

amets egiteko,

baina joan nahi nuke eta ikusi:

Fusilak iruntzietara dioen bide seinalea,

harria eta hesia betiko banatzen,

soldaduak madamengandik itzuri,

hamabi urteko neba amaren altzoan,

zein izen izango duen biharko euriak eta

mundu osoko telegrametan

Kalkiliak ez du Berlinen beharrik.

Stop.

SAKATU

Bahituran dagoen gizonak

bizi nahi duela errepikatzen du

sakatu

Ekonomiaren nazionalistak

beste hogeita bost urtez aberastuko dira

sakatu

Cardiffeko uso gris eta beltz batek

Picasso eta Moneten lanak bereizten daki

baita Matissen margoek

Picassorenen antza dutela ere.

sakatu

Gasteizko Florida parkeko uso zuriek

ez dakite eskutik jaten besterik

sakatu

Ostarteek oporrak luzatuko dituzte

kantariak neguaren oldarpean

isil ez daitezen

sakatu

Gazako haurren biziraupena

hamahiru urtera igotzea deliberatu dute

sakatu

Kolonoek lurra jaten dute

harresiaren ortzimugaraino

sakatu

Dinosauroek aditz forma irregularrak zerabiltzaten

kromletxen erabilgarritasunaz teorizatzeko

sakatu

Euskaldunek ez dute

nor diren azaldu beharrik

itzali

ZARRATZEKOAK

ZURE OINETARA

Pozik etzango naiz zure oinetara,

ezer esan orduko

igarriko dizut haserrea eta

neuregain hartuko ditut

errua zein egoismoa.

Burukomina arinduko dizuten

igurtziak ikasiko ditut,

lepoa jokatuko dut

aitzakia bakoitzean,

labur iritziko diet

kanpoan emandako asteei,

esperoan egongo natzaizu,

begi bat itzarturik egingo dut lo.

Dei egidazu itzultzen zarenean.

HI GABE

Itziarri

Berriztutako ametsak

galdutako esperantzak

erraietatik ateratako

etsipenaren arantzak

Esadan zer naizen hi gabe

hirekin naizena ote?

Emaidan muxu suabe

amodiotan nerabe

ezti gozoen altzoetan

desio grinen herabe

Egonen gaitun betiko

iluntze gorrien begiko

maite laztanez emeki

geurea dena biziko

Maite haut itsuan

kopla kanta amultsuan

ezinak egina maite duen

amaiezin bertsuan

OIN-PUNTETAN

Oin-puntetan kandelak isiotzen dituzten

emakumeak ditut atsegin,

axolagabe ikusten diren bernak,

urratu bat atzamarrez bustia.

Oin-puntetan kandelak isiotzen dituzten

emakumeak ditut atsegin,

berbarako aitzakien bila makurtzen direnak,

ileetan musua eta bertan irria gordetzen dutenak.

Oin-puntetan kandelak isiotzen dituzten

emakumeak ditut atsegin,

maiatzetik hona bila dabiltzanak,

askatasunaren enparantzak baizen gehiago direnak.

Oin-puntetan kandelak isiotzen dituzten

emakumeak ditut atsegin,

belarrietako lo-kantetan daudenak,

altzoetan oroipoza diren amamak.

Oin-puntetan erretzen diren

emakumeak dituzte atsegin,

urak mudatzen ez dituen hazpegiak,

maitasunaren lander direnak.

HAGIN BARIK DEIKA

Gaur beltzaran esnatu naiz;

azala, armozua, azaroa

dena da beltza.

Adatsik ez dago nire masailean,

irratiak hizkera arrotzez ernegatzen nau,

bakardadea ari zait hagin barik deika,

zure gogoa urruti abiatu da,

ez nauzu betiko maite,

lausotu dira epeletan esanak,

ezpainak alokairuan dituzu,

ez dago erraz zer egin ebaztea,

jada ez gara zu eta ni.

Zer dela eta derrigorrez bizi behar hau?

Erruak zuritzeko elurra behar dut.

BALSIK BALEGO GURETZAT

Esperoan eman dudan denboraren ordaina

sabeleko kilima hauek dira,

moropilok iruntzikeran.

Itxarondamua aztarrika ari zait,

ez dut beste inon bilatu beharrik.

Aska ditzadan agurrak oin azpietatik,

datorrela ausardia berritsu.

Azken hondarra abantzu hila da,

bestela, naizenik jakiteke joango da,

esan egin behar diot:

Erdu, utzidazu zure ile artean ostentzen,

besoarekin beteko dizut gerria.

Erdu, jarri begiak zirrikituan,

esadazu ikusten duzuna

nahikoa ote den.

ASUNAK ZURE BEGIAK

Azkura baretzeko

araoa kausitu ezinik nabil.

Igoko nituzke huntza balira baina

asunak dira zure begiak.

Porlanez estali ditut

xangrinaren kondarrak.

Dardararaziko nituzke sokak balira baina

asunak dira zure begiak.

Mihisean aienatu da

zure etxerako bidea.

Igurtziko nituzke bernak balira baina

asunak dira zure begiak.

Ipurtargiak itzuliko dira

kakalardoena zen estratara.

Estutuko nituzke uberak balira baina

asunak dira zure begiak.

BIDAZTIA

Ez dago mesanotxerik

ohearen zure ertzean,

oihartzun bakoa da

zure atzamarren tinbre hotsa.

Ez duzu zapaten zantzorik

atariko lanpasean,

hanka puntetan alde egiten digu

maitasun gauetako egunsentiak.

Ez dakarzu bidai txartelik

ez bada joanekorik,

erlojuarekin batera zapartatzen diren

laztanez nago hilurren.

Etorri zatoz baina

ez zara egundo geratzen.

ISTRIPUAK

Auto batek istripua izan du,

ez atezainak kornerrean bezala

ez lisaburdinak galtzetan legez.

Auto batek istripua izan du

berrehun eta hogeita laugarrenez,

esaera zaharra izan nahi lukeela aldarrikatuz

egoskorrari egokitu dakiokeen sententziaz.

Auto batek istripua izan zuenean

hots egin zidaten,

ez maitasuna egiten denean bezala

ez urteak aurrera doazela esateko legez.

Auto batek istripua izan zuen eta

Eneko ubeldu zitzaidan bihotzean

Gotzonek egin zidan ihes.

Ezetz galdetu nien erantzunei baina

Justizia bakartiegiak erabakita zuen aspaldi.

Asturua besterik ez da.

BILATUKO ZAITUT

Bilatuko zaitut

oparitutako liburuen orri zurietan

autobus geltokietako esperoan

legez kanpoko maluretan

fereken hitzaurreetan

laranja urezko armozuetan eta

portale bako larreetan

ILARAK APURTU

Ilarak apurtu eta faroletatik esekiko gara.

Hiltzeko moduko saltoa egin ostean

artez erori eta bi besoak goratuko ditugu.

Gehiengoaren laurdenaren erdiak

nazional sozialismoaren apologia egitea

leporatuko digula profitatuz,

buruz behera jarri, hankak zabaldu, zainak tenkatu

eta polizien kontra jaurtiko dugu elkar,

informatiboetako sabeliztunek

burdinazko tiragoma eta egurrezko ontziolei buruzko

atzerabegirakoaren berri eman dezaten.

Eskola bete haurren laguntzaz

armada gorria eta geografia irakaslea bahituko ditugu

mapen mugikortasunaz hitzarmena sina dezaten.

Bost segundotan euren buruaz beste

egingo duten mezuak zabalduko ditugu:

gezurra da maite gaituen egia.

EZ DA EZINBESTEKOA

Ez da ezinbestekoa

ilargi betea eta izarren ederra.

Ez da ezinbestekoa

deitzen ez duten lagunen agenda,

borroka armatua, arrazoia izatea,

gezurrik ez diozula zin egitea.

Ez da ezinbestekoa

erbestea, idazlea, itsasoaren metafora,

berrogei lapurren kondaira.

Ez da ezinbestekoa

eguzkia, andere biluzia hormaren gainean,

egunen destaina, non dagoen askatasuna,

bakea gorbatetan estutzea

ez da ezinbestekoa.

BERRIRO HASI

Eskua iragartzen duen andereak esan zidan

badudala nirea ez den marra bat

luzea, sakona, orbana dirudiena,

ene eskuan irakurtezina zitzaiona,

neronek deszifratu beharrekoa.

Marraren hasierara joan eta

tiraka hasi nintzaion, niganantz.

Badira hiru egun eta sei urte,

oraindik ez dakusat marraren azkenik.

Hasierara itzuli nahi nuke.

Eskerrik asko:

        bihotz bakartien klubeko kide dekotezen Aintzina Lekue, Etxahun Lekue, Gorka Mugarza, Gorka Uriarte, Gulu Aurrekoetxea, Iñaki Berazategi, Marifeli Etxeandia eta Patxi Gaztelumendiri;

        biderako kinkela isitu dostienei;

        Xabier Gantzaraini, arrakala ederrik badagoela erakustearren;

        Alex Arregiri, kukuen kantue topetan lagundutearren;

        liburutxu honetako poemetan oinarritutako animazioak egin dituzten Bego Vicarioren Arte Ederretako ikasleei: Maite, Sabrina, Abarne, Veronika, Ander, Adur, Belen, Edurne, Itsaso, Alaitz, Unai, Andres, Iñaki, Lidia, Yera, Ines, Jose eta Begori berari.

        Nestor Zabalari, arrakalen arpegiei atara dotsiezan argazkiengatik;

        Itziarri, cómo gasto papeles recordándote, cómo me haces hablar en el silencio...;

        eta batez be beti alboan dekotezen Alex, Ali eta Peruri.