ARTEDRAMA
LE PETIT THÉÂTRE DE PAIN
DEJABU PANPIN LABORATEGIA
UNAI ITURRIAGA ETA IGOR ELORTZAREKIN IDATZITA

Francoren bilobari gutuna

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2019 Artedrama

© 2019 Axut!

© 2019 Dejabu Panpin Laborategia

© 2019 Igor Elortza

© 2019 Unai Iturriaga

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2019ko azaroa

Edizio hau: 2019ko azaroa

Ganbila:

      Bildumaren koordinatzailea: Oier Guillan

      Edizio taldea: EHAZE-Antzerkizale elkartea

      Bildumaren diseinua eta maketazioa: Metrokoadroka

EHAZE:

      53 posta kutxa / 20002 Donostia

            Telefonoa: 675 945 734

            Elektroposta: info@ehaze.eus

            Webgunea: http://www.ehaze.eus

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

Sar hitza

EHAZE

      Artedrama, Dejabu Panpin Laborategia eta Le Petit Théâtre de Pain taldeek 2010ean Errautsak antzezlana estreinatu zutenean, antzerkia taularatzeko jokaera zehatz bat zedarritu zuten. Zortzi urte pasatu ondoren, izpiritu berari heldu dion Francoren bilobari gutuna GANBILA bildumara ekarri dizuegu egungo euskal dramaturgia mota jakin horren eredu ondua delako. Batetik dugu, euskal gizartearen esperientzia errealetan sorburua izaki, aktoreen inprobisazioaren bitartez eratzen den ikuskizunak egiletza kolektiboari zor diola. Horrela, testua Unai Iturriagak eta Igor Elortzak sinatzen badute ere, idazleak baino, gidoi finkatzaileak ditugu. Bestetik, euskal gizartea irakurtzen duen teatro politikoa, lerratua, engaiatua eskaintzen digute Francoren bilobari gutuna oholtzaratu duten kolektiboek. Orain arte euskal komunitatearen bizipenak abiapuntu moduan erabilita antzeztu dituzten muntaiek, publiko gisa, euskal komunitatea bera dute xede, alegia, gertutik gertukoarentzat eta tokian tokikoak asmatutako teatroa izateko jaio ohi dira euren ekoizpenak. Halaber, iragan hurbila azterturik, orainaldia eta geure komunitatea hobeto uler ditzagun ahaleginetan murgildu gaituzte bai orduko Errautsak bai oraingo Francoren bilobari gutuna obrak bitarte. Horien sortzaileek, gainera, teatroa erritua den heinean eta, hartara, esperientzia konpartitua dela ulertuta, katarsia indarrean jartzeko mekanismoak aktibatzen dituzte, azken finean, teatroa gure gaitzentzat sendabidea izan daitekeelako ustekoak baitira.

      Urteen joan-etorrian euskal antzerkigintzaren egitura —era hauskorrean bada ere— garatu eta eratu da. Ale honekin euskal estetikaren eraikuntza garaikidean ekarpen esplizitua eta erabakigarria egin nahi duen ildoa azaltzen dugu Francoren bilobari gutuna lanaren bidez. Horretaz gain, gogora ekarri nahi dugu antzezlan honek lortu duen publikoaren arrakastak birdefinitu dituela talde alternatibo hauen (ustezko) izaera periferiko eta minoritarioa. Francoren bilobari gutunaren egileek sisteman bertan duten kokapena oso adierazgarria da, teatro ikusleen arloan aldaketa nabarmenak eman direlako seinale.

      Gure teatro sisteman ezagutzen ditugun korronte estetiko zein pentsaera ezberdinen isla izan nahi du GANBILA bildumak. Hona hemen, oraingo honetan, gerrak utzitako traumak uxatzeko eta exorzizatzeko antzezpenaren testua.

Zuzendari jauna

ARANTXA ITURBE

      Bulegoa zabalik edukitzen du zuzendariak. Inork ez dezan izan harengana iristeko trabarik. Eta inork ez luke trabarik topatuko bertan egongo balitz. Ez du egoteko astirik, ordea. Ibilian da zuzendaria zuzendari. Igotzerakoan hartzen ditu erabakiak, jaisterakoan jakinarazi, sartzerakoan galdetu, irteterakoan erantzun, joanean agindu, etorreran lagundu. Beti badu paperen bat eskuan eta norbait aldamenean. Badaki aldi berean entzuten eta irakurtzen. Asmatzen du gertukoari begiratzeari utzi gabe urrutikoa sumatzen. Gai da zer dagoen ikusita zer datorren ondorioztatzeko. Eta ahalegin handia egiten du ezer eta inor ez ahazteko.

      Lorik gabeko gauetan zalantzaren itzalak harrapatzen du, ordea. Benetan inork maite ote duen. Ilunpetan sinetsi nahi izaten du bizi duen kaosak merezi duela. Amesgaiztoek ere zati nagusia amets dutela. “Hire lana egiten duk. Ez besterik” errepikatzen dio bere buruari eguna argitu aurreko lehen zigarroa piztearekin batera. Berak beste inork ez daki bere buruhausteez eta ardurez, esna bizitzera kondenatzen duten zalantzez eta zailtasunez, edo neke eta ezin baregaitzez. Beste inork ez.

      Berak, berriz, ez daki gutun bat iritsi dela bere bulegora. Gutun-azal korriente bat. Ez du zigilurik, beraz, norbaitek eskuz eraman izango du. Hartzailearen izenik ez agerian, bidaltzailearen arrastorik ez atzealdean. Gutun-azal zuri bat, zuri.

      Zuzendariak ez daki gutun zuria iritsi zaionik eta seguru asko ez du inoiz jakingo, hurrena bulegora joaterako gainean pilatuko zaizkiolako fakturak, aldizkariak, propaganda, txukun koadernatutako txostenak eta koadernatu gabeko oharrak eta lehenbailehen egin beharrekoen zerrendak. Eta gutun-azal zuria gainontzeko paperek irentsi baino lehen iritsiko balitz ere, ez izen eta ez helbide, gutunik gabeko azal huts joko luke lehen bistadizoan. Baina arraroa litzateke hain garaiz bulegoratzea. Beti badu bulegora baino lehenagokoren bat.

      Zuzendariak bulegoa ixteko ohitura balu gutun-azala atepetik sartuko litzateke eta sartu-irtenen batean berehala ikusiko luke, eta lurretik hartzeko makurtu ondoren, izenik eta helbiderik agerian izan ez arren, nekez eutsiko lioke zirrikitutik heldutako gutunak zer mezu ote dakarren jakiteko gogoari. Jakin goseak ez-ohiko gauzak egitera bultzatzen du zuzendaria beti. Gauza jakina da ordea, ez-ohikoa litzatekeela bulegoa ixtea. Zabalik edukitzen baitu.

      Horregatik irakur lezake edonork gutun iritsi berria.

      Eskuz idatzia.

      Letra dardartiz.

“zuzendari jauna,

eskerrik asko”

      Pena da zuzendariak irakurtzeko egokierarik ez izatea. Edo ez. Batek daki. Ez dago ohitua esker hitzak entzuten. Inguratu ohi zaio jendea eta bizkarrean kolpetxoarekin batera goresmenak eman. Kortesia kontua. “Eskerrik asko” kortesiaz haratago doa. Zuzendariak ez daki, baina nik bai. Paper mutur batean kabituko ez litzatekeen zerrenda baten laburpena da: eskerrik asko denbora berean iragana eta oraina biziarazteagatik, eskerrik asko eserialdi bakarrean irribarreak eta malkoak sorrarazteagatik, eskerrik asko tragediaz, poesiaz eta pailazokeriez gozarazteagatik...

      Gutuna, bulegoa zabalik edukitzen duen zuzendarietatik, aldioro etorkizunik ez duela eta “zure ama aurkezten dizut” entzuten dituenarentzat balitz, eskerrik asko-ren ondoan, “zure kaosean bizirauteko ausardiagatik” erantsiko nioke.

      Gutuna, bulegoa zabalik edukitzen duen beste zuzendariari berriz, “kaos eder eta zoro hau eraikitzeagatik”.

      Baina ez batek eta ez besteak, ez dakite gutun bat iritsi zaienik.

FRANCOREN BILOBARI GUTUNA

      Krisiak gainbeherara dakarren ospitale batean amaraun batean korapilatzen dira gertakariak eta oroitzapenak, pazienteen eta medikuen gaixotasunak, iragana eta oraina, errealitatea eta amesgaiztoak…

SORKUNTZA

      Antzezlan hau urte biko talde-lanaren emaitza da, Artedrama, Le Petit Théâtre de Pain eta Dejabu taldeen arteko lankidetzatik abiatuta.

      Idazketa oholtzari lotua izan da, aktoreekin batera elkarlanean, idazmahaiko sorkuntza-lana oholtzara eramanez eta oholtzakoa idazmahaira ekarriz eta handik oholtzara berriz.

Lantaldea

      Zuzendaria: Ximun Fuchs.

      Idazketa: Igor Elortza, Unai Iturriaga.

      Aktoreak: Ander Lipus, Patricia Urrutia, Manex Fuchs, Zoila Berastegi, Urko Redondo, Pako Revueltas, Erika Olaizola.

PERTSONAIA NAGUSIAK

ANDONI: Ospitaleko mediku beteranoa da eta 1936ko gerrako hezurrak aztertzen dihardu, orainari aurre eginez.

IÑAKI: Hamar urte eta minbizia dauzka. Baita gertakarien, pertsonen eta bizitzaren zergatiak ulertzeko beharra ere.

KRISTINA: Neurologoa da eta sagarrak jaten ditu. Bere bizitza afektiboa orekatu ezinik, eraztun baten bila dabil.

JOXAN: Buruan koskor bat hazita larrialdietara datorren pazientea da. Urduritasun erasoaldiak ditu, desoreka orokorra eraginez.

JUANJO: Ospitalean denbora gutxien daraman medikua da. Ziniko hutsa izan nahi du, baina Kristinarekin maiteminduta dago.

KEPA: Iñakiren aita da. Haurraren zaintzari aurre egin ezinik dabil, preso duen emaztearen epaiketa dela eta.

MIGUEL: Krisiak gainbeherara dakarren ospitalearen ardura hartu duen medikua da. Nahikoa lan du bere amesgaiztoekin.

PAILAZOA: Umorearen atal terapeutikoa oso serio lantzen du, ordainetan indiferentzia jaso arren, gutxiespena ez denean.

URTZI: Duela hainbat urte ospitaleko ateetan zaurituta utzi zuten eta lantzean behin berriz etortzen da.

VIRGINIA: Ospitaleko mediku onbera da, erabateko kaosaren erdian lasaitasuna bilatzen eta eskatzen duena.

ZEBRA EMAKUMEA: Hiltzen ari den gaixoa da, gaztetako maitasun bortizki hautsiarekin nahastuta leku eta denbora irreal batean.

BIGARREN MAILAKO PERTSONAIAK

Pertsonaia nagusiez gain, aktoreak bigarren mailako beste pertsonaia batzuen azalean ere sartuko dira: pertsonaia hauek agerraldiaren arabera aldatuz doaz.

1. agerraldia:
Ospitalea

(Gaixoak, medikuak, bisitariak ikusten dira ospitaleko korridoreetan atzera-aurrera, alde batetik agertuz eta bestetik joanez, apurka-apurka gehituz, elkarri traba eginez.

KRISTINA, IÑAKI, ZEBRA EMAKUMEAren SEMEA, JUANJO, URTZI. Pertsonaia nagusi guztiak azaltzen dira joan-etorri ugari eta kaotiko horretan. Halako batean JOXAN agertzen da, galdurik, karrajuetan.

ZEBRA EMAKUMEA dakar JUANJOk gurpildun aulkian, eta bertan uzten du. KRISTINA lurrean makurtuta dabil, eraztunaren bila. LANGILE BAT ere agertzen da, eskailerarekin, konponketa lanetan.)

BISITARIA: Kardiologia?

(Inork ez dio kasurik egiten.

ANDONIk etsipen keinua egin eta ZEBRA EMAKUMEA daroa. GIZON MASKARATUA pasatzen da, beste bisitari bat. Langilea eskailera jaso eta badoa, eta joan-etorriak jarraitzen du.)

JOXAN (LANGILEAri): Aizu, barkatu, zazpigarren solairura joateko?

LANGILEA (keinuak egiten ditu alboetara begira): Ez dakit. Eskailerak handik... baina behera joateko igogailua handik…

JOXAN: Eskerrik asko.

(EMAKUME HAURDUN bat pasatzen da.

Kaosak jarraitzen du. “Kardiologia?” “Igogailua?” galdetzen du beste BISITARI batek.

MIGUEL datorrela PAILAZOArekin gurutzatzen da, eta mespretxuz begiratzen dio.)

JOXAN (MIGUELekin gurutzatzen da): Zu... medikua zara, ezta? Zazpigarren solairua?

MIGUEL: Zazpigarren solairua... Hortik. (MIGUEL erradiografia batzuei begira doa, eta eskuarekin egiten dio keinu) Karrajuaren amaieran.

JOXAN (koskorra erakutsiz): Zera... Intxaur bat daukat hemen eta...

MIGUEL: Ez ukitu! Gero begiratuko dizut...

(Bestaldetik datorren KRISTINAri.)

      Kristina! Ikusi dituzu Juanjo eta Virginia?

(Erradiografiak astinduz.)

      Hau kaos bat da! Erradiografia hauek... Oraintxe joan behar dut ebakuntza gelara, eta erradiografia hauek 1987koak dira.

KRISTINA (desesperazio keinua): Bai. Joan zen astean berdin gertatu zitzaidan.

(IÑAKI jesartzen da itxarongunean. MIGUEL badoa haserre. KRISTINA ere bai. MIGUEL berriz itzultzen da.)

MIGUEL: Kristina, Kristina... Ia ahaztu zait. Gero, arratsaldeko batzarrean, beste puntu bat sartu behar dugu. Exhumazioetako hezurren DNA frogak egiten hasi behar dugu.

KRISTINA: Lan gehiago?

MIGUEL: (sorbaldak jasoz, badoala): Goiko aginduak...

JOXAN (IÑAKIrekin topo eginez itxarongunean): Hau... hau ez da zazpigarren solairua, ezta?

(IÑAKIk putz egiten du; ez daki. KRISTINA dator eskuetan lore-sorta bat duela. Beste aldetik JUANJO agertzen da, jostari.)

KRISTINA: Eta hau?

JUANJO: Ez dakit... Auskalo nork bidaliko zituen...

KRISTINA: Ja…

(Elkarri begira gurutzatzen dira, bakoitza bere bideari jarraituz baina astiro.

URTZI azaltzen da, bere motxila eta arranarekin. Ingurukoek URTZIren kiratsaren kexua agertzen dute keinuetan.)

JUANJO: Gero...? Batzarra eta gero...?

KRISTINA: Gaur ez.

JUANJO: Aja! Oso ondo. Gaur ez. Bihar... agian... bai?... agian ez...

(KRISTINA auzo-lotsaz doa, loreei begira. JUANJOk jarraitu egingo du. MIGUEL azaltzen da KRISTINA doan aldetik, besotik heltzen dio. VIRGINIA sartzen da.)

MIGUEL: Virginia! Erradiografia hauek... 1987koak dira!

VIRGINIA: Bai, esan dit Kristinak, bai.

MIGUEL: Joder! Ba hitz egin informatikoekin!...

VIRGINIA (haserre): Bale. Lasai... Lasai!

(MIGUEL badoa. VIRGINIAk geratzen du.)

VIRGINIA: Segundo bat, Miguel. Kristinak esan dit DNA frogak egiten hasi behar dugula gerrako hezurrekin. Egia da?

MIGUEL: Bai. Tresneria berritzeko aukera izango dugu lan horri esker.

PAILAZOA: Nor etorri da!?

MIGUEL: Ixo!

(VIRGINIA lurrera begira, etsiturik.)

PAILAZOA: Barkatu...

VIRGINIA: Orduan... Fundazioaren kontu hori... Inplanteen zerbitzua pribatizatzea... bertan behera geratzen da?

MIGUEL: Hitz egingo dugu bileran. Ados?

(Badoaz MIGUEL eta VIRGINIA. JOXAN desesperaturik dabil eta IÑAKIren ondoan jesartzen da itxarongunean.

JUANJO eta KRISTINA agertzen dira berriz.)

JUANJO: Orduan? Gero bai, ezta? Batzarra eta gero...

KRISTINA: Ez.

JUANJO: Eta bihar? Virginia… (Izenez erratu da) Kristina! Kristina! Virginia eta Kristina, Alaitz eta Maider, Maixa eta Itziar…

MIGUEL (berriz azalduz): Bikote!

KRISTINA: Zer bikote?

JUANJO (KRISTINAri): Ba, zu eta ni.

(JUANJOk irritxoa egiten du. MIGUELek ez du ulertzen zergatik. KRISTINA irten egingo da.)

MIGUEL: Juanjo, Ez ahaztu 17:00etan dugula batzarra fundazioarena erabakitzeko.

JUANJO: Zer fundazio?

MIGUEL: Inplanteen zerbitzuen ardura hartuko duena.

JUANJO: Bai, bai. Baina zer fundazio da?

MIGUEL: Zer fundazio? Ba, ez dakigu oraindik. Fundazio bat. Fundazio franko daude...

(JOXAN, itxarongunean burumakur zegoena, burua zutitu eta adi jartzen da. Medikuak badoaz.)

JUANJO: Franco fundazioa?

JOXAN (bere baitarako, susmo txarrez): Franco?

IÑAKI (bere baitarako, jakin-minez): Franco?

KEPA: Baina, baina... non deabru ibili haiz? Baduk oren erdi bat ari naizela hire gibeletik ospitalean gora eta behera! Hemengo bordelarekin gainera...

IÑAKI: Lo hartu duzu, aita. Pasieran atera naiz, galdu egin naiz eta hemen eseri naiz.

KEPA: Bon. Lehen gauza: lokartzen banaiz ene ondoan gelditzen haiz. Eta bigarrena: zinez mugitu behar baduk, errotadun aulkia hartzen duk. Ados?

IÑAKI (burumakur): Ados.

KEPA (IÑAKI gurpildun aulkian eseraraziz): Ale. Goazen.

JOXAN (KEPAri): Aulkian eserita egon da hemen, e! Formal-formal...

KEPA (IÑAKIri, musu emanez eta aulki parean belaunikatuz): Bai? Egia duk hori?

(IÑAKIk baietz buruarekin.)

KEPA: Entzun: azterketa berezi bat egin behar duk. Medikuek esplikatuko diate hobeki. Ados?

(IÑAKIk berriz baietz.)

KEPA (zutituz): Hiru, bi, bat?

IÑAKI: Hiru, bi, bat!

JOXAN: Zuria, urdina, gorria.

IÑAKI: Agur, Joxan.

JOXAN: Agur, Iñaki.

IÑAKI (KEPAk gurpildun aulkian badaramala): Aita, nor da Franco?

AITA: Franco?...

JOXAN (bakarrik geratu da): Hemen nago ba, azkenean. Zazpigarren solairuan. Edo hala uste dut, ze ez dakit medikuek ere badakiten. (Soinu batzuk entzuten dira eta JOXANek burura daramatza bi eskuak)

      Eta oraindik inork ez dit hau begiratu! (Zutitzen da eta publikoarengana zuzentzen, burua erakutsiz) Zuek ikusten duzue koskor hau? Ba betidanik daukat. Txikitatik. Duela pare bat astera arte txiki-txikia zen. Garautxo bat. Baina... azken egunetan, hazi eta hazi dabil. Intxaur baten tamainakoa da ja. Laster zuhaitza haziko zait martxa honetan. Eta ez dakit badakizuen, baina ez da ona intxaurrondoaren itzala.

      Intxaurrondoaren azpian lo egiten duena buruko minez esnatzen da. Edo zoratu! (Burua alde batera makurtu eta eskuekin heltzen dio, minez) Eta ez da hori txarrena. Txarrena da hotsak entzuten ditudala.

      Zarata bat: gfrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrr... Hasieran etxeko garbigailua zela pentsatu nuen, baina ez zegoen martxan. Galdara begiratu nuen gero, eta hura ere geldirik. Eta gfrrrrrrrrrr... Kalean ere bai! Alde batera begiratu, bestera, eta ezer ez: ez kamiorik, ez makinarik lanean, ez ezer! Eta gfrrrrrrrrrrr...

2. agerraldia:
Joxanen lehen kontsulta

(JOXANek hitzaldia amaitu duenerako MIGUEL medikua kontsultan dauka zain.)

JOXAN: Bi aste daramatzat zita bat lortu ezinik!

MIGUEL (JOXANen buruko koskorrari begiratzen dio): Ja. Bueno, orain hemen zaude. (Paperei begira) Buruko minak... Buru barruan bakarrik omen dauden hotsak...

JOXAN: Eta musika ere bai. Doinu zahar moduko batzuk, nik inoiz entzun ez ditudanak.

MIGUEL: Eta hori, diozunez, azken bi asteetan gertatzen zaizu?

JOXAN (besoko tik batekin hasten da): Bi-hiru aste, bai. Intxaurra hazten hasi zitzaidanetik.

MIGUEL: Ez ukitu! Eta bestelako sintomarik nabaritu duzu? Konortea galdu, amnesia, tikak...

JOXAN (keinu bortitzagoa, besoarekin eta buruarekin ere bai): Keba!... Aizu, nik arratsaldean, lagunengana joan behar dut, e!

MIGUEL: Ya... Aurretik beste zentzumenen batean anomaliaren bat gertatu zaizu?

(JOXANek sorbaldak jasotzen ditu.)

MIGUEL: Ez dakit... Ikusmenarekin, adibidez, gertatu zaizu inoiz zerbait arraroa?

JOXAN (paniko atakea, zutituta eta oihuka): Ez! Eeeeeeeeeez! Ez, ez, ez!

(JUANJO eta KRISTINA azaltzen dira, korrika, eta eserarazi egiten dute JOXAN.)

MIGUEL: Lasai. Hartu arnasa. Hartu: bat, bi, hiru... bota: bat, bi, hiru...

JOXAN: Gorria, urdina, zuria.

MIGUEL (beste medikuei): Ura. Ekarri ura, faborez.

JUANJO: Ez.

MIGUEL: Ez?

(JOXANi karpeta batekin haizea ematen dio; JOXANek bere tikekin jarraitu bitartean.)

KRISTINA: Ez. Badakizu, obrak. Iturriak ez dabiltza.

MIGUEL (JOXANi bekoz beko): Izan duzu ikusmenarekin arazorik?

JOXAN (urduri): Bai. Umetan. Zatika.

MIGUEL (mantso hitz eginez, JOXAN lasaitu nahian): Zatika?

JOXAN: Zatika, bai. Aititak kontatzen zidan amesgaiztoan bezala. Umetan batzuetan dena zatika ikusten nuen.

MIGUEL: Aititaren amesgaiztoan bezala?

JOXAN (lasai antzean hasiz baina oihuka amaituz): Etxeak zatika. Pertsonak zatika. Teilatuak lurrean. Hormak apurtuta. Leihoak zintzilik. Hankak, besoak, zakilak, buruak zatika! Eta begiak, begiak lurrean, eta ni eta aitita biderik egin ezinda, begiak zapaltzen!

(Hiruren artean geldiarazten dute berriz, lasaitzeko.)

MIGUEL: Larrialdietatik sartu da, eta kontatzen duenez duela pare bat astetik hona... (JOXANek eskua buruko koskorrera darama) Ez! Ez ukitu!... (JOXANek tikekin jarraitzen du) Duela pare bat astetik hona zaratak eta doinuak entzuten dituela dio. Bere buruan bakarrik omen dauden hots batzuk.

JUANJO (mugikorrarekin koskorrari argazkiak ateratzen dabil, gero eta gertuago): Ostias!

MIGUEL ETA KRISTINA: Zer?

JUANJO: Zenbaki bat dauka, e!... Koskorra zenbakituta dago.

JOXAN: Intxaurra?

MIGUEL (betaurrekoak jarriz): Zenbakituta?

KRISTINA (JOXANen buruari hurbilduz): A bai!... Ea... Bat.

JOXAN: Gorria.

KRISTINA: Bederatzi.

JOXAN: Berdea.

KRISTINA: Hiru.

JOXAN: Zuria.

KRISTINA: Eta zazpi.

JOXAN: Beltza!

MIGUEL: Frogak egin beharko dizkizugu. Nik uste dut erresonantzia bat egin beharko dizugula, eta test psikotekniko batzuk. (KRISTINAri begira) Kristina da espezialista neurologian, beraz, berak hobeto azalduko dizu dena...

JOXAN (esku batekin besteko eskumuturrari kolpetxoak emanez): Nik... zazpietan mus partida daukat, e...

MIGUEL: Onena etxekoren bati deitzea izango da. Ezkonduta zaude? (JOXANek barre-algaratxo bat egin eta ezetz egiten du buruarekin) Anai-arrebarik?... Nik uste egun batzuetarako hemen geratu beharko duzula.

JOXAN (zutituz): Et-et-et. Aber. Aber...

JUANJO ETA KRISTINA: Lasai.

JOXAN (hiru medikuek heldu egin nahi diote; JOXANek tikekin uxatzen ditu): Lasai eta ostiak! Ni lagunekin gelditu naiz.

(Hiruren artean daramate.)

MIGUEL: Ados, bai. Etxekoren bati deituko diogu eta dena konponduko da.

JOXAN: Ni lagunekin geratu naizela??! Ostegunak sakratuak dira. Ostegunak sakratuak eta urdinak dira, joder!

KRISTINA: Urdinak, bai, oso ondo.

3. agerraldia:
Zebra emakumea 1

(Jauzi bat egingo da iraganera, ZEBRA EMAKUMEAren amets-oroitzapenera. Bestalde, MEDIKUAk oholtzaren beste aldean dira, espazioan bi egoera eta garai ezberdin tartekatuz.)

ZEBRA EMAKUMEA (Gurs-eko bertsoak kantatuz, edo errezitatuz, zutitzen da hezurren bila): “Kanta behar dut dakizun nekhea. / Holako nekherik, nehun badea? / Batak egiten omen du xixtor gogorra, bertzeak ur mehea? / hirugarren batek, haren zortea! / erditzen du erditzen du haizea!”.

(MIGUEL eta KRISTINA medikuak pasilloan gurutzatzen dira.)

KRISTINA: Miguel!... Fundazioarena egiten ez bada, zertan geratuko da oposizioena?

MIGUEL: Oposizioak?

KRISTINA: Oposizioak, bai. Ez dugu ezer egingo euskara eskakizunak direla-eta?

MIGUEL: Kristina!... Ospitalea hankaz gora, gu grebara joatekotan, eta zu oposizioekin zatoz?

KRISTINA: Aizu, nik badaukat plaza, e!... Laugarren perfila, Miguel. Baina lagun batzuk kexaka dabiltza...

MIGUEL: Lan eskaintzara aurkeztu zirenak?

KRISTINA: Ba bai.

MIGUEL: Eta?

KRISTINA: Ba horixe. Medikua izateko euskara titulua saritzea... ez zait justua iruditzen... Sektarioa da.

MIGUEL: Sektarioa?

KRISTINA (erridikulizatuz): Mediku ona izateko euskara behar da ala? Zer nahi dugu, zirujaurik onena ala euskaldunena?

MIGUEL (badoa, aztoratuta): Mesedez.

ZEBRA EMAKUMEA (Orixeren Gurseko bertsoak kantatuz): “Gerla denborako idorreria. / Aski jan gabeko ahuleria. / Lau egun jan eta ere, ez zaut betetzen ertzearen erdia. / Pusa ta pusa banendi balia... / Alferretan, alferretan guzia”.

(MIGUEL JUANJOrekin gurutzatzen da.)

JUANJO: Miguel! Beitu, beitu!

MIGUEL (barrez): Zer da?

JUANJO (gurutzatu zaien KRISTINAri): E... e... ez da pornoa, e!

KRISTINA: Ya.

(MEDIKUAk kanpora irteten dira.)

ZEBRA EMAKUMEA (Bertsoekin jarraitzen du, MIGUELek eta KRISTINAk artatzen duten bitartean): “Bigarrenez noa kabinetera / txanza hobearen entseiatzera. / Ez banu sekula santan nik ezagutu Uharteko jaun mera! / Donibanetik uda pasatzera / igorri nau igorri nau Gurs-era”.

(ZEBRA EMAKUMEAren amets-oroitzapena: ZEBRAREN MAITALEA azaltzen da, eta musika sartu. Afaritarako mahaia ezartzen dute eta ZEBRAREN MAITALEAk begiak eskuekin itxi ondoren mahaira darama ZEBRA EMAKUMEA.)

ZEBRAREN MAITALEA (poz inozente batekin): Sorpresa!... (Eskutik heltzen dio ZEBRA EMAKUMEAri) Agustin etorri’un gaur etxea.

ZEBRA EMAKUMEA: Agustintxo? Asturiastio? Ez al zebilenan meatzen lanen?

ZEBRAREN MAITALEA: Bai. Hango milizianokin etorri’un bazkaittea... (ZEBRA EMAKUMEAk ez ulertuaren keinua egiten dio)... Milizianok. Anarkistak... Sekulako bazkarie in diñau etxen! Amak hiru oilasko erre’izkin, ta attek ardoa atea din.

ZEBRA EMAKUMEA: Antzematen zain ean in dunala hik’e... (Konplizitatez) Masailek gorrittuek dauzken... ta begiek bixi-bixi. (ZEBRAREN MAITALEAk bere masailetara daramatza ZEBRA EMAKUMEAren eskuak, eta irribarre egiten dute biek, urduri antzean) Zer zion Agustintxok?

ZEBRAREN MAITALEA: Hazitte etorri dun. Soinue’re hartu’in. Madrilen nausi omen dittun, ta laster hemen’e bai. Aurrerantzen ez omen ditten handi-mandiek ainduko. Oska attu’ittun: “Akabo jauntxok!”. Lurra partittu ingo deula ta ez geala gehigo maizter izango.

ZEBRA EMAKUMEA (ilusioz baina hasperen batean bezala, desio bat agertuz): Akabo jauntxok... Hoi zioten?

ZEBRAREN MAITALEA: Bai. Ta eleizeanak in dula’e bai. Akabatu omen dun denon bizie gobernau beher hoi. Hainbeste pekatu ta inpernu... Sotana eantzi ta lanen jarri nahi ez dunak, hobe izango omen din hemendio urrutia desagertu...

ZEBRA EMAKUMEA: Ez zakinat... Guren... aittek ta amak... Ez ditten gooko apaizen kontra ibiltzeik...

ZEBRAREN MAITALEA (lainezak jota): Eleizeai sue!

ZEBRA EMAKUMEA (izututa): Ixo!...

ZEBRAREN MAITALEA: Hala aittu’ittun anarkistak oihuka.

ZEBRA EMAKUMEA: Ba, nei inpernue ekartzen zidaten gogora...

(Isilunea.)

ZEBRAREN MAITALEA: Inpernue? Zea!... Gerezi denbora omen zatorren. Bazkalosten, saarrik’e ez geneukala-ta barkaesken hasi dun ama, ta ordun bota zion Agustinek, bero-berotan: “Lasai saarrengatio, ama. Gerezi denbora dator!”.

ZEBRA EMAKUMEA (ZEBRAREN MAITALEAri begira): Gooko ditinat gereziek. Binaka txorten beren... gorri-gorriek... haragitsuek… (Elkarri begietara begira tarte batez, eta irri eginez ondoren)... gustoa jango nitinen... oaintxe... gereziek... hezur ta guzti...

(ZEBRA EMAKUMEA eta ZEBRAREN MAITALEA, mahaitik zutundu eta dantzan hasten dira; AGUSTINTXO SOINUJOLEAri oihala ematen diote begiak tapatuz, eta eskuak goratzen ditu.

ZEBRAREN MAITALEA banandu egiten da ZEBRA EMAKUMEArengandik.)

AGUSTINTXO SOINUJOLEA: Ama! Amaaaaaaa…

(ZEBRAREN MAITALEA urruntzen da, eta ZEBRA EMAKUMEA ohe-organ zutik dantzan doa.

Orainaldira bueltatuz, ZEBRA EMAKUMEA etzanda dago, SEMEA ondoan eserita egunkaria irakurtzen.)

SEMEA (egunkaria esku artean duela): Ama, entzun hau… Kanpoan giro ederra dago.

PAILAZOA (gelan jauzika eta oihuka sartuz): Nor etorri daaaaaaaaa....

(SEMEAk destainaz begiratzen dio.)

PAILAZOA: Barkatu. Uste nuen... zera... Hau ez da umeen solairua. (ZEBRA EMAKUMEA seinalatuz) Bera... ez da... ume bat...

(SEMEAk ezetz egiten dio buruarekin, lehor.)

PAILAZOA: Bizirik dago... oraindik? Esan nahi dut... Ondo dago? Pozik? Hemen, behintzat, zainduta dago, ezta? Ospitale hau desastre bat da, baina bueno... (SEMEA zutitu egiten da, tentso) Terriblea da bizitza, e!... Primeran gaude, oherik ohe saltoka raka-raka, tope, eta bat-batean, oheak batera eta bestera eta gu... kieto. Ta gero... kaput. (SEMEAk AMA hobeto tapatzen du, bere burua lasaitu nahian) Baina umorerik ez dadila falta, e! Egingo dizut numero bat? Total... berari... ez dio molestatzen. Ez da ohartu ere egingo. Begira! Badaukat bat oso ona.

SEMEA (atea seinalatuz): Ez, mila esker.

PAILAZOA: Bale, bale... Banoa. Banooooooooooaaaaaa! (Untxiarena eginez jauzika doa)

SEMEA (eseri egiten da eta egunkaria irakurtzen du): Ama, ondo? (Laztan egiten dio) Bilobek musu bana bidaltzen dizute. Ikastolatik irtetean zutaz galdetu didate gaur. Baita gaur ere. (Isilunea) Ea Gabonetarako etxean izango zaren galdetzen didate... (Egunkaria irakurtzen du berriz) Ama, entzun hau: “Trabajadoreak omenduko dituzte Nafarroan”. (Eta zerrenda irakurtzen hasten da) “Arangibel Kortabarria, Mikel; Mendigorrieta Larralde, Fernando; Aranbeitia Gaztelumendi, Patxi; Eizmendi Manterola, Iñaki; Santamarina Sanz, Manuel; Ezenarro Aginaga, Ildefonso; Bilbao Gil, Tomas Manuel; Echenandia Zubieta Antonio; Uriarte Inchausti Domingo; De la Cruz Basaldua Luis; Aguirre Zuazu Jose; Larrañaga Barrencua Julian; Bengoechea Iriarte Fidel; Peña Abad Ramon; Lasa Felix Prudencio; Bringas Tellitu Jose Manuel; Oliveros Andreu Alejandro; Moreno Saralegui Jesus…”.

4. agerraldia:
Urtziren agerpena — Ospitalearen etorkizuna

(URTZI ospitaleko gela bateko ohean dago.

ANDONI sartzen da gelan, Ixiar Rozasen Beltzuria liburua dakar eskuetan. Sudurrera darama eskua, usain txarraren kexaz, eta liburua ohean uzten du.)

ANDONI: Ospitalea gero eta okerrago dago, Urtzi. Igarriko zenuen, ezta? Azkenekoz etorri zinenetik ere... gero eta okerrago!

(URTZIk ez dio begiratzen. Bere baitara bildurik jarraitzen du.)

ANDONI: Urtzi... Zure alabari deitu diogu, baina ezin omen du etorri. Beraz... zera... taxi bati deitu diot. Kanpoan dago zain.

(URTZIk begirada jasotzen du.)

ANDONI: Nahi baduzu... lagunduko dizut.

(ANDONIk lanak ditu itxurak egiten usainari aurre egiteko. URTZI gauzak biltzen hasten da.)

ANDONI: Eeee... Ahal izan dudan beste denboran eduki zaitut hemen, baina... badakizu. Gero eta ohe gutxiago daude, eta gero eta zahar gehiago ekartzen dute hona hiltzera...

(URTZIk bere poltsak soinean hartzen ditu. Beltzuria liburua ere hartzeko keinua egin eta ANDONIri begiratzen dio.)

ANDONI: Hartu, bai. Nik... bukatu dut.

(Badoa URTZI. Bitartean VIRGINIA eta KRISTINA datoz, URTZIren usainagatik keinu nabarmenak eginez. Baita JUANJO ere.)

VIRGINIA: Hau kiratsa...!

JUANJO: Baina zer pasatu da hemen! Azkonarren bat ala?

ANDONI: Deituko dituzue garbiketakoak, mesedez?

KRISTINA: Ireki leihoa!

VIRGINIA: Baina nor da tipoa?

ANDONI: Urtzi. Urteak daramatza ospitalera bueltaka. Etortzen da, joaten da... bueno, bidaltzen dugu.

KRISTINA: Eta familia?

ANDONI: Alaba bat. Baina jadanik ez digu telefonorik hartzen... Ai, Urtzi... Arazo bat izan zuen gaztetan.

VIRGINIA: Higienearekin, ezta?

ANDONI: Ez. Ez. Dirudienez, poliziek hartu zuten, errakuntzaz edo... batek daki. Egunetan eduki zuten bahiturik... Torturatu egin zuten.

JUANJO: Baineran ez zuten sartu, behintzat.

ANDONI (ia-ia bere baitarako): Ospitaleko ateetan azaldu zen goizalde batean, odol putzu batean botata, eta ordutik ez du bururik altxatu.

KRISTINA: Hau ondo desinfektatu beharko dugu, e!...

ANDONI: Ez du kalean egon nahi. Ospitalean bakarrik sentitzen da seguru.

VIRGINIA: Gaixoa...

ANDONI: Neurologoek ez zioten ezer aurkitu. Psikiatrek behin baino gehiagotan tratatu dute baina... Ez dakit, ez dakit…

ANDONI (bere baitatik irtenez): Bueno. Eta? Bilera zer. Bukatu da?

KRISTINA: Beharbada ez genuen Miguel bakarrik utzi behar fundaziokoekin.

JUANJO: Kaleratzeak baldin badaude badakizue noren izena izango den zerrendan azkena.

ANDONI (haserre): Zergatik ez zara zeu joan?

JUANJO: Nahiago nuen zuekin kafe bat hartu, hemen, “giro onean”.

ANDONI: Ziniko puta bat zara.

JUANJO: Arrazoi duzu, lehen medikua nintzen baina ospitale honek zinikologo bihurtu nau. (Bere txiste txarrari barre) Kar! Kar! Kar!...

KRISTINA: E, mesedez!

VIRGINIA: Ba nik bibrazio onak dauzkat.

ANDONI: Ba niri kafe honek beherakoa eragiten dit.

(MIGUEL agertzen da, paper batzuk eskuan, nekatu aurpegiarekin.)

KRISTINA: Zer esan dute?

VIRGINIA: Ondo joan da?

JUANJO: Antzinatasuna errespetatuko dute?

(MIGUEL buruari hazka, nondik hasi ez baleki bezala.)

MIGUEL: Ba...

ANDONI (sententzia): Ezetz esan dute.

MIGUEL: Okerragoa.

JUANJO: Okerragoa? Zer esan dute ba, “superezetz”?

MIGUEL (JUANJOri kasurik egin gabe): Zenbakiak aztertzen ibili omen dira eta ospitaleak ez daukala etorkizunik diote.

(Etsipen orokorra.)

KRISTINA: Ostras!

ANDONI (haserre): Ez daukala etorkizunik?!... Baina babo horiek zer uste dute, ospitale bat Lezamako harrobiko jokalari bat dela?... Ez daukala etorkizunik?!... Ospitale batek nahikoa lan dauka “orainaldiari” erantzuten... Kaguendios!

VIRGINIA (ANDONIri): Lasai, bale?...

ANDONI: Lasai eta ostiak!... Sotoa iraganeko hezurrez bete didate DNA frogak egiteko, hemen goian darabilgun tresneriak baditu gutxienez hogei urte, eta etorkizunik ez duela esaten dute?!

(Bat-batean KRISTINA eskuari begira hasten da eta ohartzen da zerbait falta duela.)

KRISTINA: Eraztuna! Non da nire eraztuna?!!

5. agerraldia:
Kristina eta umetako eraztuna

(Agerraldi honetan KRISTINAren amets-oroitzapena azaltzen da.

HAUR TALDEA esku-jolasetan dabil “Karlisten ereserkia” kantatzen:

“Por Dios, por la Patria y el Rey lucharon nuestros padres. Por Dios, por la Patria y el Rey, lucharemos nosotros también”. (Bi bider).

Halako batean jolasean KRISTINA harrapatu egiten dute.)

KRISTINA: Kaka zaharra! (Isilunea) Kaka, nik kaka esan dut…

BESTEAK 1: Ha dicho “kaka”!

BESTEAK 2: Euskera! Ha hablado en euskera!

BESTEAK 3: Ha dicho “kaka”!

(Sarraskijale talde bat bailiran oihuka, gutxiesten eta barre egiten ariko zaizkio. KRISTINA bere senetik aterata, negarrez.)

KRISTINA: Ni ez naiz euskalduna! Nik eztut euskaraz in!... “kaka” baizik eztut erran ta “kaka” ezta euskaraz!... Eztut “kakazaharra” erran!... Ni enaiz euskalduna!

(KRISTINA eszenaren ertz batean. Bere inguruan ibili direnak joan dira. Bere buruari ari zaio hizketan.)

KRISTINA: ... Eztutela euskaraz in!!... Ni enaiz euskalduna!!... Euskalduna izatea kaka bat da!!...

(KRISTINA negarrez. PATXI agertzen da eta bere ondoan makurtzen. Atzamarra eskaintzen dio eraztuna sar diezaion. KRISTINA hasieran ez da horretaz ohartzen.)

KRISTINA: Nik “kaka” erran dut, ez “kakazaharra”!

PATXI: Bino euskaraz da, ez?

PATXI: “Kaka” ez da euskaraz! “Kaka” “kaka” da hemen ta edonon!...

(KRISTINA PATXIk atzamarra eskaintzen diola ohartzen da. Harrituta.)

PATXI: Tira neska, kaka zaharra!... (Atzamarra erakutsiz)

KRISTINA: Hori tranpa da.

PATXI: Ta?... Ez erran inori ta kitto.

(KRISTINAk PATXIri eraztuna jartzen dio.)

KRISTINA: Eraztun hau kaka bat d...

(PATXIk isiltzeko keinua egiten dio. Eraztuna bere atzamarrean du. Zutundu eta badoa.)

KRISTINA: Patxi!

(PATXI jiratzen da.)

KRISTINA: Esker mile.

PATXI (irribarrez): Gure sekretue da.

(Atzamarra ezpainetara eramanez isiltzeko keinua egiten du.

PATXI badoa. KRISTINA bakarrik geratzen da tarte batez, lurrean jesarrita. Atzealdetik JUANJO dator gurpildun aulki bati bultzaka. KRISTINA ikustean gurpildun aulkiari aurrerantz, doan lekura doala ere arretarik gabe, bultza egiten dio eta KRISTINAren ondora makurtzen da. KRISTINA negarrez, zotinka, arnasari buelta eman ezinda.)

JUANJO: Zer gertatzen zaizu?

KRISTINA: E... Eraztuna...

JUANJO: Zer?!... Altxa zaitez, tira...

(JUANJOk KRISTINAri jaikitzen lagundu eta besarkatu egiten du.)

JUANJO: Lasaitu zaitez, Kristina, eta esadazu zer gertatzen zaizun.

KRISTINA (zotin eta arnasestu artean): Eraztuna galdu dut... Ez dut aurkitzen...

(Bien bitartean gurpildun aulkian dagoen GAIXOA eztulka eta soinu arraroak egiten hasten da. JUANJOk KRISTINA albora utzi behar du harengana joateko.)

JUANJO: Egon! Egon pixka batean, bai?

(GAIXOAri burua zabar samar tentetzen dio eta KRTISTINArengana joaten da.)

JUANJO: Barkatu, e! Zeladoreak greban daude eta klaro, ospitale hau kaosa da!... Eraztuna, eraztunaz ari zinen.

KRISTINA: Galdu egin dut.

JUANJO: Ba! Zenbat ez ote ditudan galdu nik! Nire lehenengo ezkontzakoa, adibidez!

KRISTINA (ez dio graziarik egin): Ez da edozein eraztun!

JUANJO: Barkatu.

KRISTINA (negarrez berriz): Ez dut aurkitzen...

(Gurpildun aulkian dagoen GAIXOA goitika hasten da. JUANJOk ikusten du.)

JUANJO: Buagh!... Ze txerria!... Joder!... (GAIXOArengana doa, goitika ukitzen du nahi gabe eta mahukan garbitzen dio) ...Kristina, barkatu baina, hau nonbaiten utzi eta oraintxe nator, bai?... Oraintxe bertan, ja!

(JUANJO badoa.)

6. agerraldia:
Iñaki kontsultan eta haur abandonatuak

(MIGUELen kontsultan daude IÑAKI, KEPA eta KRISTINA, azken hau sagarra jaten. Bi medikuak tratamenduaren berri ematen ari zaizkio eta KEPA kezkatuta agertzen da IÑAKIk zorabioak izaten dituelako. IÑAKIk behin eta berriz trabatuko du solasaldia.

Agerraldi hau MIGUELen amets-oroitzapenen lehena ere bada, eta eszenan atzera eta aurrera ibiliko dira bi aktore gurpildun aulkian, geroago MIGUEL akosatuko dutenak.)

MIGUEL: Tratamenduaren lehenengo fasea amaitzen ari gara eta, momentuz, esan daiteke erantzuna ez dela txarra.

IÑAKI: Aita! Esan zenion amari esateko esan nizuna?

KEPA: Itxoin...

MIGUEL: ...Edonola ere, ezin dugu ahaztu gutxiagotze aro baten osteko agerpen berri bati buruz ari garela, beraz...

IÑAKI: Aita... Aspertzen ari naiz...

KEPA: Iñaki...

(IÑAKI KEPAren altzoan jesarriko da.)

MIGUEL: ...aste honetan eta datorrenean izango dituen sesioekin burututzat emango dugu lehenengo zikloa...

IÑAKI: Aita...

KEPA: Mesedez...

MIGUEL: ...eta ondorengo atsedenaldian egindako analisiek informazio zehatzagoa emango digute...

IÑAKI: Ura, aita...

KEPA (oihuka, IÑAKI gainetik kenduz): Isil hadi pixka batean! Jar hadi, hago hor hitzordua bukatu arte, bai? (MIGUELi) Barkatu…

(IÑAKI bere jesarlekuan, haserre.)

MIGUEL: Dena den, komenigarria da ura edan dezan medikazioak eragindako toxinak kanporatzeko.

KEPA: Joan den astean bizpahiru aldiz zorabiatu da. Ez dakit zer egin.

(IÑAKIk mahai gainetik MIGUELen paperak hartzen ditu eta haiekin txorakeriak egiten edo jolasten hasten da.)

MIGUEL: Guztiz normala da. Tratamenduaren albo-ondorioak dira, goragaleak edo azaleko narritadura bezala. (KRISTINAri begira) Egon badaude sintoma horiek arintzeko botikak...

(IÑAKI MIGUELen paperak irakurtzen, bozgora. Berriketaldia etengo du.)

IÑAKI: Sor Maria hil da... (Burua jasoz) Nor da Sor Maria?

(KEPAk bakean uzteko keinua eskuarekin. KRISTINAk irribarre errukiorren bat. MIGUEL bai geratuko zaio begira.)

KRISTINA (KEPArekin desenkusatuz): Zenbait laborategiren produktuei buruzko informazioa eta helbideak pasako dizkizut. Produktu onak dira baina baita garestiak ere.

KEPA (konbentzimendu handirik gabe): Ados.

(IÑAKIk paperak bozgora irakurtzen jarraitzen du.)

IÑAKI (astiro irakurriz): “Haur abandonatuak. Zalantzaren gerizpean bizi”.

KRISTINA: Edozelan ere, komenigarria da tratamenduak dirauen bitartean Iñakiren joan-etorri guztiak gurpildun aulkian egitea...

IÑAKI (KRISTINAren esaldia moztuz): Gurpildun aulkian ez! Ez zait gustatzen!

(MIGUEL, ahots apalez eta nabarmendu gabe, IÑAKIri paperak eskutik kentzen saiatuko da. Bien bitartean KRISTINAk KEPArekin jarraitzen du.)

MIGUEL (IÑAKIri): Ekarri paperak, ume...

(IÑAKIk babestu egingo ditu paperak bere gorputzaren kontra.)

KRISTINA (jarraitzen du): Kontuan hartu erorketa batek, edozein zauri txikik, konplikazioak eragin ditzakeela.

IÑAKI: Zer da haur abandonatu bat?

(KEPA eta KRISTINA harrituta. MIGUEL larrituta.)

KEPA: Gurasoek bide bazterrean utzi duten haurra.

(IÑAKI MIGUELen paperak irakurtzen berriz.)

IÑAKI: Ni “haur abandonatua” naiz?

KEPA: Ez!

IÑAKI: Eta nola dakizu hori?

KEPA: Ni hire aita naizelako eta han nintzelako amaren sabeletik sortu hintzenean. Eta hemen nagoelako orain... Hirekin! Hire ama urrun izanik ere uneoro hirekin den bezalaxe.

(KEPAk keinu atsegin bat egiten dio IÑAKIri baina segituan itzuliko da KRISTINArengana.)

KRISTINA (kasurik egin gabe): Horrek ez du esan nahi ezin duenik ariketa fisikorik egin edo...

IÑAKI: Aita!... Eta haur abandonatu baten haurra haur abandonatua da?

KEPA: Ez baitezpada, maitea.

IÑAKI: Baina posible da?

(MIGUELen amesgaiztoa hasten da.)

GURPILDUN 1 (MIGUELi): Zu bai bazara haur abandonatua...

GURPILDUN 2 (MIGUELi): Haur abandonatua zara...

IZAREN ATZEKOA: Zergatik abandonatu zintuen, Miguel?

KRISTINA: Hiru ezaugarri daude haur abandonatu guztiengan errepikatzen direnak. Bat: Zalantzaren itzala, gogoa geldirik baina etenik gabe iluntzen duena. Bi: jaiotze eguneko historiarik ez; hankaz edo buruz, holako edo halako ospitaletan jaio zireneko anekdotarik ez... Eta hiru: jaio osteko egunetako argazkirik ez.

(KRISTINAren hitzekin tartekatzen dira GURPILDUNAk eta IZARA ATZEKOAren etengabeko xaxatzeak: “Haur abandonatua zara”; “Ez zaitu inork maite”; “Non jaio zinen, Miguel?”...)

7. agerraldia:
Franco nor den

(JOXAN itxarongelan dago. KEPAk IÑAKI dakar gurpildun aulkian; presaka, beti bezala.)

IÑAKI: Eta abokatuak zer dio?

KEPA: Itxoin egin behar dela. Epaiketa bukatu arte ez dugula jakiten ahalko ama nora eramaten duten...

(KEPAk JOXAN diskretuki agurtu eta haren ondoan uzten du IÑAKI.)

JOXAN: Kaixo Iñaki!

IÑAKI: Aupa Joxan!

(IÑAKI gurpildun aulkitik jaikitzen da. KEPAk gurpildun aulkian eusteko keinua egiten du.)

KEPA: Iñaki!

IÑAKI: Aulki batean jesarri ahalko naiz, ba!

KEPA (desenkusatuz): Egunean behin bakarrik orduan, e? (Telefonoa poltsikotik atereaz) O, bai, Iñaki, barkazak, abokatua duk, erantzun beharra dut. Bakarrik geratu ahalko haiz hemen bi minututan?

IÑAKI (JOXANi begira): Ez nago bakarrik!

JOXAN (KEPAri bostekoa luzatuz): Zoaz lasai, Iñakik eta biok elkar ezagutzen dugu eta.

(KEPA badoa. IÑAKI pozik JOXANek lagun moduan tratatu duelako. Elkarri begira tarte batez. IÑAKIk itxarongelako mahaitxotik dagoen aldizkari bat hartzen du.)

IÑAKI: Zerbait irakurtzea nahi?

JOXAN: Nire eskubideak irakurriko bazenizkit... (Ahotsa apalduz, sekretuan balebil lez)... Medikuek preso hartu naute.

IÑAKI (inozo): Bai?!

JOXAN (ohartzen da IÑAKIk ez duela ironia harrapatzen): Ez, ez. (Tourette tikak)... Franco! Alua!… Alua! Kabroia! Ez erabat. (Tonua aldatuz) Tira, zer dago ba irakurtzeko?

IÑAKI: Aldizkari bat.

(IÑAKIk aldizkaria hartzera egiten du.)

JOXAN: Edo kirol aldizkari bat edo arrosa horietako bat izan baietz!

(IÑAKIk aldizkariaren azalari begiratzen dio.)

IÑAKI: Honek ez dauka kirolari planta handirik: (irakurriz) Carmen Martinez Bordiu.

JOXAN: Franco apoa! Kabroia! Bordiu!... Hara, La Nietísima!

IÑAKI: Ezagutzen duzu?

JOXAN: Bertatik bertara ez, baina badakit nor den.

IÑAKI: Hemen bizi da?

JOXAN: Edonon bizi dela ere galanki biziko da atso hori! Franco alua!... Apoa! Kabroia! Bordiu!

(IÑAKIk apur bat harrituta begiratzen dio; ez gehiegi.)

IÑAKI: Ongi zaude?

JOXAN (galderak harritu balu lez): Bai!...Tira! Irakurri zer dion Carmenek.

IÑAKI: Letra handiak ala guztia?

JOXAN: Hasi handietatik...

IÑAKI (irakurriz): “Nire aitonak biziki maite zituen animaliak”...

JOXAN: Franco alua!... Apoa! Kabroia! Bordiu!

IÑAKI (izenak letraz letra irakurrita. Ez dakizki esaten): “...De Gaulle errespetatzen zuen, baina Petain zuen gehienik gustuko...”.

JOXAN: Petain putain! Petain putain! Franco alua!... Apoa! Kabroia!

IÑAKI: Nor da Petain?

JOXAN (pentsakor, ez daki nola azaldu): Baaa... Hitler baina frantziarra.

IÑAKI: Nor da Hitler?

JOXAN: Franco alua!... Kabroia! Bordiu! Baina zuei zer arraio irakasten dizuete ikastolan?!

(MEDIKU 1 sartuko da itxarongelan eta zerrenda kantatuko du.)

MEDIKU 1: Maria Dolores Ibarluzea Lizarraga… Epifanio Arruabarrena Imaz… Antonio Alegre Lores…

JOXAN: Ez.

MEDIKU 1: Jose Maria Mendinueta Goñi… Juan Paredes Manot…

JOXAN: Ez.

MEDIKU 1: Josune Beitialarrangoitia Amezketa… Jose Miguel Etxeberria Alvarez…

JOXAN: Ezetz!... Baina, zer gertatzen da hemen?...

MEDIKU 1: Manuel Martin Reparaz… Eduardo Moreno Bergaretxe… Jean-Louis Larre… Miguel Alkiza… Maravillas Lamberto Ioldi…

JOXAN (desesperatzen): Ezetz eta ezetz!

MEDIKU 1: Jon Etxanobe Mendoza…

JOXAN: Ez! Hau Iñaki!

IÑAKI: Eta hau Joxan!

(MEDIKU 1 badoa etorri den lekutik. IÑAKI JOXANengana hurbiltzen da.)

IÑAKI: Eta Franco, zer?

JOXAN (bat-batean): Txerri bat.

IÑAKI: Txerri bat? Orduan Carmen hau txerriaren kumearen kumea...

JOXAN (moztuz): Ez, gorria!… Ez! Suge gorria ez! Franco alua!... Apoa! Kabroia! Bordiu!

IÑAKI: Eta Franco bizi da?

JOXAN: Zin degizut nik Franco hilda ikusi nuela telebistan. Egia esan, bi egunean ez genuen txerri hori besterik ikusi. Marrazki bizidunak ere kendu zituzten hil zenean. Pentsa zeinen gaiztoa zen!

IÑAKI: Supergaiztoa!

JOXAN (jaikiz): Eta txerria!... Ale, ni banoa, Iñaki, hemen ez dago fundamenturik.

IÑAKI: Migueli eta Kristinari entzun diet esaten Francok erosi duela ospitalea baina hilda badago igual txantxetan ari ziren.

JOXAN: Txantxetakoa dena ospitale hau da! Gero arte, Iñaki.

IÑAKI: Gero arte, Joxan!

(JOXAN badoa, GAIXO FRANKISTA sartzen da itxarongelan. KEPA ere badator baina ikusten duenean IÑAKI GAIXO FRANKISTArengana hurbiltzen dela, beste pare bat minutu izango dituela kalkulatuz, badoa berriz.)

GAIXO FRANKISTA: Adios!

IÑAKI (GAIXO FRANKISTAri): Zuk ezagutu zenuen Franco?

(GAIXO FRANKISTAk harriduraz, harrapatu ote duten beldurrez, beteriko begirada batekin begiratzen dio, eta gero, astiro-astiro, jaiki eta badoa. IÑAKIk atzetik jarraitzen dio gurpildun aulkiarekin.)

IÑAKI: Franco txerriak erosi du ospitalea. Joxanek esan dit!

8. agerraldia:
Josi eta josi

(GAIXOAk aerobik saiorako batu dira. Banan-banan sartuz doaz, zein bere ezinekin. JOXAN, IÑAKI eta URTZI ere badaude tartean. MONITOREA indar betean sartzen da.)

MONITOREA (alde batera eta bestera mugituz): Kaixo. Egunon. Zer moduz nire kirolari olinpikoak? Ondo? Goazen! Gorputzak askatzera! Bai? Denok prest? Tira! Bagoaz! (Jauzika) Jauzi! Hop! Hop! Hop! Ooooooonndo! Bat, bi, bat, bi! Bat, bi, bat, bi! Mens sana in corpore sano!

(URTZI multzotik atera eta ertz batera doa.)

MONITOREA (hankak luzatzen hasi da): Orain hankak! Luzatu hankak! Bat, bi. Bat, bi. Ondo! (Eskuineko besoa orain luzatuz) Eskua. Luzatu eskuin besoa. Gora... gora... gora... Eta askatu! (Ezkerreko besoa) Gora... gora... gora... Eta askatu! (Eskuin besoa berriz) Gora...

GAIXO BAT (kantuan hasten da): Cara al sol con la camisa nueeeva...

(Soinuak entzuten dira. JOXANek burura daramatza eskuak. URTZI oihuka hasten da. Ospitaleko tresnak airean. Sirena hotsak. Panikoa.)

ANDONI: Urtzi! Urtzi!

KRISTINA: Urtzik zainak moztu ditu!

VIRGINIA: Ekarri orga bat! Oxigenoa!

(MEDIKUAk batera eta bestera dabiltza. Orga batean etzaten dute URTZI.)

KRISTINA: Odola! Odola galtzen ari da!

VIRGINIA: Torniketea egin behar zaio. Ekarri bendak!

ANDONI: Eskatu odola! A positiboa! A positiboa!

JUANJO: Hau txerriboda!

(URTZI oihuka. Bestetik, “Heldu!”, “Eman morfina!”, “Geratu hemorragia!”… entzuten da.

Halako batean URTZI ohean etzaten da, indarrik gabe. MEDIKUEK “Kolpe, kolpe, kolpeka” doinuan artatzen dute, zinta-dantza bat eginez.)

URTZI (garrasika): Nahi duzuena sinatuko dut. Baina ez sartu burua ur azpian! Ez sartu burua ur azpian! Dena aitortuko dut. Bai. Neuk lagundu nien lehergaiak mugatik pasatzen. Neuk utzi nien autoa eta neuk gorde nituen etxean. Nahi duzuen guztia sinatuko dut, bai. Eta bai. Neu izan nintzen helburua, lekua eta ordua erabaki zituena. Neuk ipini nuen lehergailua, eta neuk zanpatu nuen detonagailua ere. Neu izan nintzen! Ni eta nire alaba txikiena. Geuk akabatu genituen dozenaka lagun Madrilen. Eta ondoren ospatu egin genuen etxean. Nahi duzuen guztia sinatuko dut baina gelditu, otoi, arren, faborez... Ez jo gehiago. (Negarrez) Egia da. Aitortzen dut. Geuk erre genuen Gernika! Eta Durango eta Otxandio ere bai! Ikastolan irakatsi ziguten hegazkinak gidatzen, jolastorduan. Gerra galduta geneukan eta gorrotoaren gorrotoz geure lehengusu-lehengusinak hil genituen merkatu egun batez ahal genuenik eta bonbarik gehien jaurtita... Otoi, arren, faborez, emadazue aizto bat eta amaitu dezagun ahalik eta azkarren. (Oihuka berriz) Bai. Nik, nire aitonak eta nire aitonaren aitonak txikitu genuen Errolan Orreagan. Fusilaren begipuntuan izan nuen Espainiako Erregea behin. Misilak ere erosi nituen Madril Bagdadekin berdintzeko asmoz. Eta goizero zorrozten nuen ezpata Leringo kondeari lepoa mozteko asmoarekin. Egia da. Neuk jaurti nuen Ignazio Loiolakoari zangoa erauzi zion kanoikada eta nik eman nien su Espainiako eliza erdiei eta urkatu nituen apaizak. Gelditu, mesedez! Aizto bat, faborez! (Garrasi betean) Bai, bai eta bai. Guzti-guztia onartzen dut, aitortzen dut, sinatzen dut. Pierre de Lancreri aitortu nion gisan, neuk bortxatu nuen zuen ama akerraren adarrarekin!

9. agerraldia:
Antzerkiaren azalpena

(IÑAKI ospitaleko korridorean belauniko bere salgaiak zapi baten gainean dituela. ANDONI dator, bere baitara bilduta dirudi, zerbaiten hausnarrean baletor bezala. IÑAKI ikusi ere ez duela egiten dirudi.)

IÑAKI: E! Hemen nago... Zerbait erosi nahi?... Gabonetako oparitxoren bat emaztearentzat?

(ANDONI bere pentsamenduetatik aterea, IÑAKIri begiratzen dio, erruki eta haserre arteko jarrera batekin.)

ANDONI: Erosi?... Iñaki, mesedez.

(ANDONIk etsipen keinu bat egiten du eta badoa. IÑAKIk ere haren kontrako keinu bat egiten du. JUANJO dator. Mugikorrean whatsappari begira. IÑAKIk borrokalari mexikarren maskara eskaintzean ohartzen da bertan dagoela.)

IÑAKI: Gustatzen zaizu supermaskara hau? Bost euro.

JUANJO: Zuk uste duzu nik supermaskara bat behar dudala daukadan superaurpegitxo honekin?

IÑAKI: Hiru euro.

JUANJO (patrika haztatuz eta mugikorrari begira): Ez daukat kartera aldean. Barkatu, deika ari zaizkit.

(JUANJO badoa. Etsipen keinua IÑAKIk. BISITARI bat dator korridorean.)

IÑAKI: Zerbait erosi nahi?

BISITARIA: Zer daukazu, ba?

IÑAKI: Supermaskara bat... betaurreko batzuk...

BISITARIA: Zer balio dute betaurrekoek?

IÑAKI: Hiru. Ez, bost!...

BISITARIA: Lau!

IÑAKI: Bi eta kitto.

(BISITARIAk dirua eman eta alde egitearekin batera, KEPA agertzen da arrapalada batean gurpildun aulkiarekin. IÑAKI txanponak zenbatzen dabil KEPA begira duela.)

IÑAKI (ohartzean): Eee...

KEPA (serio): Iñaki… Iñaki… Eta errotadun aulkia?... Ez al duk entzun medikuek errana? Haugi!

(IÑAKI gurpildun aulkian jesartzen da kopetilun.)

KEPA: Zer? Dendarietara jostatzen?

IÑAKI: Ez da jolasa! Antzerkirako diru-bilketa da.

KEPA (kasurik egin gabe): Goazen! Medikuarekin hitzordua diagu!

IÑAKI: Bi aktore izango gara antzerkian baina dirua falta zaigu, (Bereziki ahoskatuz, ikasitako berba bat baita) “Finantziazioa”. (KEPAk tupustean geratzen du aulkia. Jarrera aldatu eta, maitekiro, musu ematen dio bekokian IÑAKIri gero berriz abiatzeko)

KEPA: Amarekin hitz egin diat.

IÑAKI (pozik): A, bai? Eta zer esan dizu?

KEPA: Lehenik erran zidak hiri pasarazteko muxu erraldoi bat.

IÑAKI (etenez): Eta zer gehiago? (Itxarongelara iristen dira)

KEPA: Asko gustatu zaiola azken gutunean bidali dioan marrazkia, supermaskara hori jantzirik agertzen baitzen.

IÑAKI: Ba, laster neuk emango diot marrazkia eskura.

KEPA: Bai, maitea, ikusiko diagu noiz den posible eta...

IÑAKI (moztuz): Laster! Ze, esan dizudan antzerki horretan pailazo batekin hasi naiz eta bera kartzela askotan egon da...

KEPA: A, bai? Zer da, pailazo hiltzailea edo halako zerbait?

IÑAKI: Ez esan txorakeriarik, aita! Benetako pailazoa da eta pailazoarena egitera joaten da kartzeletara, ospitaletara, zahar-etxeetara…

KEPA (ia bere baitarako): Hara, Pirritx eta Porrotx bezala beraz...

IÑAKI: Orain emanaldi bat prestatzen ari gara eta ezagutzen dituen kartzela guztietatik pasako garenez, seguru amarenera ere joango garela.

KEPA (arreta gehiegi paratu gabe): Seguru, bai.

IÑAKI: Kristoren emanaldia da. Kontatuko dizut?

KEPA (lo hartzen ari da): Bai, maitea, konda ezak...

IÑAKI: Ba, begira, izara handi bat dago eta bera, Pailazoa, alde batean jartzen da eta ni bestean, eta magia egiten dugu. Zer egiten dugun ez dizut esango ze, bestela, ez du balio, baina magia da...

(IÑAKIk lurrean eraztuna ikusten du. Jaiki egiten da. KEPA lo geratu da dagoeneko.)

IÑAKI: ...eta gero egin nahi dugu numero bat Pailazoak zerra batekin erditik mozten nauena, baina horretarako zerra berezi bat behar da... (Eraztuna hartzen du eta arretaz begiratzen dio) ...eta garestia omen da...

(IÑAKI berriz jesartzen da gurpildun aulkian. Eraztunari distira ateratzen dio.)

IÑAKI: ...ze, noski, Pailazoak esaten du benetako zerra batekin funtzio bakarra egin ahalko genukeela eta bera betirako geratuko litzatekeela kartzelan... (Lo dagoen KEPAri begiratzen dio) Aita! Entzun, aita!

KEPA (bat-batean esnatuz): Bai, maitea, bai.

(KRISTINA hurbiltzen da. Ez IÑAKI ez KEPA ez dira ohartzen.)

KRISTINA: Barkatu... Eraztun bat galdu dut eta...

IÑAKI (erantzuteko presaz): Ba hemen ez dago!

KRISTINA: ...lehen hemendik ibili naizenez...

IÑAKI: Ba nik ez dut ikusi eta zuk ere ez, ezta, aita?

(KEPA oraindik erdi lo dago eta eraztunaren bila ari den itxurak egiten ditu. KRISTINA badoa; baina ez erabat.)

KRISTINA: Pena... Gero arte.

IÑAKI (KEPAri): Horretarako ari naiz gauzak saltzen, aita, zerra hori erosteko, antzerkirako!

(IÑAKIri entzutean buelta erdi emanda.)

KRISTINA (serio): Iñaki... Seguru ez duzula eraztuna ikusi, ezta?

IÑAKI: Nik?!... Eraztun bat?!... Eeez.

MIGUEL: E, Kristina, larrialdi bat daukagu, ebakuntza gelan egon behar duzu bi minututan. Kristina, mugitu.

10. agerraldia:
Kristina eta kamioi gidariak

(KRISTINAren amets-oroitzapenaren jarraipena da agerraldi hau.

KRISTINA ospitaleko korridoretik doa oinez. Hotz egiten du. MANTA BANATZAILEA sartzen da bere orgarekin.)

MANTA BANATZAILEA: Mantaaaak!... Mantaaak!...

(Jendea korridoreetan dabil. Hotz egiten du. KRISTINA taka-taka bat daroan GAIXO batekin gurutzatzen da.)

GAIXOA 1: Berogailuan aurreztutakoa zeuek sartzen duzue poltsikora, ezta? Hotza, hotza…

(KRISTINAk aurrera jarraitzen du kasurik egin barik. Bere tokia hartu eta jendeari, publikoari hitz egiten dio.)

KRISTINA: Bitxia da, uztaila baitzen, eguzkia abuzturantz jausten hasita zegoen eta, hala ere, beti entzun izan dut hotz egiten zuela...

(Atzean, gurpildun aulkiz sortutako kamioia osatzen da eta eszenan sartzen da.)

KRISTINA: Iluntzetan, landan txitxarren kantuekin batera, kamioien motor hotsa entzuten zen. Ez ei ziren haurrak bakarrik gauaren beldur zirenak...

(Kamioia eszenaren aurrealdera gerturatzen da.)

KRISTINA: Etxeren bateko atea bortizki zabaltzen zenean, gainerako etxeetako leihoak zarratu egiten ziren. Orduan, kamioiaren motor hotsa bakarrik entzuten zen...

(Kamioia geratu egiten da.)

KRISTINA: Kamioia geratu zenean, uztaila izan arren... kamioiaren argipean, muino hartan... Hotz egiten ei zuen.

(KAMIOI GIDARIA 1 ETA 2 jaitsi eta izenak irakurtzen eta ahoz gora esaten hasten dira. Fusilatzera doazen kideak kamioitik jaisten hasiko dira, fusilamendu lerroa osatuz. Haien artean dago PATXI, dagoeneko heldua.)

KAMIOI GIDARIA 1: Maria Dolores Ibarluzea Lizarraga... Jose Manuel Mendinueta Goñi... Josune Beitialarrangoitia Amezketa... Epifanio Arruabarrena Imaz...

(KAMIOI GIDARIA 1ek izenak esan ahala, KRISTINAk batzuk errepikatzen ditu.)

KAMIOI GIDARIA 1: …Mercedes Endurzeta Petriati... Manuel Razkin Reparaz... Jon Etxanobe Mendoza... Patxi Garcia Lizarralde...

KRISTINA: Patxi!

PATXI: Kaka zaharra!

(PATXI, eskuak atzean lotuta dituela KAMIOI GIDARIEN aurretik pasatzen da. KAMIOI GIDARIA 1 harritu egiten da hura ikustean.)

KAMOI GIDARIA 1 (harriduraz): Koño, Patxi.

(PATXI KAMIOI GIDARIA 1i begietara begira geratzen zaio une batez eta badoa. KRISTINA pentsakor dago. Kamioitik jaitsitakoak fusilamendu-lerrora doaz. Fusilamendua hasten da.)

KAMIOI GIDARIA 2: Zer duk?... Zer debru darabilk orai?

KAMIOI GIDARIA 1 (burua apur bat jasoz): Herriko jendea duk, eskolan nirekin ikasiak, bida...

KAMIOI GIDARIA 2: Etzaiok man buelta gehio, Jainkoain izenian!... Kauendios! (KAMIOI GIDARIA 1engana doa eta eskuarekin burua jasotzen dio, bekoz beko jartzeko) Adizak ongi: hau eztuk gure arazoa, etzak muturrik sartu bertzeren kontuetan, konpreitzeuk?

KAMIOI GIDARIA 1: Bai. Konpreitzeiat. Guk gure lana iten diau.

KAMIOI GIDARIA 2 (KAMIOI GIDARIA 1en aurpegia askatuz): Hori duk! Kamion-gidariak gaituk. Ez bertzerik.

KAMIOI GIDARIA 1 (begiradari eutsiz): Bai. Kamion-gidariak gaituk.

KAMIOI GIDARIA 2: Kontratatu in gaitiztek.

KAMIOI GIDARIA 1: Karga erran tokian hartzen diagu....

KAMIOI GIDARIA 2: ...karga erran tokirat gaten diagu....

KAMIOI GIDARIA 1 (begirada apur bat jaitsiz): ...ta karga erran tokian uzten diagu.

KAMIOI GIDARIA 2: Ta kobratu iten diagu. Kitto!

KAMIOI GIDARIA 1: Gure lana duk.

KAMIOI GIDARIA 2: Ta lanak iten dik gizona.

KAMIOI GIDARIA 1 (burua makurtuz): Baina... hoiek ere... gizon ta emazte langileak tuk...

KAMIOI GIDARIA 2 (haserre tonuan): Ez hadila sartu nehoren kontuetan...

KAMIOI GIDARIA 1 (begirada jaso eta bekoz beko begiratzen dio): Baina, hau…

KAMIOI GIDARIA 2 (masaileko bat ematen dio): Xo!

(Atzean zutik geratzen den azken fusilatuak begiratu egiten die, eta erortzen da, kaunk!, hots handia eginez.)

KAMIOI GIDARIA 1 (publikoari begira, bere buruarentzat): Gu kamion-gidariak gaituk. Gure lana iten diagu. Ez bertzerik!

11. agerraldia:
Tourette azalpena

(JOXAN kontsulta-gelan dago zain, tik nabarmenekin. MIGUEL eta KRISTINA sartzen dira.)

MIGUEL: Iritsi zaizkigu erresonantziaren emaitzak eta testen lehen ondorioak, Joxan. Kristinak azalduko dizu dena nik baino hobeto. Espezialista da neurologian.

JOXAN: Esan diozu, nik, zazpietarako joan behar dudala?

MIGUEL: Zazpiak aspaldi pasatu dira, Joxan.

JOXAN (horma seinalatuz): Erloju horrek seiak eta laurden direla dio.

MIGUEL: Bai, bueno, ez du inporta. Kristina...

KRISTINA: Kaixo, Joxan. Bueno, bueno... Ea ba. Oraindik goiz da dena ziurtzat jotzeko, baina zure sintomak eta erresonantzia ikusita, badirudi Tourette sindromea daukazula. Tikak nabarmenak dira eta agian laster bat-bateko oihuak...

JOXAN (JOXANen tikak gero eta bortitzagoak dira; mahaian kolpeak eta abar): Alua! Alua!

KRISTINA: Ez dakit inoiz Tourette sindromeari buruzko ezer entzun duzun. Uste baino ohikoagoa da, eta lasai, ez dizu bizi-esperantzarik edo adimenik kaltetuko.

JOXAN: Alua! Purtzila!

KRISTINA (Bereari eusten dio, oihuei entzungor, lasai): Kontua da, dirudienez, Tourette sindromea eragiten dizuna buruko koskor hori dela. Eta erresonantziak berri on bat eman digu: koskor bakarra da. Bat.

JOXAN: Gorria.

KRISTINA: Koskor hori kendu egin behar dizugu. Atera. Eta, ondoren ikusi beharko dugu ea bestelako sintomek jarraitzen duten.

MIGUEL: Buru barruko zaratak eta...

KRISTINA: Hori ondoren ikusiko dugu. Orain, urgentea, ebakuntza egitea da.

JOXAN: Alua! Purtzila!

MIGUEL: Historialean begiratu dugu, Joxan, eta ikusi dugu ebakuntzaren bat egin zizutela umetan. Zuk gogoan daukazu auto-istripuren bat-edo eduki izana edo... etxeko istripuren bat?

JOXAN (tikak; galderari ez-entzunarena eginez): Nik zazpietarako joan behar dut, e!

MIGUEL (erlojua seinalatuz, gozo): Lasai. Seiak eta laurden oraindik, Joxan.

KRISTINA: Buruan duzuna zera metaliko bat da, Joxan, eta berez dator kanporantz. Ia-ia kanpoan dago. Hortik koskorra.

JOXAN: Intxaurra.

KRISTINA: Hori da, erauzi egingo dizugu intxaurra. Ebakuntzak badu bere arriskua, baina baikorrak gara. Onik ateratzeko aukera % 65ekoa da.

MIGUEL: Burezurra ere berregingo dizugu.

KRISTINA: Bai. Orain garrantzitsuena ebakuntza berehala egitea da.

MIGUEL: Bihar bertan, ezta?

KRISTINA: Hori da.

JOXAN: Alua! Purtzila!

KRISTINA: Ba... pozten naiz, Joxan. Gero arte orduan.

(JOXANek keinuak egiteari ekiten dio; ondoren zutitu eta badoa.)

MIGUEL: Joxan! Itxaron. Zure onespena beharko dugu ebakuntza egiteko. (Paperak erakusten dizkio) Hemen sinatu behar duzu.

(JOXANek, keinu batzuen ondoren, sinatzen du eta badoa.)

MIGUEL: Gero arte, Joxan. Deitu etxeko norbaiti. Ados?

12. agerraldia:
Salmenta teknikak

(IÑAKI korridorean dago bere salmenta postua jarrita, itxarongela baten aurrean. JOXAN agertzen da eta itxarongelako aulkian esertzera doa.)

JOXAN: Iepa, zapaburu, zelan doa salmenta?

IÑAKI: Gaizki. Inork ez dauka txanponik, edo diru-zorroa ahaztu du.

JOXAN: Aitzakiak.

(JOXANek burua haztatzen du eta Tourette atake bat du.)

JOXAN: Franco! Fraga! Borbon!… (Bere onera dator)... Zuk aholkulari bat behar duzu.

IÑAKI: Beste mediku bat?

JOXAN: Ez, ni naiz aholkularia.

IÑAKI: Zenbat kobratzen duzu?

JOXAN: Ba, bost euro.

(IÑAKI patrikan dituen txanponak kontatzen hasten da.)

IÑAKI: Bi euro eta hogei, hogeita hamar...

JOXAN: Hiru euro!

IÑAKI: ...bi eta laurogei.

JOXAN: Ados.

(IÑAKIk dirua eskaintzen dio. JOXANek ukatu.)

JOXAN: Pentsatu zer egin dudan.

IÑAKI: Zozoarena. Dirua eskatu eta gero hartu ez.

JOXAN (Tourette erasoa): Franco! Txerria! Felipista!... Ez, Iñaki, salmenta estrategia bat erakutsi dizut.

IÑAKI (pentsakor): Zer da hori?

JOXAN: Eskaintza eta eskariaren legea. Zuk zerbait daukazu saltzeko eta baliteke nik erosi nahi izatea. Zer daukazu saltzeko?

(IÑAKIk maskara mexikarra erakusten dio.)

IÑAKI: Supermaskara bat!

JOXAN: Zerbait praktikoagoa?

IÑAKI: Lepoko zapi bat!

JOXAN: Eta zergatik beharko nuke nik lepoko zapi bat?

(IÑAKI pentsakor geratzen da JOXANi begira.)

JOXAN (didaktismoz): Adibidez, ospitaleko berogailua ez dabilelako eta hotzeria ez harrapatzeko.

IÑAKI: Horixe!

JOXAN: Zenbat balio du?

IÑAKI: Ummm... Bi euro!

JOXAN: Eskatu bost!

IÑAKI: Bost!

JOXAN (Tourette txiki bat): Urdina! Lau.

IÑAKI: Zeuk esan didazu...

JOXAN (moztuz): Hiru.

IÑAKI (zeharka begiratuz, harrituta, ez du lezioa ulertzen): Zu ez zaude ongi, ezta?

JOXAN: Egongo ez naiz, ba! (Tourette erasoa) Franco! Sociata! Pasqua!... Kontua da zuk lortu behar duzula zapia ahalik eta garestien saltzea.

IÑAKI: A!

JOXAN: Orduan, zenbatean?

IÑAKI: Bi euroan.

(JOXANek etsipen keinua.)

JOXAN: Joango gara teknika zorrozten. (IÑAKI besoarekin inguratuz) Edonola ere, teknika bezain garrantzitsua da kokapena. Zazpigarren solairua ez da salmenta puntu ona.

IÑAKI: Zergatik?

JOXAN: Zoaz sute eskailerara, han egoten dira mediku guztiak pipatzen.

IÑAKI: Baina zuk erosiko didazu zapia?

(JOXANek poltsiko hutsak erakusten dizkio.)

JOXAN: Ez ahaztu, eskaintza eta eskaria, Iñaki!

IÑAKI: Ez dut, ahaztuko, Joxan!

13. agerraldia:
Kristina eta Patxi — Eraztuna eta Juanjo jeloskor

(KRISTINA loak hartu du bere bulegoan. Ametsetan ari da. PATXI agertzen da, eraztuna agerian duela. Ahots apalarekin esnatuko du KRISTINA.)

PATXI: Tzist!... E!... Kristina!... Arrautu dut eraztuna!

(KRISTINA esnatuko da. Ez du begien aurrean duena sinesten.)

KRISTINA: Patxi!

(Jaiki eta besarkatu egiten du. PATXI panpina bat balitz bezala uzten da besarkatzen.)

KRISTINA: Eskerrak agertu zaren!... Erotu beharrin nintzen eraztuna ezin arrautuz.

(PATXI KRISTINArengandik aldentzen da.)

PATXI: Banoa. Hotz itten do.

KRISTINA: Egon! Ez joan!

PATXI: Hotz handia. Hotza. Hotza.

(PATXI eraztunarekin badoa. JUANJO dator, eta dosier bat uzten du KRISTINAren mahai gainean.)

JUANJO: Eskatutakoa...

(KRISTINAk PATXIren absentziari begira segitzen du.)

KRISTINA (JUANJOri begiratzeke eseriz): Eskerrik asko...

(JUANJOk alde egiteko keinua egiten du, baina buelta erdia eman eta KRISTINArengana itzultzen da.)

JUANJO: A-kojonante!

(KRISTINAk berean jarraitzen du, paperekin. JUANJO haren inguruan dabil, bere presentzia nabarmendu nahian.)

JUANJO: Osea... Ez dakit. Ni... ispiluaren aurrean jartzen naiz, eta ikusten dut neure burua. Etxetik ateratzen naiz, eta jendeak... agurtzen nau. Bai? Pazienteek, kontsultan, hitz egiten diedanean, begiratu egiten didate! (KRISTINAren aurrean geldirik) Zer gertatzen zaizu? Zer ostia gertatzen zaizu...

KRISTINA (deseroso): Zer gertatzen zaizu? Zer gertatzen zaizu zuri! Esan dizut “eskerrik asko”... Zer nahi duzu: bertso bat kantatzea?

JUANJO (keinu ironiko susmotiz): Ja!... Hori da, ez da? Beste batekin zabiltza...

KRISTINA: Bai!...

JUANJO: Beste batekin irteten hasi zara!?

KRISTINA: Bai. Igandeetan. Ordu bietatik hiruretara siesta egiten dugu. Justu hortxe: libratzen dudan tarte horretan...

JUANJO: Joder!, Kristina...

KRISTINA: Joder!, Juanjo...

JUANJO: Ez didazu ezer esaten, Kristina... Ez dizkidazu sentimenduak kontatzen. Zer, zerbait pasatzen zaizu?

KRISTINA: Nire sentimenduak, bai. Nire sentimenduak...

JUANJO: Bai. Zer pentsatzen duzu nitaz? Gutaz? Zu, ni, sentimenduak!

KRISTINA: Bale... (Buruz buru begiratzen dio) Maite zaitut. A sako. Zurekin nahi dut. Zoratu egiten nauzu. Bale?

JUANJO (minduta): Bale...

KRISTINA: Donostiako Santa Klara irla alokatu dut Urtezahar gauerako, maitea, eta hamabiak jotzen dutenean ezkondu egingo gara izurdeen artean...

(JUANJO isilik geratzen da, baina KRISTINAri begira.)

KRISTINA: Nekatuta nago. Konforme?

JUANJO: Bai. Ni ere nekatuta nago. Oso nekatuta nago.

KRISTINA: Eta lan asko daukat.

JUANJO (duintasunari eutsiz): Nik ere bai...

(KRISTINAk dosierrei heltzen die berriz.)

JUANJO: ...lan asko daukat eta banoa.

(KRISTINAk berriz jasotzen du begirada JUANJOrengana.)

JUANJO: Agur.

KRISTINA: Barkatu, bale?

JUANJO (badoala, minduta): Barkatu, bai. (Itzuliz) Barkatu zuk.

GAIXO GUTXITUA (bi atzamarrekin larrujotze keinua eginez): Bikote…

(Badoa JUANJO.)

14. agerraldia:
Gabon afaria

(Urtezahar gaueko afaria antolatu dute IÑAKI animatzeko. JOXAN, IÑAKI, PAILAZOA, MIGUEL, ZEBRA EMAKUMEA eta KRISTINA eszenaratzen dira.)

JOXAN (kantuan): “Heldu dok gabon mutilok, preparau ardau zaharra! / Jan daigun meza ostian, kapoiaren iztarra. / Joik Txanton dantzan ein daigun besarteko kittarra. / Indar gehijjaugaz goiazak jai ostian gerrara!”

DENEK: “Joik Txanton dantzan ein daigun besarteko kittarra. / Indar gehijjaugaz goiazak jai ostian gerrara!”.

(PAILAZOAk ingurua alaitzen du.)

JOXAN (ZEBRA EMAKUMEAren gurpildun aulkia dantzan ipiniz): “Behin batian, Loiolan, erromeria zan. / Hantxe ikusi nuen neskatxa bat plazan, / txoria baino ere arinago dantzan. / Huraxe bai polita, han politik ba zan!”.

(Denak festa giroan dabiltza.)

PAILAZOA (erlojuari begira): Ei! Bost minutu! Bost minutu bakarrik falta dira kanpaietarako. Xanpainaren bila noa.

JOXAN: Ei! Hau festa bat da! (Kantuan hasten da) “Hator, hator, mutil etxera, gaztaina zimelak jatera...”.

(URTZIk, mahaian isil-isilik dagoela, zutitu eta oihu egiten du. Eta mahaia botatzen du.

Denak isilik geratzen dira URTZIri begira.)

PAILAZOA: Nooor etorri daaaaa?

(Denak isilik, PAILAZOAri buruz itzultzen dira orain. URTZI badoa.)

MIGUEL: Gabon.

JOXAN: Gabon.

(Bakoitza bere aldetik doa. PAILAZOA eta ZEBRA EMAKUMEA bakarrik geratzen dira. PAILAZOAk numero bat egiten du, baina ZEBRA EMAKUMEAk ez du erreakzionatzen.)

KRISTINA: Gabon.

IÑAKI: Gabon.

(MIGUEL itzultzen da eta ZEBRA EMAKUMEA darama, eskuko bozina joka. PAILAZOA bakarrik geratzen da. Jarraian, badoa.)

15. agerraldia:
Andoni eta Miguel kontsultan

(ANDONI Gunter Anders-en Gu, Eichmannen seme-alabak liburua irakurtzen ari da MIGUEL sartzen denean. Hasieran ez du erreparatu ere egingo. Oso bere baitara bildua dago.)

ANDONI (ustekabean): Miguel!

(MIGUEL jesarri egiten da. Bien artean dagoen giroa ez da batere formala, lankide-kolega, lagun artekoa da. MIGUELek nekatua dirudi.)

MIGUEL: Zer berri?

ANDONI: Lehentxoago egon naiz zure analisiei begira eta... (Begiratzen ditu) ...eta egia esan ez dut ezer arrarorik sumatzen. Gutxi gorabehera dena dago baloreen barruan. Gluzemia zaindu behar duzu, hori bai.

MIGUEL: Bai...

ANDONI: Tabakoa uzteak ere kalterik ez.

MIGUEL: Ez.

ANDONI: Eta kafea fuera! Hemengo makinakoa bereziki. Bueno, bueno... Bestela, jan ondo, ezta?... Kaka eta pixak ere bai... Eta txortan egurrean ala?

MIGUEL: Ez dut lorik egiten, Andoni. Eta egiten dudanean amesgaiztoak ditut.

ANDONI (desenkusatuz): Amesgaiztoak... Zelako amesgaiztoak?

MIGUEL: Ez dakit, uste dut amaren erditzea dela... Oso ilun dago dena, mugimendua sumatzen dut, itzalak hara eta hona... Gosea... Hotza... Arratoiak, arratoi pila bat... Hezetasuna... Kresala...

ANDONI: Kresala?!

MIGUEL: Kresal usaina, bai. Gero intziriak entzuten ditut, oihuak, negarrak... eta hatsanka esnatzen naiz, hotzak akabatzen beti, nahiz eta hamar manta bata bestearen gainean bota, beti hotzak.

ANDONI (pentsakor): Zure ama Zamorakoa zen, ezta?

MIGUEL: Bai.

ANDONI: Neurologoarenean egon zara?

MIGUEL: Ez.

ANDONI (bere baitarako): Zamoran hotz egingo du neguan, jakina...

MIGUEL: Batzuetan pentsatzen dut erotzen ari naizela: ospitalea hankaz gora, gero amesgaizto hauek...

ANDONI: Ez larritu, Miguel!... Nire ametsak kontatuko banizkizu...

MIGUEL: Nahiago dut ez jakin.

ANDONI: Utzidazu beste pare bat froga egiten baina ez zaitez larritu, Miguel. Ez dut arduratzeko motibotik ikusten.

MIGUEL (jaikiz): Ea horrela den.

(MIGUEL badoa eta ANDONIk dei egiten dio.)

ANDONI: E! Eta bitartean badakizu... Orfidal!

16. agerraldia:
Iñaki eta pailazoa numeroa prestatzen

(PAILAZOAk eta IÑAKIk euren numeroaren zati bat egiten dute. Numeroa eteten da momentu batean, IÑAKIk egin behar ez duen zerbait egiten duenean: burua ateratzen du kafe kikarari tragoa emateko. PAILAZOA sutu egiten da.)

PAILAZOA: Hori ez, Iñaki, hori ez!

IÑAKI: Zer?

PAILAZOA: Ezin duzula burua erakutsi! Suposatzen da zu ni zarela eta, zuk burua erakusten baduzu, ni ez naiz zu!

IÑAKI: Ez dut ulertu.

PAILAZOA: Horixe ba!... Adi egon behar duzu, Iñaki, denak sinkronizatuta joan behar du!

IÑAKI: Konforme, baina ez egin errieta.

PAILAZOA: Erreta?!... Neu nago erreta! Pailazoarena egitea oso gauza serioa da, baina aspaldian inork ez du baloratzen.

IÑAKI (serio): Nik bai.

(PAILAZOA ohartzen da gogorregi jokatu duela IÑAKIrekin. Burua ferekatuz desenkusatzen da.)

PAILAZOA: Badakit baietz... Bueno, zer? Zure ama etorriko da emanaldira?

IÑAKI: Nire ama kartzelan dago.

PAILAZOA: Kartzelan?!... Ostias!... Bueno, baina kartzelan jende pilo bat dago eta, ez pentsa, batzuetan... ondo egoten da.

IÑAKI: Bai.

PAILAZOA: Bai, horixe! Ni kartzela pila batean egon naiz!

IÑAKI: Badakit.

PAILAZOA (gaia aldatuz): Erakutsiko dizut magia trikimailu bat?

IÑAKI: Bale. (PAILAZOAk truko bat erakusten dio IÑAKIri. IÑAKI bera saiatzera doanean zorabiatu eta erori egingo da. PAILAZOA IÑAKI suspertzen saiatuko da, larritu egingo da)

PAILAZOA: Jaiki, Iñaki!... Ez zara txantxetan ariko, ezta?... Iñaki! Iñaki!

(IÑAKIk ez du erantzuten.)

PAILAZOA: ... Mediku bat, mesedez, mediku bat!!

(KRISTINA eta MIGUEL agertuko dira korrika. PAILAZOA baztertu egingo dute IÑAKI suspertzeko.)

MIGUEL: Zer, zer gertatu da?

PAILAZOA: Numero bat prestatzen ari ginen...

MIGUEL (PAILAZOAri bultza eginez): Zuri nola esan behar zaizu ospitale honetatik ospa egiteko?!

KRISTINA: Tira, Iñaki! Ez da ezer, zabaldu begiak, laztana!

MIGUEL (etenez): Hau serioa da, bai?... Zoaz salaketa bat jarri aurretik, ados?

(PAILAZOA badoa. KRISTINAk IÑAKI suspertzen du eta gurpildun aulki batean darama. MIGUEL KRISTINA laguntzen ari da, IÑAKI suspertzen doa eta ANDONI sartzen da gertatzen ari denari erreparatu gabe.)

ANDONI: Zatoz, Miguel, kafetxo bat hartu behar dugu.

(MIGUELek KRISTINAri begiratzen dio baimen eske bezala.)

KRISTINA: Zoaz, zoaz lasai, moldatuko naiz...

17. agerraldia:
Andoni, Miguel eta Zajde

(MIGUEL, han edo hemen egon behar duen ez dakiela, ANDONIrengana doa. ANDONIk kafea jartzen dio eskuetan galdetu ere egin gabe; ANDONIk Nathalie Zajderen Survivants liburua daroa besapean.)

ANDONI: Tori, mesede egingo dizu. (Pentsakor) Badakizu sotoan hezur batzuk baditugula, exhumazioetakoak...

MIGUEL: Ez hasi orain horrekin. Garbi utzi genuen DNA frogena diru iturri bat zela ospitalerako...

ANDONI (moztuz): Ez nator kexatzera... Eee... begira, zelan esan... Zu seguru zaude zure ama Zamorakoa zela, ezta?

MIGUEL: Bai. Zer gertatzen da, ba?

ANDONI: Zuk badakizu ni eta teknologia ez garela oso ondo moldatzen eta zure lagina okerreko karpetan gorde dut dirudienez...

MIGUEL: Zerbait esan nahi badidazu esazu, zereginik ez zait eta falta, Andoni.

ANDONI: DNA kointzidentzia bat agertu da.

MIGUEL: Eta? Horrek zer esan nahi du?

ANDONI: Zer esan nahi duen?... (Hitzak aurkitu ezinik) Ba... Ba, beharbada, eta “beharbada” diot, zure ama ez zela Zamorakoa.

MIGUEL: Adarrik ez, Andoni.

ANDONI: Ez da nire asmoa, Miguel.

(MIGUELen AMA azaltzen da. MIGUEL izozten da, eta ANDONIk hizketan jarraitzen du AMAk MIGUEL besarkatzen duen bitartean.)

ANDONI: Izaten dituzun amesgaizto errepikakor horiek... Etnopsikiatra baten lana irakurtzen ari naiz: Nathalie Zajde. Genozidioak jasan dituzten hainbat herri ikertu ditu eta berak dio komunitate mailako trauma bat sendatzeko, zauria ixteko, mina eragin duena erauzi behar dela lehenbizi. Traumaren motiboaren gainean orbaintzen diren zauriak ez dira sekula guztiz sendatzen eta belaunaldiz belaunaldi igarotzen dira. Ezinbestekoa da gaitza kanporatu eta munduari itzultzea, behin eta berriz birsortuko ez bada. Eta ez dakit, ez nago seguru, baina nik esango nuke Zamoran ez dagoela kresalik.

18. agerraldia:
Iñakiren gutuna 1

(KRISTINAk laguntzen dio IÑAKIri gutunarekin, tarteka ortografia zuzenduz.)

KRISTINA: Kaixo, amatxo. Zu zer moduz? Ni ondo. Pozik nago. Atzo eta gaur ez dut ez buruko minik ez goragalerik izan. Atzo aitatxo etorri zen eta ez zuen lo hartu hizketan ari nintzela. Gainera, ospitaletik joan den batek etxeko zapatilak ahaztu ditu eta neuretzat gorde ditut inor ohartu gabe. Hamabi gauza dauzkat orain saltzeko. Orain kimioa emateko ez naute ziztatzen. (Geroz eta sentikorrago) “Katetre” izeneko gauza bat jarri didate bularraren goialdean, azalaren azpian. Mendoza medikuak dio tunel bat ireki didatela nire barrura errazago sartzeko. Zuk ere sartu nahi baduzu ekarri linterna, ados? Tunelak oso ilunak izaten dira. Agur, amatxo.

19. agerraldia:
Joxan umetan

(JOXANen umetako amets-oroitzapena azalduko da agerraldi honetan. Amesgaiztotan dabil JOXAN.)

JOXAN: Aoeh!

(Ilun dago eta ahotsak entzuten dira.)

AHOTSAK: Hemen, hemen. Shhhh!...

JOXAN: Goizan, goizan! Goizan barrure.

ARREBA (ikaratuta): Baine... dana ilun-ilun jak!

JOXAN: Zer guron ba! Kobazulue don...

ARREBA: Ni banajoiek etxa. Kobazulu peligrosu de...

JOXAN: Baina nora jung’haz. Itxain apur bat. Ixilik!

LAGUNA 1: Ei, ei, ei... Hamen beste bide bat da.

ARREBA: Aiaiaiaiaiai...

JOXAN: Baine zeaittik billurtz’az? Trankil!... Etorri hametik.

LAGUNA 1: Joxi, Joxi. Itxaidak neuri apur bat. Higaz najoiek.

JOXAN: Ez, Loren. Itzi neuri bakarrik.

LAGUNA 1: Ez. Neu’pe jun gure juat.

JOXAN: Bale, bale. Guezak bixok. Baina neu bajauko nok aurretik, bale?

LAGUNA 2: Banajoiek neu be.

ARREBA: Ni ez bakarrik itzi, e...

LAGUNA 1: Ei, ei!... Ez ebatu!

JOXAN: Benga. Goizan!

ARREBA: Kontuz hor, Joxan. Hor ez dok ezebe ikusten.

JOXAN: Ei! Beitxu hamen... Zer da hau?

LAGUNA 2: Ze topau’ok?

JOXAN (eskuetan hartuz bonba): Geldik hor. Zuek geldik hor. Hartu eingot.

LAGUNA 1: Ixilik! Shhhh… (Isiltasuna)

ARREBA: Joxan? Ondo hago?

JOXAN (eskuetatik jausten zaio bonba): Gjh!...

(Eztanda egiten du.)

LAGUNA 1 ETA 2: Joxan! Joxan!

ARREBA (deika, laguntza eske urrunduz): Aita! Ama! Joxan kobazulun sartu da ta zoze topau dau ta esplotau eitza!...

(Operazio gelara itzultzen gara, iraganean beti.)

JUANJO’: Hau betekada... Gehiegi bazkaldu dot gaur.

KRISTINA’: Zuk bai suertie! Nik egun bi daroadaz baraurik.

JUANJO’: Eta? Zer deukogu hemen?

KRISTINA’: Kraneotomia bat. Metal bat erauzi behar deutsagu.

JUANJO’: Metal bat?

KRISTINA’: Bai, antza...

JUANJO’: All iron? Ondo. Kaskezurretik zulotzen doguna ordezkatzeko erabiliko dogu metal zatia... (Barre lelo bat) Zenbat urte daukaz mutikoak?

MIGUEL’: Zortzi urte.

JUANJO’: Jo-der!... Nork garbitu deutso buru-azala? Ardi-moztaileak kontratatzen hasi gara orain? (Purrustada) Ekarri endoskopioa, mesedez.

KRISTINA’: To.

JUANJO’: Ikusi daigun zer deukozun hamen, zaparro... (Kideei) Edozelan be, ni ez noa hor eskurik lar sartzera e? Errez atarateko moduan ez badago, bertan Bilbo!

(Telefonoz hizketan ari da JOXANen AMA.)

AMA: Bai, politxe. Neu na. Ointxe ein dot berba medikukin (...) Bai, bai, trankil: bixirik da (...) Operaziñoi konplikau ein ei da apur bat, ta ezin iz’otse burdiñi kendu. Baine ondo da (...) Baaai. Trankil! (...) Ez dabe pentsetan ezelako arazoik eukiko dabenik ez berba eitxeko, ez ondo ikusteko, ez ibiltteko ez holakoik (...) Ez, ez, ez. Hamen gatu biko dau oniñoik (...) Bai. Astebete bai behintzet (...) Neu be hamen gatuko na. Esan aitxai bixer ekarteko erropi. (...) Eh! Ta nonok Joxan txuaitxik preguntetan batsu, bakixu... Etxin hartu dau min (...) Ondo da. Egon trankil (...) Neu’pe bai, politxoi (...) Mosu bat. Gabon.

20. agerraldia:
Iñakiren gutuna 2

(KRISTINA eta IÑAKI eszenan.)

IÑAKI (gutuna irakurtzen): Kaixo amatxo. Zu zer moduz? Ni ondo. Hemen, gudan. Mendoza doktoreak beti esaten dit gudari bat naizela eta horregatik diot gudan nagoela, baina nik ez dut gudarik ikusten. (Hunkituz) Ilea berriz hazten ari zait, beraz, nahi duzunean etorri zaitezke bisitan, ama.

KRISTINA: Iñaki, Iñaki… oso polita. Neuk bidaliko diot amatxori?

(IÑAKIk ezetz buruarekin.)

KRISTINA: Aitatxok?

(Baietz IÑAKIk. KRISTINAk laztan egiten dio, jaiki eta badoa.)

IÑAKI (beste paper bat ateraz): A! Lehen, Juanjok eman dit, hau zuretzat...

KRISTINA: Niretzat?

(IÑAKIk baietz buruarekin, eta papera luzatuz.)

KRISTINA: Irakurridazu zeuk.

IÑAKI: Nik? Seguru?

KRISTINA: Bai.

IÑAKI (papera irakurriz): Bila zenbiltzana aurkitu dut.

KRISTINA (IÑAKIri musu bat emanez): Eskerrik asko.

(KRISTINAk IÑAKIri musu bat emango dio eta badoa pozarren presaz. IÑAKIk irribarretsu agurtzen du.)

21. agerraldia:
Juanjoren maitasun deklarazioa

(KRISTINA JUANJOren bila dabil.)

KRISTINA: Juanjo? (Itzulika dabil) Juan...

JUANJO (kantuan sartzen da): “Esaiozu euriari... gaur ez etortzeko. Esan bakardadeari…”.

(KRISTINA lotsaturik dago. JUANJOk kantuan jarraitzen du.)

JUANJO: “Na-na-na-nana-nanana… Zuretzat ilargia lapurtuko nuke gauero... Baina zu itsu zaude bere argia ikusteko… Irrifarrez, gerominez, lapurtu didazu negarra…”.

(Denek JUANJO zuzentzen dute.)

DENEK: Eragin!!

JUANJO: Bueno, bai. Badakit baina...

KRISTINA: Baina?

JUANJO (KRISTINAri, eraztuna erakutsiz): Baina... ezkondu nahi duzu nirekin edo zer?

(KRISTINAk eraztunari begiratzen dio.)

KRISTINA (arduratuta): Eskerrik asko, Juanjo.

JUANJO: Hori... baiezko bat da?

KRISTINA: Juanjo. Bazauzkat zu... Badaukat eraztuna... Zertarako ezkondu?

JUANJO (deskolokatuta): Joder, ba... ez dakit. Zertarako ezkondu? Ba... Bilboko lagunak gonbidatzeko?

KRISTINA (eskua JUANJOren ezpainetan ipiniz): Shhh...

(KRISTINAk JUANJO eskutik heltzen du eta badoaz.)

22. agerraldia:
Andoni eta Miguel auzitara jotzeko asmoz

(MIGUEL korridorean dago paper batzuk eskuetan dituela; plakaren bat. Presaka eta estresatuta dabil. ANDONIk bere bulegoko atetik dei egiten dio.)

ANDONI: Miguel!

MIGUEL: Orain ez!

(MIGUELek aurrera jarraitzen du, baina ANDONIk berriz dei egiten dio. Oraingoan irmo, agindu baten antzera.)

ANDONI: Miguel!

(MIGUEL jiratzen da.)

MIGUEL: Presaka nabil, Andoni.

ANDONI (lagunartean, baina aginteran): Eseri.

MIGUEL: Bota bota beharrekoa, eta banoa.

ANDONI: Esertzeko esan dizut.

(Gogoz kontrara baina eseri egingo da MIGUEL. ANDONI, pozik, denbora hartuz eta gozatuz, hizketan hasiko da.)

ANDONI: Zuk ezagutu zenuen Mardones urologoa?

(MIGUEL urduri. Inguratua sentitzen da.)

ANDONI: Puebla de Sanabriakoa zen, Zamorakoa. Ez zuen, ba, gutxi famatzen hango aintzirako ura.

MIGUEL (isiltasun urduria): ...

ANDONI: Zu trasladatu zintuztenerako jubilatua al zegoen ba?

(ANDONIk tarte batez MIGUELen begiradari eutsi eta femur hezur bat ateratzen du mahai gainera, eta bertan pausatzen du zabar samar.)

ANDONI: Zure ama aurkezten dizut.

(MIGUEL ezustean harrapatzen du.)

MIGUEL: Kaguendios! Ze ostia ari zara esaten?!... Benetan, batzuetan uste dut psikopatiaren bat daukazula!

ANDONI: Ikusten duzun moduan, badira desegin diren hezurraren zati batzuk. Bistakoa da kalte hori hezetasunaren eraginez izan dela eta hutsunearen ertzean pilatutako materia gatzdunak iradokitzen du itsasotik gertu egon dela.

(Hezurra MIGUELi ematen dio eta honek izuturik hartzen du eskuetan. Bitartean ANDONIk karpeta bat hartzen du mahai gainetik.)

ANDONI: Xehetasunak txostenean dauzkazu. Hemendik aurrerakoak zure ardura dira, Miguel. Auzitara jo nahi baduzu, ni, zientzia-gizon bezala, deklaratzeko prest.

MIGUEL: Baina...

ANDONI (moztuz): Zure seme-alabek ez dituzte zure amesgaiztoak merezi, Miguel. Emaiezu lurra... erraustu itzazu hezurrok... Egizu nahi duzuna... Baina ez pasa zure ondorengoei.

(Isilunea. ANDONI bestaldera doa.)

MIGUEL: Joder, Andoni!... Ezin didazu hau guztiau horrela bota eta...

ANDONI (etenez): Psikopatiarena esan didazuna ahazteko prest nago... (Gero buelta eman eta gaia aldatuz, bat-batean) Mardones... Mardones bai zela psikopata! Haren fimosiak egiteko modua ezaguna egin zen garai batean. Diossss!

(MIGUEL izoztuta geratzen da. Bere AMA litzatekeena agertzen da.)

ANDONI: Bakarrik uzten zaituztet. Gauza asko edukiko dituzue elkarri esateko.

(Tarte bat eta publikoari.)

      Joan beharra dut. Joan beharra dut egunen batean Sanabriako laku horretako uretan bainu bat hartzera.

(MIGUEL izoztuta geratzen da. Bere AMA litzatekeena agertzen da. Hondoan OFF ahots bat entzungo da iraganeko aire eta audio efektuekin. QUEIPO DE LLANO eta VALLEJO-NAJERAren testu bana emango du OFFak.)

QUEIPO DE LLANO OFF: Nuestros valientes legionarios y regulares han demostrado a los rojos cobardes lo que significa ser hombres de verdad y de paso también a sus mujeres. Esto está totalmente justificado porque estas comunistas y anarquistas predican el amor libre. Ahora por lo menos sabrán lo que son hombres de verdad y no milicianos maricones. No se van a librar por mucho que berreen y pataleen.

VALLEJO-NAJERA OFF: Para comprender la activísima participación del sexo femenino en la revolución marxista, recuérdese su característica debilidad respecto del equilibrio mental, la menor resistencia a las influencias ambientales, y la inseguridad del control sobre la personalidad. Cuando desaparecen los frenos que contienen socialmente a la mujer, se despierta en el sexo femenino un instinto de crueldad que rebasa todas las posibilidades imaginadas, precisamente por faltarle las inhibiciones inteligentes y lógicas, una característica de la crueldad femenina que no queda satisfecha con la ejecución del crimen, sino que aumenta durante su comisión. Además, en las revueltas políticas tienen la ocasión de satisfacer sus apetencias sexuales latentes. Puesto que existe un gen rojo que hace enfermar a las personas, lo mejor es que los rojos no tengan hijos o, si los tienen, se les separe de sus padres. La segregación de estos sujetos desde la infancia podría liberar a la sociedad de una plaga tan temible.

(MIGUEL AMAren ondoan negarrez dago.)

23. agerraldia:
Zebra emakumea 2

ZEBRA EMAKUMEA eta ZEBRAREN MAITALEA (Orixeren Gurseko bertsoak kantatuz): “Oren erdi nindagon kokoriko / haurrik ote zitzautan etorriko. / Zainak lehertu ponduan, begiak gorri ez nexka ez mutiko. / Beldur nintzen antxuen iduriko / nindakela nindakela bethiko”.

(MIGUEL, KRISTINA eta JUANJO agertzen dira.)

ANDONI: Eta, Miguel, fundazioaren kontu hori dela-eta, zer erabaki dute goikoek?

MIGUEL: Email bat bidali zidaten. (Haserre) Email bat! Deirik ere ez....

KRISTINA: Eta... erantzun diezu?

MIGUEL: Bai. Idatzi nien grebarako asmoaren berri emanez. Baina guk ez omen daukagu zeresanik... eta...

KRISTINA: Eta zer?

MIGUEL: Mehatxatu egin gaituzte.

KRISTINA: Zer?

MIGUEL: Horixe. Zigorraren kultura, badakizu. Isiltzen ez denari, egurra!

ANDONI: Nik... egia esan... ez dakit grebarik egitea komeni zaigun.

KRISTINA: Zergatik ez?

ANDONI: Tresneriaren egoera kontuan izanda... gaixorik gabe geratu gaitezke... Ulertzen didazue.

ZEBRA EMAKUMEA eta ZEBRAREN MAITALEA (Orixeren Gurseko bertsoak kantatuz): “Hirugarrenez banizun ustea / garait nezakela nere nekhea. / Aspaldi jan eskas eta mehatua zen ene bare sarea. / Bi umez izortu zaut sabelpea / etendura etendura doblea!”.

ZEBRAREN MAITALEA (irribarre etsi batez, motel): Sorpresa...

ZEBRA EMAKUMEA (negarrari eutsiz): Baina... zer egiten dun hemen?... eo... ze eiteinat nik hemen?...

ZEBRAREN MAITALEA (eskutik heltzen dio ZEBRA EMAKUMEAri): Lasai. Bisitan etorri naun.

ZEBRA EMAKUMEA (heltzen dion eskua erortzen utziz): Bisitan?

ZEBRAREN MAITALEA: Bai. Errautsetan itzuli naun etxea... etxea... ta higana...

(ZEBRA EMAKUMEA usnaka hasten da inguruan.)

ZEBRAREN MAITALEA: Usaintzen dun?

ZEBRA EMAKUMEA: Oilasko erre usaina zagon...

ZEBRAREN MAITALEA: Ni naun. Handio ateatzeko mou bakarra hoi hunan: oilasko bat bezala erre ninditenan Auschwitzen, Helenai besarkauta.

ZEBRA EMAKUMEA (isilune baten ondoren): Helena?

ZEBRAREN MAITALEA: Barkaidan, ez dinat eundo Helenai buruz hitzein. Beai bai. Beai euneo hitzeite nionan hitaz. Gutaz.

ZEBRA EMAKUMEA: Baino... orduan... ez al hintzenan Gursen hil?

ZEBRAREN MAITALEA: Ez. Handio Auschwitzera eraman ninditenan. Bitxia zunan hangoa’re: asko gintunan, eta sailkatzeko sinbolo bat jartze zigutenan bakoitzei, arrazan eo jatorrien arabera... ta guk apatridena eraman ber!

ZEBRA EMAKUMEA: Apatridak?

ZEBRAREN MAITALEA: Etxeik ez bagenu bezela... han’e existittu ez gu!

(TRAJEDUN GIZONAk, lepoz, esku-keinua egiten du. ZAINDARIEK indarrez daramate ZEBRAREN MAITALEA. TRAJEDUN GIZONAk ZEBRA EMAKUMEA bortxatzen du eta eztei-argazkia ateratzen dute. Gero, ZEBRA EMAKUMEA ohean etzaten dute, SEMEA ondoan duela. Urteak pasatu dira, SEMEA heldua baita dagoeneko. ZEBRAREN MAITALEA begira du.)

MIGUEL: Bueno, aztertu ditugu azken analisiak eta ez dago nobedaderik. Egonkor dago: kardioa normal, tentsioa apaltxo... Bere adina kontuan hartuta, normala.

(Bien bitartean ZEBRAREN MAITALEA ZEBRA EMAKUMEAren ohean sartzen da.)

SEMEA: Baina... bizkortuko da?

MIGUEL (sorbaldak jasoz): Ernaldiren bat, beharbada. Baina oinazerik ez du. Hori da garrantzitsua orain.

SEMEA: Kontziente da, behintzat? Esan nahi dut: entzuten dit?

MIGUEL: Zuk hitz egiozu. Beti da hobe ordu hauek norbaitekin ematea...

SEMEA (ulertu ote duen ziurtatu nahian): Ordu hauek...?

MIGUEL: Ez dakigu zenbat denborako kontua izango den. Hesteetako gaitza gaiztotzen ari zaio. Ahal beste atzeratu dugu, baina orain... itxarotea besterik ez zaigu geratzen.

(SEMEAk ZEBRA EMAKUMEA begiratzen du.)

24. agerraldia:
Joxan eta Iñakiren arteko objektu trukaketa

(JOXAN itxarongunean dago. Dagoeneko oso tik nabarmenak ditu eta soinuak ateratzen ditu, builaka ari da. IÑAKI KEPAk bultzatuta dator, gurpildun aulkian. Algaraka datoz, jolasean.)

IÑAKI: Azkar, aita!... Ezker! Eskuin! Atzera buelta! Aparkatu.

KEPA (IÑAKIren aulkia egokitu eta irri eta neke arteko hasperen bat eginez esertzen da): Egun on, Joxan.

IÑAKI: Kaixo, Joxan.

JOXAN: Ixo! Alua!

(IÑAKI eta KEPA harritu egiten dira. JOXANek zaplazteko batzuk ematen dizkio bere buruari. IÑAKIk gurpildun aulkia seinalatzen dio KEPAri.)

KEPA: Berriz?

IÑAKI (buruarekin baietz eginez): Zure txanda da.

KEPA: Bon, baina egunean bi aldiz erran diagu, e! Lehen ere egon haiz aulki horretan, beraz, gaurko azken aldia duk.

IÑAKI (KEPAri begira, tarteka): Joxan?

(JOXANek bere tik eta soinuekin jarraitzen du. KEPAri telefonoak joko dio, hartu eta urrundu egingo da. KEPAren elkarrizketa eta JOXAN eta IÑAKIren artekoa, bi planotan, aldi berean ematen dira.)

KEPA (jakin minez): Bai? (...) Erran, nola pasa dun? (…) Epaileak zer galdatuko du? (...) Ez al zuten aitzinetik adostu denek bat egitea? (...) (Haserretzen hasten da) Nork erran din hori?! (...) Bai, noski, “denak ala inor ez, baina nire ipurdia salbu”, bazakinat, bai. (...) Bai, bertze sumario bat ere badin baina kausa horregatik epaitua izan zunan. (...) Ez du balio?! (Haserretik ironiara pasatuz) (...) Jakina, ez din ezerk balio, baina paperak... (...) Noski. (...) Zein paper?! Baditinat milioika paper! (...) Ados, begiratzen dinat. (...) Non zaukaten bera orain? (...) Indartsu?! Bazakinat indartsu dagoela, baina nora eramango duten jakin nahi dinat. (...) Mila kilometroko erradio batekin asmatuko dun, bai! (...) Ados, pasa egin naun, barkaidan. (...) Eginen dinat ahalegina paperok biltzeko eta hi saiatu hadi non dagoen jakiten. (…) Zezenaren ipurtzulora joan behar badinat ere han izanen naun. (...) Ados. (...) Bai, Iñaki hobeki. (...) Saiatuko naun “Instituciones Penitenciarias”en baina, badaezpada, telefonoa irekia izanen dinat. Agur, bai, agur.

IÑAKI: Joxan? Ekarri duzu zerbait?

JOXAN: Bai.

(Giltza bat ateratzen du poltsikotik.)

JOXAN: Zuk gura duzun ate guztiak zabaltzeko giltza. (Keinu egiten dio, tik artean) Alua!

IÑAKI (eskua luzatuz): Joxan....

(JOXANek giltza ematen dio.)

IÑAKI (pozik): Nik ere topatu dut gauzatxo bat. Beheko solairuan.

JOXAN (tik eta soinuak tartekatuz): A bai? Zer?... Franco! Zikina! Barcina!

(IÑAKIk galtzetan bilatzen du, kostata, esku-hezurdura bat ateratzen du eta JOXANi luzatzen dio. JOXANek izu-kolpe bat dauka.)

JOXAN: Nondik atera duzu hori? (IÑAKI isilik dago) Non lapurtu duzu esku hori?

IÑAKI: Ez dut lapurtu, e! Aurkitu egin dut. Miguelen kontsultan.

JOXAN (zutituz, tikek gaina hartuta): Baina nork arraio esan dizu zuri hezur hori hartu dezakezula! Zer egiteko asmoa daukazu, saldu? Gerrako hezurrak saltzen dituzu orain?

IÑAKI (larrituta): Gerrako hezurrak?

JOXAN: Gerrako hezurrak, bai. Gure hilen hezurrekin finantzatu behar duzue zuen pailazoen kartzelako ikuskizuna?

IÑAKI (erdi negarrez): Joxan... Ez dizut ezer ulertzen...

JOXAN (tikek gaina hartuta): Aaa! Zatika! Zatika!

IÑAKI: ...beldurtzen ari naiz Joxan.

JOXAN: Haurrak! Beti behar ez dugun tokietan eskuak sartzen! Kobazuloetan... Kontsultetan... Ez sartu!

(IÑAKI burumakur dago.)

JOXAN (tikak, soinuak, oihuak): Zatika! Zatika! Zatika! Ezin duzu hezur hori hartu. Itzuli egin behar duzu.

(IÑAKI negar-zotinka.)

JOXAN: Eraman hezur hori Miguelen kontsultara oraintxe bertan.

(IÑAKIk baietz dio buruarekin.)

JOXAN (oihuka): Eta emadazu nire giltza!

(IÑAKIk giltza ematen dio. JOXAN badoa.)

IÑAKI (negarrez): Joxan!

JOXAN: Zer?

IÑAKI: Lagunduko?

JOXAN (tik bortitzak): Zer? Zer! Zer!

IÑAKI (ikaraz): Lagunduko didazu hezurra Miguelen kontsultara eramaten?

JOXAN: Norberak egin behar dio aurre bereari!

(IÑAKI negarrez doa esku-hezurrarekin, albo baterantz. JOXAN beste alderantz doa, bere tik eta soinuekin.)

25. agerraldia:
Iñakiren gutuna 3

(KRISTINAk IÑAKI pasilloetan aurkitzen du eta gelara eraman eta oheratu egiten du leun eta goxo. Horretan ari dela agertzen da KEPA. KEPAk gutuna irakurriko du.)

KEPA: Kaixo Amatxo. Zu zer moduz? Ni ondo. Bueno, batzuetan nahiko ondo-txarto. Zuk badakizu zer den leukozito bat? Eta milaka, milioika leukozito? Nik gehiegi dauzkat Mendoza doktoreak dioenez eta horregatik hartu behar dut kimioa, eta horregatik izaten dut gero buruko mina, eta goragalea. Mendoza doktoreak nahi duena esango du, baina nik ez dut ulertzen nola izan daitekeen txarra zerbaitetik asko, pila bat, mordoooo bat izatea. Adibidez, lagun berri bat egin dut ospitalean, Joxan du izena, eta uste dut hobe dela lagun bat gehiago izatea lagun bat gutxiago baino, ez duzu uste, amatxo? Batzuetan pentsatzen dut leukozitoek eta lekek antzeko zerbait izan behar dutela. Sukaldariak esaten dit “hamar” bakarrik jateko, baina niretzat hamar milioiak dira. Gorroto ditut “lekazitoak”. Agur, amatxo.

(KEPA IÑAKIrengana hurbiltzen da eta ondoan esertzen da.)

26. agerraldia:
Joxanen heriotza

(JOXAN ebakuntza-ohean dago.)

JUANJO: Zenbat urte ditu morroiak?

MIGUEL: Berrogeita sei.

JUANJO: Jo-der!...

JUANJO: Eta buru-azal hau? Hobitik atera berri dute ala? (Purrustada) Bisturia, mesedez.

KRISTINA: Tori.

JUANJO: Pintzak?

KRISTINA: Hemen.

JUANJO: Ea ba. Ikus dezagun zer daukazun kaskezurrean, Terminaitor... (Barrez) Ea urrea den!

JOXAN (ohean gorputza goratuz): Azkenean kendu didate intxaurra. Hil naiz. Bakea. Hilerriko bakea. Bizirik irauten dutenek ere bake horixe aukeratzen dute askotan. Gure etxean ere, herri osoan, isiltasuna zen gerraren berri kontatzen zuena. Eta gaur egun ere, hezurrak dira gehien hitz egiten dutenak. Jendeak hezurrei buruz hitz egiten du, eta jendeari buruz hezurrek hitz egiten dute. Hainbeste hezur aldi berean hitz egiten, multzoan lurperatuta... piloka... taldean... Ez. Intxaur batek ez du intxaurrondo osoa esplikatzen. Bat, bederatzi, hiru, zazpi. Eskerrak aititari burua joan zitzaion zahartu eta gero. Edo burua etorri, hobeto esanda. Berak kontatu zidan auzoko gazte guztiak Francoren aldekoei laguntzera derrigortu zituztela gerran. Bonbak kobazuloan gordetzen laguntzen zieten faxistei. Gorria, berdea, zuria, beltza. Etxekoen isiltasuna, lotsa, beldurra... hori zer zirujauk erauzi behar zidan? (Burua jasotzen du berriz)

(IÑAKI ohean agertuko da berriz, KEPA ondoan duela.)

JOXAN: Ai, Iñaki... Garai hobeak etorriko direla sinetsarazi nahi dizugu oraindik. Zurea, amarena eta gainerako guztiona: dena konponduko dela. Ospitaletik bizirik aterako zara. Hori badakit. Nire aitita eta amama ere atera ziren bizirik.... Baina onik? Nola aterako zarete onik?

27. agerraldia:
Iñakiri Joxanen heriotzaren berri

KEPA: Zendu da.

IÑAKI (urduritzen): Zer da zendu?!

KEPA: Hil, maitea, hil.

IÑAKI: Nor hil da?!

KEPA: Joxan.

(IÑAKI bat-batean jaiki egiten da.)

IÑAKI: Gezurretan ari zara! Joxan ez da hil! Gauzak saltzen lagundu behar dit!

KEPA (IÑAKI kontsolatzen saiatuz): Entzun, maitea...

IÑAKI: Ez! Ez noa ezer entzutera! Ez zait gustatzen esaten duzuna entzutea eta ez zait gustatzen Joxan hiltzea!

KEPA (besarkatzen saiatuz): Haugi, Iñaki...

IÑAKI (senetik irtenda): Ez dut nahi! Zurea da errua! Dena egiten duzu gaizki!

KEPA: Hago, Iñaki, hago...

IÑAKI: Zergatik ez gara normalak, e, aita?! Zergatik ez gara beste guztiak bezalakoak? Zergatik ez zaude zu kartzelan eta ez ama?!

(KEPAk besoen artean eusten dio IÑAKIri.)

KEPA: Lasai, maitea, etorriko dituk garai hobeak, ikusiko duk!

(IÑAKI etsitzen eta KEPAri heltzen hasten da.)

IÑAKI (negar zotinka): Kaka zaharra! Kaka zahar bat da dena!

28. agerraldia:
Akelarrea eta Iñakiren azken gutuna

IÑAKI (gutuna irakurriz): Kaixo, Maria del Carmen Esperanza Alejandra de la Santisima Trinidad Martinez-Bordiu y Franco. Ni Iñaki naiz: I-ÑA-KI, besterik gabe. Ospitaleko itxarongelan ikusi zintudan, aldizkari batean. Zu txerriaren biloba zara. Joxanek esaten zuen zure aitona txerri handi bat zela. Eta mediku bati entzun nion zure aitonak erosiko zuela ospitalea, baina ez du erosi eta hori oso gaizki dago. Esaten dena egin egin behar da, ze, bakoitzak egin behar dio aurre bereari. Nire ama kartzelan dago. Zu egon zara inoiz kartzelan? Ba, egon beharko zenuke. Gillermo, Gillermo pailazoa da, ba, Gillermo eta biok antzerki bat prestatzen ari gara eta kartzelan edo ospitale batean ez bazaude ez duzu ikusiko. Gustatuko litzaidake kartzela batera joan eta zu han ikustea. Ez dakit esan dizudan baina Joxanek burdina puxka bat zeukan buruan eta hil egin da. Nik leuzemia daukat eta bizirik nago. Horregatik idazten dizut gutun hau. Horregatik eta Joxanek eman zidan zerbait eman nahi dizudalako ze, Joxan asko gogoratzen zen zutaz eta zure familiaz. Burdina puska bat baino ez da, baina zeuri itzultzea pentsatu dut. Zure aitonarena zen.

(Katarsi bat: ihauteri, akelarre, hileta basa bat.)

Amaiera

Hitzostea

XIMUN FUCHS

      Ximun Fuchs deitzen naiz.

      Jatorri bikoitza izenean daramat. Euskalduna eta judu alemana.

      Ene izenen bi aldeetako aitatxiek kontzentrazio esparruekin harremana ukan dute.

      Baten familia guzia Auschwitzen desagertu zen. Bestea Francoren kontzentrazio esparruetan egon zen Leclerc jeneralaren armadari juntatzeko bidean gelditua. Biak beren kulturarengatik. Bat judua zelako, bestea euskaraz mintzatu zelako.

      Baina gure herrian “kontzentrazio esparrua” ez da aipatzen. Kartzela, hoberenean... Frankismoak ez du auzirik izan, nazismoak bai. Euskal herritarrak egon dira Gursen, Ezkaban, Mirandan, Baionan, Saturraranen, eta batzuk handik Polonia edo Alemaniara ere joan dira. Batzuetan kobazuloetan txikituak, Nafarroan bertan. Milaka eta milaka erail, desagertu, bahitu, bortxatu, deuseztatu, torturatu, beren iritzi edo kulturarengatik, eta historiarik gabeko populu bat izaten segitzen dugu oraindik.

      Antzerkitik ikusita, trauma masiboak jasan dituzten populuen ezaugarriak hurbiletik aztertzen bagenitu, zer ulertuko genuke gutaz? Zer ulertuko genuke sarraski antolatuaren eta kulturizidioaren ondorioaz gaur egungo begiekin?

      Sorkuntzan zehar, besoetako liburuak izan dira: Nathalie Zajde etnopsikiatraren Bizirik atera diren haurrak, eta Gunther Anders filosofoaren Gu, Eichmannen seme-alabak.

      Nathalie Zajde etnopsikiatrak, trauma masiboen ondorioak aztertu ditu, belaunaldietan zehar. Bigarren eta hirugarren belaunaldiek gaitzaren orbainak nola erreproduzitzen dituzten aztertu du. Eta horien artean ametsak. Hitzak eta kontakizunak familian lekurik ez dutenean, haurrek eta bilobek trauma jasan duten burasoen amets berberak egiten dituzte, beren ezaugarri guziekin: detaileak, bizirik irautearen zailtasuna, beldurra, errepikapen frenetikoa... Orduan, gure lurraldean pairatutako trauma kolektiboek zer eragin dute gure ametsetan, gure intimitate ezkutuenean? Hau izan da gure ardatz nagusietariko bat sormen prozesuan. Bestalde, Nathalie Zajdek esplikatzen du izaeraz eta sozialki frantses burges arrunta dela. Ezkertiarra, jainkogabea, errepublikazalea. Bere familiak holokaustoa jasan du judua izateagatik. Baina etnopsikiatriaren ondorioek psikiatriaren mugak agerian uzten dituzte traumaren ondorioen artatzeari buruz. Psikiatriak gizabanakoa bere kulturatik kanpo aztertzen du: bere sexualitatea, onarpena, aita, ama eta abar. Baina kultura ez du kontuan hartzen. Alta, beren kultura eta sinesmenengatik jasan dute holokaustoa. Ohartu da bere kulturak duela giltza, eta sarraskiak jasan dituzten populuen sendagaietariko bat kulturak berak atxikitzen duela bere barnean. Tresneria guzia eskaintzen du, trauma gizabanakotik askatzeko, patuaren pisua komunitateari kolektiboki eramateko aukerak emanez.

      Euskal Herrian, antzerkiak eraman lezake lan horren parte bat? Francoren bilobari gutuna, horren saiakera bat izaten saiatu da.

      Gunther Anders filosofoak, Eichmann naziaren auziaren ondotik, haren semeari idatzi zion, gutun ireki bat proposatuz. Filosofia epistolarioa, filosofia eraginkorra egiteko asmoz. Gutun horretan, proposatzen zuen nazismoaren administratzailearen semeari elkartzea nazismo berrien arriskua borrokatzeko. Eichmann semea ez du haren jatorriagatik epaitzen, bere aita bezala joko zuen orduan. Ez, proposatzen dio bere arduraren parte bat hartzea, bere aitak utzi gaitzaren parte bat konpontzeko ez bada, horren ondorioak eta birsortzea sendatzeko asmoz. Baina guk zer erran diezaiokegu Francoren bilobari? Komunikabideetan, prentsa arrosak eman lezakeen lekua hartu du, baina sekula ez zaio ardurarik eskaini. Zer idatziko genioke printzesa moduan tratatua den Francoren bilobari? Zer gutun helaraziko genuke gure belaunaldiari, trauma jasan duten bilobak garenoi, komunitatean askatzeko gaitza, traumaren ondarea eta hitzik gabeko sarraskia.

      Baina antzerkia ez da filosofia. Antzinako Grezian, filosofia antzezlanaren ondotik egiten zen, gaur egun ostatuan egin ohi duguna. Antzerkiak eskatzen du haragia, bihotza, ekintza (hala uste dut behintzat). Espazio bat eskatzen du gatazka eta erronka agerian uzteko. Ospitalea hautatu dugu kutxatila irudikatzeko. Ospitalea gure herria da, gure bizitzaren pauso guziak markatzen dituen lekua (sortzetik heriotzaraino). Ospitaleak belaunaldi guziak gurutzatzen ditu, esparru sozial gehienak, eta sentipen kontrastatuak. Ospitalea, intimoa, gizartea eta herriaren bidegurutzea da. Zuriak dira paretak eta gorria odola, umeak, zaharrak, zauri txikiak eta orbain handiak.

      Gure barnean diren iluntasunak oihal zuriaren gardentasunean agertzen dira itzalak bezala, belaunaldiz belaunaldi traumak utzi aztarnak balira bezala.

      Francoren bilobari gutuna Euskal Herri osoan antzeztu dugu, 60 bat emanaldi egin ditugu. Errautsak eta Hamlet antzezlanekin, jende gaztea erakartzea lortu genuela erran nezake. Euskarazko antzerkia leku horretan berriz kokatzea lorpen handia izan zen: gizartean debatea sortu, eztabaidarako aitzakia eragin eta aldi berean euskal komunitatea bildu. Antzerkiaren helburua ez da sekula kontsentsua sortzea izan. Urratzen jakin behar da berriz josteko. Tabuek ez dute egonkortasuna bermatzen. Minak tapatzen dituzte, eta azken finean jendeak beste norabait begiratzen du bere zama arintzeko: erdarazko filmak, liburuak, antzezlanak... Gure inkontzientziak (beste batzuek ausardia deitu dutena) gazteria erakarri du antzerkira. Jendeak taldean etorri dira, eta ostatuko debateak eragin ditu. Gai bat izatetik hurbildu gara. Baina Francoren bilobari gutunak beste zerbait ekarri zuen: 80 urte inguruko “kuadrillak” ikusi ditugu gaztetxekoen alboan, adin horrek eskatzen dituen tresneriarekin: makilak, gurpilak eta betaurreko potoloak. Beraien historia bilakatu da. Jendea ez zaigu gerturatu lagunarte edo bikote edo ezagun taldean soilik, familian ere hurbildu zaigu, hiru edo lau belaunaldi antzerkiak besarkatuak. Uste dut antzerkiaren funtzioa, betebeharra eta lekua hortik jorratzea dugula helburu.

      Kultura, eta antzerkia barne, gizartean aipatzen denean, ideia oso zabaletan galdu ohi gara eta ahoa borondate oneko adierazpenekin betetzen zaigu (ongizatea, irekidura, elkarbizitza, aisialdia...). Baina honek ez du eragiteko ardatz zehatzik ematen. Antzerkia ekintza da. Benetan, zertarako nahi dugu antzerkia sustatu?

      Noski, ongizatea, irekidura, elkarbizitza, aisialdia... herritarren artean sustatzea gauza eder eta errespetagarria da. Baina urgentziazko gaia lehen mailara igo nahi genuke: Euskara eta Euskal Herria. Antzerkia funtsezko bi funtziok definitzen badute, honakoak dira: hizkuntza baten imajinazioa garatzea (afektiboa eta pentsaera) eta herri baten historiaren lekuko izatea.

      Jendea ez da hizkuntza batean mintzatzen behartuta dagoelako. Hizkuntza batean mintzatzen da, ereduak hizkuntza horretan jaso, eraiki edo garatu ditzakeelako.

      Egun, egoera hau da: jendeak euskaraz jakinda ere, bere haserreak, pozak, sorpresak, ondoezak edo irain gehienak erdaraz egiten ditu. Berez, euskal arteak eraman ditzakeen berezko ereduak oso urriak dira (filmak, antzerkiak, liburuak, joko elektronikoak...). Hau hilzorian dagoen herri baten seinalea da. Ez badugu herri gisa hil nahi, euskal artearen gudua buru-belarri eraman behar dugu, eta lehen-lehen lerrora ekarri. Bestela, beti erdaraz biziko gara gure barnean, eta hala biziko dira gure ondorengoak. Hau gure jardueran funtsezko erronka dela uste dut. Hau eta gure historia plazaratzea. Zerk eta nork kontatzen du bere garaiko historia, ez bada arteak? Historia liburuek irakurketa politiko eta zientifikoa markatzen dute, baina irakurketa sentikorra? Bere historia kontatzen ez duen herria ez da existitzen, eta mementoan gure historia kontatzeko tresna eta makineria artistikoa ahulak dira. Herritar gisa ez dugu gure historiaz jabetzeko aukera asko, eta ondorioz, ez gara existitzen. Komunitate gisa identifikatzeko, haserretzeko, pentsatzeko, pozteko, irakurketa sentikorraren adierazteko esparrua ureztatzeko premian gara.

      Sorkuntza prozesu guzietan, ene komunitateari mintzo natzaio. Munduari mintzo diren artistak beren buruari baizik ez zaizkie mintzo. Mintzo natzaio ene auzoari, ene lagunari, ene amari. Nori mintzo natzaion badakit eta horrek zorroztasun maila handia eskatzen dit. Euskaraz mintzo naiz, eta euskaraz baizik kontatzen ahal ez diren gauzez mintzo naiz. Bestela, gauza bera erdaraz erraten ahal bada, orduan frantsesez edo espainolez egin obren ondoan, beti makal egonen naiz.

      Ene herria kontatzen dut, “airearen zaporea” kontatzeko egiten dut antzerkia. Zer dio jendeak? Zer ez du aipatzen? Zer da hitzek gordetzen dutena? Zer da ikusten dudana? Antzokian komunitatea sortzen da, istorio batekin, imajinario kolektibo bat sortzea helburu, hizkuntzak eskaintzen dituen tresneria guziarekin.

      Baina lan guzi hau ezin da ibilbide pertsonala bezala ulertu. Bide honek bidelagunak eskatzen ditu. Artedrama eta Dejaburekin eraman da Francoren bilobari gutuna, eta ezin izanen zen beste molde batean sortu. Lerro hauek idazteko unean elkarlanean jarraitzen dugu, Zaldi urdina lanean. Francoren bilobari gutuna LPTDP taldeko kide gisa sortu genuen. Ostera, talde horren baitako etapa amaitutzat eman eta Axut! sortu dugu, antzezlanak eta oro har euskal kulturari loturiko proiektuak euskara hutsez garatzeko xedez.

      Axut!: erronka jo, ekin, eragin, ausartu, saiatu, hanka sartu, besarkatu, jolastu. Aditz hauekin goaz aurrera.

Biografia

Francoren bilobari gutuna

Badira urte batzuk Euskal Herriko hiru antzerki talde elkartu zirela: Artedrama (Bizkaia), Le Petit Théâtre de Pain (Lapurdi) eta Dejabu Panpin Laborategia (Gipuzkoa). Elkarrekin sortu zituzten Errautsak (2010), Hamlet (2013) eta Francoren bilobari gutuna (2016). Aurten estreinatu dute Zaldi urdina laugarren elkarlana, eta bertan Ximun eta Manex Fuchs anaien Axut! talde berriak hartu du LPTDPen lekua. Lautik hiru lanetan Igor Elortza eta Unai Iturriaga izan dituzte testuen idazketan bidaide. Aurretik, Errautsak argitaratu zuten Artezblai argitaletxearekin (2011).