IÑIGO ARANBARRI

Harrien lauhazka

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 1998 Iñigo Aranbarri

© edizio honena: Susa

Lehen edizioa paperean: 1998

Edizio hau: 2018ko abendua

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

LURRAREN KRIMENA

TRUMOIAREN ZAIN

Aspaldidanik zor zaigun udako lehen orduak

        behar dutenak

Belar moztu berriaren itzalera biltzen den arratsa

Auto baten hotsa, traktorea aldatsaren magalean geldia

Leihoa zabalik, trumoiaren zain geratzen naiz

Argi iheskorrak noiz pitzatuko hodeien pisua

Oinutsik, urduri ekiteko bere burua

        berdintzen duen bideari

Etxe barnean beti, urrats handiegi, presatuz

Mundu osoa goizalba baino lehen egiteko balego bezala

Auzoko azken etxeen atzean, umeen itzalak labainka

        ostentzen dira

Kartoizko kaxak, arrama hautsiak, pintura

        pote hutsen garraioan

Elkarren orpotik doazen oihuak

Nonbaitetik hemen den trumoiaren ihesian

Pisua? Oroimenez baino astuntzen ez diren hondar arinak

Horrek behar du izan urduritzen nauen erantzuna

Ahantz ditzadan behingoz lurpera ezineko orainak

Ez da inoiz horrela izan

Beste zerbait ekarri gomutara: Rory Gallagher hil da

Bezperako izara bustiak

Sargoria eta lasaitasun beldurgarria

Begi hobiak lur palakadaz betetzen

Euriak gogoz busti gabeko zokorrak

Busot-eko egutera txilartuan

Ihesi malkarraren argia, traktorea itzal bihurtu da

Umeek utzi diote surik handienerako egurketari

Eta ortziari beha nagoela egin didate oihu beherakoan

—Zaindu ondo!

Itzaltzera egin du bonbilak

Argiaren artegatasuna isiltasunean abailtzen

Lurra. Ez nau loak hartuko lurra dugun bitartean,

        diotsot Anari

Batanarekin nahasten den ostargiaren usaina

—Zaudete lasai!

Ez nioke honelako baieztapenik egin behar

Lurra da krimenik handiena

Ez naiz inoiz beste bihotz bakar baten jabe izanen,

        eta badakit

Sinpleago. Haren begiek berbaroan ikasi dute behatzen

Ahantz ezazu begietan ekarritakoa diost

Hartzeko arnasa

Belar moztu berriaren indarra biriketan lehertzen

Traktorearen goldearena airean ildoa egiten

Lurpera ezinak garela egin

Kamioi-hozkailuetan batera eta bestera

Gogoeten errepide haustuetan

Inork ezpainak bustitzeko ere gelditu gabe

Ez du euririk eginen, behatzen nauen eragatik dakit

Argindarrezko zuhaitz dira

Inoren iraganetik erredizak zutoin etzanaren kontra

Garbigailu kaxa hutsen azpian

Aurpegirik gabeko txorimaloa masta muturrean

Arrats urratuaren zama sudur-mintzetan

Eta edertasun hura, ezin herrenago

Trumoiaren zain, sorbalda izerdituan beratzen den eskua

Mihuraz bezala janzten da zerua

Euririk ez, lurra

Entzun al duzu zer zarata ateratzen duen gure gainean?

Ez da ezer. Trumoia lehertu gabe joango da

Egunen batean aitortuko dizut

Nire eskua zurera heldu ezinik

Umeak, zeruraino eginen den tontorra busti ez dadila

        erregutzen elkarri

SUSMO BELTZA

Beste nonbaiten algen jitoa ez da bide ertzetan lehortzen

Zerua eskuaren neurrira jaisten da

Sasia ez da berbaren erraietan hazten

Beste nonbaiten ez dago izan ez dena aldarrikatu beharrik

        bizitzeko

Goizero egosia aspaldidanik da egia

Eta egiak ez dio inori ezer zor

Letra xehez idaztea dagoeneko ez da ezinbesteko langintza

Itsasargiak biztea gurmaren eginbeharra da beste nonbaiten

Beste nonbaiten ez dago inor euriaren eman itsuari beha

Haurrek lukiz jantzitako hodeiak ehizatzen dituzte

        muinoen bizkarretan

Gau zaharrak bere orduan zarratzen du arratsaldetik

        bereizten duen atea

Beste nonbaiten mugazainak adiskideen etxeetan horditzen dira

        unaldiari zintzur egiteko

Ez dute miatu beharreko etxe hutsik

Irrati mezuak kodifikagarriak dira

Beste nonbaiten harakinak eguneroko gezteran

        zorrozten ditu aiztoak

Begiak ez dira paduretako ur urdinekin nahasten beste nonbaiten

Beste nonbaiten

Nik ez zintuzket lurraren zauriei beha balakatu nahi

LEHENMIN

Ohara den zakurrak legez dagi zaunka haizeak

Eta neuk ere abestu nahi diot

P'tit pays je t'aime beaucoup

Tristuraren eztia ahoa txiki dudala

Eta iluntzea atean den artean kulunkatu

Kuma garbia egin berba gozotan lokar dadin

Ni falta izaten naizenean

Balakatuko duen gazurezko berbaro mutiria

Neuk ere abestu nahi diot p'tit pays

Je t'aime beaucoup gabetanik bada ere

P'tit pays

P'tit pays

Ezinago heste ehunduriko kanta goibela

Behiala zenbatzen ikasi nahi ez zuen

Haur andaluzei sehaska kantak eskaintzen zizkien

P'tit pays hondogabe hari

MARRUMAREN ISILTASUNA

Elkarri behatu eta entzun

Inoiz entzun gabeko marruma oinpean

Hondarra beluritzen ikusi, akazia artetik uhinak biltzera

        biziro doan itzalaren ibilia

Harriaren hotsa hondarretan. Hareazko laino zarratua

Zer duen lurrak horrenbesteko amorruz heltzeko

        ikasi nahian

Zer den ur garbien azpitik horren doilor hartzen gaituena

Ibiliko ez genuen estrata ibili zuten zure begiek,

        norbaiten bila bezala

Galderak, hilerriko bidezidorra, portuko jatetxeetako

        argi biztu berriak

Autoen islak arroka gaineko errepide estuan irristaka

Inon ez diren herrietan ere errepikatuko zen paisajea

Gertaerak gogorrak dira baina gure aldean

Ezerk ez du isiltasun hark besteko mina ematen

Ni ez nintzen nahikoa zure ikara uxatzeko

Eskain niezazukeen babesa ahula zen:

Zurea besteko egonezina

Traina sikuek hilda ziruditen gurdi nekatuen magalean

Eta irlaren harrotasuna amatatua zen

Harrezkero ez dakizu zenbaterainoko beldurra diodan

        argi mingarri hari

Berbarik gabe bada maitasunik?

Ez zen gogora zetorkidan lehen aldia

Oroimenen zaparrada. Arrangura urduria. Harrien

        xuxurlatze itoa

Norberaren baitako paisaje mina:

Behegainera jausten diren itzalak

Arrazoia olatuen antzera joan-etorrian al dabilen galdetu

Norberarena galdu baina ausardiarako bide guztiak

        itxita daudela esan nahi

Egon behar du begiek ikusten ez duten zerbait,

        urak berarekin daramana

Elkarren gainean metaturiko aulkiak. Faroko argia. Bidea

Oroimeneko hilak ur azalean kulunka

Eukaliptoak harantzago

Hala da, bada oraindik begiek neurtzen asmatzen

        ez duten itzalik

ABERRIAREN ZERA HAU

Nola arindu hainbeste egonezinen zama

Nola higatu gure harrotasun zigortua

Nola gorrotatu gure mintzoaren merkatu zuria

Aspaldi eraitsi behar genituzkeen arbola santuak

Inoiz eraitsi behar ez gintuzkeen

Ez genituzkeen txara hezigaitzak

Nola ahantzi itzal iluneko hegaztiei

Harrika eman izan diegun zelaiak

Nola ahantzi hainbeste bide hesitu hainbeste hesi bidetu

Esan nola erakutsi behar dugun gure etxea

Gela bakar bat giltzatu gabe

Nola erakutsi eskuak nola bildu begiak

Nola mututu hauen kodea

Esan nola zikindu behar dugun gure memoria

Hain hauskor hain barne

Hain geografia basa non bidezidorrak

Itsasora amiltzen diren

Itsasora amiltzen gaituzten

Gorpu ahantziak besarkatzen dituzten harkaitzak

Antzinako ametsak urrumatzen dituzten urak

Esan nola maitatu behar den

Hain astiro ernemintzen dena

Kristalezko arrosa hau, hain zauri bozatua

Nola aurkitu haren aurpegia itsu hatzez ez bada

Nola eman ahora haren hatzak horzkada ttikirik gabe

Nola ikasi ahal dugun hainbeste eginbehar

Nola ikasi behar dugun

Nola idatzi lur zokorretan

Nola desidatzi zorua larratu gabe

BELDURRA

Induskailuak amorruz eteten du ekina

Nahikoa dioen oihua eta gasoil errearen ke harroa

Ibilera baldarrez, laprastaka abiatzen gara

Arin ibili beharra dugu: azkenak dira

Gure oinek ez dute lorratzik utziko

Lokatza handiegi hazi da asteon

Zerbait ikasi dugu ordea ibili honetan

Ez alferrik hamaika bider egin dugu

Uralitazko txapitulatik muino magalerainokoa

Eta negua atalasean da

Mutildu dira soroak

Harriak erraigordean dira

Kontuz pilatzen ditugu elkarren gainean

Ezagunak egiten zaizkigun izeneko lauzak

Abizen, argazki eta daten mozkorraldia

—Oroimena harrika uneoro—

Azkenak plastiko iluneko zorroetan bildu eta partitu

Itxitura zarratu orduko bilduko gaitu elurrak

Zerua berunezko egin da, eta hotzak arbolak errausten ditu

Palen mintzo urduriek aise harrotzen dute lur beltza

Ez da besterik sustrai artean: azkenak ziren

Bedatseko xirripa berdeek beteko dute urtegia bihar

Bihar orain beltz zaizkigun harriek ez dute kerik isuriko

Ur geldiak irudi atseginagoak imitatuko ditu

Pasieran hurbildutakoen xira biziak

Hegaztien hegada herabea

Umeek zopak eginen dituzte induskailuak lehertu dituen

        harriekin

Potinek urtegia nork lehenago zeharkatu eginen dute

Eta txikitatik dakit ez duela elurrik egiten ur gainean

Baina nork daki

Baliteke presekin gure lana ondo ez betetzea

Gure begiek ez ikustea urteetan imintzioka itxaroten

        dagoena

Eta norbait geratzea hor behean

Oroimenaren erro artean gatibu

Orduan beste batzuek itzuli beharko dute

NONBAITEN

Erauntsiak zuhaitz harroak etzaten dituelarik

Egur hanpatuak hondarretan usteltzen dira

Hona ere negua etorri da, Ana

Irratiak albiste itzelak emanen ditu egun ere

Orainaren eta geroaren arteko atearen bila hil da laguna

Zerrautsak estaliko du haren itzala

Eta orain ez, baina ohituko gara zapata zolei

        behatu gabe ibiltzen

Haren gainetik pasatzen, hitz egin gabe beti

Itsasoa bizitza bezalaxe harrotuko da gure labarrean

Nonbaiten emakume batek negar eginen du

Gaur ere hilik jaioko den alabarengatik

Nonbaiten ustekabeak errugabe bat ehizatuko du

Nonbaiten goragi ausartutako ubarroi bat

        gurutziltzatuko dute

Zerua ederrago eta ikusgarriagoa izan dadin

Ohe gainean etzanda, beste nonbaiten jaiotzera

        eginen dut amets

Beste lur bat zapaltzen dudala, karrika arrotzak

Beste jende bat agurtzen dudala

Janari bila etxetik irteten dudanean

Eremu karroindu batean nago —ahaide gara Kaukason—

Izotz-kamioietan sartzen gaituztela egiten dut

Enbaxada leherturen baten hondarpean zapuzten garela

Zakur goseek jaten gaituztela hiri ezezagunetan

Aireportuko gela hatsitu batean gauzkatela, Ana

Horregatik, zure begiradapean nire malurak ez du itzalik

Antigoaleko armairu bat ekarri du itsasoak lehorrera

Eguzki hotza jutazko amaraun batez erditu da

Eta nik beste egunerokotasun bat eskaini nahi dizut

Buruko baten epeltasuna, hitz zoli baten ederra

Ez naiz iritziz aise aldatzen den horietarik, badakizu

Nonbaiten norbaitek atea jotzen du

Ukabil sendoa du, beldur da

Nonbaiten elkarrekin egiten dugu geratzen zaiguna

Nonbaiten etorkizuna edertzera egiten dugu

Baina ez dut gauza ederrik ekarri nahi gomutara

DISTANTZIAREN TEORIA

ARRATSEKO GALDERAK

Ontzi alemanak bihotzak bezalako ikatz kozkorrak

        atera ditu sabeletik

Baina orain hutsik daude moilak

Fabrikak ez dira herri abandonatuak baino

Hondoa jotako bapore irauliak ondorik gabeko

        ibai herdoilduan

Eta etxera bidean ubidera hurbildu denak

Mehe du itzultzeko esperantza, eta luzaroan

        egoten da beha

Badaki etxera itzuli beharko duena ilundu orduko

Telebista biztuta egonen da, eta afaria gertu

Mahai gainekoa betirako balitz bezala

Eta autobusak gero eta bakanago igaroko dira leihopetik

Aurreko etxeetako argiek heldu ziren gaua

        gogorarazten diote

Orduan etxea ere berriagoa zen

Beti iritzi dio zatarra kanpotik

Berandu da, baina badaki gaur ere erasoko diona

Horrela izan da beti:

Gauez eta aurrez abisatu gabe lotu izan du

Baina itzultzekotan, nora itzuli? Eta zertarako?

Han utzi zuen herria ez da

Haurtzaroko argazki piloa baino memoriaren hondoan

Hildako senitartekoak, betirako galdutako lagunak

Zergatik etorri zen hona eta ez beste leku batera?

Nora baina?

Orain gauak bezain estu estekatzen duen etxea

Beste nonbaiten egonik ere

Antzekoa izanen zuela pentsatzen du

Arrotza eta beste guztien antzekoa

Berdin itxaron beharko zion zahartzaroari

        beste hiri arrotz batean

Bapore alemanak ez

Baina fabrika hutsak ere han izanen ziren

Semaforoak keinuka etorbide hutsetan

Abiadan pasatzen den auto bat

Edo poliziaren argi urdinen urduria

Edo anbulantzia baten ulu gorria

Norbait hiltzera agudo eramaten

Gaurkoa bezalakoxe gau eder batean heldu zen

Eta itzultzea dena hemen uztea da

Etxea, etorbide hutsak

Eta arratsero ikusi gogo dituen bapore alemanak

Bihotzak bezalako ikatz kozkorrak ateratzen sabeletik

BILAKETA LANAK

Helikopteroa berriro igaroko da gure buruaren gainetik

Etsipen neurriko gau atalak moztuko ditu urrundu ahala

Faroko argia zamalka olatu zurdetan

Orraztu gabeko uretan sartzeko argizko apatsak

Gorririk, uhin bareak harrotzeko.

Gehiago ezer ez, ezer gehiago ez, eta halarik ere

Oraino itxaropena dagoela aldarrikatuko dut

Dena ez dagoela galdurik, kalma zuria alde dugula

Odolezko eskularruak jantzi arte aztaparkatu ohi ditugula

        itsasoak

Maite ditugunak geure etxeetara ekarri arte

Orain ez ditugula harrikatzen zuhaitzak inorako bidean

Baina aspaldi galdu nuen zerutik etor daitekeelako

        esperantza

Hodeiek azken urratsak uzten dituzte

Bizkaiko itsas alorrean

Laster dakar iluna, eta helikopteroak etxera eginen du

Norbaitek sua eskatzen digu

Poltsikoak arakatzen ditugu azken esperantzaren xerka

Asteak dira dagoeneko erretzen ez dugula

Hondartzako etxean norbaitek argia biztu du

Zamaontzia ostendu da, helikopteroak labarretara hartu du

Haize berdeak ireki egiten ditu zauriak horrelakoetan

Nik badakit aurkituko ez zaitudana

Eta nik beso artean bildu nahi zaitut

Ez hotzetik babesteko baina, hotzago egin dezan baizik

BIDASOAKO NERBIOIAK

Uraren azalean haurrek zopak egiten dituzte harriekin

Kalatxoriak belari bihurtu dira

Norbaitek bidea egin du fabrika abandonatuan

Uraren azalean bapore alemanek babesten dituzte

        ezezagunen urratsak

Oihu egin beharko nuke ausaz

Baina nire eskuak lokarri dira

Uraren azalean norbaitek su eman dio autobus bati

Telefonoak ez dira isiltzen adiskideen etxeetan

Urruneko gerra bateko irudiak ikusten dituzte telebistan

Norbaitek negar egiten du. Badakit zergatik den:

Hildako guztiok dugu elkarren antza ilunabarretan

        uraren azalean

Uraren azalean esku ezagunek zuloak egiten dituzte uretan

        zerbaiten bila ari balira bezala

Denbora alde dutela diote

Garabietan ez da langilerik. Sasiak beltz hazi dira aurten

Uraren azalean jendeak ihes egiten dio espaloian keinuka

        hitz egitera hurreratzen zaion lagunari

Nik harriei heltzen diet, baina gauaren pisua dute

Uraren azalean susmoek harriek beste pisatzen dute

Uraren azalean bainerak estali egiten dira gauez umeak jaus ez daitezen

Urak ez ditu aurpegiak jaten. Hildakook ez dakigu igeri

Ibai hondoan itsatsiriko hildakoekin mintzo naiz

Berbak uger ez dakizkidan uraren hondalean

Uraren hondalean nire malurak ez du hizkuntzarik

Baina zail da jakiten

BERROGEI MINUTUTAN EZ ESATEKO BELDURRA

Esan bare. Esan niri. Esan zakar

Esan ez dugula elkar maitatzen asmatzen

Esan ez dugula orbainak gozatzeko betarik hartzen

Esan niri. Esan zakar. Esan geldi

Esan zakar ez gaituela geroak horrela nahi

Esan ez dugula geroa horrela nahi

Esan gatz gehiegi eman diegula:

Esan gure irekiek larregi ikasi dutela

Esan baratx. Esan niri. Esan zakar

Esan hildura xarea hazi zaizula zuri ere

Esan aztarrika ekiten diola egunsenti bakoitzari

Esan nahikoa dela, akitu egiten direla bihotzak

Esan ez dugula oinazearen gorazarre eginen

Esan ez gaituela edonola nahi

Esan itxarotea ere badela bizitzea

Esan itxarotea ere badela bizitzea

Esan gozo. Esan soilik. Esan

PORT SARAJEVO

Lehengo ez bestelako itsasotan eman dugu hondoa

Portuetan bandera ederrenez agurtu gaituzten ontziok

Gasoil gabe, ur bidoi gabe, tripulazio gabe

Gure elkartasuna metalezko nondik bat da

Norarik garbieneko, noraertzik ikusgarrienaren begi bistan

Eta dardara egiten du olatu orain biziagoen sehaskan

Lorik ez hartzeko diote lehorretik: adore izateko

Lehenbiziko amodio haiek bezalaxe maite gaituztela

Eta lainoa altxatu orduko eroango gaituela

        haizeak hondarretara

Eta eurekin batera izanen garela geu ere libre

Baina niri min kristal ehoak zure begietan

Han izan gabe naiz han

Badakit zer den zubia lehertu aurreko isiltasuna

Mortero baten esperantza izen zaileko menditik

Goizalbarekin beti ezezagun bereei ematea lur heze

Han naiz han izan gabe

Ilargi berriak ostentzen du gure nahiaren geldia

Ezinez gara garena

Zuztarrik gabeko alga azulak dakartza guregana mareak

Zuen hondarrak hondarregi dira gure ontzientzat

GAZTIGU TZELTALA

Lainoa tolesgabea da Morelian, idatzi nizun

Eta nik birritan laino esan nahi nizun

Behin zail, betirako itsu

Eguna noiz zabalduko idatzi nizkizun lerroak

Zaindari  lagunaren begiak oihana garbitzen

Gaztigatzen: euria ari du atzo

Erauntsia zen gure oinetako hutsak betetzen

Atergabe ari zuen, atzoko eguna zen atzeratuta zetorrena

Beti egin izan ohi baitu euria San Kristobal egunez

Atzerapen aipagarria inondik ere

Denbora truke bat

Ausaz gaurkoa ez den lainoa nire bihotz-begietan

AMERICAN DREAM

Esan behar nizun: inoiz izan naiz zoriontsu hilerrietan

Autobusak makaldu gabe segitu zuen

Gidariak calipsoa entzuten zuen esku-galgatik

        esekitako irratian

Hilerriak ez zuen hormarik

Erditik zauritzen zuen errepideak

Ehundaka gurutze, belar altuaren zemaia

Hiriko lehen etxeak

Teilatuak kolpera ugalduko ziren han aurrean

Zurezko zeru txiki haiek!

Kolore biziko fatxadak, atarietan eseritako emakumeak

Zigarro erretzen batzuek

Denboraren zaldi alderraiari so besteak

Umeak elastikotan dostatzen ziren maldapeko

        erreka gorrian

Amets batean bezalaxe:

Hildakoek ez zuten itzalik une batez

Ez zen zaratarik belarpean gure etxeaz oroitu nintzenean

Gidariak kantatzeari ekin zion

Helduek gurutze lerdenei behatzen zieten

Ez dakit zenbat denbora eman nuen

        ahots lakar haren gatibu

Ez dakit nondik atera zen

Auzunea zeharkatzen ikusi nuen trena

Garraiotren luzea

Banana berdez zamaturiko bagoi horiak zituela atzean

Autobusak hilerrian jarraitzen zuen

Arrotz izatearen ahuzkada

Ez zen zaratarik belarpean, ez zen biraorik, borroka hotsik

Baina nik banekien hizketan ari zirela

Ezin entzun banitzakeen ere

Ibai-harriz eta arrainez beteriko begiek susmoz

        behatzen ninduten

Entzun ote nituen galdezka

Nik banekien hizketan ari ziren

Aditu ote nituen

Beti hitz egiten baitute gure elkarbizitzaren giltzaz

Maite ditugunen gorputz ederrez, gorroto ditugunen

        asmo ilunez

Azaldu zidan aldameneko aulkian —zilarrezko oiloak

        magalean—

San Ignacio-tik zetorren garifunak

Ez dakit noiz irten genuen hilerritik

Eguzkia beheratzen hasia zen

Albisteek abestia hil zuten

Txoferrak diosala egin zuen leiho batera

Itzal astunak ireki eta itxi egiten zuen komun bateko atea

Buruz behera jarritako kaxoi baten inguruan bildutakoen

        kartak ikusi nituen

Belize City oihukatu zuen, Belize City

Heldu ginela esaten ari zen

Amaitua zela zorion unearen babesa, amaitua ihesa

Bakarrik ginela berriro

PROPOSAMENA

Ahora beharko nizkizuke eman hitzok

Euri mehe honen eroriarekin batera

Bihotz ausart bat ezar diezadazun bular bera honetan

Badakit: lakioa du berarekin aitorpen honek

Nik zuri. Bizirautearen teknika bat besterik ez

Egon litekeen izurik ilunena, egiantzari dioguna

Betirako euri. Biok nahikoa ez izatea bihotz honetarako

Etorri gabe bazoazela nire bihotz izutuak

Ausardiarako dei ustelak egiten ditu inor ez duela aurrean

Bandera zapalduak hartzen ditu lur gainetik

Lau haizetara zabaltzeko

Maite dituenak ezintzen ikusteak beste beldurtzen duen

        elkartasuna

Meridiano Nagusi izendatuta harrotzen da inor ez izateaz

Euri narrazaren garaia du ordea. Lagunartea oso urritu da

Beti dago besteongandik banandu

Eta hutsari beha dagoenik

Egun batzuetan kostaldeko bidea hartzen dut

Autoak aurrez ditudala errepidean barrena beti

Bakardadea beluritu egiten da hagitzez

Zure gau tristeak eta haizearen indar erakutsiak

Eta gehiegizko itsaso hura euri guztia hartu ezinik

Ahora eman beharko nizkizuke hitzok

Bihotz ausart bat ezar diezadazun bular bera honetan

Neurri zaila eman dizut hain desamodio arrunterako

NIRE ESKUALTASUNAZ  BI HITZ

Ni ez naiz Astiz kapitaina

Nigatik harrotu badituzue ere etxe guztiak errudun xerka

Ni ez naiz Harguindeguy jenerala

Nigatik ekarri badituzue ere hizpidera

        munduko deserriratuak

Nire eskuek ez dute pikanarik oratu

Nire begiek ez dute irteteko agindurik eman

Ez dute aginterik, ez dute zuzentzaren iparrik

Eta sinetsidazue, ez diot aberriari atzerik eman nahi

Baina ez naiz Harguindeguy atxiloketa patrullak

Buenos Airesko etorbide hutsetara bidaltzen

Zaldi aldarraien belaze behinola

Astiz zuena da Harguindeguy jenerala zuena da

Hamaika aldiz kontatu badiet neuk ere maite ditudanei

Badela neuri ere etxean kontatu bezala neuri ere

Gorde bezala eskuz esku ahopean babes emandako

Lurralde eder bat itsasoaz bestalde

Inoiz nahi dugunean ahal dugunean

Urrats lasaituz itzultzeko inoiz

Hil edo bizirik ostera ere gozo

Ezti jasoko gaituen lurralde ttiki bat

Baina ez esan zuetar bat naizenik, galdua betirako

Nire aberriak ez du itsas gainean irristatzen den

        hegazkinik

Esan ahoz aho hegazkinik ez izateagatik galdu ditugula

Beti galdu beharrekoak hamaika euzkadi eder

Nire aberriak ez du Mekanika Eskolarik armadarentzat

Ez du atxiloketa agindurik ez du argindar kablerik

Nire aberria traidore da, ihesi dabil

Ez du Belgrano 1144ko euskal etxean atsedenik hartzen

Urteak dira ez naizela aberkideen mahaietara eseri

Horregatik, ez esan ni ere Harguindeguy izan naitekeenik

Nire aberria urpean bizi da, ez daki igeri

Hogei milatik gora dago nire aberritik lehorra

Arrotz ditudan milaka aberkide ditudanak arrotz

Valeryren itsas hilarrietarik habitatuena

Izan ginenaren itzal, inoiz izanbakoaren geriza

Etorkizuneko umekiak ozeanoetan azalera ezin

Alferrik da, nire begiek ez dute itsasargirik biltzen

Eta aberkide arrotzak ditut lagun erorian

Horrela da, nire aberriak zailak ditu koordenadak

Horra gure lurraldearen argazkirik gozoena hemen

Urak ez dira gozoak beltz dira

Gauez botatzen gaituzte beti

Iluntasuna dardarka jartzen duen

        helikoptero hegalen hotsa

Eta uren astintze urduria gero, oihuak

Norbaiten birao bat

Marrazoen itzalak eta isiltasuna

Ez nazazue zuen biktima zerrendetan oroitu

Ez dut eskualdun izan nahi Astiz zen eskualduna

Harguindeguy jenerala zen eskualduna

Segi ezazue euren bila arren

Haiek ez dira gorrotoaren etxaldeetan bizi

Ez itzazue inoiz ere zeuen memoriatik egotz

IKUSEZINAK

Bagaren indarrez egiten du barre mexikar erraldoiak

Eta urte eta ilusio zapuztu batzuk geroago

Nahui Olin-ek bezalaxe

—Nahui Olinen eskuak pianoarekin hitz egiten

Donostia errepublikarreko Novedades Aretoan!—

Argi ituna ekarriko du gaur astokora, Espainiako

Euskal kostaldeko herri bat

Gesalezko sastakadak Gaztelako gari sailen gibelean

Elizako harria urtuko du, gozoro eroateko gero mihisera

Labarrei bitsak egin zauriak aldarrikatuko ditu

Zuhaitz beso gordinetan zurkaizturiko marinel etxettoak

        ezagutuko ditu ikustera hurreratzen denak

Handik gutxira mundua asaltatuko duen Pobreen Iraultza

—Frida arma banatzen SEPeko arkupeetan—

Eraikin publikoetako hormetara eraman

Hormairudiak igitaiz

Igitaiak mailuz sinatzen zituen Diego Riverak

Ez du jenderik ikusi Lekeition

Inor gabeko herrian izan da

Porfirio Diaz diktadoreak erosiko dituen paisaje gazi-eztiotan

Ez da euskaldunik ageri

Europa Gerra Handian delarik

—Oroitarri bana Portugal guztietan—

Portugal guztiak oroitarririk gabeko abangoardiatik baino

Ezin maita ditzakeen Amadeo de Souza Cardosok

Inoizko koadrorik ederrena eseki du Manhufe-ko etxean

Paisagem Basca deitu du, eta hori da

Etxalde zuria, koadroan behera datorren belazearen bortxa

Eta bakardade femenino hura: inor gabeko herri batekoa naiz

Picasso, esanen didazue. Ez duk Guernicarik ezagutu etxean!

Kokoshka, Lagundu euskal umeei zirriborratzen

— Non herio giro hartan baino bizinahi handiago!

Gerra itzalei itzuri ezin inorentzat bizitzeko

AZTARREN IBILIA

ETXE ABANDONATUAK

Denok dugu etxe bat iluntzean noiz helduko

        itxaroten gaituena

Leiho bustiberria sukaldean

Gauak bere ezin egin dezakeen mahaia

        hozkailuaren ondoan

Botila ardoa, kortxoa kendu gabea

Oraino inor etorri ez den seinale

Norbait maitasunez ase dabilen

        amenazuzko itsaso sakona

Argia biztu eta aulki banatan esertzen gara

Atsedena behar du isiltasunak

Hezetasunak sabaiko pintura harrotu du

Maratilak ostu dizkiete ate-leihoei

Hutsik zeuden edalontziak betetzen ditugu

Harro dabiltza ur gorriak, nahasiak barrenean

Honela adierazten diogu elkarri

Bakardadeari diogun beldurra

Ateri da eta argi gehiago ikusten ditugu urrunean

Paper zaharraren koloreko dira eta dardara egiten dute

Inoren zoriontasun pitzatua gordetzen ari dira

Izarpean ontzi irauli handi bat gaua

Zenbaki ezagun batzuk markatzen ditugu

Lagunak zenbakietara ekarriak

Ni naiz esanez deitzen dugu Ni naiz, Ni naiz

Alferrikakoa da ordea izan aditza telefono haririk ezean

Etxera ezinik dabiltzan adiskide hordiak gure hitzak

Galduak herriko kale-karkabetan

Lemarik gabeko ontzi iraulia

Berandu da, esan dit lagunak

Eta haren atzamarrek keinu zahar bat egiten dute

Bere barnean itsaso agortua begiratzen duen botilari

        tapoia kentzen ari balitzaio bezala

Baina dialak ez du gaua baino ekartzen

Ahots arrotzetan emandako maitasun mezuak dira

Eta ez ditugu ulertzen

Tara mea tunsa chilug

Sora mea de detentie si singuatate

Harroak ditu itsasoak urak

Zuek ez dakizue zer den

Zuek ez dakizue zer den mezu horiek entzun eta

Mezu horiek ibili eta etxetik urrun entzutea

Moartea citeste ziarul

Dardara egiten dute argiek urrunean

Paper zaharraren koloreko

LUR BERRI BILA

Zer lur den hau galdetzeke bizi nahi dut hemen

Non behar dudan galdetzeke eseri inoren mahaira

Iruntzietara etorritako egunetara hartaratua

Sakailatuegia ezein hegazkinetan itota agertzeko

Usteldu zaizkit eskuak harrotasuna garraiatzen

Abarrikatu oinak maite izan dudan lurrari kentzen

Eta gozatu nauten begien malkoen etxekotasuna

Eta ulertu gabe euskararik ederrena iritzi diodan mintzoa

Maite zaitudanetik haren besoetan nahi izan dudan

Ez zinela ere ments izan dudan aberrian nahi dut

Esadazu ez nauzula natorren herri hartarako nahi

Esadazu ez nauzula sorterriratze arin baterako osatuko

Zaurituta irten dut: ez dut minez itzuli nahi

Ez dut min emateko itzuli nahi

Zer lur den hau galdetzeke bizi nahi dut hemen

KE BANDERAK

Uraren azalean banderak eder izateko haizatzen dira

Gaua ez da beti ustel abailtzen

Aulki hutsak betetzeke daude

Uraren azalean maitasunak

Otso gosetiak legez erasotzen zaitu

Izena aldatzen diogu minari

Herriek fruitu umoen usaina dute

Uraren azalean hondarrez betetzen ditugu oheak

Inor ez dugunean

Errautsa zuhaitzen adarretan katigatzen da

Uraren azalean Heriok egunkaria irakurtzen duelarik

Atzeko ateak edegita hartzen ditugu inorako bideak

Uraren hondalean banderak sutzen ditugu ito ez gaitezen

INOIZ BIHOTZAGO

Inoiz bihotzago izan zenak

Amets egiten du oraino apoarmatu izan zen garaiekin

Gogoaren etzanguetan gordetzen ditu elurrak estali oro

Eta baldar dakartza mintzora horditzen den aldiro

Inon bihotzago izan zenak

Balearen erraietan ikasitako hizkuntza adigaitzean ari zaizu

Ez du ahalegindu den arren besterik ikasi

Eta hau noizartekoa den galdetzeke zaramatza trumoipera

Inon bihotzago izan zenak

Uhaitz handiekin egiten duenean amets

Goaiak soin hanpatuak daramatza itsasora

Dagoeneko akitu da uraren orbain gorriak josten

Harriak ditu hondoan, eta hauek beti eginen dute azalera

Zein isiltasun hausten duten pentsatu gabe

Gauerdian iratzarriko gaituzten urratsak

Elkarren antzeko milaka oinatz haizearen lau ertzetan

Aurpegi desberdinak ematen kemin berari

Inoiz bihotzago izan zenak

IRAILA LAGUN ARTEAN

Eta labana zauriz bizi diren zuhaitzak plazak biguntzen

Eta zubiak, beti bestaldera igaroko den jendearekin

Zoriontasun izpiak arin bilakatu dituen zapata hotsak

Gauargiak zabalik utziko dituen leiho ahoak

Eta bere garaian iristeko idazten ari diren gutunak

Usoak, izenik gabeko atzerritarren eskuetan janda

Noiz arte agurtzen diren esku bi elkarri bihotz hartzen

Eta hainbat ilusioren hartzigarria eta hainbat negarrena

Eta beste esku bat, adats kizkurretan araka zerbaiten xerka

Eta gaur adiskideen etxeetan hiltzen diren karriken tema

Izen zaharrak ekarri gomutara, ez hizpidera

Josepa Mendizabal Zaldibian asko penatzen da

Eta tabako kea sukaldean eta ume iratzartu berriaren loerrea

Eta lurra jaten ikasi genuen egunaren akordua

Eta odola darien begien ederra

Eta zuhaitzak harri gorrien artean hazten

Eta hozkailua zabaltzen duen eskuaren oraina

Eta iraganaren sexua eta zeru ostua eta zu

Garagardoaren ahotsa norberarena ebasten

Pozerako arrazoirik dagoen galdetzen duen behako bat

Eta arinegi dela eta itzuliko garela eta etorkizuna

Eta dei etsiak orenei zirrikituetatik ihes egiten

Norberari ahopean egindako promesak inora bidean

Inoiz helduko denik espero ez den eguna

Barometroaren orratza onera etzaten astebururako

Harrezkero bisitatu ez ditugun hilarrien oroimena

Eta amiamokoa eta kafetegiko beroa eta komunetako kiratsa

Eta loari ostu dizkiogun maitale guztiak

Eta suzko txoriak bihotz guztietako patioak argitzen

Eta galga eta oina eta eskua irrati offaren giltzean

Eta gauaren hormak inoren hirietan eraikitzen

Eta nik ez dut etzanen nauen botila hasteko adorerik

PAISAJEA IHESLARIEKIN

Haize zaharrak gure ezinaren ezkilak astintzen ditu

Hautsaren bide berrietan beha dagoen norbait dago

Ordeka arrotzak dituzten begiak

Zuhaitz eztitugabeak mendebaldera

Behinola elkar nahikoa gorrotatu izan zuten

        maitaleen galdera

Azkenak izatea: loa heriotza bilakatzen duen izua

ESTRANHA FORMA DE VIDA

Inongo harri batek ez du gauaren zama nahi. Baina badu.

Neure sustraietan behaztopatzen naiz, eta antxintxika

        egiten dut adiskideen etxerainokoa. Zer esanen diet?

Konketa uger batean utzi berri dudala uhanditzen

        nire bihotza?

Nire samurtasun bortitzak barnean daramadan traidorea

        ito duela?

Oka egiten dut eskailburuan. Kukututa itxaroten diot

        goizalbari

Lehen urratsekin batera egiteko orain espaloi huts

        direnetan aurrera

Hesien altzairuzko hotzak iratzarriko nau

Hegazti izuen hego hautsiek txarrantxan oldarka

Goian, oraino maite nautenek hozkailuan sartu dute

        niretzat zena

Inoiz ezagutuko ez duten etorkizunaz mintzo dira

Hautsontziak errauts berriz bete dira

Inor ez da bestea bilatzera jolastuko gau honetan

Gau honetan harriek oso barneraino joanen dira lauhazka

Bonbila biztuta utziko da hallean

Herioren turbinak ez dira isilduko gau guztian

Norbait komunera jaiki da. Hodiek eskailburua argitzen dute

Eta hotz egiten du bakardadean

Egunsentiarekin, larderiazko kiratsak ez du alde eginen

Nola esan balaku? Nola maitazarre?

Nola nirea ez den kode garbi honetan?

Ezinaren ezpainek bilatzen naute

Zurezko zorua iratzartzen duten lehen urratsekin

Bebarruko ateari bultzatu eta abiatu eginen naiz

        —nola esan— baratxe odolusten dena bezalaxe

MAITAUNEA

Badakit ostatu batzuen izenak baino ez ditudana izanen gogoan

Eskuetan itsatsiriko kea. Izuz betetako edontziak. Mahai zikinak

Badakit lanak izanen ditudana gaurko eguna egutegian oroitzen

Ahanzturarekin boxeoan berregin beharko dudana

        orain une geldi dena

Kaleen isiltasuna. Denda giltzatuak. Bihotz izerditsuak

        agurtu ezinik elkar

Eta ezinbestekoa izanen dut

Orain irribarrea baino sorrarazi ez diguna

Biok gauaren eta hiri ezezagun baten gatibu inora joan ezinean

Detaile txiki bat orain desegin ezinezko dirudiena

Itsas erauntsi baten indarrez ekartzeko gomutara

Orduan baino ez dut balakatuko gogoaren atzeko aulkian

Une hau

Astiro eta izu —ez dizut esan:

Iraganak etorkizunak beste izutzen nau—

Orain zure gorputza hotzari ebatsi nahian

        laztantzen dudan bezala

Badakit ordea gerta daitekeena:

Hau guztia ez berregin ahal izatea

Bizitzen ari garena betirako galtzea

Izpi gozotan lurmentzen hasitako muinoa zure sabel zuria

Gerta daiteke, hori ere bai baita oraina:

Tyson urte biko umea txikitzen

HELDU NINTZEN

Kaia sirenaz zikindu da. Harrotasunak malkoak bildu ditu

Hurbil sentitu dugun lur berria goizalbak salatu gaituen arte

Hurbil egon garen sentimendua itsasoaren ezpain giltzatuetan

Hain hurbil non hurbiltasun berri bat asmatu dizudan zuri ere

Hain hurbil non haizearen krudeltasunak

Mendi gainak min ederreraino hurbildu dizkigun

Airatu dira izen arrotzez sinatzeko aukerak

Ezin izanen diogu iragan aizun bat asmatu etorkizunari

Ezin izanen dugu pogrom neurtu baten biktimak

        izan garela aldarrikatu

Erroldek ez gaituzte hiltzaileak bagina bezala bilatuko

Poztu zaitez: ez naute lur arrotz batean ehortziko

Beltza eta ulertzen gaitz zaizkidan gerretan hildakoz hezea

Eta bozkario izoztuak ihes egitera egiten du

Atzamar kakotuak baino ez ditu aterako

        ontziko sotobegi saretutik

Ez baita ona bihotzari hats berririk ez ematea

Ez baita ona iritsi dugun herrian zerua nolakoa den ez jakitea

Gertaeren iragarle dira gabaiak

Urduri hegaldatzen garabietara

Hurbiltasunaren indar gaitza zuen lehorrak

Urruntasun minaren beratasuna itsasoak

Zure oroimenaren Ellis Island-era heldu ginenean

IHESLARIAK PAISAJEAREKIN

Harriak mudatu eginen ditu gure izenak

Leihoan inoiz itzaltzen ez den argia geratzen da

Giltza gorde horma arrakalan eta irribarre egiten duzu

Bihar gaitzituko zaigun orainaren hortz zuriak

Gerizondoak ez du fruiturik eman aurten

Hil hurran da. Ondo erakutsi diogu

Eta inoiz beldurrez adierazi nizun ikara hura:

Niri min kristal ehoak zure begian

Argia dago oraindik autobus geltokian

Ezaguna zaigun bidea. Berriro erratzearen beldurra

Gesalak itzulera eder baterako orrazten zaitu

AUTOPSIA

Ez dut asmatuko egoki gordetzen datozen egunen tartean

Eskua ezarriko didate, erraiak arakatuko

Elurretan abandonaturiko barrunbeak argituko ditu

        eskuargiak

Egundo erabili gabeko altzariak horma umelen kontra

        pilaturik

Dagoeneko ezer islatzen ez duten leiho hautsiak

Etsipenak kausituko dituzte, ezinezko maitazarreak

Inoiz izanen ginenaren hazgarri galdua

Inoizko denboretan poltsiko zorroetan gordetako errautsez

        zikinduko dira atzapar gosetiak

Izanen da pozarren agertuko denik:

Gorroto gogortuen hondarrek

        lagunduko dituzte harako ibiliak

Ezer gutxi esku ezezagun bati heldu nahian

        itotzearen ondoan

Ezer gutxi ostera hondarratzearen hilduraren aldean

Zer ote du. Zergatik horrenbesteko izua bihotz eri bati

Eta osten segitzen digute gorpua hoztu orduko

Eite gaitzeko herri batean sortzea suertatu zaigu zinez

AHAPEKA TRUMOIPEAN

ENTZUTEN BADUZU

Harrien lauhazka entzuten baduzu

Ez nazazu dei goizaldean

Harrien lauhazka entzuten baduzu

Segurua zirudien teilatuaren azpian

Ez zaitez inongo adiskidetzan aterpetu

Zuretzat bakarrik da lurraren kolpea

Zuretzat dum-dum bala asasino honen zauria

Ihesnahi hau. Lurgabetuen urrats hauek

Atelier hutsetan eginiko etzanguak

Harrien lauhazka entzuten baduzu

Zapaldu eginen dizu idazten duzun eskua

Begiak bilatuko dizkizu

Soka ezarriko saman

Lur zurizko sertaôa

Eta eremuko arroztasunean

Ez nazazu goizaldean dei

Nahiago dut jakin gaberik maite

Harrien lauhazka entzuten baduzu

Harrien lauhazka entzuten baduzu

Hatsedan itzazu oroimenen bateko hodeiak

Zarratu leihoak eta entzun: entzun

Zamalkatze zalua. Harrien hotsa lur gainean

MINTZO BOZATUA

HIZKERA ARAZOAK

Zein hizkuntzatara ekar zaitzaket hurbilago nahi bazaitut

Gozotasunik gabeko batean lotu natzaie

        orain arteko bihotzei

Ez dut adierazi gogo dudana esateko gaitasunik ukan

Ez dut adierazi gogo dudana esan nahi izan

Oso herrendu naiz mintzoz

Hautatu izan ditudan berbek ez dute

        kreole ilun bat baino erakutsi

Mintzo gaitzeko polizoi izan naiz inoizko itsasotan

Eta nik badakit badena beste mintzaera bat

Argiagoa hagitzez, gardentasunaren erreketan

        ulerterraztua

Baina mihia lodi dut, hamaika tristuraren basatzetan

        baldartua

Nireak ez diren gerretan gatibu

Mornarik ilunenean babestua bilatu zaitut

Hizkuntza zilar batean maita behar zintuzket

Baina nire berbek ez dute dorpe hau baino ikasi

Eta nik badakit beste mintzaera bat badena

JOKIN URAIN ZERUARI SO

Egunsenti hilotzek irudiak dakarzkiote sabai gainera

Eguneroko eta berdin, arrotz eta etxeko

Hezetasun orbana larrea da kamaina gaineko zeruan

Hilabeteak dira bidea agertu denetik, eta langa

Eta azerien lausoa urrats gertuei uzkur

Harantzago, Alkortaraino hedatzen dira txara gorriak

Laino tarratatu artean mintzo mutua arin doa

Lasturren bederen mikek ez diote ohea eginen

Mutil zaildu zelarik bezalaxe: bakarrik

Inorekin hitz egin ezin lumarekin besterik

JOSE MARIA ARGUEDAS HITZAK HILA

Ibaian behera ehiztari dira haren begiak

Fosilen herra iraizten duten atzaparrak

Ozeanora zartatzen den bide sakratua

Txarrantxa mehezko hitzak, harrapakinik gabeko

        ahuzkadak

Honela ikasi zuen ontzien hizkuntza

Eta idatzi egin zuen. Ez ibaiari, ibaitik baizen:

Altzairua baino gaitzagoa duzu menditza

Ihesaren hegaztiak leherkariak legezko zauriak

        hatsedaten ditu

Zaldien hezurdurak daramatza ekaitzak

Indio izan ezin, zuri izan nahi ez

Hautatu zuen bala bere baitarako mintzo zen

BIHOTZ AKITUA

BELAUNALDIA

Hegazkinak atzeratuta zebiltzan. Euria ari zuen

Badirudi beharrezkoa dela horrela jokatzea

        segurtasunik ezean

Autotik irten eta dorrerantz behatu zuen

Kontrolatzailearen elkarrizketak entzuten ikusi nuen

Dena ondo

Zuhaitzak hodeirik gabeko ekialdera makurtu ziren

Niregana hurreratu eta Frankfurtekoa duk, esan zidan

Harrigarria da nola irauten duten gaztaroko ohiturek

Ni gerrak ikasten zituena nintzen

Alferrikako datak. Ahoskera zaileko geografiak

Egundo bisitatuko ez genituen mausoleoak

Ritxi izanen zen eramanen gintuena

Gabarra indartsuen argazkiak osatzen zituen

Jitoan utzitako pakeboteak, mina alemanak jota

        hondora joandako zamaontzi baltikoarrak

Bera izan zen sofapean ezkutatzen zen tren elektrikoa

        izaten lehena

Oraino gogoan dut geltokia. Etxalde tiroles bat,

        berunezko figuratxoak zituela nasan

Batzuetan ez zen inoiz ere heltzen

Tuneletik irten orduko ateratzen zen bidetik

Gabonak ziren eta botak kenarazten zizkigun amak

Hegazkinak geroago heldu ziren, urte batzuk beranduago

Adiskidetasunak erabiliaren erabiliaz eteten den

        erlingaren bortxaz banandu gintuenean

Beti hurbildu ohi zen aireportura

bakailaotara joaten zen bakoitzean

Elkarrengandik bereizten ikasi zuen

Buruz ikasi zituen ordutegiak

Hasieran beti errekistatzen zuten. Gero ia inoiz ere ez

—Ez zidatek sekula gramo puta bat ere topatu

Orain sinetsi egiten diot. Dagoeneko egiak ez dit balio

Astia genuen kontsulta aurretik

Pista inguratzen duen hesira hurbildu eta

        txiza egin zuen sasi artean

Hegal haiek behin baino gehiagotan egin izan zioten

        bera eramateko keinua

Baina oraindik maite zuen aireari desafio egiten ikustea

Azkena zen: osterantzeko guztiak joanak ziren ordurako

Hegazkina motorren zaratapean irristatu zen pistan

Euria autoko kristalaren kontra jausten zen

Plastikozko pote txikia txamarrapean zuela etorri eta

        zigarroa biztu zuen.

Goazen hadi, esan zidan

Hilabeteak ziren gizentzen ez zela

Hegazkina gurpilak biltzen ikusi genuen

Altzairuzko amets ikaragarria puntu ikusezin bilakatzen

Emeki okertuko zen laino artean betirako galdu baino lehen

Haren begi pentsakorrak zeru hutsari beha geratu ziren

Ez zidan esan, baina banekien: ez ginen gehiago itzuliko

GAUEKO

Albiste izugarriek iratzarriko naute gaur ere

Gorpu bat aurkituko dute zohikaztegian

Eta begiak izanen ditu

Zerua bezain beltzak, idoroko duenari behatzeko

        ezinago zabal

Oso lasaituko gaituzte gerora:

Ehundaka urte zeramatzan hilik

Kafe berria eginen dut. Polen zaparradak horituko du

        balkoi hegala

Paper zaharrak nahasten emanen dut gaua. Ezaguna zait

Argazki zaharrek asaldatuko naute beren egonarritik

Eta loerrean, ahazturik nituen aurpegiak

        laztanduko ditut ostera ere

Orain badakit zenbat urte harrapatuko ditugunekoa

        lakio dela

Estakuru merke bat

Asasinoaren galdera koparen aurrean

Oroitzapenaren kaxoian zabaltzen emandako bizitzara

Maitasuna gatibu baten begiz ukitzera

        kondenatu nahi gaituzte

Bizi garen artean itzalez hautsitako leihoetara loturik

Gurea da errua, zin egin genuen denak aterako genituela

Urkien sustraiek ez zutela inor sehaskatuko

        guk alde egin ondoren

Elurpean sinatu genuen lur berriaren errugabetasuna

Sinetsidazu, orain ez nago arkeologiaren gorazarrea

         idazteko

Berandu dut ezein zuritze aitorpen sinesgarri izateko

Ez naiz gauza izaniko galerek ekar dezaketena neurtzeko

Egunkari ebakinak arrantolatzen emanen dut

        egunsentirainokoa

Zaldi urdinak gauaren lautadan egun berrien iragarle

MARRAZKIA LAUSOTAN

Trailerraren harrotasunez labaindu zen

Errepidea alderik alde gurutzatu eta aurrez aurre

        geratu zen arte

Kabinan gidariak bolanteari eusten zion

Inork ez zuen bozinarik jo

Nik ez dakit galgari sakatzeko astirik izan nuen: metro bat

Mendate bihurgunean

Trailerrak hanka hautsitako

Zaldi erraldoia zirudien, zangoak antxumatuta

Atzerantz egiten ahalegindu zenean baino ez zen mugitu

Pixka bat baino ez

Kaseta itzali eta argiekin gaztigatu zidaten arte

        utzi nuen autoa erortzen

Horrelaxe izanen duk, asaltatu ninduen

—Oraino ez dakit nor zen—

Hiltzen haizenean lasterkari bilakatzen haiz

Gogoak etxerantz hoanean baino arinago egiten dik

        heu bilatzerakoa

Eta azkenean ez dik gela huts bat baino aurkitzen

Botila hutsak ?mahai zikin bat, aulkia zoru gainera botea

Euriak laino adabakiak eransten zizkidan kristal lausotuan

Gaztainondo gaixoek kezko ibaiak askatu zituzten

Lehen martxa sartu eta astiro ekin nion denborak

        barkatu zidan errepidean aurrera

Zaldiak zutitzera egin zuen

Galipotak bide zuzena erakusten zidan

        marra zuria margotu berri

Haurrek etxeak marrazten zituzten auto geldietako

        kristaletan

Musika jarri nuen berriro

Neuk ere laztanka berdindu nuen lurruna

Trailer gidariaz oroitu nintzen,

        lurralde arrotz batean kezkati

Gau hartan etxera deituko zuen, mugara

        onik heldu zela esateko

Hurrengo gauerako han zela eta prestatzeko afari beroa

Maite zuen

Mendate gaineko kafetegira iritsi orduko baztertu nintzen

Neuk ere banuen egin beharreko dei bat

ZOR NIZUN ITZULPENA

Hitzaz ez besterik min egin diezazudan

        lortuko duzu azkenik

Berba hiltzailea. Beha duzun Aingeru Ezpataria

Izan ez naizen herriren batean kopiatu nituen hitzak

Harria zauri denetik zor dizudan itzulpena

Aste batzuk berantago irratira deitu nuen

Emakume ahots batek erantzun zidan

Botila zure ondoan agortu zen. Lo zeunden

Zure logelako ateak argitara zabaltzera egiten zuen

Sagar beltza zirudien maratila lehertuak

Eta atsedena behar zuen isiltasunak

Nire herri kaskamoztua

Atxiloketa eta bakardadeko arreba nirea

Lo zeunden eta zu iratzartzea zerua sutzea zen

Kanpoan ateri zen

Telefono hariak poste gainetan abailduta

Gaua erretzen ari den itzal bat bezalaxe erretiratu zen

Egunsentia ederregia zen ezeren beldur izateko

Ahots arrotzetan emandako maitasun mezuak

Beha duzun Aingeru Ezpataria

Oraino zor dizudan itzulpena

Heriok egunkaria irakurtzen du

Dardara egiten dute argiek urrunean

Paper zaharraren koloreko

ALBISTEA

Etxetik urrun hiltzea ez da etxean hiltzea

Etxetik urrun hiltzea kolpetik hiltzea da

Dei ahoskabea gauaren giharretan hazkaka

Izan zinena adarretatik behera eraikitzea

Ertz guztiak dira zu, baina berandu datoz

Bihotza bezalaxe irekitako maleta ohe gainean

Norbait partitzen ikusi, itzala odoletan duela ohartu

Ez da miraila, ez da ur lohien emana

Ez baitut nahi forma zehatz bat izan dezazun

Ez baitzaitut berba bakarrerako ikusi nahi

Amets izan zen gorputz

Isiltasunarekin lehertzen den adorerako deia

Hitza ebasten digun ukabil itxia lurrera altxatua

LEIHO IREKIAK

Zeru suntsituaren azpian itzartu ginen goiz batez

Ez zituzten lagunen bihotzak barreiatu

        gure atarte aurrean

Ez zituzten gure banderak urratu. Bere egin zituzten

        —Egin daiteke amets hiri honetan?—

Bazkalostean izan genuen dei bat dut akorduan,

        nola ginen galdezka

Ondo, esan genuen. Ez zuen inork hots egiten aspaldian,

        eta poztu egin ginen

Ez zen lehen aldia bihotzek horrenbeste pisatzen zigutena

Ez zen lehen aldia etxeko izkinen bila abiatzen ginena

Sukaldeko harraskapean sagu batek zura

        karraskatzen zuen

Haizeak urkiaren hosto beltzak zabaldu zituen egongelan

        —Egin daiteke amets hiri honetan?—

Inoiz ulertuko ez dudan zerbait esan zenidan:

Erantzuna berarekin zeraman galdera

Ekaitz aurreko karriketan izaten den usaina

Minari eta denborari buruzko zer edo zer erantzun

        nahi izan nizun

Baina belaunetaraino nuen orbelpean hondoratu nintzen

        —Egin daiteke amets hiri honetan?—

Garaipen txikien egunetan laztandu gogo gaituen

        ardo horrek beste nahi nuen bakardadea

Itzali egiten den argia, ixten den atea

Esadazu amets egin daitekeela hiri honetan

GAU EHIZTARIA

Begiak urtzen dizkizun gauaren ehiztari naiz

Ilargiak zoruak izarkitzen ditu ohepean

Auto guztiek zapaltzen dute estoldaren estalkia

        gure leihopetik igarotzean: bizirik gaude

Utzidazu sarea marrazten zure gorputza biltzeko

Utzidazu milaka globo beltz askatzen

        haren ibiliaren bidean

Usteldurak ausiki ez zaitzan orkatiletan

Lo nahi zaitut iluntasunaren gazur epelean lo

Ez oinutsik loezaren harkaitzetan

Ez oinez haren eskutik

Milaka globo beltz ibilera sendoz datorren gauarentzat

Loa ez dela gutxi batzuen eskubidea aldarrikatzeko

Ez dut zure zauriak irekiko dituen gaurik utziko

Bihotz akituak ezin du dabilena baino azkarrago ibili

Begi beratuak ez dira zurmin urdinen bazka izanen

Eta nik lo nahi zaitut

Utzidazu nire berben haizealdean kulunka zaitzadan

Utzidazu apirileko teilatu bat ematen zure loari

Gauak urtzen dizkizun begien ehiztari naiz

BEHAN ITZULTZEN

Orga Handiaren karranka negarrak

Bide luzea zuen  ibiltzeko artean

Atzean geratu zen Artizarraren bekaitz gorria

Astunegia zitzaidan gau izarniatsuaren babesa

Gurditik eroritako milaka izar ortzi beltzean

Eta dena itzal. Dena argi eta ilun

Hotzaren isila. Gipuzkoako muga-mendiak

Izara etzanak balira bezala urrunean

Pinu gandorrek hodei gabeko ortzi garaia zauritzen

Botak belar bustian sartu ziren: izotz beltza

Eskuargiak arbola artean galtzen zen bidea seinalatzen

Bada itzal zaharren oroimenik hartan guztian

Iraganean bizi gara, iraganago orain

Autoan nituen gauzen astiroko zerrendatzea

Gerrarako berriro altxatu diren hilen bila

Esku arrotzak orriak arakatzen, linternen bortxa

Urrats astunak, metraileta urdurien oilar hotsa

Eta lauso urduria goraka

— Itzuliko didazu hau? Hemen, IRA dioen hau

Linterna lau esku argitzen, folioen artegatasuna

Gau zaharrak gorrituriko eskuak zituen, azkazal motzak

Ni bezala, jatera behartzen zuen eguneroko martxak

— Brenan Behan-ena da, esan nion

Irlandarra, mozkorra, iraultzailea

Hala definitzen du Encyclopaedia Britannicak lerro bitan

Baina interesgarria atera zitzaidan

Astiro itzuli nion, traiziorik egin gabe Behani

«Erredentzio zerbaitekin 1942ko urtarrilean kaleratuko nintzela jo nuen. Lotarako gertatu nintzen. Mersyde-n nonbait elizen bateko ezkilak jo zuen»

Noizkoa zen, eta zaharra nik. Denok gara zaharrak hemen

Pertsekuzioak bezain zaharrak

Gorroto astiro egosiak baino are zaharragoak

Isilik geratu nintzen ordea

Orga Handiak hitz egiten zuen nire ordez

— Michael Collins-en garaikoa?

Filma ikusi du. Gezurra frogatzea zetorkidan

— Bai, Collins bezain zaharra

Orgapean, hegazkin baten argi gorrien keinua

Etxe berora itzultzen zen jendea

Ezezagun baten ondoan lo plantak egiten

«Gaua hotza zen eta hankak inurritzen hasiak nituen.

Espero nuen Ellis negarrez-edo ez hastea» jarraitu nuen

— Ondo da, esan zidan. Joan zaitezke

Erlojuari eman nion begia, urduriago izarrei baino

— Bizitzeko herri ederra hau

Nola uste duzu konpon daitekeela hemengoa?

Nire gorputzak hitz egin zuen nire ordez

Giltza jiratu nuen. Motorraren hotsa, besoa nondik esaten

Hegazkina galdurik zen

Orga Handiaren karranka ortzibidean behera

SORTERRIRATZERA NATOR

SORTERRIRA NATOR

Eta urratsek lehen ibili bideak ezagutuko dituzte

Hegaztiek hiltzera doan argia edaten dute harresietan

Uraren orbainak ez ditu gordeko itsasoaren bizinahiak

Eta bakarrik zoazelarik lurrak ez du zure izena ahantzi

Hozminduko diren fruituz betetako gauak, amets oihandua

Zuhaitz lerdenegiak. Belar beltza, odolezko

        musu atzendu bat

Joan ziren bezalaxe itzultzen diren urratsen ibilia

Iraganeko oinak etorkizuneko karriketan zutaz galdezka

Burua ostatuko atetik beha sartzeko ausardiarik gabe

Eta orok neuk beste iraunen zuen susmoaren hatsa kolkoan

Poz txikiak, helbide zapuztuak, atzerriz jantzitako

        haurtzaroa

Atzamar artetik doakizun laino zarratuaren aihena

Hemen izan gabe han ez izatea

Han izan gabe hemen ez izatea

Eta nik, badakizu, itzuli egin nahi nuen, p'tit pays

Itzultzeke joatera egiten duenaren ibilia

Izua da eta ez da etorkizunari

Izua da eta etorkizuna da iraganaren jantziz

Gauak hazi egiten dira sorterrira itzuli naizenetik

Hosto handiak zabaltzen dituzte zure oinpean

Usteldu egiten dira, loa galarazten dizute

Eta bilguan ekarri ditudan zauriak ez dira inorentzat

Begiak zabalik lo egitera behartu naute

        ate nahi zuten egunsentiek

Ate nahi zuten egunsentiek itsaso begiak zituzten

Labar gorrien deia ikusi ez duzuna zeure egiteko

Borborrean datorren odola beratu eta berriro hasteko

Nola ixten ziren ahanztutako ukabilak

        etorkizuna zemaitzen

Gauaren aitzi lehertutako hitzak

Horrenbat maitazarreren hartzigarri zure begietan

Eta zaina: norberarekin batera ez dabilen ipar magnetikoa

Norberaren bizitza zulatzen duen bala barea

Eta sorterrira nator

Eta sorterrira nator

LEGE HERRENAK

Barkaidazue, baina badira herrenak diren legeak

Badira isiltasuna bizitzera behartzen gaituzten

        egunsentiak

Errazagoa genuke izan ere ez diren herrietan jaiotzea

Poema eder batean maitatzea

Lurmutur atlantiarrak argitzen hiltzea

Baina nekagarria da  euria behetik gora ari duela amestea

Eta Irlanda urrunegi dago gure seinaleak ikus ditzaten

Eta astiro idazten dugu: zugandik nigana dator euria

Hegazti itsuek habia egin dute zure ohean

Abokatuak esan dit ez dagoela besarkada arrotz batekin

        kontaktuan jartzerakoan urtzen den begirik

Esan dizuet, legeak dira, harakinaren aiztoak

        bezain kamutsak

Ikusi egin behar nauzu, argiagoa da nire ahotsa orain

        eztarrian hazi zaizkidan sastraken bestaldetik

Ausartagoa nire letra

Txikia, patera bat poliziaren helikopterotik bezalakoa

Euriak gorroto irakurgaitzak daramatza haitzetara

Eta gutun bustiak harriak balira bezala jausten dira

        gure teilatu gainetara

Esan dizuet, errazago genuke izan ere ez diren lekuetan

        jaiotzea

Ozenago egin beharko genuke oihu agian, sasiak erre

Berba bakarreko pankartarako pintura ekarri

Itsas gaineko bide bat bezain ederra

Hodeiak egun atsegin ditugun itzalak marrazten belazean

Muinoen atzealdean galtzen diren telefono hariak

Beti nahi izan du harriak eskuaren askatasuna

Esan dizuet, lege herrenak. Ardo mikatzeko egunak

OROITARRIAK

Zoazen tokira zoazela

Ekarridazu harri bat

Ekarridazu harri bat

Hilobi musulman eder bana egin diezaiogun

Edonora zoazela

Gure bihotzen lubaki gorri bakoitzari

Ez dezaten nekarazten baino atsedenik hartu

Igitai eiteko ilbehera berdea

Mailua baino arinagoa izarra

Ihes guztietan lagun izanen dugun

Lurra arin dakigun

Uraren azalean edonora zoazela

Kolore biziz margotzeko nahi nituzke neuk ere

Hangoak eta hemengoak

Lauak eta akastuak

Margolari vudu baten mozkorraldia

Biluziegi zaizkidan harrien azala janzteko

Museo bitxi bat koronel guztien iraingarri

Baina motelduak ditut behar nituzkeen denak

Eta euriak bezain higaturik zikintzen naute

Zoazen tokira zoazela

Ekarridazu harri eder bat

Hodei oparo bat jar dezadan

Gure bakardadezko Boavista gorriaren gainean

Harri soil bat

Oroimen kolpe garratza

Ontzi harro bat egin diezaiodan gure egonminari

Zoazen tokira zoazela

Zoazen tokira zoazela

Etzazu ahantzi egundo nire harria

Hilobiak harrizko hodei baten beharrean dira

Hodeia eta harrizko ontziaren harrotasuna

Uhin beltzei branka gozo ematen

Inoiz ahantziko ez dudan argazki ederra

Inoiz azalduko ez dizudan hizkuntza

Ekarridazu harri bat

Inon ez diren herrietara zoazenean