UXUE APAOLAZA

Bihurguneko nasa

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2021 Uxue Apaolaza Larrea

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2021eko azaroa

Edizio hau: 2021eko azaroa

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

           Telefonoa: 943 83 26 55

           Elektroposta: susalit@armiarma.eus

           Webgunea: http://susa-literatura.eus

Atención, estación en curva,

al salir, tenga cuidado
para no introducir el pie
entre coche y andén.

(Madrilgo Metroko ohartarazpena)

20 euro

Eta ez dago barkatuko nauen jainkorik. Batez ere hamar urte geroago Madrilgo eguzkipean, Juan, Josetxo, Fer, Esteban... elkartu garenean, denak bizirik, eta orduan baino hobeto, inork ez dakielako Mayrekin zer gertatu zen, ez eta Luciarekin ere, ez eta... “zu ez zinen neska horiek bezalakoa”. “Zu bai”, ez dut esan. Neska horiek. Beste kontu batzuk kontatzen dizkiogu elkarri, Aingeru urdina ikusi, eta Cola Cao bat egin nuela, adibidez; eta tira, jainkorik ez baina barkatzen gaituen lagunarte bat badugula ikusten dugu, bakoitza bere etxera abiatu aurretik, nor bere buruari auskalo zer kontatzen. Ni, irakurriko duzun hau. Eta gauza gehiago. Juliana zopa egin nuela gau hartan afaltzeko. Mami. Eta ez dudala May berriro ikusi.

      Tira: han nengoen jada. Eta han Madril zen. Etxetik kanpo zen. Eta etxe batean zen; baina ez nirean. Bakarrik nengoen hala ere, behingoagatik bakarrik, eta horrek aukera ematen zidan Madrilgo nire lehen gauaren irudi atsegin bat sortzeko; nire klasearen neurrira; nola zen, bai, ertain, estetikoki behintzat bai; ikusiko baninduzu, pentsatuko zenuke: ertain. Pelikula bat. Pelikula bat ikustea izango zen oroitzapen atsegin bat sortzeko nire estrategia. Eta Emil Jannings oihuka ari zitzaion ikasle bati irakasle paperean, “THE! THE!”-ka, telebistako pantailan, eta ni ere, hipnosi egoeran, “the, the”-ka hasteko zorian nengoen, keinua prest, egongelara ematen zuen sarrerako sarrailan giltza bat borrokan entzun nuenean. Errazagoa litzateke erabakimen askea nire klase ertaintasuna hain atez beteta ez balego.

      Ezin ziren Juan eta Fer izan, nire anfitrioiak; figurante lanetan ari ziren auskalo non eta zer filmetan, eta ez ziren goizeko hirurak arte iritsiko. Giltzak biratzen amaitu zuenean silueta beltz bat agertu zen atetik, ikusten ari nintzen pelikulan irakasleak leihoa ireki, eta ikasgelan haur koro baten hotsa sartu zenean, sartu, pelikulako ikasgelara, bai eta Lavapieseko egongela hartara ere. Pelikula gelditu nuen giro mistiko hura apurtzeko, aurrean nekusan silueta hegan has zedin eragozteko bezala. Alegia, beharbada segundo batzuk pasatu ziren erreakzionatu nuenerako; gauza asko kontatu behar nizkion neure buruari lehenengo. Adibidez, itzal haren ile harrotuak ez zidan generoaren berri ematen, eta momentu hartan hori bakarrik nuen buruan. Errealismo atake betean nengoen –atetik sartu berri zen atakea, hain zuzen–, nire queerkeria guztiak baztertuta, inoiz baino binarioago, emakume baten aurrean egoteko mesedezmesedezmesedezka –ateoaren otoitza–; ekipazio kontu bat zen, hankarteko armen inguruko kezka bat, tiro egiten duten norabideari buruzkoa. “Kaixo, May naiz”. A, May, banekien nor zen May. Itzul nintekeen queertasunera, biok ginen ginena; geure buruaren kontra baino ez genuen tiro egingo (geroago ikasiko nuen ekipazioa edozein izanik ere, gure armak Despentes labanak izaten direla).

      Hartutako lasaituak besarkadarako gogoa jarri bazidan ere, ez nuen egoera indibidualizatu nahi; guztiak ni eta nire anfitrioien arteko paktuaren barruan gertatu behar zuen, gauza konplika ez zedin. Ez nintzen Mayrekin haserretuko abisatu gabe bat-batean azaltzeagatik: tinbrea ere zertarako jo, ez, aizu, a tu bola. Ez zen nor nire bizitzan berarekin haserre batean korapilatzeko. Hau guztia anekdota bat da: eta iragarki baten leloa etorri zitzaidan (poptasunak gainditu egiten gaitu): Invierte en anécdotas, siempre crecen. Gertatutakoa anekdotara guztiz murriztuta uzteko asmo osoa nuen. Juani eskatuko nizkion kontuak, etxe hartan ager zitezkeen subjektuen zerrenda eman ez zidalako.

      Ea, zer gehiago kontatu behar nion neure buruari. Egun hartan bertan iritsi nintzen Madrila, maleta batekin, zerekin bestela, eta indar gutxirekin. Hirira etortzea ekintza anakoretikotzat: Te queda muy grande esta ciudad, prefieres sentirte pequeña en Madrid abesten du Nosoträsh taldeak. Zentzu onari eusteko klabea agenda zen; programari jarraitzea. Programaren arabera, gaua bakarrik pasatuko nuela aprobetxatuz, oroitzapen atsegin bat sortzea zen nire eginkizuna. Zailtasunak: ozta-ozta jar nintekeen zutik egongela itxi hartan, bi patiotara beste hainbeste leiho zituena; eta telebista gainetik Sepulturaren poster batek mehatxatzen ninduen. Utzitako lekua. Pentsio batera joan izan banintz, dirua ondo baino hobeto gastatua zegokeen. Gainera, nire anfitrioiak “jar zaitez nahi duzun ohean” esan zidanez, maleta ireki ere egin gabe nuen norena zen ez nekien gela batean. Ez nuen, beraz, erretiradako eremu segururik. Erraztasunak: Aingeru urdina-ren DVD bat zegoela ikusi nuen maleta utzitako logelan –berriro gustura ikusiko nituzkeen beste pelikula batzuekin batera: Ferren gela behar zuen izan– eta kebab bero-beroa, patata frijituak eta Kas Naranja bat nituen erosita afaritarako –Madrilen hartu nuen lehen erabaki ona, eta azkena denbora batean–, eta telebista handia zen. Zinema gau atsegina izan zitekeen, baina Sepulturaren posterrak gorputz txarra jarri zidan, Juanen, alegia, nire nobio ohiaren sinadura zen, abisu bat; utzitako lekuan hasiko ginen, ez aurrerago, ez berriago; utzitako lekuan. Ez da hiri batera iristeko modu onena.

      Ondo hasi zen, dena dela. Hori ere kontatu behar diot neure buruari. Afaria irentsi nuen, ohartu ez banintzen ere gose nintzelako, eta ez zaidalako gustatzen filmak ikusi bitartean jatea; sentsazioak dispertsatzen zaizkit. Pelikularen isiltasun zikinak masaje efektua zuen nigan, iluntasun hartan, non nengoen ez sentitzeraino; Emil Jannings, irakasle paperean, oihuka ari zitzaion ikasle bati, “THE! THE!”, telebistako pantailan, eta ni ere, hipnosi egoeran, “the, the”-ka hasteko zorian nengoen, keinua prest, egongelara ematen zuen sarrerako sarrailan giltza bat borrokan entzun nuenean. Hori esan dut lehenago ere.

      “Zergatik dauzkazu giltzak zuk?” izan zen erreakzioa, azkenik. Hori berak kontatu behar baitzidan. Ez zen agur adeitsuegia izan nire partetik. Ni neu ari nintzen nire neutraltasun asmoa sabotatzen. “Josetxorenak dira”, ¿sabes?. Josetxo, Juanen lagun bat, han bizi zenik ez nekiena. Han bizi ez zelako. Fidatzekoa zela uste zutelako eman zizkioten giltzak –enpresa bat banu, giza baliabideen sailerako kontratatuko nituzke, dudarik gabe–. Mayri berdin zitzaion adeitsua izan nintzen edo ez, berdin zitzaion pentsa edo esan nezakeen edozer, oztopa ez nezan baizik ez zuen nahi, eta nik bere presentzia gustuko ez banuen, berak nirea gutxiago. Hori ez zen txarra berez, ikusle soil izaten utziko zidan beharbada; eta orain arteko guztia zen kontagarria oroitzapen berezi baten barruan. Ez zuen argirik piztu. “Ez dizut asko molestatuko”. Berak esan zuen hori, baina nik egin nuen azkenean. Ez asko molestatzea.

      Galtza parea zekarren eskuetan, tarta bat balira bezala, eta nire sudurretik gertu zabaldu zituen. Ez nuen ezer ikusteko astirik izan, baina berak azaldu zidan, “ikusten?”, hilekoa etorri zitzaiola sorpresaz, eta hankartea zikindu –pena ikusterik ez izatea–, eta biharamunerako motxilan zekartzanak jantzi behar izan zituela. “Tanpoiak dauzkat maletan”, esan nion, baina ez dakit entzun zidan. Kontrola nezakeen. “Non utziko dut hau?”, hurbildu zen galtzak erakutsiz; aurpegia izerditurik zuen, begiak borobil, larri, harridura zirudien, edo izua, hozkaka hastera zaramatzana. “Taberna batean, tia, hauek taberna puta batean jantzi behar izan ditut”, ezer esan gabe hartu nizkion, eta komunera abiatu, zeinaren ateak, kalekoak eta sukaldekoak bezalaxe, egongelara ematen baitzuen. Galtzak arropa zikinaren saskian sartu bitartean begiratzen nion; kamiseta izerditua bizkarrera itsasten zitzaion –gehiago makurtzen zenetan–, eta hankartean mantxa berri bat ikusi nion jaiotzen. Maletara abiatu nintzen Tampaxak komunean uzteko; horrela, beharbada, hara sartzen zen batean ikusiko zituen, eta erabiltzea bururatuko zitzaion. Ez zirudien begira nengoela ohartzen zenik –zerbait bilatzen ari zen–, nahiz burmuinaren alderen batean gogoratu behar zukeen han nengoela, oroituko zen nitaz, adibidez, norbaitek telefonoz galdetuko balio bakarrik ote zegoen etxean. “Tampaxak dauzkazu komunean”. Ni hilekoa airean eramatearen oso aldekoa naiz, benetan: azalpen higienistek oso gutxitan konbentzitzen naute. Baina ez zen hori, beldurgarria da kaletik estetikoki hain desarmaturik ibiltzea, hain jakin gabe. Irudi berberak bi norabidetan egin dezake tiro, ordea. Izan daiteke gizarte heteropatriarkalaren kontrako tiro kontziente bat; izan daiteke zure buruaren kontrako tiro inkontziente bat; izan daiteke tiro bat heteropatriarkatuari eta, bide batez, zure buruari. Mayk bere burua tirokatzen zuen gelditu gabe. Lasaiago nengoke tanpoia erabiltzeko adinako borondatea bilduko balu.

      Nire etxea balitz, zabor poltsak arakatzeari uzteko eskatuko niokeen, ez zen hala ordea. Ez zen nire etxea. Berea zela iruditzen zitzaidan orduan, nabarmen, edo berak baino ez zuela zapaltzen; nirea ez zen existentzia bat, ez dakit zer zen. Poltsa gehiegi zeuden, itxita, zaborrez beterik, botatzeko, ez lirateke berriro ireki behar. “Mobida asko eduki ditut gaur, badakizu? Lasaitu egin behar dut. Pelea bat eduki dut, eta jarraitu egin naute eta, bua, tia, ez dakizu, ze gaizki, ze gaizki. Ulertzen? Lasaitu egin behar dut”. Ondo da, baina ez dira berriro irekitzen. Zertarako, ez dago bilatzeko urrezko ezer, “...zilarrezkoa, zilarrezko papera”. Utzitako lekuan hasiko ginen, ez aurrerago, ez berriago, utzitako puntuan. Zilarrezko papera.

      Madrilen pasatu nuen lehen egunaren oroitzapena ordurako ez zen berezia, ez inori kontatzeko adina “ai, ze nostalgia, ez dakizue nola hasi ziren Madrilgo nire egunak! Begira argazkiak!”. Ez nekien jaiki eta nik ere bilaketan lagundu behar ote nukeen: zergatik ez dute zaborra maizago aterako? “Ez zenuen albal papera zuk botako? Juanen logelan zegoena”, esan zidan oihu jarreraz. Errudun sentitu behar nukeen heroinaz zikindutako zilarrezko papera bota izan banu? Eta horrekin gaixo honi bizitza zaildu? “Bota egin duzu? Juanek bazuela esan zidan”. Juanek esan zion. Berme sendo-sendoa. Ez zen ironiarako unea. Altxatu egin zen niri aurrez aurre begiratzeko, eta bitartean egongelako mahaitxora kartera bat irristatzeko. Ezin nuen ziur esan nondik atera ote zuen; poltsikotik, lurretik agian... “Pelikularekin jarraituko dut, ados?” baino ez zitzaidan atera. Larritasunez bete zuen espazioa, oihu egin beharrik gabe; zilarrezko paperak atxikirik zuen denbora, ez bakarrik bere denbora, baita nirea ere, behar zuena lortu arte edozer gerta baitzitekeen. Pelikulan haur koroak jarraitu zuen; oxala han ere pulamentuzko leihoren bat balego, munduaren zerbait sar zedin, ateak isiltzeko.

      Hizketan hasi zen, eta dena zen zaila, dimentsioz kanpokoa; protokoloek ez zidaten funtzionatuko. Kafetegi batean egon nahi nuen, uno diez, gracias, enigmarik gabe, kortesiak norantz jo argi erakusten digun eremu batean, non zerbitzariaren istorioak ez nauen zapaltzen, non presentziek arnasa hartzen uzten duten, klase ertain inozo hori. “Tipo batzuek jarraitu naute etxeraino, tia, pelea bat eduki dut”, “Bale. Jarraika zenituenekin?”, bart gaueko partidua komentatzen ari bagina bezala, “etxean jokatzen ari ziren?”. “Ez, bakean uzten ez nauen tipa beltz batekin, ghettoan izan da”, “Ya”, isildadilaisildadila, “Super nerbiosa nago, ezin naiz lasaitu”, “Ya”, “Etxeraino etorri zaizkit atzetik”, “Ze etxetaraino?”, “Honetara, tia”, “Ya”. Zaborra miatzeari utzi gabe hitz egiten dit. Ghetto. Ez dakit zergatik esaten zioten horrela, aspaldi ez dut hitza entzun; etxe okupatuak ziren, zeinetan droga salerosi eta kontsumitzen baitzen. Eta ordaindu, droga ordaindu ere egiten zen, bakoitzak ahal zuen bezala, bakoitzaren armak Despentes labanak ziren edo ez. Orain Lavapiesetik paseatzen dudanetan etxe hutsak bilatzen ditut, nonbait egon behar dute oraindik...; ez dira partekatzeko oroitzapenak, ez nire ingurunean.

      Antzezten dudan klase honetako sekzio intelektualizatuaren gustuko pentsamendu bat izan nuen. Espontaneoki. Ezberdintasunak ezberdintasun, Mrozeken ipuin batean sentitu nintzen, europar bat esnatu eta gelan krokodilo bat aurkitzen duen horretan. Bai, bai, pertsona bat krokodilo batekin konparatu nuen literal jartzen bagara, baina eman tarte pixka bat; hotza da hala ere, bai. “Mrozeken ipuin bat gogorarazi zidan”. Baina halaxe begiratzen nion, zangoak plegatuta sofan jarrita nengoela, Marlene Dietrich soineko barregarriz kabaret batetik kantari ari zitzaigula, eta haren zuritasuna ia argi bakar. “Nondik atera zara”. “Zer?”. Ezin izan zion erantzunari itxaron okada bati eutsi behar izan ziolako. Baina aurkitu zuen zilarrezko papera. Zimurtua, apurtua; baina balioko zion. Eta libratu zen denbora.

      Sukaldearen beste aldean dagoen logelan itxi zen. Ez zen denbora batez aterako. Zakar poltsak itxi nituen, eta sukaldean sartu. Nik ere ohera joan behar nukeen. Baina rew. Ea dosiak pelikula amaitu arte irauten dion. Eta ni ez naizen ezertaz ohartzen. Ordu eta erdira itzuli zen. Oheratu gabe nengoen artean, pelikula pantailan, nahiz ez nuen behar besteko arretaz jarraitzen. Pelikula nire arretaren oso periferian zegoen, egia esan. Mayk gelan pasatutako tartea Juani deitzeko profitatu nuen, nire haserreak interlokuzioa izan zezan. Nire haserreak itxaron beharko zuen baina, nena (nena ni nintzen, eta mami ere bai, bakoitzari zer egin nion, larrua jo edo bazkaria prestatu), gauza urgenteagoak baitzeuden egiteko: Mayk mahai gainean utzitako kartera deskribatu, “Josetxorena”; barruan zer zuen begiratu, ezer ez. “Joder, txartelak ere saldu ditu orduan”. Bihar, bihar beharko zuen, biharamunak eman beharko zidan gogoratzeko zerbait; ez zegoen nire klase ertaineko duintasuna salbatuko zuenik narrazio honetan. Ezin izan nuen nire haserre duina ahoskatu, dena nire gainetik pasatzen zen.

      Gainera, ez nuke erantzuten jakingo denek buruan izango luketen galdera; “zergatik ez zenuen ospa egin? Ez zenuen hostal bat ordaintzeko adina diru?”. Hortxe zegoen atea. Nire aurrean. Ez ikusiarena egin nuen, May egongelan ez balego bezala jarraitu; ez zirudien sosegatuago zetorrenik, niri eta pantailari begiratzen zigun hizketan nola hasi erabakitzeko. “Izugarri gustatzen zaizkit pelikula honetako elkarrizketak”, berak. Ez genuen zinemari buruzko elkarrizketa bat izango. “Juanekin hitz egin dut”, nik. Eta porro bat egiten hasi nintzen, keinuek pausalekua izan zezaten, erretzeko baino gehiago.

      Hogei euro behar omen zituen. Gaua pentsio batean pasatu izan banu baino merkeago oraindik, dirutan. Oroitzapen gabe gelditu nintzen beraz. Hori ere esaten nion neure buruari; nire errelatoan gau hura ezaba nezakeen oraindik, hurrengo egunean oroitzapen indartsuago bat lortzen banuen. “Itzuliko dizkizut, errekadu bat egin behar dut. Ez duzu preserbatibo bat soberan izango? Akaso beharko dut, eta orain bat lortzeko...”; bai, ordu horietan, ordu biak, gauza gutxi eros daitezke. Tampaxik ez. Eta preserbatibo bat soberan? Preserbatiboak zain izaten dira, ez soberan. Horrelako txantxaren bat egin nion, neure buruari berari baino gehiago, guraso kuadrilla batean banengo bezala; zutik jarraitzen zuen; pelikula amaitzen ari zen. “Ez duzu esan etxeraino jarraitu dizutela?”. Preserbatiboa hartu eta ireki du kaleko atea, “Agian, gaurkoz, hemen geratu behar zenuke, atera gabe”, “Ez, ez, gauza bat egitera joan behar dut, ulertzen? Lasai, ikusiko duzu nola segituan itzuliko naizen”. Eta niri zer itzultzen ez bazen; ez nuen enteratzeko asmorik portalean jipoitzen bazuten ere –hori idatzi egin dut?–. “Juanek berehala iritsiko dela esan dit, bidean dela, Ferrekin”. Hobe ez balitz inor itzuliko. “Kontatu dizu zerbait Josetxori buruz?”. Zu ez sartu, pentsatu dut, ez sartu. “Ez”. “Joan beharra daukat”. Neure buruaz kezkatu behar dut, nik bakarrik egiten dut hori, beste inork ez, ezin dut gehiegi partekatu neure burua, bakardadeari egiten zaion ordainetako bat da. “Eta txanponen bat soberan... baduzu? Ez daukat tabakorik eta...”.

      Cola Cao bat prestatu nuen oheratu aurretik neure burua zaintzen nuela eman zezan. Oroitzapena labur nezakeen, mugatu; Aingeru urdina ikusi nuen, eta Cola Cao bat hartu. Ez dakit nori esateko asmoa nuen.

      Biharamunean zail zitzaidan esnatu ninduten kolpeak nondik zetozen bereiztea; ez zen norabide kontu bat, ez nengoen ziur ametsa bera izan ote zen iratzarri ninduena, edo kolpeak errealitatean gertatzen ari ote ziren. Bai, han zen, Juanen logelan. Ohean eseri eta ikusi nuen Fer lurrean, koltxoi batean, nik hartu berri nuen jarrera berean, biok gelako ateari begira, errealitatea handik bakarrik sartu ahal balitz bezala; eta ez berak, ez nik ez genuen hala gertatzerik nahi. Horrek elkartu gintuen Fer eta biok, nahi ez genuen horretan bat egiteak.

      Ateak. Josetxo agertu zen, atea jo ondoren, erantzunik jaso gabe, kezka begiz. “Mami, tia, entzuten?”. “Ez dakit zer den, oraintxe hasi naiz sumatzen, lo nengoen”. Mami. Hemen izan bainaiz lehenago ere, baina ez Madrilen bizitzeko asmoarekin, itzulera datarekin baizik, eta itzultzeko non batekin; batez ere horrekin, itzultzeko etxe batekin, hain safarilari onak egiten gaituen turista-bizitza horietakoa neramanean. Etortzen nintzen, prestatzen nizkien otorduak, “mami, mahaia nik jarriko dut, zenbatentzat?”, drogatzen nintzen, etxea garbitu, eta señora y patrocinadora (L Kan-en kantuan bezala), ongile, itzultzen nintzen nirera. Nire zerara.

      “Nolatan lapurtu zizun Mayk kartera?”. Barre egin zuen, gelara zerk ekarri zuen ahaztu balu bezala. “Bakarrik geunden hemen eta, badakizu... Badakizu?”, ahotsa jaitsi zuen barrez, “larrua jo ez zion bakarra nintzen, eta han geunden, badakizu?, eta...”, geldi-geldirik geratu zen itzali balute bezala, maiz egiten zuen, porroen eraginez edo. Itzuli zen gurera, eta amaitu zuen, “baina gero kobratu egin zidan; desesperatua dago, la hija de puta”. Hil egingo nuke. “Baina Juan pasatzen ari da”. “Zu zara etxe honetan larrua jo ez diodan mutil bakarra”, esan nion. “Baina zu ez zara May bezalakoa”; ez, ni ez nago, oraindik, estetikoki hain desarmatua. Oraindik safari itxura dut, bisitan nago bizitza horretan.

      Atera nintzen egongelara. Entzun nuen pixka batez. Putasemea. Ni hemen nagoelako egiten ari da egiten ari dena. Gelara iritsiko naiz, eta kanpoko behatzaile batentzat izugarria litzatekeen eszena aurkituko dut: Juanek bere buruaren kontrola galdu balu bezala izango da, eta Juan fisikoki gauza handia da kontrolik gabe segurua izateko. Entzun nuen, iritsi aurretik, gelako atearen kristala nola hautsi zen. Bravo, Juan, kristal hautsi batzuek asko anbientatzen dute, nopuedomásnopuedomás, vetejodervetejoder, joder, joder, joder-ari indarra ematen diote. Baina ez nion sinesten. Antzerki berean ari zen aurreko aldi batean, beste hiri batean askorekin partekatzen genuen pisuan, inguruan zuen guztia apurtzen ari zela, bere logelaraino joan zen telebistaren bila, egongelara itzuli eta niri oinetan apurtzeko. Ez zuen han bertan zegoena jaurti, berea ez zelako, eta ordain zezan eskatuko ziotelako gero. Hori ez da kontrola galtzea, hori ingurukoen milikeriarekin jolastea da. Eta nirea handia da. Zen. Eta berak bazekien: hiru urtez bizi izan zen milikeria horren kontura. Tira, ba orduko hartan osatu zuen konposizioa ez zegoen batere gaizki azkenean; muga guztiak pasatzeko zorian egon zen.

      Irudia: neska bat kulero hutsean ohearen ertzean kiribilduta, inguruan maindirea mantxa gorriz zikinduta eta kristalez beteta. Pelikula bat. Ohetik kanpo eskua odola zeriola txima luzedun 1,84ko mutila, norbait txunditu nahian oihuka, ez May, ordurako benetan izutua zirudiena, ezpada ni, konbentzitzen zailagoa urtetako esperientziaren ondoren. Nik, eta zuk, badakigu odola nondik zetorren, ez zen dramatikoa, ez zuen zerikusirik Juani eskutik zerionarekin: ohean utzitako arrastoak gaua mugitua izan zela esaten zigun, postura eta noranzko ugarikoa.

      Antzezpena: Lárgatezorraalaputacallearrastradaputaladrona. Joder, putaladrona? Serio? Moralismo amnesiadun moduko bat zen, zenbait orduz atzeratu daitekeena zorroztasun kalbinistaz lehertzen den arte. Mayren ahotsa hari bat zen. Noteacordabasdeesocuandomefollabas. Eta lortu egin zuen azkenean nire estoizismo indiea histeria txonira pasatzea. Eta ondo hasi banintzen ere, “Juan, utzi antzerki puta hau, zuk konpondu beharko duzu egoera”, ezin izan nion nire folklorikari armairuan eutsi. Neure burua bere gainera jaurti nuen pisu guztiz, indar guztiz bultzaka, quéascomedas-ka; ez da bideo batean Whatsappeko talde batera bidaltzeko moduko ezer. Josetxo aho zabalik zegoen kartera hutsa eskutan, bere stand by horietako batean sartuta. Fer ere azaldu zen, ni baino indar gutxiagorekin, baina hura erabiltzeko ardura maskulinoz, alaputacalle: zer gehiago nahi zuen Juanek, zeinaren belarrietan alaputacalle-ren itzulpena baitzen zoazgukkonpondukoduguhauguztia. Eta isiltasuna. Eta Josetxo. “Joder, tia, txartelak eta guzti. Itzulizkidazu giltzak behintzat”. “Merezi al dut hau, e?”. Mayk niri. Beste hogei euro eman nizkion, nire galtza parea, Tampax kaxa eta eskakizun bat; “ez inoiz itzuli hona, hemen joditu baino ez zaituzte egingo”. Coelhok ez luke erosiko. “Ez okerren”. Lasaitu ninduen Mayk. Touchée.

      Konponduta. Tinbre hotsa entzun genuen arte; kalekoa. Ferrek erantzun zuen, zerraldo bat ikusi duenaren aurpegiz niri begira. Sorbaldak jaso ditut; zer? Interfonoa estali du. Mayren gurasoak. Erretiratu bikote bat. Kanarietakoak. Bi alabak eta semea bisitatzera etorri direla. Negarrez ari dira. Ea lagunduko diegun May aurkitzen, egunak omen dira ikusten ez dutela. Laster etxera itzuli beharko dutela. Eraman egin nahi dute. Berriro.

      Eta ez dago barkatuko nauen jainkorik. Batez ere hamar urte geroago Madrilgo eguzkipean, Juan, Josetxo, Fer, Esteban... elkartu garenean, denak bizirik, eta orduan baino hobeto, inork ez dakielako Mayrekin zer gertatu zen, ez eta Luciarekin ere, ez eta... “zu ez zinen neska horiek bezalakoa”. “Zu bai”, ez dut esan. Neska horiek. Beste kontu batzuk kontatzen dizkiogu elkarri, Aingeru urdina ikusi, eta Cola Cao bat egin nuela, adibidez; eta tira, jainkorik ez baina barkatzen gaituen lagunarte bat badugula ikusten dugu, bakoitza bere etxera abiatu aurretik, nor bere buruari auskalo zer kontatzen. Ni, irakurri duzun hori. Eta gauza gehiago. Juliana zopa egin nuela gau hartan afaltzeko. Mami. Eta ez dudala May berriro ikusi.

Kaptatzaile

Estás para que te capten.

Piropo herrikoia

Whoever you are... I have always
depended on the kindness of strangers.

TENNESSEE WILLIAMS

Madrilgo zerua eskuzabal esnatu zen, urdin-urdin, eguzki ederraz. Haize goxoa zebilen eta soineko leun-leuna neraman nik, marra zuri-beltzekoa, luzea, erosoa; kirol-zapatilak, ile busti sentsazioa (ziur ez neramala hala), hegan egiteko gogoa. Bakarrik nengoen, asteburua zen. Zortzi ordutik oso gora lo egin, kolesterol mordoa gosaldu, eguzkitako betaurrekoak atondu eta gazazkoa behar zuen egunera abiatu nintzen, paseoan, hirian barna. Hodei zuri bat ikusi nuen, haurrentzako marrazki biziduna balitz ardi bihurtuko zatekeena. Fuencarral kalera iritsi, eta han zeuden, taldetxotan, bakoitza GKE baten dortsala soinean eta karpeta eskutan.

      – Momentutxo bat, guapa?

      Irribarre automatikoa irten zitzaidan, ezusteetarako keinua, desegokia zenbaitetan, baina abiapuntu bat ematen dit, neutroagoa da serio geratzea baino. Orduko hartan konforme nengoke keinuarekin; egoera identifikatutakoan irribarrea luzatzea zitekeen ohiko erreakzioa, beti aplikatzen dut antzeko lanetan ibiltzen direnentzat (mota guztietako paper banatzaileak: beti hartzen ditut, hurrengo zakarrontzian botatzeko. Klase adeitasuna). Ia nerabea zen, hogeita hamarrak ondo paseak nituen nik: Guapa? Zaplaztekoa barkatu nion, paternalismoa nire aldera ekartzeko, baina irribarrea eten nuen.

      – Oooo, erretzailea zara? Itzali egin behar zenuke. Hain neska ederra.

      Zupada izorratu zidan. Eztularen bulkadak ez zuen biderik aurkitu eta kea, eztarrian itxita, labankadaka hasi zitzaidan. Gorri-gorri jarri nintzen. Belaunei heldu nien: tira, esku batez, bestea itxita nuen, bermutarentzako txanponen gordailu.

      – Utzi egin behar zenuke.

      Ez nukeen besoa gehiegi luzatu beharko zigarroa karpetan itzaltzeko. Putalocaka utziko nukeen: ikusi egin nezakeen, azpikontratatutako lankideenganantz lasterka txikian. Tentetu nintzenean planifikatu gabeko irribarre erdia nuen ahoan: mutilak bularrerantz eraman zuen karpeta. Antza, zerbait irristatu zen nire begiradatik bere karpetara. Alde egin zuen, agurtu ere egin gabe, atzerantz, nire aurpegiari so, ekuazio bat askatzen ari denaren begitartez.

      Banuen atzerantz bultzatzeko melena luze bat, eta haize epela ez zen gelditu. Beste ardi zuri-zuri bat hurbildu zen lehenago ikusitakora.

      – Egun on! Gustatzen zaio dantzatzea neska eder honi?

      Irribarrea ataskatuta geratu zitzaidan, ez zidan begiratu ere egiten hitz egin bitartean; erridikulu sentitu nintzen, han, zutik, nik bera gelditu banu bezala, Callao erdian, irribarrea norabide guztietan alferrik galtzen. Altua zen, gorantz begiratu behar nion (ez zait ia inoiz gertatzen), esku handiak zituen, beltza zen, traje txaketa itsas urdina, kamiseta zuria... Bat-batean, ez nuen neska argal delikatua ematen, tuberkulosiak jotako eta beste espezieren bateko izaki zurbil eta akastuna baizik. Ahoa ireki eta irentsi behar ninduke, eboluzioa azaltzeko horma-irudi didaktikoren batean. Nire arrazismoak txikitu egiten nau.

      – Hemen duzu horretarako lokal onena.

      Zerbait eman zidan, paperen bat. Hartu nion, begiratu zidan. Goitik behera, ez zuen beste modurik.

      – Nahi duzu haraino laguntzea?

      – Ez da ordu ona dantzan hasteko –sutan nuen aurpegia, begirada haren pisuarekin ezin izango banu bezala.

      – Gauean lagunduko dizut orduan.

      Gogo gabe esan zuen, ingurura begira, ea norbait interesgarriagoa hautematen zuen. Espazio gehixeago hartzen duen gorputzen bat. Ez ninduen ikusiko asko saiatuta ere. Egun osoa nuen aurretik, baina jarraitzeko ordua zen.

      – Presaka nabil.

      – Ados, egun ona izan.

      Nitaz ahaztu, eta beste neska batenganantz zuzendu zuen pausoa. Momenturen batean, irribarre-aspertsore lanetan nenbilela, ardi itxurako hodeiak elkartu egin ziren, eta masa zuri dentsoa eratu: ostarteek hodei urdinak ziruditen, zeru zurian. Hotzik ez, hala ere.

      Gazazko aldartea berreskuratzeko tartea izan nuen, bostehun bat pausokoa. Preciados kalea pasarela bat izan zitekeen, baina guztiz kontrakoa da: erakusleihoek edozein modelo ikusezinduko lukete, erdi erorian ibiliko litzatekeena eskaleen, eskuetan beti zerbait jausteko zorian daramaten haurren, haien gurasoen, ilaren, terrazen, kale-musikarien, GKEetako kaptatzaileen, kale-saltzaileen... artean. Ondo begiratu behar da norantz zapaldu.

      Hurrengo hutsegitea nire errua izan zen. Barrura begira nenbilen eta ez nekien, hor kanpoan, begiak zertan zebiltzan. Argi dago norbaiti begira zeudela, eta norbait hori neska dortsalduna zen, printzipioz beste emailegai bat aukeratu zuena. Gaztea, ederra, beraz, argala, ile luzekoa; hortik beherakoak ez zeuden Preciadosen. Mesoneros Romanosera bidaliko zituzten, gero zeharka begiratuko zieten estrategiak fintzeko bileran, “zenbat pertsona gelditu zaizkizu?”, helburuak, falta zaizkizun dohain guztiak, antsietatea... Eta estrategiak funtzionatzen zuen, nire begiek ere bera hautatu baitzuten, ez eltzeitsuak eskutan minbiziaren aurka dirua biltzen eta pegatinatxoak jartzen ari ziren andre dotoreak.

      – Egun on, minututxo batzuk zure laguntza behar duten haurrei buruz hitz egiteko?

      Begien eta burmuinaren arteko traturen bat izan zen loratu zitzaidan irribarrea, ez nintzen kontziente nire ezpainen posizioaz. Zirak zeramatzatela ohartu nintzen.

      – Euria egingo du?

      – Barkatu?

      Zerura begiratu nuen. Ostarteak oso txikiak ziren, eta hodeiak ez ziren hain zuriak ordurako. Eguna laburtzen ari zitzaidan, gaza olana bihurtzen: presa oihal astuna da.

      – Iragarrita zegoen euria egingo zuela? Horregatik daramatzazue zirak?

      Ingurura begira zegoen jada, eta atzerantz pausoak ematen. Berdin zitzaidan, ez zitzaidan interesatzen.

      – Egun on, minututxo batzuk zuen laguntza behar duten haurrei buruz hitz egiteko?

      Bikote bati ari zitzaion, noizean behin niri begiratzeko aukera ematen zion jarreran, aurre egin behar balit laguntza bikoitza izate aldera edo. Agur egin nion eskuaz.

      Zenbat urrun nintekeen, zenbat urrundu nahi nuen nire aterpetik, euria egingo zuela jakinda? Ateri eutsiko zion ni Prado museora iritsi arte? Geldi nengoen Sol plazaren sarreran, terraza soinujoledunak gainditu ondoren. Bide beretik itzultzea, bai, baztertu nuen, ez nituen berriro kaptatzaile berberak ikusi nahi.

      Andre bat ari zitzaidan hurbiltzen, dortsal berdea, itsulapikoa, eguzkitako betaurrekoak, zirarik ez. Dirua eskatzeari utzi beharko zion euria hasten bazuen. Nolabaiteko elkartasun sentsazioa sortu zidan: beregana iritsi baino lehen, etorri ginen kaletik etorrita ere, denok egin genuen topo jada kausa beraren aldeko erle biltzaile taldeekin. Haiek alde batera utzitakoak edo konbentzitu gabeak ginen. Agian soinekoan horrelako gomets bat jarriko balidate, errazago libratuko nintzateke ezustean hartzen ninduten kaptatzaileez.

      – Egun on...

      Ez nion jarraitzen utzi. Txanpon izerdituak sartu nituen eltzeitsuan. Eskuak libre gelditu zitzaizkidan. Bermuta hartzeko hartu nituen, baina ez nituen beharko.

      – Euria egingo duela iruditzen zaizu?

      – Ez dakit, neska, ezetz espero dut.

      Pegatina jarri zidan soinekoan. Apur bat makurtu nintzen horretarako.

      – Nik ere bai.

      – Badakizu bazkide egin zaitezkeela?

      – Pentsatu izan banu, bai, baietz esango nuke, “ziur badagoela aukera erakunde horretako bazkide izateko”, hori pentsatuko nuke, eta ez nuke beste ezer egingo.

      Tantaren bat erori ote zen iruditu zitzaidan. Montera kalean gora itzultzea erabaki nuen, gometsa paparrean. Mila bat pauso eman ahal izan nituen lasai xamar: Compro Oroko gizon sandwichek ez dute inor gelditzen, gehienez papertxo bat ematen dizute. Aterperantz abiatzea erabaki nuen euria hasi aurretik iristeko, baina hasi egin zuen, barra-barra. Lasterka egitea izan zen lehen erreakzioa, irribarreak bezain erreakzio automatikoa, baina pauso lasaira itzuli nintzen berehala. Bustita nengoen jadanik, iritsitakoan ez nuen berotzeko modurik izango: haizea ez zetorren hegoaldetik, ekialdekoa zen bat-batean, zerua gris-grisa zegoen, A Spoonful of Sugar kanta ahoan, Pradorantz jarri nuen burua. Riveraren aretoan hartuko nuen atseden. Soinekoak ez zuen pisurik bustita ere, dutxa sentsazioa nuen, buruan behera, eguna gazazkotzen ari zen berriro. Bakanen batzuk lasterka pasatzen zitzaizkidan ondotik; gehienek kalearen ertzetako aterpeetatik begiratzen zidaten. Dortsala zeraman batek barne.

      Kalearen gailurrean, Gran Via gurutzatzeko semaforoan geratu nintzen zain. McDonald’s-aren sarreran hartu zuten babes oinezko askok, Gran Viako bi heavyek barne. Semaforoa berdetu eta pasatzen hasi nintzenean, peto berdeko mutil lerden bat ikusi nuen nire ondoan lasterka, ile kizkurra euriak masailean itsatsita, begirada grinatsuz, nigandik nahiko gertu. Pausoa bizkortu zitzaidan, azkar pentsatu behar nuen; abestiko txoritxoen txorrotxioa imitatzeari utzi nion, noski.

      – Ze sustoa –irribarrea aktibatuta zegoen txaleko berdea bereizi nuenetik, ze sustoa, gezurra esan baino lehen.

      – Ezin zintudan pasatzen utzi.

      – (Irribarrea)

      – Ekologia interesatzen zaizunaren aurpegia daukazu.

      Begi bat itxi zuen: ironiaz ari zela adierazteko? Alegia, adierazi nahi zidan saldu nahi zidana saltzea ni pasatzen ez uzteko aitzakia zela. Baina, berez, bere egitekoa da nik hori sinestea, berez, kontrakoa egin nahi duen arren. Ez? Tira, irribarre egin nuen.

      Martxa maratoi batean geundela zirudien, ni oinez joango nintzatekeen baina egoera normalagoa izateko lasterka egin behar genukeen. Une batean, Gran Vian behera gindoazela, besoak zabaldu zituen zerurantz. Zertan ari da? Ziur kaptatzaile izan aurreko ikastaroan esan ziotela horrelakorik ez egiteko.

      – Kontatzeko istoriotxo bat edukiko nuke orain bazkide egingo bazina.

      Burua alde batera okertu, bera ez zegoen aldera, ile bustia erortzen utzi, buru kolpe batez apartatu; dena irribarre egiteari utzi gabe, dena erantzun egoki bat ontzeko lana ez hartzearren.

      – Asko ari zara urruntzen kanpamentu nagusitik, ni etxera noa.

      Callaora iristen ari ginen Gran Vian barrena, Pradora joateko bidearen aurkako norabidean. Museora eramatea intimoegia zatekeen.

      – Presa daukazu?

      Euripean, galderak bazuen bere grazia. Beste irribarre bat. Gorputza begiratu zidan, disimulurik gabe: soinekorik ez banu bezala nindoan. Tarte zuriak guztiz gardendu ziren uraren ondorioz, eta marra beltzek azalean margotuak ziruditen.

      – Etxera laguntzen badizut entzungo didazu?

      – Entzun, zer?

      – Zer eskatzen dizugun ekologiaren alde.

      – Korrika egin nahi nuke.

      – Egin, ba.

      Berak ere hala egin zuen. Irudi normalagoa ematen genuen lasterka, bustitzea inporta balitzaigu bezala.

      – Zu GKE horretakoa zara?

      – Ekologista naiz.

      – Baina hori kasualitate hutsa da, ez?

      – Ez gaude hemen niri buruz hitz egiteko.

      – Ikastaroan esaldi hori iradoki zizutenean, ez zen testuinguru honetarako.

      – Ez jarri horrela.

      – Histeriko deitzea ez da bezeroak lortzeko modu onena.

      – Bezeroak?

      – Ordaintzaileak? Diru-emaileak? Nahi duzuna. Ez daukat inori emateko dirurik.

      – Tira, ba ekologiaren alde zure egunerokoan zer egin dezakezun kontatuko dizut.

      – Ez dut behar.

      – Zer egiten duzu, ba, zure egunerokoan, ingurumenaren alde?

      – Birziklatu egiten dut, bost minutuan dutxatzen naiz, argiak itzaltzen ditut geletan ez nagoenean, ez dut berogailua 20 gradutik gora jartzen eta, noski, ez ditut leihoak irekitzen berogailua pizten dudanean. Bigarren eskuko arropa erabiltzen dut.

      Gelditu egin zen, arnasestuka. Ni ere bai.

      – Zu zaharragoa zara hemengo kaptatzaile gehienak baino.

      – Bai, ia berrogei urte ditut. Hogeita hemeretzi.

      – Hemen bizi naiz.

      Noizbait Ferrekin partekatu nuen pisuaren aurrean geunden, Pez kalean. Euritan zegoen belaunei helduta, nire kaptatzailea, blai eginda: adina aurpegira igo zitzaion. Neke handi baten azpian oreka berreskuratzen ari zen. Nirea da.

      – Zu non bizi zara?

      – Limon kalean, beste bi lagunekin.

      – Ez zeunden lanean, ez?

      – Zer?

      – Sustoa eman didazunean, ez zeunden lanean. Etxerako bidean zaude.

      – Ez. Bai. Kar, kar, kar. Ez nengoen lanean, ez, bukatu berri nengoen. Eta bai, etxera nindoan. Baina bazkide egin zaitzaket hala ere.

      – Zure lan eremua ez zen Gran Viako metro irteera.

      – Ez.

      – Orduan, non?

      – Non, zer.

      – Non egin duzu lan?

      – Rastroan.

      – Ez dago gaizki. Honantz beharrean Prado aldera egin banu, jarraituko nindukezun?

      – Bai.

      – Etxean daude zure pisukideak?

      – Ez.

      Irribarre egin nuen, ezpainez eta bekainez, eta berak ere bai –itxuraz, lortu nuen keinuak nik nahi nuena adieraztea–. Beraz, irribarre egin genion elkarri. Jarraitzeko keinua egin zidan buruaz eta lasterka mantsoan hasi zen. Aurrera egiteari utzi zion korrika balihoa bezala mugitzeari utzi gabe; berriro begiratu zidan. Ni geldi nengoen, nolabaiteko herabetasuna antzezten. Gelditu egin zen. Euritan geunden. Van Dykek besoa eskaini zidan igel jauzi bat egin ondoren (urduri jarri nintzen: identifikatu du kantatzen ari nintzena eta pelikula jarraitzen daki?), nik onartu egin nion, eta beste eskua jaso nuen eguzkitako bolantedunari heltzeko. Ain’t it a glorious day? Right as a mornin’ in May. I feel like I could fly. Have you ever seen the grass so green, or a bluer sky? Komedia erromantiko batean sentitzen zuen bere burua. Kanpotik begiratuta asasinatzeko gogoa ematen genuen. Perfektua zen. Biok geunden pelikula berean. Ez? Ia musu eman zidan, eta pertinentea zatekeen. Lasterka hasi zen nire eskuari helduta. Etxera ninderaman. Ziur berogailua zeukala. Ez zion erreparatu soinekoa baino ez neramala jantzita, ez nuela ez gauzaz betetako poltsarik, ez poltsikorik. Ezta inongo giltzarik ere, noski.

Auto beltza

Bulego eremuak aktoreen zain dagoen dekoratu neurrigabea zirudien, edozer azal zitekeen Julian Camarillo kalean barrena: auto beltz bat, Jayne Mansfield (Hollywood´s smartest dumb blonde) senarraren hipergiharrez airean eutsita edo zaldun laukote bat Winchester banarekin. Nire pausoak baino ez nituen entzuten; larri horiek ere, kirol-zapatilek ez baitzuten nahikoa hots ateratzen. Zuriak ziren. Sintonian zeuden inguruko koloreekin: grisa, metala, harea, marroia, beltza, okrea, gorri ausarten bat. Lehor-lehorra nuen eztarria, ahaztu egin zitzaidan lanetik irten baino lehen ura edatea. Beroagatik ere izango zen. Zebra-bidea pasatzera nindoanean, lehenengoa, auto beltzak gelditu egin behar izan zuen. Lehen aldia balitz bezala jokatu nuen, baina arroxaz jantzita. Arroxa ez zegoen inguruko koloreekin sintonian.

      Zebra-bidea gurutzatu nuen, normal. Eskerrak eman nizkion gidariari eskuaz, normal. Dena normal egiteko aukera nuen oraindik. Begiak lurrera makurtu, eta aurrera, edo telefonoa atera, noizean behin gizon bat atzetik joatea normala delako. Zertarako eskandalu bat egin, zertarako ilea motots altu batean kardatu, arroxaz jantzi, plan bat ondu, burua galdu, zergatik beragatik burua galdu. Begiratu egin nion, hori litzateke normalena, hori egingo nukeen edonorekin, begiratu, gidariak laguntza behar balu edo, helbideren batera nola iritsi galdetzeko, adibidez. Bestela zertarako joan autoan hain mantso, pertsona ezezagun baten ondoan. Ez zuen laguntzarik behar, noski. Banekien, ikusten nuen hirugarren eguna zelako.

      Kea zerion sudurretik. Grisa. Haurra nintzenean txunditu egiten ninduen helduak hitz egin bitartean sudurretik kea zeriela ikusteak: sudurrak aireratu egin behar balu bezala, ilargira bidean; edo lurrunezko tren baten tximinia balitz bezala. Keak baino gehiago harritzen ninduen isiltasunak, bi-biek, espaziora aireratzeak eta tren bat mugitzeak, zarata handia egiten baitute. Zigarroa leihotik bota, eta irribarre egin zuen: nota jartzen ari zitzaidan. Ni berari ere bai. Elkarri begira. Zakilkagarritasun nota bera niri, arrisku nota ni berari. Eskua poltsikotik poltsara pasatu nuen. Txistu egiteko gogoa eduki behar nukeen, Kurt Savoyk bezala. Eta zigarro bat erretzekoa baino ez nuen. Hala ere, Mansfield barre bat egin nion –ez dakit entzun zuen, ikusi bai–, printzipioz plana hori zelako.

      Lotsatu egin nintzen. Hartzaile arrotzaren begiradak neutralizatuta geratu zen bezperako egunetan ereindako epika arroxa. Zaila izan zen gero oinez jarraitzea, nola ematen zaio jarraipena Mansfield barre bati testuinguru horretan. Ez nuen aurreikusi. Itxuraz, dena normal zihoan, pertsekuzio motel bat gehiago, zirkulazio arauen abiaduran. Kamera geldo efektua zuen. Pausoak eman, ematen ari nintzen, baina geldi nengoela zirudien. Nire bat-bateko barreak normala zirudien. Ez zen mespretxuzko algara izan, ez nuen kokotsa goratu, ezta hatz luzeaz keinu zakarrik egin ere, ez nintzen pauso ziurrez autora hurbildu, atea ireki, plaka erakutsi, “Olivia Benson inspektorea, Biktima Berezien Unitatekoa”, “itzali motorra”, “irten, mantso, eskuak bistan”, autoaren aurka bultzatu, eta eskuburdinak jarri belarri ertzera bere “eskubideak” errezitatzen (AEBn bizi bagina lituzkeenak). “Zer ari zara, eroa! Nik ez dut ezer egin!”. Inoiz ez dute ezer egin.

      Arroxaz jantzita ez nirudien Olivia Benson oso sinesgarria. Baina nire garunaren alderdi inkontzienteena planarekin lerrokatuta zegoen beharbada: Googlen klik gutxi behar dira Bensonetik arroxara iristeko. Jauregi arroxa batean hezi zuen amak, bihotz itxurako tximinia, bainuontzia eta igerilekua zituen, eta hartz baten gorpuzkiak alfonbratzat. Klik, Jayne Mansfield, klik, Pink Palace. Epika errazagoa zen testuinguruz kanpo, pijaman, denboraren linealtasunaz libre, klik, Munduko pigmenturik arroxena. Mundu guztiari gustatzen zaio arroxa, niri ere bai, arroxa da nire kolore kuttuna (inork ez ninduke arroxarekin lotuko, ez dirudit batere arroxa; ez dirudit gustatzen zaidan ezer), klik, eta ebidentzia hori onartzeak joritasun askatzaile batean murgildu ninduen, obsesioaren adrenalinaz blai. Klik, La vie en rose: una mirada a la historia del color rosa. Klik, Degasen dantzari arroxak. Klik, Pantera Arrosa. Klik, shocking pink.

      Tabako paketea eta metxeroa laztandu nituen rastroan erositako soineko loredunaren poltsikoan. Corte Sofia. Biluzik nengoen; armadura soinean atera nintzen etxetik, eta orain guztiz agerian nengoen, kolorez aldatu gabe. Bigarren zebra-bidera ia aldi berean iritsi ginen, ni lehentxeago, eta berriro pasatu nintzen bere aurretik. Orro egin zidan motorrarekin bide erdira iritsi nintzenean; XIX. mendeko teknologia, piropo primarioenak berreskuratzeko tresna. Ihes-hoditik irten bezain laster hasi zen desegiten kezko hodei zuria. Isiltasunak lodiagoa zirudien zarataren ondoren, zeruz inguratuta. Gogaituta nengoen jada (plana prestatzen hain zoriontsua izan ondoren, klik, Kanarietako kukurutxa), kosta egiten zitzaidan gizon haren presentzia kontuan hartzea. Langile babesgabea nintzen, bai, bakarrik maketa huts batean barrena; baina zortzi orduz lan egin ondoren. Zortzi orduz hainbat katetako albistegiak, tertuliak, magazinak… ikus-entzuten eta idatziz laburtzen; alegia, adi entzuten. Eta erre gabe; ez nintzen ausartu zigarroa piztu eta eztarriko idortasuna ketzera. Horrelako lanaldi batek ordu askotarako deserrotzen zaitu, zekakadena agresibo bat oldartzen da garun osoan. Joder, amaitu dadila. Elkarren ondoan abiatu ginen San Romualdo kalean gora, Alcala kalerantz. Hara iristea izaten da helburua, han ikusezintzen gara jendartean eta auto artean. Pentsatu nuen han zerbait egongo zela irekita (ez zen bulego kalea), eta lortuko nuela likidoren bat (Madrilen ez dago ia iturri publikorik), eta erre ahal izango nuela zigarro bat, azkenean.

      Berak ez dauka amaitzeko presarik, hori da mehatxuetako bat. Igande pasak dira ala astegunetan ere ibiltzen da neskak izutzen? Jarduera hau bere buruko agendaren batean izango du? Adibidez, norbaitek hitzordu bat proposatzen badio igande arratsalde baterako, esango dio, “ados, baina seietan alde egin behar dut”?, edo “tira, ba sei eta erdiak aldera, seietan egiteko bat daukat”? Bere aisialdia horrelako ego-puzteetan pasatuko du? Bulego ibilbide bat izango du diseinatuta? Neskak bakarrik harrapa ditzakeen puntuen mapa bat izango du bere logelako horman, alderik alde? Positak puntu bakoitzera noiz joan gogorarazteko? Prostitutak etorri zitzaizkidan gogora. Zergatik ez diogu batere beldurrik ematen? Ez da ezkutatzen. Irrigarria ni nintzen, ez bere antzezpena, bere antzezpena arrunta zen. Nire ironiak niretzat baino ez zuen funtzionatzen.

      Erneago egon behar nuen. Guardia guztiz jaitsia nuen hamazazpi urte nituenerako; adin horretarako nahikoa taberna ibili badituzu, gizonen portaera primarioei buruzko ikastaro trinkoena egin duzu (ados, masterra), tabernez kanpoko mundu antzezturako ere baliagarria. Ikastaroa 90eko hamarkadako Hernaniko sagardotegi garaian bazen, puntako aditua zara. Segundo gutxiko errore marjinaz asma dezakezu guapatik zorrarako bilakaera, eta horrek nolabaiteko segurtasun/kontrol sentsazioa sortzen du. Eta beldurra entrenatu egin behar da, ez guztiz galdu, zaila baita asmatzen zorra horrek (ixo, zorra; kontuz etxerako bidean, zorra; horrela gustatzen zaizu, zorra?; hil egingo zaitut, zorra...) zer forma hartuko duen. Hainbeste ohartarazpen, hainbeste otso, beldurtu ordez azala gogortu ziguten agian. Baina egia da, batzuetan, tontoen arriskuaz ahazten garela. Noiz ohartuko nintzateke arriskuan nengoela? Zeren arriskuan? Noiz gauzatu da arriskua? Zergatik ez lehenago? Klik, Poppy, Am I okay?

      Bigarren aldiz ikusi nuenean, joder, ea azkar iristen naizen Alcalara, pentsatu nuen gehiegi zela tipo hark gure txanden berri izatea, eta nireak bilatzeko lana hartu izana, eta egun horietan etortzeaz gogoratzea… Igandeetan, zortzi bat pertsona egoten gara denera ordenagailu itsaso hartan. Maketa bat dirudi bulegoak ere, dena bistan, ia hormarik gabe. Ez zaigu maiz tokatzen igandez lan egin beharra. Jakingo al du berak nesken aurpegiak errepikatu egiten direla? Hiriko beste punturen batean ezagutuko al gintuzke guk bera bereizten dugun moduan, “aurreko bera da”? Edozein neska zen baliagarria gizon haren ego-puzte ariketarako. Langile egarritu bat, bakarrik, maketa huts hartan. Beraz, nire lankideek ere pasatu dute trantzea, baina gauza hauek ahaztu egiten zaizkigu hurrengo egunerako, behin edo kontatzen ditugu, momentuan, etxera iritsitakoan, adibidez, gero garunaren zokoren batean geratzen dira, ordea, eztabaidaren batean adibideak behar ditugunerako. Gu beretzat baino garrantzitsuagoa zen bera guretzat, zer esanik ez niretzat. Berez, beretzat jantzi nintzen. Eta, berez, gerlari arroxa itxura eduki behar nuke, baina tipoak film batean kokatu behar izan banindu, Justin Timberlake topera jarrita etxea garbitzen ari den milf baten paperean jarriko ninduke. Mansfield ere, bere ironia guztia soinean, serio hartzerik merezi ez duen pertsona erridikulua da (ilebeltz diskretuago bat da gizonaren saria) Cary Granten begiradapean (horregatik izan behar du erridikuluak sublimea guretzat), Kiss them for me filmean. Ez ziren film osoan arroxaz janzten ausartu. Gogoratu nintzan nenbilen arroxaz jantzita? Epikak publikoa behar du, publiko aurretik bideratua, eta nik ez nuen.

      Autoa nire parean, nire abiaduran zihoan. Errei batek banantzen gintuen. Eskerrak, pentsatu nuen hiru aldietan. Ez zen beldurra (eta behar luke, Alcasser belaunaldia gara, artean hala izendatzen ez banekien ere, Barjola azaldu zen arte), nagikeria zen. Abiadura azkartu, eta ni baino metro batzuk aurrerago gelditu zen: beste autorik ez zetorrenez, egin zezakeen, errepide erdian. Hori ez zuen egin aurreko aldietan. Geldi geunden, baita porlanezko isiltasuna eta nire neuronak ere. Ez nintzen ohartu hizketan noiz hasi zen, oihuka hobe esanda; bere ahotsa belarrietan atzamarka sumatu nuen bat-batean: errepertorio klasikoa zerabilen, ustez eskandalagarria, aspergarria nerabezaroa sagardotegi garaiz josita duen Olivia Benson batentzat. Irribarrea atera zitzaidan, Jayne Mansfield ibilera eta lentejuelazko soineko baten nostalgia. Biratu eta aldapan behera abiatu nintzen. Erraz eman zezakeen buelta berak ere, errepidea hutsik, ez zukeen istripurik eragingo ondoko erreira igarotzeko bira hantxe bertan eman izan balu. Baina ez zuen egin, aldapan gora jo zuen, eta behar bezala eman zuen buelta, bide segurtasuna arriskuan jarri gabe. Bazekien itxarongo niola, ez nintzela lasterka hasiko. Ni ere aurresangarria nintzen. Arroxaren boterea desagertu egin zen guri egokitu zitzaigunean. Klik, Mamie Eisenhowerren soinekoa eta etxea, klik, Huntingtonen koadroak, klik, Luvs pixoihalak.

      Bidea berribiltzen ari nintzen, beraz, etxera itzultzeko joan behar nukeen aurkako norabidean. Bulego aldera berriro, inor ez inguruan, aldamenean auto beltz baten presiorik gabe. Nik baino ulertzen ez nuen arroxaz jantzita, goma zuri lodi-lodiaz lotutako motots altuarekin. Lurrean belaunak helduta esertzeko gogoa neukan, begiak itxi eta pasa zedila arratsaldea. Baina motorraren hotsa entzun nuen ondotik, nire parean zen berriro, gertuago orain, eta hatzak kopetan jarri eta agur militarra eginez agurtu ninduen. Hemen nago berriro, nolabait saritu beharko duzu nire ahalegina. Begira-begira nuen, irribarrerik gabe oraingoan. Gorputza niganantz irekita, esku bat bolantean, beste besoko ukondoa aulkiaren bizkarraldean, hurbiltzeko esaten zidan eskuaz. Pausoa mantsotu nuen. Barrez hasi zen. Ez zuen beldurrik, ez. Joder, zergatik jakin behar nuke egoera hauetan nola jokatu? Zer heroi mota izan behar dugu? Nahiko argi zegoen heroi bat izatearena ez zitzaidala ondo aterako. Mansfielden burua gogoratzen nuen, gorputzetik bananduta (Bensonek ere ziur noizbait ikusi zuela), inoiz gertatu ez bazen ere. Istripu bat izan zen, baina ez da halakotzat kontatzen; istorioa entzundakoan, beti gelditzen zaizu bere bizitza motari zegokion amaiera zenaren sentsazioa. Klik, Mansfield barra.

      Espaloira igo zuen autoa. Atea ireki zuen, kopilotuarena. Elkarri begira geunden, kale huts batean, hitzik ez, western tentsioa, arma bana eskuetan: bere joysticka, nire ke arroxa. Klik, entzun zen, titularrek jaso ez zuten klik bat, potoaren eraztunetik tira egitean, bi bekain altxatu ziren.

      Suanzesko metro geltokiaren sarbideko zaborrontzia ere kea dariola egoten da astegunetan lanetik itzultzen naizenean. Ke grisa. Jendea presaka iristen da inguruko bulegoetatik, etxera heltzeko grinak hartuta, eta ez du zigarroa behar bezala itzaltzen. Sute txikiren bat ere sortu izan da noiz edo noiz. Egun hura igandea zen ordea, ez zegoen kerik, hautsontzian ez behintzat, eta nik mantso itzali nuen nire zigarro apaina, ezpainetako arroxaz makillatua, inorako pausorik ematen hasi gabe, geldi. Anbulantzia ikusi nuen pasatzen. Neure buruari esan nion damua egindakoarekiko independentea zela: ezer egin ez banu, damu nintzateke; zerbait eginda, dirudienez, berdin. Ezer ez egiteak eta zerbait egiteak espero gabeko ondorioak izaten dituzte beti.

Ekipo bat

Ilarako guztiak ohartu ziren, bera izan ezik, aurrean zuen gizona zera zela, e, zikina. Ez, tira, ez zen hori; baita ere, baina, batez ere, zera zen, hain gertu ez jartzeko norbait. Argazki erreportaje batean ikustekoa, NYTn. Ez, berez ez dago ondo hori esatea ere, ez? Zera zen, eskalea: begiratzen zion edonork ikusten zuen hori. Ferrek gizonaren berokiari erreparatu zion une batez: Zakarrontziren batean ikusi banu hartu egingo nukeen, hori pentsatuko zuen. Gero, ordaintzeko kutxaren inguruan ilaran dagoen jendea tentatzeko jartzen dituzten salgaiak ukitzen ariko zen, ziur –ezer erosteko asmorik gabe–; eta baten bat eroriko zitzaion, seguru. Mundua berak ikas zezan zegoen. Eta berak haurrek bezala ikasten zuen, ukituz.

      – Badaukazu dirua?

      Jaurti zuen kutxazainak. Ferrek atzera begiratu zuen, ea ilarako gainerakoei galdera hura normala iruditu ote zitzaien. Bai, galderaren hartzaileari barne. Eta orduan begiratu zion Ferrek eskaleari, eskalea zela ikusiz, ez beroki berde interesgarri bat zeraman tipo bat. Baietz esan zuen gizonak, buruaz, bazuela dirua. Kutxazaina produktuak kutxatik pasatzen hasi zen. Hari begira-begira geratu zen Fer, film bateko sekuentzia bati bezala, masailezurra erdi lo.

      Eguna ez zen gaizki hasi. Hori uste zuen. Itxuraz, dena zegoen bere borondatearen mende, gauzak erabakitzen ari zen, bere alde, ez sofaren alde. Madrilgo eguzkia ere bere alde. Ni ere bai: kafea prest utzi nion sutan jarri eta egiteko, xerratuta eta txigorgailu barruan ogia, jaikitzean txigor zezan. Eta irratia, eta dutxa, eta... Lehenengo eta behin, supermerkatura joatea erabaki zuen, Día: zerbait goxoa egingo zidan bazkaltzeko, niri. Egun hartan narrazioa ekipo narrazio bat zen; ni lanean nengoen bitartean berak etxea garbitzen zuen, bazkaria egin, enkargu guztiak, kontu burokratikoak: niri lana erraztu. Eta lana bilatu. Eta ekipo bat ginen. Oraindik, hamaiketan, ez zen bere neska ehizara bidaltzen duen inutila.

      Fer ohartu zen, berak ere, nahi gabe, distantzia handiagoa gorde zuela gizon harekiko, beste edonorekiko gordeko lukeena baino. NYTko argazki erreportajeetan ez da usaina antzematen. Kutxazainari begiratu zion, eta kutxazainaren begietatik bezala, haren esku irekiari: eskalea han uzten ari zen txanponak, banaka-banaka, bere eskutik hartu, kutxazainarenean utzi. Luze joango zen, gizonak batez bestekoak baino askoz txanpon gorri gehiago baitzituen: oinezkoen karitatea zentimo txikitan neurtzen da. Kutxazainak ozen zenbatzen zuen, handitik txikira, eskaleari ordaintzeko geratzen zitzaiona: laurogeita hamabost, laurogeita hamar... Lehiaketa bat zirudiela bururatu zitzaion, eta ia irribarre egin. Ondo zihoan eguna, bai.

      Kutxazainaren eskuak zain jarraitzen zuen, zabalik, ez zuen itxi, txanponak falta zirelako oraindik, baina ez zen halakorik geratzen gizonaren eskuan, ez zituen gehiago. Gaizki kalkulatu zuen. Orain, lurra ireki, eta lehiakidea zulotik behera joango da, eta nire txanda izango da. Lurra ez zen ireki ordea, eta eskalea han zegoen, esku ahurrean ez zeuzkan txanponak hatzaz zenbatzen. Eta kutxazaina geldi-geldi; berak zirudien eskalea orain, eskalearen eskuko txanpon ikusezinei begira, edo eskuari, begiradarekin txanponak sor balitezke bezala, eta hurrengo bezerora pasatu. Baina ez.

      – Joder, bazenuela esan didazu. Eta orain zer?

      Eskalea ez zen mugitzen, eta ilara gero eta luzeagoan zurrumurruak entzuten hasi ziren. Ferrek aspaldi ahaztu zituen kutxaren ondoan ilaran dagoen jendea tentatzeko salgaiak. Aurrera eta atzera begiratzen zuen; eszenari eta atzean zuen jendeari, kutxazainari eta eskaleari, atzean zuen jendeari berriro. Bera zen mugitzen zen bakarra, errealitatea izoztu balitz bezala. Eta kutxaren ondoan zekusanak ez zion kontzientziari laguntzen. Ogia eta Pamplona txorizoa. Hori erosi nahian ari zen, ez bi Don Simon tetrabrik.

      – Zenbat falta zaizu? –galdetu zion Ferrek.

      Isiltasuna. Baina bi-biak, kutxazaina eta eskalea, berari begira jarri ziren, eskuak eskean. Eskaleak kutxazainari begiratu zion, Ferri berriro, kutxazainari, eskuari, eskuari…

      – Zenbat falta zaio?

      – 50 zentimo.

      Ferrek bilaketari ekin zion gainezka izaten dituen poltsikoetan. Eskaleak txorizoa eta ogia hurbildu zituen gorputzerantz, bereago jada: Ferri ez zion begiratzen ordurako. Eta ez zion berriro inoiz begiratu. 50 zentimoak kutxazainaren eskuan utzi zituenerako, beroki interesgarrian zuen txorizoa eta besazpian ogia. Konponduta. Eta kalerantz biratzera zihoanean, plastikozko poltsa bat erori zen zerutik bezala, gizonaren buru gainera. Kutxazainak bota zuen, kutxatik papera irteten zen bitartean.

      – Nik poltsa oparituko dizut –algara betean–, noizean behin ondo dago karitatetsua izatea –eta keinu berari. Argizarizko Fer bati.

      “Hori ez da karitatea” ahoskatu zuen, buru barruan, alegia, esan gabe. Baina “hori” zer, kutxazainarena edo berea. Berea? Berea prebentzio plan bat zen, ea tximeleta efektuak berak behar izan arte irauten zuen. Etorkizunera begirako esku-hartze bat. Ahal zituen domino efektu guztiak hasten zituen, ea bera eskaletzen zenean baten batek aktibo jarraitzen zuen.

      Parabola biblikoetan, Twainen ipuinean... errazagoa da ikasgaiak ateratzea. Pobrearen ondoan, aberats bat dago. Pobreak horretarako dira, ez? Dirudunei ikasgaiak emateko. Egunen joana jasateko asko pentsatu ezin duten emakumezko kutxazain arrazializatu batek eta gizon zuri langabe batek ez dute hartatik guztitik leziorik aterako. Isiltasun urduri bat. Beldurra kontrolatzeko kontentzio ariketa bat. Kutxazainak ez zion Ferri ea dirurik bazuen galdetu. Oraindik klase ertainekoa zirudien, usain guztiak garbitzeko dutxa bat zuen, eta desodorantea.

      Ez zegoen atzera bueltarik ordea, beldurra sentituta zegoen. Berak berriro. Ez nik. Berak galdu zuen oreka, nomina bat eta ordutegi bat zaldi hobeak baitira ezereza baino. Eguna ez zegoen bere mende. Erabakiak hartzeari utzi zion. Baina ez zidan esan, ez zidan bere onerako aholkuak ematen utzi. Zaldun gerlariaren adrenalinaz kontatzen hasi nintzaionean nire nagusia jasangaitza dela eta ezetz asmatu zer egin didan gaur, bere beldurra bota zidan gainera, ez zidalako bazkari goxorik egin, zerbait bai, baina ez nahi zuen goxo hori, eta eskaleak hil egiten ditugulako, eta bera ere hil egingo dugulako, eta berak ezetz bazioen ere, oihuka ari zitzaidan, adimen emozionalik batere gabe, bere birziklatzeko sistema errespetatzen ez nuelako.

Manoletinak

– Ui, Leticia, ze sustoa! Ez nuen inor espero.

      Entsaladako azken letxuga hostoak murtxikatzen ari da kafe-gelan, kizkurrak motots batean bilduta. Nik jarraitu behar izan dut hizketan.

      – Goiz ari zara bazkaltzen.

      Eta bakarrik; inoiz ez du bakarrik bazkaltzen, beteranoen taldekoa da, menua bazkaltzen du beheko kafetegian.

      – Bai, medikuarenera joan behar dut, hautsita dauzkat oineko hezur batzuk.

      Ez naiz harritzen. Manoletina kendu du oina erakusteko. Bizitza desegokia da manoletinekin ibiltzeko. Eta neguan, eguraldia. Agian manoletinak dira desegokiak, beti. Bulego madarikatu horretan, eserita (dantzan beharrean), bihotzetik oinetarainoko bidea bihurgunez beteta, behatzak izoztu egiten zaizkio Leticiari berogailua topera egon arren. Zerraldoak hoztu egiten dira berogailua jarrita ere.

      – Herrenka nabil.

      Ez naiz ohartu, zirkunstantziek uzten badigute ez baitiogu elkarri begiratzen. Une honetan, makina bat nire kafesnea prestatzen ari da, 10 zentimoren truke (30 berez, baina enpresak 20 ordaintzen ditu, porque despierto nos gustas más), eta hemen egon behar dut, zain egotea beste zereginik gabe. Txanpona eskutik eskura pasatuz sartu naiz, ezin nuen baso bat ur hartu eta alde egin, nabarmena izan da kafea hartzera etorri naizela. Inguruabarrek ez digute tarterik utzi kortesia-arauak larriki urratu gabe elkarri ez begiratzeko.

      – Min handia daukazu?

      Tuperra garbitu gabe itxi, eta plastikozko poltsa batean ari da sartzen.

      – Dagoeneko, kontuz ibiltzen banaiz, ez. Pastillak hartzen ari naiz. Ez dakizu nola egin nuen. Hori da okerrena. Oso fuertea.

      – Uste dut badakidala, Leticia, han nengoen.

      Begiak gorantz jarri ditu, bekainak ere bai.

      – Nola nabilen, egia da. Barkatu. Zu zinen. Oso gogorra izaten ari da.

      Mikrouhin labeak klin egin du.

      – Nire rooibosa da. Aspaldi ez dudala kaferik hartzen. Zuk asko edaten duzu?

      – Bai. Asko. Ez altxatu, lasai, aterako dizut nik.

      Kafesnea ere prest dago, baina rooibosa atera diot lehenengo. Mahaian hozten den bitartean, beste manoletina kendu, eta oinari masajea ematen hasi da. Oinutsik dago. Hori pertsona txikiek egiten dutenean baino ez da konposizio bildu eta orekatua sortzen; ni oinutsik geratzen banaiz, nire 41 neurriarekin, erdiko behatza besteak baino askoz luzeago, giroa desorekatu egiten da.

      – Ezin izan ditut egun hartako manoletinak garbitu. Gogoratzen dituzu? Odola ikusi egiten da oraindik. Bota egin beharko ditut.

      – Tira, asko dituzu.

      – Bai. Eta gauza on bat lortu dugu honekin guztiarekin, badakizu? Orain denek ixten dute portaleko atea. Ez dut berriro irekita ikusi. Egun hartan bezala. Joder. Horretan pentsatzen ari nintzen sartu zarenean, beti zerbait gertatu behar dela jendea espabilatzeko. Ze beldurra, tia. Bel-du-rra. Orduan zu ez zeunden han, ez? Ez zinen etxeraino nirekin etorri. Bakarrik nengoela esango nuke.

      – Ez, ni ez nengoen, ez ginen elkarrekin joan.

      – Metroan ere ez?

      – Ez.

      Normala da nahastea. Berez, bagoi berean joan baikinen. Bakoitza mutur batean, eta bestearen kontziente. Baina egun hartan kontuz ibili nintzen, gaur ez bezala, inguruabarrek utzi ziguten elkarri ez begiratzen. Bulego irteeran, hatz erakuslea fitxatzeko makinan jarrita kristalezko atean zehar begiratu nuen, eta ikusi nuen, kalean jada, kanpoko aterainoko pasarela igarotzen, eta kalkulatu nuen zenbat denboraz antzeztu beharko nuen poltsan zerbaiten bila nenbilela, Mary Poppinsena banerama bezala, bion artean nahikoa tarte uzteko. Distantzia handi samarretik jarraitu nion Alcala kalera arte, ez zen zaila jendartean hura bereiztea, ez zuen halako hotzik esperoko, eta ekilore txikiz apaindutako manoletina urdinak jantzi zituen, media horiak, berokia, erdia horia, erdia urdina (Mary Quantena izan zitekeen). Inoiz ez zitzaion bere ibilera manoletinekin zihoanetan bezain arina, dantzaria eta neurtua iruditzen. Ballet dantzariek ere izaten dute mina, eta agertokiaren atzealdean erretzaile porrokatuak balira bezala ito arren, aurpegiak gorri, bizkarrak oker, ezin diote taulan arinak, ametsezkoak eta dotoreak izateari utzi, ezta txaloen bila itzultzen direnetan ere. Manoletinekin eta bailarinekin kalean ibiltzeak berak salatzen du ballet dantzaria ez dela, bestela jakingo luke oinetako horiek balleta dantzatzeko baino ez dutela balio, oinetako horientzat garrantzitsua ez baitira zure oinak, dantza baizik.

      Gaur ere denek esan diote zer guapa dagoen, neskek, mutilek, lankideek, nagusiek... bi bider baten batek. Lau sosekin konpontzen da beti ondo konbinatuta eta gazte-airez ibiltzeko, harro dago horregatik. Ez dauka seme-alaben aitzakiarik lanera ia pijaman azaltzeko. Amen aurretik pasatzeak plazer berezia sortzen dio guapa dagoenetan, Triball-en, burdela izandako denda batean, erositako trapuekin. Azkenaldian horirako joera dauka, itxura bizia ematen diolako, gaztea, “arropa da nire adina”. Bulego-eraikinetik irteten den bakoitzean pentsatzen du emakume independenteei buruzko erreportaje baterako irudiak grabatzen ari zaizkiola, errekurtsoko irudiak, eta bere gurasoek ikusiko dituztela. Kontu handiz ibiltzen da zati horretan aire egokituak edo berogailuak lehortutako muki koskorrak sudurretik kentzen ez hasteko, eta esfortzu handia egin behar izaten du haurra zela ikasitako Ravelen boleroko ballet pausoak ez egiteko (gurasoek ezagutuko lituzkete, ziur, Plisetskaiarenak izan nahi eta poliodunak ziruditen pausoak, “zoragarri aritu zara, Plisetskaia zenirudien”: Plisetskaia esaten ikasi zuten, alferrik).

      Berriro jantzi ditu oinetakoak, baina apatx eginda jarraitu du aulkian, haur baten malgutasunez. Eroso dago bulegoan; zeregin bat, leku bat, errutina bat, estatus bat.

      – Ez zara eseriko?

      Zutik ari naiz kafesnea edaten, berez, lan-mahaian edateko hartu baitut.

      – Dena hain normal zihoan. Egun bat gehiago zen. Hotzak nengoen. Brokolia bazkaltzeko asmoa nuen, lurrunetan egosia, bexamelarekin. Beti horrela jaten dut. Eta gaztarekin. Ez zait brokolia gustatzen. Zuri?

      – Nik makarroiekin jaten dut. Izebak errezeta hori pasatu arte ez nuen brokolirik jaten.

      Ez du keinua aldatu, eta aldatu gabe jarraitu du hizketan.

      – Siesta egin behar nuen, egunero egiten dut pixka bat. Etxea garbitu, koadro bat jarri, dutxatu eta etxeko arropa jantzi.

      Imajinatu dut, maitagarriki axolagabe jantzita, ballet entsegu batetik irten balitz bezala; leggins grisak, jertse fin eta zabala Mafaldaren aurpegiarekin, berokizko katiuska diren txapinak, motots altu okertua.

      Egun bat gehiago. Alcala kalera iritsi eta metroan sartzen ikusi nuen. Tira, ikusi ez nuen guztiz egin, sute txiki bat baitzegoen, ia beti bezala, metro geltokiaren sarbideko hautsontzian (jendeak ez du, presaren presaz, zigarroa ondo itzaltzen), eta keak estali zidan Leticia. Bide bera ibiltzen dugu egunero, eta elkarrekin egin behar izaten dugu, ia etxe atariraino, bietakoren batek beharrezko distantzia gorde ez, eta elkarri begiratzen badiogu. Egun hartan ez nintzen zein bagoitan sartu zen ikustera heldu, baina behin barruan begi ertzak berehala bereizi zituen haren kizkurrak, berandu. Azkar erabaki behar izan nuen. Nabarmenegia zen bagoitik ateratzea, eta ahalik eta urrunen eseri eta berriro hasi nintzen poltsan bila. Egon behar zen barruan irakurtzeko zerbait. Metroan Leticiarekin joatea bere aurkako bidegabekerien inbentarioa entzutea da: lekurik ez dago esertzeko, goizean dutxatu ez direnei izerdi kiratsa darie, kaskoak jarrita egon arren beren musika latinoarekin zigortzen gaituzte gaur egungo gazteek... Treneko ikuskizunek egoera okertu besterik ez dute egiten; bere kontra egin balituzte bezala jokatzen du, nabarmen bizkarra emanez, zerbait gaizki egiten ari direla azpimarratu nahi balie bezala, “denok entzun behar badugu, ba entseatu, joder”. Biral egin ondoren, pantailan. Horrela baino ez zaizkio arriskugabeak iruditzen; errealitatean, ez da jakiten bagoiari film erromantiko giroa emango dion Got Talent-en ateratzeko moduko soprano errumaniar ilehoria agertuko den, Cuando nadie me ve abestera (progresatu nahi du), edo Leon de Aranoaren film batera eramango gaituen begi hezeko trobadore galiziarra Rosalia de Castroren A gaita gallega errezitatzen hasiko den, ó teu corazón pregunta, / verás que che di en resposta / que a gaita gallega / non canta, que chora (denok izorratu nahi gaitu). Batzuetan beldurra ere pasatzen du, tia, machupichuz inguratuta joan behar izaten duenetan. Trenak arazoren bat balu eta itxita geratuko balira, zer egingo liokete? Bagoi osora begiratzen du halakoetan, eta ondokora ere bai ahal badu –aurpegi zuri bila–. Hala ere, dantza modernoko bere eskolan, ikasturte amaierako ikuskizunerako, metroko bagoi bat birsortu zuten agertokian; berak helduleku bertikal batean striptease dantzaren eta ballet klasikoaren arteko hibridazio bat taularatu zuen, Los Planetasen kanta batekin.

      Liburu bat ireki zuen, bere oinei begira ez joateko, eta bere pertsonaiari hala zegokiolako. Paul Auster zegokion orduan bere pertsonaiari, bizkarra aulkian jarri gabe, bizkarrezurra arkututa.

      – Portaleko atea irekita ikusi nuen. Bihozkada bat izan nuen, benetan. Arraroa zen, hotz zegoen kalean, zertarako utzi irekita? Gonbidapen bat zen, edonor sar zitekeen eraikinean, oztoporik gabe; nerabea banintz, ni ere sartuko nintzatekeen agian, pipak jatera edo.

      Pipak jatera.

      Ez zuen inoiz, karrera etxetik urrun egiten ari zela, gurasoek ikusi ezingo luketen ezer egin. Harreman sexual heterosexualak baino ez, beti ezagutzen zuen norbaitekin, beti preserbatiboa erabilita, beti sentimenduren bat tarteko, beti osasungarri, beti alai, edo pixka bat malenkoniatsu, baina pixka-pixka bat. Horrek horrela behar duela hitzaldi askotan entzun dugu denok. Kontzertuak dira bere gaztetasunaren eremua; bere belaunaldi betiko gaztearen zigilua. Jaialdiz jaialdi josten ditu bere oroitzapen udatiarrak, luzaroan edukitzen ditu kendu gabe eskumuturrekoak, ziur etxean kaxatxo batean gordetzen dituela denak: Primavera Sound, Benicassim, BBK Live... gaztaro fotogeniko baten lekuko. Inoiz ez da erretzailea izan. Maiz entzun ditu gurasoak horregatik pozten. Beharbada lagungarri litzaioke noizean behin zigarro bat erretzea, legearen barruko zerbait aipatzearren. Edo pilularen bat, bestela; bere gurasoek onartuko luketen Lexatin bat.

      – Portaleko presidenteak ohar bat jarri zuen sarreran duela ez asko, joder; ixteko atea, nahi gabekorik ez aurkitzeko –presencias indeseables esan du, berez; baina pentsatu nahi dut, berez-berez, indeseadas esan nahi izan duela–. Ez da hainbesteko esfortzua, atea ixtea. Esan dizut lehen, zerbait gertatu behar da jendea espabilatzeko, be-ti ber-din. Eskuzorroak neramatzan. Gogoan dut Chupa Chupsa atera nuenean kendu behar izan nuelako bat. Eskuzorroekin oso zaila da Chupa Chupsei heltzea. Eta Chupa Chupsaz gogoratzen naiz portaleko atea irekita ikusi nuenean bota egin nuelako.

      Eskuzorroak ez dira erosoak, elurretako panpina bat ez bazara. Beraz, eskuak baliogabetzen dizkioten eskularruak erabiltzen ditu, eta oinak babesten ez dizkioten oinetakoak.

      – Igogailua hartzeko asmoa nuen, min nuen oinetan; beti oinez igotzen naiz, lehen solairuan bizi naiz, eta badakizu, ona da eskailerak igo eta jaistea. Baina lehen eskailburuan neskatila bat ikusi nuen, udako arropaz jantzita, ezin izan nion aurpegia bereizi, eskaileretan gora abiatu baitzen. Dantzaria zirudien, arin-arina zen. Zuk neska hori ez zenuen ikusi.

      Leticiak nire besoari helduta esan ditu azken esaldiak. Inbasio bat. Askatu dit rooibos trago bat hartzeko.

      – Hirunaka igo nituen eskailerak, a ze itxura, eta nire etxean sartzen ikusi nuen. Atearen aurrean geratu nintzen, etxea berea balitz bezala, ez nirea. Oinetan sentitzen nituen bihotz taupadak. Behatzetan. Oso izututa nengoen, ez nintzen ohartu negarrez noiz hasi nintzen. Eta hiltzen baninduten? Hil. Ba, tia, pentsatu gabe, ez dakit zergatik egin nuen, atea kolpetik guztiz ireki eta pauso bat eman nuen barrura. Begiak itxita. Be-gi-ak i-txi-ta, tia.

      Negarrez ari da orain ere, nire aurrean, ez dakit ohartu den, negarrez ari dela, eta nik ez dakit ukitu behar dudan edo ez, kontsolatzeko. Edonor sar daiteke berez, baina ez, justu orain ez da inor sartu. Begiratu diot ateari, erreguka.

      – Kolpe bat sentitu nuen aurpegian, beste bat buruaren atzealdean, atearen kontra.

      Sorbalda ukitu diot azkenean besoa luzatuta, eta pena aurpegia jartzen ahalegindu naiz. Bost segundo zenbatu ditut eta plastikozko edalontziari heldu diot berriro, bi eskuekin: txikiegia da horretarako. Kontsolazio keinua baino “nahikoa da, hombre” bat zirudien. Utzi dio negar egiteari.

      – Eskaileretan behera zihoazen, ama-alabak. Nire arropaz eta oinetakoz betetako maleta batekin. Nire manoletinak. Poliziari deitu nion eskailerak jaitsi bitartean.

      Momentuz, ez dirudi berriro negar egingo duenik, amorruz ez bada.

      – “Zertan lagun zaitzaket” entzun nuen telefonoaren beste aldean. Korrika ari nintzen. Baina garbi esan nion, errumaniar madarikatu bat oinetakoak lapurtzen ari zitzaidala, bai, joder, oinetakoak eta arropa. Eta galderak eta galderak egiten hasi zen. Ez neukan denborarik! Zer gehiago behar zuen, eman nion helbidea. Etorri. Joder, egunero-egunero lanera joan, zergak ordaindu eta ordaindu, eta babesgabe bizi gara! Guk egin behar dugu lasterka lapur hauen aurka! Esan nion e, behatzak puskatzeko zorian nituela, i-zoz-tu-ta. Ea nola nekien errumaniarra zela. Nola? Denak dira errumaniarrak. Edo ijitoak. Edo bi gauzak! Esan nion bai, “zuek ematen diezue jaten, ez? Ba niri ez!”.

      Ez dut begirada mahaiaren ertzetik altxatu. Gorputza aulkiaren bizkarrera itsatsita daukat, beragandik ahalik eta urrunen. Bera guztiz aurreratuta dago. Ez da inor sartu.

      – Ia-ia muturrez aurrera erori nintzen.

      Altxatu dut begirada non jarri oso ondo pentsatu gabe. Efektuak arraroa behar du, leku askotara eraman baitut. Lasaiago ari da orain.

      – Nerbioak, telefonoa... eta eskailera horiek ez dira egokiak manoletinentzat; irrist egin zidaten eta azken mailak txirrista bat zutik jaisten ari banintz bezala egin nituen. Irteerako atea oraindik itxi gabe zegoen iritsi nintzenean, lapurraren gainera salto egin eta bultzaka lurrera botatzeko garaiz: berehala erori zen eta, tia, bere gainean eseri nintzen, ni, kar, kar, kar, 49 kilo. Lepoa estutu nion.

      Baietz egin du buruaz, “hori egin nuen” bat, “nik”, eta “segundo batzuk utziko dizkizut flipa dezazun”.

      – Sinestezina da, ezin gara norbere etxera iritsi eta seguru sentitu.

      – Zurea da etxea?

      – Errumaniar horientzat bai, behar luke. Niri gauzak doan ateratzen zaizkidala uste dute? Esan egin nion, “niri gauzak doan ateratzen zaizkidala uste duzu?”. Nire kamisetak, gonak, bularretakoak, ma-no-le-ti-nak, zer uste duzu?

      – Erantzun zizun?

      – Zer?

      – Lanera itzuli behar dut.

      – Tipak zaplazteko bat eman, eta lurrera bota ninduen. Ez nuen minik sentitzen; bera baino bizkorrago altxatu nintzen eta ostikoa eman nion saihetsen azpian, hemen, lapur errumaniarrari, e-rru-ma-ni-a-rra. Ziur ijitoak ere bazirela. Oso gaztea zen, hasieran iruditu zitzaidana baino gazteagoa. Horiek ez dute EGBrik ere, berehala edukitzen dituzte umeak. Hori da bestea, nik zenbat ikasi behar izan dudan. Lehenengo ostikoek min handiagoa eman zidaten niri berari baino, baina gero, “hau manoletinengatik, hau kuleroengatik...”, kar, kar, kar, gero ez nituen oinak sentitzen. Jendea hasi zen hurbiltzen, “eta polizia? Non dago polizia? Kontsolatu baino ez naute egingo? Nik atxiki behar dut gaizkilea? Heroiak izan behar dugu?”. Hori oihukatzen nuen. Nik kazetaritza ikasi nuen! Bikain, dena bikain. Eta korroan zeudenetako tipo batek esan zidan gelditzeko pixka bat, arazoak izango nituela hiltzen banuen. Manoletinak neramatzan, jainkoarren, nola hil behar nuen manoletina batzuekin! Jendea batzuetan ergela da. Beste batek, ze kabroia, kar, kar, kar, animatu egiten ninduen, ikas dezatela ekialdeko hauek ere.

      Kazetaritza ikasi zuen, kultura-kazetaria izateko lehenengo, egunkari progresistaren batean: ez, asmoa ez zen hain mugagabea. El Paísen. Titulua eskatu zioten enpresara sartu ahal izateko, ahalik eta hitz tekniko gehien ahoskatu zituen lan elkarrizketan... target eta horrelakoak. Lan ona zen, bitartean bere gustuko zerbait bilatzeko, bitartean; ez zekien non, enpresa handiren bateko komunikazio bulegoan, adibidez, PSOEren zerbaiten komunikazio arduradun. Edo dantza konpainiaren batean; esaterako, Dantza Konpainia Nazionalean. Momentuz, bulegokide ginen komunikazio bulegoak hornitzeko materiala sortzen, anonimo, sei urtez.

      – Nola zenekiten denek nongoa zen?

      – Nik ez nekien zer egin, jo nahi bazion jo ziezaiola berak, ez? Nik egin behar nuen hori ere? Baina ostikoka jarraitu nuen, bestela berehala mintzen zitzaizkidan behatzak. Tipak garrasi egin zuen. Berak. Benetan. Falta zena.

      Hori izango zen nik entzun nuen oihua.

      – Orduan iritsi nintzen ni?

      – Ez nago ziur.

      – Lanera itzuli behar dut, benetan. Bueno, Leticia, ba animo. Ea medikuak zer esaten dizun.

      – Eskerrik asko. Kontatuko dizut.

      Ez dut uste.

      Sei urte bulegoko aulki urdinean eserita, beti bera. Hiru ziren mahaian apaingarririk eduki ezin zuela: takillak jarri zituzten langileen gauzentzat. Okerreko dekorazioek desordena itxura dute, desordena dira, eta izan daitezke negarguraren kausa edo ondorio. Ahal balu, edukiko luke gurasoen argazki bat, ahizparen beste bat, semetxoarekin, haurra zeneko bere bat ballet emankizun batean (urrunetik, okertuta eta mugituta: hala ere, argazkian pentsatze hutsarekin hunkitu egiten da, hainbesteko samurtasuna, ia gupida sortzen dio irudiko neskatilak), bikotekidearena (lau urte elkarrekin. Berak baino hiru aldiz gehiago irabazten du. Etxe propioa dauka. Berak alokairuan dirau, ia egunero bikotearenean lo egiten badu ere: diskurtso feminista bat eratu du horren inguruan, baina, berez, mutilak gonbidapena noiz egingo zain dago. Inoiz ez dio egingo. Hurrengoei egiten diete beti, hurrengoekin edukitzen dituzte haurrak. Egun hartan, mutila zihoan berera. Denei iruditzen zitzaien keinu maitagarria, askoz dirudunagoa izanik, noizean behin berera joatea. “Ez zen batere klasista”, esango diote uzten duenean. Garbitu egin behar zuen etxea, eta erosi berri zuen koadroa logelan jarri: ea hori ere gustu oso txarrekoa, funsgabeki nabarmena eta nerabea iruditzen zitzaion. Beste zerbait bururatuko zitzaion, okerragoa, eta irribarre egingo zion neskatila bati bezala, harmonikari lehen notak atera bitartean). Eskerrak ezin duen mahaigainean ezer eduki.

      Gertakarien egunean, kafesnea erosi berri nuen nik, azukrea oraindik bota gabe, zer une baregarria, azukre poltsatxoa astintzen, Luna plazako zinemaren aurretik pauso geldoan: aspaldi itxi zuten, baina hantxe zegoen, mamu bat balitz bezala... Norbaitek filmen kartelak jarri zituen hartarako izandako paneletan, El Pico II, Princesas, Arrebato, Bajarse al moro, Requiem for a dream... Auzoaren deskribapen bisuala. Leticiari ez zitzaion zonalde hori gustatzen, baina deskribatzen zuen arte interbentzioa ziur baietz, eta bururatuko zitzaion zinema zahar hura arropa denda zoragarria litzatekeela, edo taberna tematikoa, edo gimnasioa. Bere kizkurrak ikusi nituen dantzan Luna kalean. Ezinezkoa zitzaidan bereiztea ska dantzatzen ari zen edo zerbaiti ostikoka. Ez nengoen hain hurbil ere, eta jendez inguratuta zegoen; dena den, bi aukerak ziren nahiko kezkagarriak protagonista Leticia izanda.

      Kafeari begiratu nion, nire buruari galdetu nion ea denbora aski ba ote nuen azukrea botatzeko, baina ezetz erabaki nuen, bereizteko moduan iritsitako oihu pare batek argitu baitzidan zerbaiti ez, norbaiti ostikoka ari zela. Burua galdu du. Pauso azkarrean abiatu nintzen. Norbait hori emakume bat zela ikusi nuen nahikoa hurbildu nintzenean, lurrean geldi-geldi zegoela, oihu egiteari ere utzita. Kafea eta poltsa erraz bota nituen airean Leticiari solapatik heldu ahal izateko, azukre poltsatxoa, ordea, behatz artean nuen, zigarro baten moduan, eta eskua astinduz joan behar izan nuen lurrera eror zedin, ikusle bati bultza eta Leticiaren parera iritsi arte ia.

      Iritsi zen polizia ere. Emakumea ez zen mugitzen baina arnasa hartzen zuen. Unetxo bat lehenago besoan jarri nion eskua, “ondo zaude?”, baina begiratu ere ez zidan egin. Leticiak azken ostiko bat emateko baliatu zuen aukera. Lurrera bota eta nik neuk ostikatzeko gogoa izan nuen. Eta nik, beti bezala, kirol-zapatilak neramatzan. Leticia makurtuta zegoen, oinei eskuez helduta. Min zuen. Berekin hitz egin ahal izateko, poliziak alde batera egin zituen horrelako errumaniarrekin zer egin behar litzatekeen eztabaidatzen ari ziren ikusleak. Negar zotinka ari zen berriro Leticia. Ikusleen artean hasperenak sortu zituen horrek; batzuek besoak aurrealdean gurutzatuta lurrera begiratu, eta ezezko keinua egiten zuten buruaz, “edozein lekutan gerta daiteke, leku guztietan daude”, “edonori”, “neska gaixoa, ze sustoa hartu duen”... Burua agentearen bularrean jarri zuen, kontsola zezan. Poliziak agindu zuen esposatzeko lurrean zegoen pertsona eta eramateko: “Ea oinez joateko gai den autoraino”. “Neskatila madarikatu horrek eramango zuen falta den arropa, horretarako trebatzen dituzte, ez medikuak izateko; lapurtzeko, manoletinak lapurtzeko”. Baina berreskuratu zituen kamiseta, txaketa, gona, jertse gehienak. Malkoak lehortu eta bere arropa erakutsi zien agenteei, prezio batzuk esaten zituen, “ganga bat”, “monada bat”... eta oinetakoak, “ez dute ostikoak emateko balio, kar, kar, kar... baina politak dira, baietz?”. Negarrez hasi zen berriro, “hilda egon nintekeen. Eta lanik gabe. Eskerrak lana daukadan. Es-ke-rrak”. Eta barrez hasi zen, niri begira, “pozik egoteko motiboak dauzkagu, e, lana daukagu”. Poliziak bazihoazen, deituko zioten salaketaren kontua dela-eta; atzerantz zebiltzan, agurtu baikintuzten, bitan ordurako, baina Leticia ez zen isiltzen, negarrez ari zen berriro, eguna izorratu zion lapur horrek, lapurra, “espero dut denbora batez kartzelan edukiko duzuela, zibiliza dadila”.

      Etxeko atea itxi zuen. Berekin igo nintzen; behin kontaktua eginda, ezin nuen aurrera jarraitu, gure begiradak gurutzatu ez balira bezala. Besoak beherantz bota eta arnasa hartu zuen. Oinetara begiratu zuen, nik ere begiratu nizkion oinak, odol-guneak ikusten ziren, manoletinaren barrualdetik kanpora jaiotako lore gorriak ziruditen. “Goazen medikutara, min handia eduki behar duzu”. Koadro bat jarri behar zuela esan zidan. Plisetskaiaren poster bat, beltxargarena egiten. Eta etxea garbitu. Ez zegoen garbitzeko ezer. Ordenatzeko ezer. Liburuak suedieraz zeuden begiratzeko gogoa izan nuen. Etxejabearen lagun arkitekto batek diseinatu omen zuen, metro karratuak optimizatzeko; dena irekitzen zen espero baino gehiago, eta ia edozer ireki zitekeen.

      Aurpegia garbitu zuen. Oinak arrastaka zebilen, eta narrasti pauso bakoitzean min keinuak egiten zituen. Telefonoa hartu eta deitu zuen. “Aita?”, zotinka ari zen, malkoak borborka, oinetako oinazeak handia behar zuen, “hilda egon nintekeen!”. Zigarro bat eskatu zidan, bi hatz aho aurrean jarrita, “erretzailea zara?”, hatzetako batek isiltzeko esan eta telefonoa seinalatu zidan; a, eta esku osoak alde egiteko gonbita egin zidan zigarroa piztu nionean, atea seinalatu zuen kea zeriola. Ez ninduen bere bizitzan ezertarako behar.

      Pasilloan, eskaileretan behera, portalean, Leticiaren janzkiak zeuden. Portaleko atea ireki nuenean, neskatila bat sartu zen Galdosen nobela batetik. Behera begira, begiek salatzen zuten negar egin zuela, eta beste gauza batzuk. Arropa jasotzen hasi zen, azkar. Begira-begira nengoen atea eskuan, ni baino lehen atera zen bera arropa bete plastikozko poltsa batekin. Hogei euroko billetea nuen poltsikoan eta eman egin nion. Harrituta begiratu zidan, bekainak igota, niri mesede bat egiteko bezala hartu zuen paper zatia, eta joan egin zen.

Prozesionariak

Sekula ez zen ezein greziar teoria
ordena handiagoan ibili
Eleusisko festetara joanez.

JEAN-HENRI FABRE

Pauso bat bestearen aurrean jartzen, horretan ari nintzen, bilerarantz; erraz ikus zitekeen begiratze hutsarekin, oinez nindoala, normal-normal. Berez, ordea, hasia nintzen buru barruan urratsak atzerantz ematen, gauerantz, oherantz. Informazio hori ez dakit begiek jasotzeko modukoa zen; beharbada bai, so-egile zoliren batek agian hauteman zezakeen nire pijama aldartea. Eta prozesionariak ikusi ditut tren geltokirako bidean. Ohi baino lehenago azaldu direla pentsatu dut, beroagatik, ziur, udaberriko kontua izaten baitira; baina, berez, ez dakit, baliteke nahiko normala izatea otsailean agertzea ere. Aurrerantz doaz, ni bezala, lurpeko ezkutaleku bila. Ez diot inoiz inori entzun prozesionaria izan nahi lukeenik. Ezta denik ere. Ezta arratoia ere. Edo usoa.

      Ez zebilen inor eta makurtu egin naiz hobeto ikusteko. Garaiz nenbilen, hitzorduetara hamar gutxitan iristeko kalkulatzen dut denbora: inprobisatzaile txarra naiz eta egokitzapen minutu batzuk behar izaten ditut egoerei neurria hartzeko. Ederrak dira, bata bestearen ipurdiari itsatsita, eztizko ileak, orban beltzak, kadentzia hori. Bidezidor bat gurutzatzen ari dira, baina zenbait ordutan kale nagusitik baino jende gehiago igarotzen da hemendik. Ilararen hasiera bidearen erdira iritsita dago; ez da ikusten, ordea, amaiera non duen. Lurrean eseri naiz, nekatzen ari nintzen makurtuta. Soineko loredunaren azpiko aldea zabal-zabalik geratu da, tximeleta baten hegala balitz bezala. Kolore arroxa, berez, mundu guztiari gustatzen zaio.

      Trena ondotik pasatu eta geltokira heldu da. Jendea hasi da iristen. Bat aurretik, beste hiru atzetik. Oin asko dira. Esofagoan gora, larritasun batek lurreranzko indarra egin dit, beldarretarantz. Ezin dut zapal ditzaten utzi. Ezin naiz gainean lau hankatan jarri. Nire mugak dauzkat. Oihuka hastea bururatu zait, “ez zapaldu prozesionariak!”. Erotuta nagoela pentsatuko dute eta, jendeak bakea nahi izaten duenez, kasu egingo lidakete, eroa eroegi bihur ez dadin. Gainera, heldu bat eta bi ume ziren atzetik zetozen hiru lagunak: kumeekin doazen gurasoei ia edozerk ematen die beldurra, zer esanik ez trenbide baten eta amildegitxo baten arteko zidorrean ero baten ondotik pasatzeak. Ez nintzen jada bilerara hamar minutu lehenago iritsiko; orduantxe abiatuta, lasterka egin gabe, bost gutxitan iritsiko nintzatekeen.

      Lehenengo norbaitari ez diot ezer esan, begiak itxi ditut pasatu denean eta, zorionez, ez ditu zapaldu. Atzetik zetozen hirurek nik esku hartu gabe ez zapaltzea asko eskatzea zen, ordea. “Kontuz umeekin! Prozesionariak daude: politak dira, baina arriskutsuak”, esan diet, xendra zedarritzen duen petrilean eserita eta irribarretsu (orduan gogoratu naiz ez ditudala hortzak garbitu, tira, goiz bat, edo bi). “Puag, ze nazka”. Hiruretako edozeinek esan zezakeen. “Politak dira”, errepikatu dut.

      Nora ote doaz? Beldar gidariak baino ez daki. Jakingo al du hortxe, beherago, belargune bat dagoela, txikia, baina nahikoa, lurpera daitezen? Hormatxoraino joango da, igo, jaitsi, trenbidea gurutzatu eta beste aldeko belarguneraino eramango ditu? Fabre delako batek beldar gidaria azkenekoaren ipurdiari begira jarri omen zuen, zirkuluan; eta erdi-erdian, janaria. Ez zioten birak emateari utzi; goseak hil zituen. Kontuz ibili behar da abangoardiekin.

      Zenbat denbora beharko dute bidea igarotzeko? Ez naiz kalkulatzeko gai. Igande eguerdia da, zortea izan dute. Jaieguna izanik, ez da eskolara bidean haur eta guraso saldorik pasatuko, batzuk karrotxo eta guzti. Den-denek zapalduko lituzkete. Zidor estua da, jendearen borondateak baino ezingo lituzke salbatu. Nazkak eragindako borondateak, izatekotan; inori ez baitio kezkarik sortzen prozesionarien bizitzak. Arratoienak eta usoenak bezalaxe. Inork ez ditu miresten. Zer izan nahi zenuke? Naizena. Ez. Liderraren erabakia, bidea igande eguerdian igarotzea, beraz, kasualitatez izan da egokia; beldarrek ez dute gure mikromigrazioen egutegiaren berri.

      Hemen gelditzea erabaki dut (hartan ari nintzen erabaki aurretik ere), beldarrak bidearen beste aldera iritsi arte. Bileran erraz konponduko ziren ni gabe. Mundu guztia konpontzen da ni gabe. Agian, hilko banintz, desberdina litzateke, orduan batzuek bueltak emango lizkiokete absentziari, baina hil gabe falta banaiz, konpontzen dira. Ondo. Hobeto ni baldin banago baino. Hori pentsatu dut. Telefonoa joka ari zait, dardara egiten dit poltsikoan. Madrilgo rastroan erositako soineko loredunaren poltsikoan. Corte Sofia. Bilerako gai-zerrenda nik daramat, hori izango da.

      Nolabait bideratu behar nituzkeela pentsatu dut. Oin bat jarri dut ilararen aurrean, eta bestea hartu behar ez luketen norabidean. Ez da gorputz jarrera erosoa, ezta ikusteko ere. Baina gidariak oztopoaren gainetik pasatzea erabaki zezakeen. Ilara osoa bidezidorraren barruan da jada, ez da luze-luzea ere. Kaxa batean sar nitzakeen denak eta leku egokian utzi gero. Etxera joan behar nuke horretarako eta zaintzarik gabe utziko nituzke. Baina Fabreri esker dakit zazpi egun iraungo luketela prozesionariek biraka, gida azken beldarraren ipurdiari begira jarriko banu eta leku seguru batean utziko banitu. Tentazioa handia da, atseden hartzeko beharra sentitu dut (oraindik ezer gutxi eginda ere, itxuraz). Telefonoa berriro. Ondo lo eginda nago. Etxean norbait dago gainera, ezingo nuke atsedenik hartu. Prozesionariek iritsi behar luketen lekuaren pare-parean zuhaixka batzuk daude, beti ematen didate gainean etzateko gogoa.

      Telefonoa behar dut prozesionariei argazki bat ateratzeko, ez dut ikusi nahi, ordea, hoska nor ari zaidan, kontua pertsonal bilaka ez dadin. Eguzkiak eta soinekoaren leuntasunak laztantzen naute. Ez dago mugitzeko arrazoirik. Bost euroan erosi nuen: arropa pila batean zegoen oihuka, besoko bolantetxo eta guzti, “etxean erabiltzeko”, baina ez. “Jantzi, izan nahi zenukeena izateko”, diote, ba nik soineko hau izan nahi dut. Gida zalantzati dago nire zapatilaren aurrean. Isildu da telefonoa eta hartu egin dut: bi dei, biak bilerako beste hainbeste pertsonarenak. Inoiz deitu ez didan batena eta beti erantzun izan diodan beste batena. Oinak mugitu gabe makurtu naiz apur bat, erortzeko zorian. Egin eta ezabatu egin dut argazkia. Beldar ilara bat baino ez zen ikusten, ez distirarik, ez emekirik, ez argirik, ezta kolorerik ere. SMS bat iritsi zait telefonora. Dardara luzeagoa egiten du deika ari direnean baino. Whatsappa banu askoz mezu gehiago bidaliko zizkidaketen. Beherantz bultzatu dut gida, oinaz, ea kasu egiten zidan: konforma zaitez lur zati horrekin, ezin naiz arduratu trenbidea onik igaro dezazuen, ez daukat denborarik. Kontsultatu atzetik datozenekin, ea zenbatek hil nahi duen trenbidea gurutzatzen.

      Gizon bat pauso arinean zetorren aldapan gora. Oinak bata bestearen ondoan jartzeko aprobetxatu dut ezusteak eragindako jauzia. Dantzan ari nintzela pentsatuko zuen. Beldar ilara seinalatu dut, ezer esan gabe, gizonari begira. Irribarre egin du eta salto, sokasaltoan ari balitz bezala, atzera salto berriro, aurrera salto, eskuak poltsikoan sartu eta txistuka urrundu da geltoki aldera. New Yorken esnatu balitz bezala. Musikal batean. Zoriontsu bat. Gaur zoriontsu bat ikusi dut. Geltokian zain daudenei abisatzeko gogoa izan dut, “ei! Zo-ri-on-tsu bat!”. Hitza esan behar ez izateko keinuren bat adostu behar genuke.

      Gidak beheranzko bideari ekin dionez, hala egin dut nik ere, belarditxoaren pareko zuhaixkei begiratze aldera. Fer ere deika ari zitzaidan. Bilerako batek Ferren telefonoa dauka. Ez du zentzu handirik hala ere hari deika hasteak, zertarako? Gai-zerrenda ez da hain luzea ere. Proba egin dut eta nahikoa leku dago bi zuhaixkaren artean sartzeko, geldi egoteko prest egonez gero. Banago. Enbortxoetako batean jarri dut bizkarra, horretarako adarrak beherantz zapalduta, zangoak plegatuta. Beste SMS bat. Nahikoa adar eta nahikoa hosto daude normalago jantzita lihoakeen norbait estaltzeko, baina ez dakit nire soinekoaren txikle arroxa tapagarria den. Fer lasterka pasatu da erdi etzanda nagoen zuhaixkaren ondotik, ez ditu prozesionariak zapaldu. Eskerrak ez duen txakurra hartu. Bueltan ere etorriko da. Agian joan naiteke etxera korrika, ohean sartu, begiak itxi, Fer itzultzen denerako lokartu. Eroso nengoen, baina... Haize goxoa dabil...

      Hotzak esnatu nau. Mugitzen hasi naiz baina mina sentitu dut; geroagorako utzi dut, mugitzearena, mantso egiteko. Denboratxo bat behar izan dut ohartzeko trenbide ertzeko hormatxoan eserita hiru pertsona ari direla hizketan. Prozesionarien ilara belarretara iritsita dago, baina bost gutxienez zapalduta daude bidezidorraren erdian. Hilda. Hiru solaskideen oinei begiratu diet, arrasto bila. Ferrenak ezagutu ditut. Bera da, bai. Eta duela ordu batzuk nirekin bildu behar zutenetako bi. Belaunak besarkatu ditut, oso mantso, soinurik ez egiteko, kamera oso geldoan, bizkarra luzatzeko. Ez didate begiratzen. Zertaz ari ote dira? Ni hemen egotea; ez dago hiru horiek hor egoteko beste arrazoirik. Ikusi naute, beraz. Ikusi ote dituzte prozesionariak? Serio ari dira, baina batzuetan algararen bat egiten dute, hileten ondoren egiten den eran. Beraiek edo nik, norbaitek eman behar du pausoa. Ni ez naiz izango, nahiago dut (izoztu) lehenengo etxera joan. Eta beraiek ni baino lehen aspertuko dira, ziur. Esan nahi nieke lasaitzeko, orain prest nengokeela bilerara joateko, gai-zerrendarekin, ez dagoela interpretatzeko ezer, dena esajerazio bat litzatekeela.

      Zapaldu dituzten bostak izan ezik, belarretaratu dira prozesionaria guztiak. Baliteke, dena dela, tximeleta bakar bat ere ez irtetea. Trenbidearen alde hau zozoz beteta dago.

Finkoa

ASTEARTEA

– Aizu, e, ez genuke beharbada bilera bat egin behar, langile guztiok? Zurrumurruak zabaltzen ari dira, jendea kanporatuko omen dute. Ez?

      – Guk ez dakigu ezer.

      – Galde diezaiokegu Mariari.

      – Galdetu diogu, baina ez omen daki ezer.

      – Zuek adina orduan.

      – Gure etsaia ez da Maria, Lur.

      – Baliteke presionatuago sentitzea langile guztien biltzarrera deitzen badugu, edo taldean joaten bagara, zuek bakarrik joan beharrean.

      – Hori ezin da egin.

      – Jakin behar dugu ze asmo duten, bestela ezin da erantzunik prestatu.

      – Ez dago ezer erantzuteko.

      – Jendea kaleratuko dute.

      – Zuek izango zaretela uste duzue, ez?

      – Ez da hori.

      – Edonor izan daiteke. Denek uste duzue hurrengoak zuek izango zaretela. Baina, hori, edonor izan gaitezkeela, ez soilik euskaldunak. Une hauetan lasaitasunari eutsi behar zaio.

      Gabrielek buruaz baietz-baietz egin zien azken baieztapenei, sindikatukoari begira.

      – Badakizue nor ez duten deitu oraindik Mariarekin bakarkako balorazio bilera egiteko?

      – Horrek ez du loturarik kaleratzeekin.

      Moteldu egin ziren Gabrielen baietz-baietzak.

      – Kontzienteki beharbada ez, baina inkontzienteki bai.

      – Edonor izan gaitezke oraindik.

      – Zu ez.

      – Ni ere bai.

      – Zuk sala ditzakezu, komitean zaude, horrek babesten zaitu.

      – Kontra zaude?

      – Zure kontra?

OSTEGUNA

Iritsi zen eguna, azkenik; koska bat gehiago guztion (ken bat) curriculumean (2009-gaur egun. Dokumentalista ****** ***** enpresan: nire saileko ezdakitzenbat langile kaleratu dituzte iritsi nintzenetik, bi beteranoagoak, eta hori enpresak Eusko Jaurlaritzako kontratua galduta ere). Egun hartan ez nuen kafesnean galletarik busti, mahaigainean geratu ziren, sabela gerrarako prestatu baitzitzaidan ni gudu zelaira iritsita nengoenaz ohartzerako: sabela oso aurretik joaten zait ia beti. Itxi-itxi egin zitzaidan, eta ukabil indarrez tentetzen ninduen gorantz: ziur asko, ez da nahikoa tentsio benetako gerra baterako, baina ez naiz sekula batean izan, eta nire neokortexa tokatu zaion testuingurura egokitu da.

      Isildu egin ziren denak, korroan zeuden beterano guztiak, sindikatukoak barne, bulegora sartu nintzenean, plastikozko edalontzian zehar hatz puntak erretzen zizkidan kafesneari begira (porque despierto nos gustas más). Eta isiltasunari eutsi zioten eseri nintzenean, haiei begira-begira nengoelako ni ere, kaskoak jantzita, entzungo banie bezala, eta zerbait oso erabakigarria baneki bezala, horrelaxe begiratu nien, berez, entzuten ez banien ere (kaskoetatik The Raptureren kanta bat entzuten ari nintzen, Fer eta biok ikusten ari ginen telesaileko sintonia; lasaigarria zen une batez Uma Thurman sentitzea, Hattori Hanzören ezpata batez lepoak ebakitzen). Isiltasunak guda iragartzen zuen. Gaur da eguna, beraz. Banan-banan itzuli ziren beren lekuetara, mantso. Ohiko amorru-malkoen ordez, irribarre bat atera zitzaidan niri. Plantxo bat edukitzeak pazientzia handia ematen du, eta irribarre horrek zerikusi handia zuen Mariarekin urteroko balorazio bilera eginda edukitzearekin. Gabrielek ez, ez zuen egin oraindik.

ASTEARTEA

Gabriel eta bere ezinegona ondoan, sindikatukoarekin hitz egin eta ordubetera deitu ninduen kapatazak, barkatu, managerrak, barkatu, koordinatzaileak, bakarkako bilerara, urteko balorazioa entzutera. Urte egonkorretan, tramite hutsal bat, kapatazari harremanak zaindu izanaren ziurtasuna ematen ziona: departamentuari buruzko pare bat tontakeria, langilearen balorazioa, zer egiten du ondo, zer hobetu dezake. Langileari bere iritziaz ere galdetzen zion. Langileak inoiz ez zuen ematen.

      Baina ez geunden urte egonkor batean. Zenbat kaleratuko zituzten Londresko norbaitek erabakiko zuen, Mariak nor baino ez zuen erabakiko. Komiteak nor hori aurreasmatua izaten zuen; ez zen zaila, sektore batzuk likidoagoak ziren beste batzuk baino: gure kapataza fosil bat zen. Egin genezakeen zerbait inor joan ez zedin. Moderatuki, denon soldatak jaitsi kaleratzeen ordez; justiziaz, lan egiteari utzi denok batera, ez da hain erraza plantilla osoa ordezkatzea (hori teorizatuta dago, ez? Esango nuke lehen bazela greba esaten zitzaion zera bat). Baina ez. Zergatik ez? Piramide bat zen. Egitura bat, ahuldade baten gainean ehundua. Kapatazarena. Eta horixe zen sindikatuak baliatzen zuen arrakaletako bat, boterera hurbiltzeko. Sindikatukoek Vicente del Bosqueren tonuan hitz egiten zioten Mariari, errietan ari den aita patxadatsu baten eran. Eta kapatazak, beldurrak izoztuta, onartu egiten zuen sermoia. Enpresako maila guztietan zen arrotza. Han zegoen arroka haren lehen sedimentua jarri zenean, eta han iraun du subrogazioz subrogazio, lehenengo enpresa txiki hartako biziraule bakar. Kariño falta zuen. Eta adimen emozionalari buelta emateko ordua zen.

      “Maria, ulertzen dut zure posizioa, bene-benetan. Denok ditugu arazoak, eta badirudi zure ardura direla, ez?”. Barre egin zuen: ez zion egiteari uzten hizketan hasita ere, algarek arazoak urrunduko balituzte bezala. Desatsegina zen, norbait aharrausi egin edo jan bitartean hitz egiten ikustea adina. “Gogorra behar du zuretzat”. Serio jarri zen. Besoa ukitu nion eskuaz, labur. Irribarre egin genion elkarri segundo pare batez. Ondo prestatu nuen bilera. Jolas gaitezen.

OSTEGUNA

Oihu egiteko gogoa izan nuen Gabrielek (nire ondoan esertzen zen) besoa ukitu zidanean, egun on esateko. “Egun on”, euskaraz, eta nik “baita zuri ere”, eta barre egiten zuen, eta nik “ez dut ezer barregarririk esan”, hori gaztelaniaz, eta barre gehiago. Ez zidan beti jotzeko gogoa, barkatu, jo esan dut, oihu da; ez zidan beti oihu egiteko gogoa ematen, baina inoiz ez nintzen kontaktu hartara ohitu. Eta egun hartan ukitu baino are heldu egin zidan besotik. Inbasio bat zen.

      Zazpietako txandako guztiei jarri zitzaigun hileta aurpegia bulegoko botere faktikoak paseoan ikusi genituenean (dramatismo gabeko seriotasun estoikoa saiatu nuen nik): nagusiek disimulatzen dakitela uste dute, subordinatuek maisutasunez antzezten dugun tuntuntasuna sinetsirik, baina ia dena igartzen zaie. Zortzietakoak iritsiz joan ziren; batzuek ez zuten behar zen tonuarekin asmatu gainerakoen aurpegiak ikusi arte, iritsi aurretik ondo aukeratuta zekarten keinua beste batzuek. Gabrielek ez zuen aurpegierarekin egun osoan asmatu. Zortzi urteko ume baten urtebetetze eguna animatu nahian dabilen aita katoliko baten eran hasi zen (zorionez, kantatu gabe), eta bizirik lurperatuta dagoela interpretatzen ari den antzerki aktorea zirudien amaierarako.

      Gero eta goizago iristen zen. Pastillei esker ez balitz, dena lehenago egingo luke, pixkanaka, hamar minutuka, beharbada bulegoan lotara gelditu arte, berriro inoiz sartu behar ez izateko. Gorri-gorria zuen aurpegia, baita burua ere, ikusi egiten zitzaion buruko azala: gorritasun zaratatsua zen. Ile gabezia elektrizitate estatikoak azpimarratzen zuen, geratzen zitzaizkion laurak tente-tente ekartzen zituen (hatz-mamia atea irekitzeko tramankuluan jarri orduko jasotzen genuen lehen elektrizitate deskarga eta ordenagailuz inguratuta pasatzen genuen eguna; informatiboetako berriak eta tertulia zein magazinetako interbentzioak banan-banan laburtu eta sartzen genituen programa informatiko batean hainbat bezerorentzat, informazioa emititu eta hogei minutura beranduenez).

      Gabrielen sarrera ez zen egunerokoa bezalakoa izan. Ez zen nagusiari egun on esatera gelditu, eguneko lehen botere arnasaldia hartzeko. Ez zen nagusiak gertu edukitzeko eguna, itxuraz; batez ere, Mariak urteroko balorazio bilera egiteko deitu ez bazintuen. Gabrielek bazekien, beraz, zer eta noiz gertatuko zen; baina ez zekien nori. Eta beretzat nori zen inporta zuen bakarra. Sinpatia maniakoz agurtu zituen hiruzpalau lankide, besoz beso, nireari heldu baino lehen.

      Txaketa esekilekuan zintzilikatzera joan zen; gainerakoek dena aulkitik zintzilik geneukan, beti bezala. Mokasinak eta mahuka luzeko alkandora zeramatzan. Gorroto du mahuka motzak erabiltzea, besoak erakustea, bere ezer erakustea: burua beti bistan darama eta badu nahikoa lan hori kudeatzen. Beroa izugarria izan zen egun osoan. Gauak ez ziren hobeak izaten ari. Hala ere, bulegoan hotzak egoten ginen, aire egokitua zela-eta (eta neguan beroak). Gustatzen zitzaion. Eraikina kristalezkoa zen, leku guztietatik ikusten zenuen kanpoaldea, baina leihorik ezin zen ireki. “Begira, Lur, begira, fularra, begira, lurra ukitzen ari da; eta txaketa aulkiaren gurpilean korapilatuko zaizu, esekilekura eramango dizut”. Narrasak ginen langileak, eraikinak sartzen uzten zuen kanpoko elementu bakarra. Altxatu egin beharko nuen gero txaketa behar banu. Berak inoiz ez zuen hotzik izaten. Kezka aurpegia prestatu, eta “Mariak deitu zaitu elkarrizketarako, edo oraindik ez?” galdetu nion. Sadismo hutsez, ez dago beste azalpenik. Hasperen egin zuen, birikak neurtu nahi balitu bezala. Ez zen benetako arazoak ahoskatu zalea. Hortaz, ez genuen esan, berez, zertaz ari ginen.

Kafesnea edan gabe nuen mahaian, ahazturik. Hamabost minutu iritsi zela eta Gabriel ez zen oraindik eseri. Ordenagailuari begira zegoen, ukabilak aldaketan, besoak hazta eginda. “Kurasan bat dirudizu”. Eguna atzeratu nahi du. Nik ere ez neukan presarik.

      Teklatuak kezkatzen zuen. “Auskalo zer jan duten, begira nola utzi didaten, bijilantzia jarri behar liekete, gantzez beteta dago dena”. Arratsaldeko eta gaueko langileez ari zen, txanda horietan ez zen inguruan kapatazik ibiltzen. “Nazka ematen du hor lan egiteak, naz-ka”. Takillara abiatu zen; kaskoez eta katiluaz gain, lan-mahaia garbitzeko produktuak ere gordetzen baitzituen han.

      Oso zahartu nintzen bi urtean. Bi urte bulegoan. Hamaika urte ziren Gabriel goizero erromesaldi berari lotzen zitzaiola, eta zahartua zen, noski; ez zuen ezer erabilgarririk ikasi, ordea. Bizi genuen Eta ez zen alerik ere geratu egunerokoan, hainbestetan ia-ia hil gintuztenean, ez zuen oraindik heriotzaren abantailak kontuan hartzen asmatu. Eta mahaiaren azpira makurtuta hots egiten zien medikuei, Sanitaseko medikuei, asmatu berri zuen auskalo zer orbanetatik salba zezaten; “¿acaso el cielo envía la lluvia por sí mismo? ¡No, Señor y Dios nuestro!”, barre, eta eguraldia madarikatzen zuen gero, malkoaren zorian, bere klase ertaintasun sofistikatua itxura proletarioa hartzen hasten zenetan, automespretxuak Orfidalezko laino artean ere lausotzerik ez zuen definizioa lortzen zuenean. Nik estoizismo psikopata samarra garatu nuen bulegoko gorabeheren aurrean. Hirugarren pertsonaren birtuosoa naiz. Nire heriotzaren kronika ere egiteko gai.

      Mahukak jaso zituen. Harraskatu eta harraskatu ari zen. “Ez da joaten, begira distira horri, begira, hori gantza da”. Begiratzeko biratzen hasi ziren normalak, txandaka. “Hobe nengoke lurpeko bulego isolatu batean, inor gabe”. Barre txikiren bat entzun zen, Whatsapp bidez aritzen ziren txutxu-mutxuan, Gabriel sartu ez zuten taldeetan. Orain inork ez du belarrira hitz egiten, orain whatsapp bat bidaltzen diote elkarri. Gabriel kide zuten taldeak hilda zeuden, inork ez zuen horietan idazten. Berak bakarrik. Ekzemaren bat irteten zitzaionean. “Gaur bulto bat daukat. Mingain azpian”. Eta erakusten ahalegintzen zen, mingain azpia. “Gantza izango da”. Sabelean lehergailu bat balu bezala zen, tragedia baten zorian balego bezala beti: Ezingo du gaurko egunarekin. Eta ni ez nintzen errugabea izango.

      “Ni ere ez nau Mariak deitu, badakizu, bilerarako. Bost geratzen garela uste dut”; gezurra esan nion. Gezur zintzo bat. Ea lasaitzen zen, ea berreskuratzen zuen botako gintuztenak euskaldunak izango ginenaren ziurtasuna. Nahiz bera askoz langile eskasagoa izan. Gaztelaniaz baino ez bazekien ere (eta frantses pixka bat, eta ingelesa, alfer-alferrik). Bera kaleratzea ni kaleratzea bezain merkea bazen ere, hainbeste eztabaida saio eman zizkigun lan erreformari esker.

      Heldulekuren bat behar zuen, eta, nolabait, eman egin behar izan nion; margolan erromantiko elurtu batean zebilen, tenplu erromatar baten hondakinetan barna, zutik zirauten zutabe klasikoak zenbatzen. Gaztelania, Eliza, zuzenbidea, monarkia, erakundeak oro har, ingelesa eta frantsesa, hizkuntza serioak oro har, zinema klasikoa, literatura klasikoa, ordena, hierarkia adeitsuak. Antizutabeak, hizkuntza irrigarriak (eta hizkuntza irrigarriak gauza serioetarako erabili nahi genituenok), M-15a, Elizako pederastia kasuak, ustelkeria kasuak, erlijioaz bera baino gehiago zekiten ateoak... Pozik behar luke, JMJ (Jornadas Mundiales de la Juventud) Madrilen egin zen. Madril gazte katoliko kartsuz bete zen, erlijioaren funtzio arautzailea etxean utzi eta gogoberotzaileena soineratuta zebiltzanak, metroa lurpeko benetako infernu bihurtzen, gaztetxo kantariz gainezka, langileok eserlekurik gabe eta katolikoetan katolikoena ere nerabeak urkatzeko gogo desatseginera kondenatuta, beren herrialdeetako banderekin, edozein gorputz adarretan lotuta zeramatzatenak, neskaren batzuek soinekotzat. Baina M-15ak bizirik zirauen artean, eta amaitu zitzaion festa Gabrieli. Kalte handi samarra egin zion bi gertakarien urteberekotasunak; normalean izaten zidan maitasuna (beti ulertzen niolako zertaz ari zen, zergatik zen garrantzitsua esaten zuena, logika metodologiko mendebaldarrak nerabiltzalako) kolpetik desagertu zitzaion, eta batzuetan izaten zidan gorrotoak (zure aurka dagoenak zuk bezain beste datu dituelako) bider bi hartu zuen haren lekua, beretzat zibilizazio talka apokaliptiko bat zena kontatzen ari zitzaizkigulako transkribatzen genituen pilula informatiboetan (taularatze folkloriko bat baino ez zen berez; errezoan batzuk, errezoan besteak, “Menos crucifijos y más trabajo fijo”, “No estamos todos, falta Satanás”, “De mis impuestos, al papa cero”... Inork ez zuen iraultzarik egingo; eta hori batzuen alde zen, Gabriel, nire gozamenerako, ohartzen ez bazen ere. Garaileak beti daude galtzeko beldurrez). Eta erraza zen ni non nengoen eta bera non zegoen antzematea. Baina ez zegoen garbi Jesus, berez, noren bandoan legokeen. Dibertigarria izan zen.

Ordu eta erdi lanean ari nintzela. Komitekoek hara eta hona segitzen zuten begiradak ekidinez; langileonak, ez nagusienak. Normalean baino buelta gehiago ematen ari ziren, hala ere. Eguna kalkulatu baino gogorragoa izango zen; eskerrak kafesne hotza gustatzen zaidan. Momentuz, tekla hotsak. Jendez betetako lau ilara tekleatuz, eta tekleatuz, luzatu besoa gorantz mina baretzeko, eta teklak joz.

      Hurrengo egunean, norbaitek ez zuen jakingo norantz jaiki, goizeko zortzietan hamaikak balira bezala sentituko zen, eta ez zuen jakingo isiltasun hura zer zen. Gabrielek bai, jakingo zuen: heriotza. Berrogeita hiru urte bizirik edo, eta beste hainbeste talentu gabezia tituluz titulu egiaztatzen. “Ezingo dut beste lanik lortu, gainera burusoila naiz” eta muki batzuk ziren nagusiari egiten zizkion erreguak, estutzen zuenean.

      Gabriel, gaiarekin lotuta balego bezala –kaleratzeekin, enpresan kaleratzeak egiteko moduarekin–, kontatzen hasi zen, kaskoak kenduta ere altuegi, ekzema bat zuela eskuin eskuan, medikuari deitu behar ziola (ahaztu egin zitzaion mingaineko bultoa). Tonua igo zuen, eta keinu eta algaratan lehertzen zen bat-batean, eta kontakizuna nahasten zuen eguraldi txarrarekin, eguraldi txarra gerta zitekeen gauza okerrena balitz bezala, M-15a baino okerragoa, zahartzaroa bezainbeste, aita santuaren aldeko zerbait ere txertatzen zuen han-hemenka, “Benedicto, equis, uve palito”, barre, eta teklatuko gantza, zenbat denbora behar izan zuen kentzeko? “Begira, Lur, be-gi-ra!!”.

      Lankide guztiek guganantz zuzendu zuten begiratua banan-banan, begiratzeko lotsaz hala ere; Gabriel lizuna izan zitekeen. Eta normalek tolerantzia txikia dute ez-normalen nabarmenkeriekiko. Sindikatuko baten begirada lotzeko baliatu nuen abagunea.

ASTEARTEA

Gurean ezin zen jakin begirada hori UGTkoa edo CCOOkoa zen, ezinezkoa zen bereiztea; hauteskundeetara zerrenda bakarra aurkezten baitzen, konpetentziarik ez izateko. Txandaka, UGT edo CCOO izena hartzen zuen hautagaitzak, baina zerrendako pertsonak berberak ziren. Guk sindikatu txunditua (perplejo, gaztelaniaz) esaten genion; gertatzen zena gertatuta, beti, “ezustean hartu gaitu, harrituta gaude” esaten zigutelako.

      Instituzio bat ziren, ordena bermatzen zuten, eta Gabrielek bazekien hori. Paradoxikoa zen. Albistegietako kontuez ari ginenetan, Gabriel inoiz ez zen sindikatuen alde jartzen; enpresan aldiz, defendatzaile sutsua zen: sindikatuak eta sindikatuak daude. Egia izango da: gure eraikin berean lan egiten zuten telefonistak protestan ikusten genituenean, CNT eta CGT irakurtzen zen banderetan. “Lur, onartu behar da komiteak ondo funtzionatzen duela: plastikoak jarri dituzte hatz-marken bidez fitxatzeko makinaren azpian, elektrizitate ziztadarik ez izateko; mahaien arteko tarteak handitu zituzten eta pantailen argia egokitu... Normala da informazio guztia denei ez ematea, zu bezalakoek bulegoa greban edukiko zenukete urte osoan, eta hori ez da eramangarria”. Baina azkenaldian ez zebilen hain defendatzaile, baziren aste batzuk talde beteranokoek hamaiketakoa egitera nora joango ziren esaten ez ziotela, ez ziotela abisua pasatzen atsedenaldia elkarrekin igarotzeko. Isiltasunez inguratuta zegoen, zokoratuta. Baina kontuz ibili behar da zokoratu kopuruarekin, gehiegi haz daiteke.

OSTEGUNA

Egun hartan benetako kezkaren bat antzeman nuen sindikatuko ordezkariaren harridura keinuan. Kontua ez zihoan beraiek nahi bezala; beharbada ez gintuzten euskaldunak botako, beraien gertukoago norbait baizik: “Ez dakigu zer gertatzen ari den”. Eta nire burua irudikatzen nuen besoak zabal mugituz, kokainomano begiz eskuin muturreko tertuliakide, sindikatuez ezkertiar batek esan behar ez lituzkeenak oihukatzen.

      Gabrielek diplomatikoa izan nahi zuen. Maiz etortzen zitzaion gogora: ingurura begiratu, eta Orfidal bat irensten zuen. Inork ez genuen inoiz pentsatu lan hori egingo genuenik. Ez lan txarra delako, bazenik ere ez genekielako baizik. Eskumuturretik heldu nion: “Ez da desagertuko egun osoan igurzten baduzu ere, distira hori ez da gantzarena”, teklatua gehiegizko indarrez igurzten ari zen. Eguneroko ibilbideen gainean etxe egin genuen: ordutegien erritmoak eusten zion gure klase ertaineko epika umilari. Gabriel gustura murgiltzen zen informazio jasa horretan: bere buruaz pentsatzeko denbora gutxi uzten zion. Irratsaioetako sintoniak indargarriak zitzaizkion, señoras y señores, me alegro, buenos días, Carlos Herreraren agurra eta Marvizonen notak, Suspiros de España pasodoblea Losantosen saioan. Kontratatu zuteneko autoestimua berehala desagertu zitzaion, lorpen bereko zenbait lankide ikusi zituenean; zaila da onartzea batzuek liburu bat nondik irekitzen den badakitela.

      Denok sartu ginen bitartean. Ez genekien zergatik irabazi genuen noizhaszaitezkea. Infojobsen irakurri genuen lizentziadunak nahi zituztela; Kazetaritzan berez, baina batzuk urrunagotik iritsi ginen, Zuzenbidetik (Gabriel), Historiatik, are Matematikatik. Azkenaldian hizkuntza izan zen kontratazio arrazoia, Mariak lan elkarrizketan adierazi zidanez, “azkenaldian euskaldunak, katalanak eta galiziarrak baino ez ditugu hartu, azkenean normalak gutxiengoa izango gara, kar, kar, kar”. Eusko Jaurlaritzari zerbitzu eman behar zion enpresak, eta deabruzko hizkuntza hura ulertzen zuen jendea behar zuten.

      Baina gobernua aldatu zen, lehiaketa galdu zuten, genuen esango luke Gabrielek, eta orain gu ginen banan-banan kaleratu behar gintuzketenak, “zuri kariñoa dizut baina justuagoa da, guk denbora gehiago daramagu hemen”. “Gabriel, Roucok esan du abortatu duten emakumeei barkatu egingo diela Elizak benetan damutzen badira: ez dakizue jada fededunak nondik atera ere”. JMJ gehiago behar nituen (tira, ez naiz kexatuko, denbora batez luzatu ziguten errestaurazio aurreko dibertsioa: Corinna, elefanteak, abdikazioa... “Jakingo zuen Sofiak?”, “Gabriel, mesedez”).

ASTEARTEA

Sindikatuak zer informazio zuen sindikatuak baino ez zekien, eta sindikatukoekin gosaltzera joaten zirenek. Ratz kafetegia zen beren kuartela, nagusien berbera. Ez genekien zeri buruz hitz egiten zuten ostiralero, gure lanarekin sostengatzen genuen bileran. Guretzat enpresako departamentu bat gehiago ziren, departamentu buxatzaile bat. Estatu mailako greba orokor pare baterako deia baino ez zitzaigun emaileko kontura iritsi, komitetik.

      “Maria, ulertzen dut garrantzitsua dela sindikatuarekin harreman ona izatea, baldin eta departamentua arriskuan jartzen ez bada. Estrategia on bat baldin badaukazu, denen errespetua irabaziko duzu, bai langileena, bai nagusiena, eta karta bat daukazu horretarako. Hizkuntza erregionalak: ezinezkoa da horiek deslokalizatzea. Lantalde bat sortu behar zenuke Eusko Jaurlaritzako kontratua berreskuratze aldera, txosten on bat idazteko, gaztelaniaz eta euskaraz. Izan dadila zure ekimena: tanto bat zure alde”. Hitz horiek nire ahotik irten ziren.

OSTEGUNA

Gabriel bederatziak laurden gutxitan esnatu zen errealitatera. “Leticia ez da iritsi”; esan beharra balego bezala. Sarreran bertan desbideratu zuten bilera-bulegora. Sindikatukoa kapatazaren keinua ikusi eta zutitu zen, ia lasterka, hari jarraitzeko. Denek jarraitzen zuten tekleatzen, bi aulki hutsik, Leticiarena eta sindikatukoarena, eginkizun notarialak betetzen ariko zena, kaleratzearen paperak zuzen zeudela bermatzen. Fede ematen. Gero, kafe orduan, kontatuko zien bere fakziokoei zer eginkizun gogorra izan zuen, Leticia negarrez hasi baitzen: zazpi urte enpresan, berak baino hiru aldiz gehiago irabazten zuen bikotekidearen etxera aldatu berri, haurdun. Contrato indefinido. Horixe zen bere euskarria. Eta beteranotasuna. Eta guk izan behar genuela kaleratuak, berriak, euskaldunak, dagoeneko ez gintuztelako behar. Edo, bestela, Gabriel: alokairuan bizi zen soltero-solteroa.

      Nire poltsa bultzatu zuen, bion mahaien arteko muga-mugaraino, berera pasatuta zegoelako; mantso hasi zuen mugimendua, “zure desordena amildegi bat da. Garrantzitsua da mahaia txukun izatea”, barkamena eskatzen hasi nintzaion, “barka...”, baina halako batean, mezua azpimarratzeko keinua bizkortu, eta nire galleta paketeari jo zion, eta biraka-biraka lurrera erori zen, lehendik han zegoen fularraren gainera. Negarrez hasiko zela uste nuen. Kaskoetatik zetorkigun notizia jarioa ez zen nahikoa zarata ordurako, isiltasuna gehiegi irauten ari zen, eta halakoetan ohi zuen eran, glups, irentsi zuen pilula bat. Beste bat. “Psikologoak esaten dit ez duela merezi antsietateari agertzen uztea, kaltegarriagoa da hori Orfidal bat hartzea baino”. Eta berak uste du drogazaleek beldurra ematen diotela.

Leticia ere badator, denok gainbegiratzen gaitu, ni baino ez nago berari begira. Beste guztiek, bere lagunek, sindikatukoek ere bai dagoeneko, tekleatzen jarraitzen dute. Leticia eta Gabriel bakoitza bere pantailari begira geratu dira, bat eserita, zutik bestea. Jendepata naiz baina espezie duintasunak edo jo ninduen, eta estanpa hura ez zitzaidan duintasun horren mailakoa iruditu. Zutitu eta kolpe bat eman nion besoan Gabrieli, espabila zedin: urte osoko kontaktu fisikoak edukitzen ari ginen. Leticiarengana hurbildu eta besotik heldu nion. Horiz zihoan goitik behera; janzki bakoitza tonu bat. Manoletina laranjak. Zer guapa zegoen esateko gogoa izan nuen. “Goazen kafe bat hartzera”; baietz egin zidan buruaz, pozik norbaitek ideia bat izan zuelako. Nire fakzioko hiruzpalau ere altxatu ziren agur-kafea hartzera (neska euskaldunak). “Inoiz ikusi dudan kaleratze injustuena iruditzen zait”, atera zitzaion nahi gabe, baina oihuka, nahi gabe ez balitz bezala. “Joder, Gabriel”, erantzun nion, baxu; denbora pixka bat behar zuen kaleratua bera ez izateagatik lasaitzeko. “Tira, hamar minutu baino ez ditut kaferako, gero lasterka joan behar dut tertulia hustera”. Hori zen bere elkartasunaren muga. Kafe makinaren gelan denak atondu, eta 10 zentimoko kafeak atera eta atera jarri nintzen. Leticia ukabilak estututa ari zen negarrez; karrera bat ikasi zuen, dena bikain ateratzen zuen. Ez zuen berriro lanik egingo. Bere gizonak hiru aldiz gehiago irabazten zuen. Haurdun zegoen. Besteek qué fuerte-ren tankerako esaldiak botatzen zituzten. Leticiak Gabrieli begiratu zion zuzen; “nik uste nuen...”, ezin zuen esan, beharrik ere ez; nik bai: “Gu izango ginela, euskaldunak”. Bukatu zen kafea. “Banoa, hasi egingo da tertulia, Leticia”. Eta esku batekin besotik heldu zion, bestearekin telefonoaren keinua egin zuen, “deituko dizut”. Gezurra, noski. Horrela kapatazak ikusiko zuen bera izan zela Leticia utzi eta lanera itzultzen lehena.

Kitto, egun normala zen berriro. Gabriel zen lehergailuaren tik-taka entzuten zuen bakarra. Tira, eta ni. “Gabriel, zu baino ez zara falta”, esan zion Mariak, algaraka. Izu aurpegiz begiratu zidan Gabrielek, “zu egon geldi, ez ezer esan”, lasaitu nahi izan nuen; are beldurtuago zirudien, ordea. Ondo iruditu zitzaidan hala egotea. Niri, denbora batez, ezezaguna banintz bezala begiratu zidan. Hala nintzen. Trebetasun hori daukat. Ezezaguna izatearena. Lortu zuen Mariaren bulegoraino joan eta itzultzea. Ez zidan begiratu nahi. “Zer moduz bilera?”, “Ondo, argitu dit Mariak departamentuaren estrategia”. Nire kontratua finkatzen ari zen; Hattori Hanzören ezpata bat zen ia. “Eskerrik asko”; ohartu da beraz. Besotik heldu nion: ez gara inoiz normalak izango. Zakar apartatu zen. “Tira, Gabriel, bihar bijilia eguna da”.

Non afaldu nahi duzu?

Madrilgo autobus geltokiko berritze lanak amaitzen dituztenean iritsiko zait etxera (etxea, erraz esaten dugu, ez?) itzultzeko ordua, seguru, joan-etorrietan obra guztiak jasan ondoren. Eta hobe beharbada: aplikatzen ari diren pobreen kontrako urbanismoak hezurrak txikituko dizkit, eta nerbioak. Banku zaharrak adeitsuagoak ziren. Berriak burdinazko sareak dira, haragian hezurretaraino iltzatzen zaizkizun irtengunez beteak, inor luzaroan gera ez dadin, lotarako balio ez dezaten (leiho baxuetan aldapan egindako barlasaiak bezala; banakako eserlekuak bankuen lekuan...). Nasaren parean aukeratu dudanak izterrak, bizkarra eta aldakak ziztatzen dizkit, denak batera; ez dit irakurtzen uzten, pentsamendu barreiatura behartzen nau, inguruari begiratzera. Eta pentsatzera. Ordua baino berrogei minutu lehenago iritsi naiz. Hirurak eta hogei, eta amaitu dut arratsaldeko lehenengo telefono deia. Sei izango dira autobusa Donostiara iristen denerako, hamarrak laurden gutxitan.

      Ferrek hots egin dit, autobus geltokira iritsi baino lehen. Esan dit ahizparekin hitz egin duela. Esateko modu bat da, “Alaznerekin hitz egin dut”: ziur naiz, berez, entzun baino ez duela egin. Kontatu dizkit gauza gehiago ere, planak egiteko bikote autonomo bat bagina bezala –bera langabezian ahizparen eta haren senarraren etxean han; ni biok “mantentzeko” lanean hemen–. Eta ez gara. Beraz, gure planak aipatu ditu “bidenabar”, nahiz eta berak alderantziz zela uste, ahizparena ari zitzaidala esaten “bide batez”. “Esan Lurri zuzenean nire etxera etortzeko”, eskatu dio ahizpak, “ez joateko gurasoen etxera afaltzera”. Ahizparen hileko Excelean lauki urrekara bat zegoen (eklipseen maiztasunez agertzen dira): sei urteko semea lagun baten etxera doa lotara, senarra Logroñoko familia ikustera joan da asteburu pasa eta ni herrian nago. Lau hormaren artean, pijama jantzi eta Fer McDonald’s-era bidali hirurontzako afari bila, “ze-nazka-hau-ez-da-janaria” esanez jateko, pare bat droga, kafea kontuan hartu gabe, eta isildu gabe pertsonaiari ez dagozkion arrangurak bota. Eta bere planean aldaketa gutxi eta txikiak baino ez zituen gogo ez txarrez onartuko.

      Nik, ordea, larunbat goizean, bihar, lan elkarrizketa bat dut hitzarturik. Nire etorkizun euskalduna finantzatze aldera egindako gestio urrien emaitza bat. Lan elkarrizketa: arrakastatsua izateko aukera oso gutxikoa, baina zerbait, seinale bat, interakzio bat curriculum bidalketak izaten diren bakarrizketan. Denak zeuden ados garrantzitsuena horixe zela adierazteko orduan, lana, lan elkarrizketa. Ferrek esan dit horixe erantzuteko ahizpari; erraza balitz bezala. Irudika dezaket isiltasuna, “Alazne, hor zaude?”, “Bai, bai, kontentzio hasperen pare bat egin behar izan dut; itxoin, beste bat”. Ezin izan dut elkarrizketa askoz gehiago luzatu, metroan bainindoan, poltsak zintzilik eta maleta arrastaka. “Fer, deituko dizut gero Lermatik, geldialdia egiten dugunean”, beharbada.

      Lau egun ditut etxean egoteko (etxe?), eta inportanteekin egoteko gorde beharko ditut berriro ere, ikusi nahi nituzkeenekin topatzeko aukerak itota; ikusi nahi nituzkeenekin ezin bainaiz gelditu dagoeneko, beraien telefonorik ere ez dut, eta gainera topatu nahi nituzkeen gehienak Madrilen daude orain, edo oraindik. Nire bikote harreman irekiari ez diot probetxurik ateratzen, eta dena bizimodu proletarizatu bat intelektualizatu nahi izateagatik: aukerak irekitzen ditugu eta gero lo orduak falta zaizkigu. Esan dut, Gipuzkoako nire herrian bizi da Fer duela urtebete, langabezian, besteren etxean; beraz, Madrilen egun osoa dut nahi dudanerako. Baina lanean 8 ordu, joan-etorrian 2, lotan 6/7, curriculumak bidaltzen 2: 24-19=5, bost, bost orduko egun osoa nahi dudanerako. Eta nahi izaten dudana zerbait lasaiagoa izan ohi da larru jotze bat lortzeko tramiteek eskatzen duten energia gastua baino. Horretara baino ezingo nuke dedikatu, gizaki-gizaki ekuazioa asko korapilatzen baita nahi gabe. Fer ere larri ibiliko da kontu honetan, nire familiaren jabetzetan bizi baita, haren zaintzapean. Egun libre gehiago dudanetan, energia gastatzeko premia sentitu ahal izateko adina (arraroa), jende inportantearekin egoten naiz, baina ez didate horretarako balio. Ez da trauma bat, bururatu egin zait eta esan egin dut. “Zure adineko neska baten kezka iruditzen zaizu? Benetan?”, nire familiako edonork esan zezakeen hori, nire herriko edozein adinkidek pentsatuko luke. Zergatik naiz oraindik neska bat berrogei urterekin? Noiz esango didate “emakume”? “Ba, begi-zuloak ez direnean insomnio filosofikoen ondorio, eskola eta lan ordutegien, erosketen, bazkaria prestatzearen, hipotekaren, bankura joan beharraren... ondorio baizik”.

      Behar baino maizago jiratzen naiz nasara begiratzeko, abiatzeko grinak hartua naukala dirudi, atzera begiratzen baitut bankuak egiten didan mina lekuz aldatzeko mugitzen naizen bakoitzean. Han daude autobusak, gugandik ate automatiko batera, seguratek zainduta; nireari dagokion hutsunea laurak hamar gutxiagotan bete du ibilgailuak. Kontua ez da asko aldatuko autobusera igotakoan (kontua inoiz ez da hainbeste aldatzen lekutik lekura); ez behintzat erosotasunari dagokionez. Zangoak ez zaizkit inoiz ongi kabitzen, eta belaunak aurreko eserlekuaren bizkarrari itsatsirik joaten naiz. Hala ere, beti leihoaren aldeko eserlekua hartzen tematuta nago, nahiz horrela ezin izaten ditudan zangoak pasilloan luzatu. Norbaitek lekua osten didanetan, maiz, lasaitu egiten naiz, komunera orduero gutxienez joan beharra ere erosoago eramango dudalako; leihoaren aldea nik aukeratu ez banu bezala, “uf, eskerrik asko nire lekuan esertzeagatik, nik neuk kontzienteki aukeratutakoan, jasanezina litzateke bestela”. Nahita aukeratzen ditut nire zangoak luzatu ahal izateko estuegiak diren tokiak?

      Argia itsugarria da itxarongelan, dimentsioak ez dira batere goxoak, eta ni jende-ilara dispertsatuari begira-begira nago, azpiratzaile soziopatak bereizi nahian, aurrean jartzen bazaizkit belaunak txikituko dizkidatenak, bat-batean eta aurreabisu gabe eserlekua atzerantz botatzen dutenean. Eta bidaia osoan ezkutuko mendekuak asmatu eta gauzatu behar izatera behartzen naute, irakurketa minutuak osten dizkidate niri, eta espazioa nire zangoei, pasilloan zerraldo. Jende hori. Argiztapenaren bizitasuna zapaltzailea da, ingurua guretzat beharrean, gu inguruarentzat argituko bagina bezala, erradiografiak egingo balizkigute bezala. Ez ninduke harrituko autobusera sartu aurretik diagnostikoa emango baligute, poltsikoan daramagunaren araberako pronostikoa: ez zara gaizkile handia izango, erdipurdikoa izatekotan. Eta desordenatua. Argiak kamiseta zuriaren azpian daramadan bularretako beltza erakusten du. Arropa ez dela berria. Mantxak. Hemen zinismoa argiei baino ez zaie baimentzen, zuk ikus dezakezun edozer, argiek seinalatu dute dagoeneko.

      Telefono dei guztietatik bat bakarra egin dut nik. Dagoeneko bostak zirenean, zangoak luze. Ahizpak errepikatu dit bere etxera joateko afaltzera, kalean dabilela, eta telefonoari erantzun diola bakarrik ama xantaia egiten ariko zaidala pentsatu duelako, eta ez dudalako xantaia emozionalei aurre egiteko behar besteko indarrik. Nik erantzun egin diot, ondorioak kontuan hartu gabe; esan diot ez dela xantaia amak egiten duena, nirekin egoteko gogoa dutela gurasoek ere, hilabeteak baitira azkenengoz elkarrekin egon ginenetik, eta lo bere etxean egingo dudanez... “Serio ari zara? Aizu, ba oso ondo, ze sensiblea zaren”. Eta ziztada bat sentitu dut. Ahizpak esan dit, hala bada, nik antolatzeko egunak eta abisatzeko berarekin noiz egongo naizen, gurasoekin bazkaritarako ere geratuko garelako beste egunen batean, baina berarekin bakarka egoteko ez dela beste unerik izango, eta eseki behar duela, ezdakitnorekin zerbait hartzen ari delako eta bakarrik utzi behar izan duelako. Ea badakidan zer korapilatsua den beretzat lagun batekin zerbait hartzeko tartea lortzea, ezin duela denbora galdu nire “ez dakit”, nire “zuek esan”, nire “niri berdin zait” amorragarriekin. Erabaki. Eta nik erabaki behar dut zer den mingarriagoa, norentzat, zein kasutan izango naizen ni, ez beste inor, huts egin duena.

      Madrilgo lurpeko autobus geltokitik, zeinetara lanetik metroan iritsi bainaiz, hodeirik batere gabeko zerura irteten da autobusa; Madril oskarbia atzean uztean, goi-ordokiak hostozko hodeiez hartzen du bidaiaria. Lurretik goratzen diren enbor motzetan borobiltzen dira. Zuhaitz ipotxak. Umetan amarekin muntatzen genituen egurrezko haiek etortzen zaizkit gogora, elkarrekin eraikitzen genituen herri haietan, borobil, jostailuzko. Zuhaitz konkretu bat bilatu ohi dut bidean, Ferrek seinalatu zidan bat; noiz arte egingo digu “agur, agur” muinoaren gailurretik, noiz arte iraungo dio itxura horrek, enborretik irteten zaizkion bi besoez besarkatu nahi bagintu bezala, eta guk bera. Buruan hodei bat, adarretan txikiagoak, hostozko hodeiak (etxe hori guk baino ez dugu habitatzen, Ferrek eta biok).

      Amak behartuta deitu dit aitak. Tonu neutroagoa lortzen du zer egingo dudan galdetzen didanean, ez zaio gaitzespen edo dezepziorik irristatzen; afaria ez zaio batere inporta, pena ematen diot, ez nau estutu nahi, barruan zerbait hautsiko balitzait ere, telefonoaren bestaldean. Elkarrizketak amari gustatu ez zaion norabidea hartu du, noski, aitak ez kezkatzeko baino ez baitu esan, ez duela garrantzirik, afari bat baino ez dela, joateko zuzenean ahizparenera erosoena hori baldin bada. Ama oihuka ari zaio, baita niri ere, joateko beraienera, ahizpak ez duela afaltzeko ezer prestaturik izango. Aitak delegatu nahi izan du, telefonoa amari pasatu, baina –berak badaki, nik ezin dut ikusi– guri hizketan ari zen bitartean ahizpari deika ere ari zen ama: elkarrizketa hasi dutenean jakin dut. Aita eta biok zain geratu gara bakoitza telefonoaren alde banatan, beste ezein gairi heldu ezinik; inportanteena lan elkarrizketa dela errepikatu dit pare bat aldiz, hori noren aldeko argumentua den zehaztu gabe. Eseki egin dugu azkenik, amaren oihuak gorantz baitzihoazen ahizparekin zuen eztabaidan.

      Ez da panorama lasaigarria; haserre horren errua nirea izango baita azkenean, ni naiz eztabaidak sortzen dituen aldagaia; gainerakoan, Exceleko laukitxoek eusten diote tentsioari. Eta otorduetan testurez, kolore tonuez, estiloez... aritzen dira, “bueno, eta jendeak dauzkan...” horiek gaitzesten dituzte, eta gortinak egiteko oihal egokiena zein den eztabaidatzen dute, non erosi gomendatzen diote elkarri, kopa handi horiek absurdoak dira, nahiago ditut, askoz, txikiagoak, eta nolako gogoa duten Saltxipiko almejak jateko, tira, arrandegian aste honetan... ni orain ez naiz harategi horretara joaten... “ai, ezin ditut jasan betaurrekoak buru gainean eramaten dituzten pertsonak”, “Patxik arkume giltzurrunak eta muinak gordetzen dizkit, bihar prestatuko ditut”, “nola bizi daiteke jendea hain apal gutxirekin?”. Eta niri zerbait esatea bururatuko zitzaidan, aharrausi ez egiteko, eta ziur esandakoa desegokia izango zela. “Noski, Lur, zuk pentsua jango zenuke ahal bazenu, baina besteok ez, zertaz nahi duzu hitz egin? Argitu nahi diguzu esan dugun zer den kapitalismoaren ondorio nabarmena? Esan dugun zer den, nahiz eta ez intentzio horrekin egin, klase baxuaren zapalkuntza betikotzen duen doilorkeria? Nahi baduzu utzi lanpernak eta jarriko dizugu solomo ogitarteko bat”.

      Lerma. Lerman ere badut etxe bat (batzuetan ez da hain neketsua, etxe, doan denean): agure artatsuaren lorategia. Arrosak koloreka landatu ditu ilaran, adreilu artean edertasuna ureztatuz. Arrosak beti daude han, nire zain, loraturik edo gabe, autobusak geldialdia egiten duen kafetegi erraldoiaren ondoan. Kristala tarteko bilatzen ditut aparkalekura bidean, aurkitzen ditudanean sortzen didaten goxotasunean etxe egiteko. Autobusa geldi, aurreko eserlekua aurreabisu gabe atzerantz bota duen soziopataren erruz ukimenik gabe geratzen zaizkidan zangoak luzatzera jaisten naizenean itzultzen naiz oinez lorategira, normalean telefono deiren bat jaso edo egiten dudan bitartean: eta loreei begira lasaitzen naiz.

      Gogo gehiegi gabe hartu diot telefonoa Ferri. Esan dit aurkitu duela gu bion artean Uuuu, uuuu izena duen kanta zein den, eta noren bertsioa, eta jarri egin dit, pixka bat dantzatu dut, gerritik gora, barre egin dut; zer ondo, orain erraz aurkituko dugu entzun nahi dugunetan; Trini Lopez, If I Had a Hammer; eta hiru APM? ditugu ikusteko, gogorarazi dit. Gainera: American Horror Storyren laugarren denboraldia jaitsi du, porroak erosi, izokin ketua, Martin Codax pare bat eta haragi xehatua, gordinik jateko, a, eta garrantzitsua, litxarreriak, armairuaren goiko apala osorik betetzen dutenak, batez ere Morenitoak. Afari erromantikoaren gure modalitateetako bat da; edozein otordu da, edozein ordutan has daitekeen edozein otordu. Fer dudarik gabe nire etxea da. Ez naiz tentuz ibili behar, gure alde txarrenak ikusi ditugu jada, hori uste dut behintzat, nahikoa da hori, uste izatea: ez naiz kontuz ibili behar. Ez da doan. “Noiz uste duzu egon ahalko dugula bakarka?”. Non baina? Ahizparen etxeko bere gelan? Sei urteko haur baten gelaren ondoan erre behar ditugu porroak? “Kanpoan da”. Berak ez du arazorik ikusten: horixe esan dit familia nuklearrean hasi den azken gerra diplomatikoaren berri eman diodanean, “ez dut arazoa zein den ulertzen, erabaki zer egin nahi duzun eta kitto, gaindituko dute, bakoitza bere kartak jokatzen ari da, zu ere bai, berez, baina kartekin zerbait lortu nahi baduzu, erabaki zer; non afaldu nahi duzu?”. Nik, berez, ilobarekin pasatuko nuke gaua, heldua izatea zer den ez dakien bakarrarekin, edo heldua izatea zer den argi daukan bakarrarekin, zakurren batekin bestela, edo ezezagun baten ohean; ez, ez, irakurtzen, edo bakarrik behintzat.

      Amaren deia, azkenik. Egoera aztertzen hasi da; kontua noraino tenkatu den neurtu nahi du. Ahots goxoa: denok-zure-ongizatearen-alde-gaude tonua. Zer moduz bidaia, galdetu dit, eta erantzun estandarra eman diot, beste bidaia batekoa izan zitekeena. Joateko berera afaltzera, esan dit. Nik: Alaznek zer egin behar du? Amak: Gurera etorriko da, muturtuta; Ferrekin joango zaizu bila, eta hirurak etorriko zarete kotxez. Beharbada abiatu dira Donostiarantz; asko falta zaio autobusari? Ez, ez, hogei bat minutu, Zarauzko peajetik behar dena, argitu dut nik. Arraina prestatu dut, labean. Ez daukat arraina jateko gogorik. Inoiz ez duzu arraina jan nahi izaten, baina jan egin behar da, eta ziur Madrilen inoiz ez duzula jaten: joan zara arrandegiren batera Madrilen daramatzazun hamar urteetan? Ba ez, eta zerbaitegatik izango da. Ba prestatu zuk afaria. Isiltasuna, eta isiltasunak esan nahi du, non? Ez daukat etxerik han. Ezta han ere, esango dit amak, han bageunde jatetxe batera joango ginateke, nik ez dut ikusi ere egin nahi nola bizi zaren. Non esan nahiko duzu. Berez, balkoitxo bat daukagu, eta etxeak hegoaldera ematen du. Los techos se cogían con la mano; las escaleras había que subirlas con el credo en la boca, y las habitaciones parecían destinadas a la premeditación de un crimen. Eskerrak ama ez den irakurzalea eta, beraz, Galdosen aipuak ez dauden bere errepertorioan. “Non zaude orain?”, ez dut erantzuten jakin (Zarauzkoa da ematen dakidan argibide geografiko ia bakarra: haurra nintzenean handia nintzenerako utzi nuen helduen jarraibide horiek ulertzeko ahalegina egitea, eta urteak igaro dira, eta jakin gabe jarraitzen dut gainak, bidegurutzeak, lehen zapata-fabrika zegoen biribilgunea, herritik irten eta lehen irteera, hirugarrena... non dauden, zer diren ere. Irakurtzen joaten naiz errepidean nagoenetan. Horrek ere oztopatzen du nire heldutasuna). Bukatu da elkarrizketa, zerbait erantsiko banu ere: plana itxita dago, eta guztiei komunikatuta, orain beste gauza batzuk ditu amak egiteko. Nahikoa adeitsua izan da; agur esan arte itxaron du eskegitzeko.

      Donostiako autobus geltokira iristeko zorian izango da ahizpa Ferrekin, berarekin hitz egin dut hamarrak hogeita bost gutxitan. Haserre antzean hasi du elkarrizketa, baina behin gudua amak irabazi duela onartuta, lasaitzen joan da kontua. Azken finean, ez zuen ezer prestaturik eta, afalostean goiz etxeratuz gero, geratuko zaigu denbora drogazalekeriarako eta gurasoek entzun ezin dituzten txutxu-mutxuetarako. Ferrek eta biok elkarri begiratuko diogu noizean behin, “ze gustura geundekeen ohean APM? bat ikusten eta Morenitoak jaten”. Nire lan elkarrizketa da protagonismoa izaterik lortu ez duena; Ferrek esan didanez, nire erruz, “denean ematen duzu amore hasieratik, ez zintuzket nire intereseko ezer negoziatzen nahi!”. Garrantzitsuena elkarrekin egotea da.

      Beharbada Donostiako autobus geltoki berria ere ni itzultzen naizenean amaituko dute, dagoeneko erabiltzeko beharrik ez dudanean. Han egongo dira biak, Donostiako geltoki kaxkarrean, haizea alde guztietatik, euritik babesteko fundamentuzko aterperik gabe. Nire zain daude, estruktura oso ahulen menpe. Autoz iritsi dira, bigarren eskuko auto prekario batean; nire barruko lekuren batean lasaitu egiten nau nire bila laurak ez etortzeak, aita, ama, ahizpa, Fer. Laurak hilko balira autoa irristatu eta balazten pastillak egoera txarrean zeudelako, ez litzaidake egunerokorik geratuko, soilik, joan-etorrian, noizean behingo publiko baino ez diren lagunak. Ez dira egituraren parte, joaneko bideak dira, ez itzulerakoak. Edo horrelako zerbait. Bisitari naizen eremuetan daude: afariak, pote bat, kontzertu bat, ospa dezagun, kontsola gaitezen... nahiko doakoak dira. Inork ez luke gudurik hasiko nirekin egoteko, inork ez du nire egoera jakiteko larritasunik. Ez han, ez hemen, ez bitartean.

      Hartu nire nihilismo zauritua eta nire hezur minduak, eta abiatu naiz metrora. Telefonoa itzalita. Ez dakit zenbat egun egon beharko duen horrela: harridura haserre egiten zaien arte, haserrea kezka, kezka barkamen... Eskua sartu dut galtzetatik, aldaka ukitzeko: odola egin dit estazioko bankuak, hainbeste denbora han geratzeagatik. Ipurmasailetan ere izango dut, odola. Bakeroek gorritasunik ez salatzea espero dut, etxera iritsi arte behintzat. Gaurko telefono deietan protagonismorik lortu ez badu ere, “eta lan elkarrizketa?” izango da hurrengoetan leporatuko didaten gauza bakarra. Eta horren oroitzapenari eutsiko diogu, “eta ez zenuen lan elkarrizketa egin”. Denei irudituko zaie larriena; inporta duen zerbait; ondorioak izango dituen zerbait. Beraiek konpondu ezingo didaten zerbait.

Bizkarrez

“Kitto, joan naiteke ohera”. Berandu da, haur eskolarako argazki albumaren prestaketak irentsi nau: nire garuna edozein estimuluri lotzen zaio, azkenean metxeroa aurkitu duen erretzailearen grinaz. Eskulanak? Ba eskulanak. Eta jantzi, garbitu, erantzi, jaso, altxatu, aldatu, utzi, garbitu, garbitu, eraman, aldatu, eman, eman, jarri... eskulanak dopamina dira nire buruarentzat. Ebaki, irudikatu, marraztu, konbinatu, zer gustatzen zaio? pentsatu, kolaz itsatsi, bilatu ordenagailua, bilatu ordenagailuan: “Rita eta krokodilo”, kopiatu, inprimatu, Pantera Arrosa lore horia kentzen eta arrosa jartzen, brilli-brilli pixka bat, Tartalo, aukeratu, ahuntz bat... Ama izateak, lehen hilabeteetan gutxienez, muntaketa-kate efektua du; ez dizu gelditzen uzten, ez dizu pentsatzen uzten. Ama ez zaretenek esango duzue aspertzearen antzekoa dela hori, eta amaren batek ukatu egingo dizue. Posible al da aspertzea hain nekatuta egonik? Amaitutakoan, egongelan barreiatutako kartulina, plastiko eta paper zatiak jaso behar izan ditut; eta guraizeak, kola, margoak... Ohean jadanik, gaueroko otoitz laikoari lotu natzaio, “ez dadila umea esnatu gorputza mantapeko berotan goxatzen zaidan arte”. Ezinezkoa da gure etxea berotzea; ohean eta sofan manta sorta baten azpian baino ez zaizkigu gorputz atalak biguntzen. Grabitatearen eta koltxoiaren besoetan abandonatu dut neure burua, eskuak izterren artean: aspaldi itxi ditut begiak, etzan baino lehen ziur asko. Lokartzen ari naiz, eta umeari begiratu behar nioke hori gertatu baino lehen, “noiz ikusi zenuen bizirik azkenengoz?” galderari erantzun duina eman ahal izateko. Baina hari bizkarrez nago. Amak ez zion umeari begiratu ere egin oheratu zenean.

      Atzerantz adi jarri dut belarria. Ohi baino lehenago bereizi dut haren arnas hots ahula gainerako zaratetatik. Baina hori baino zerbait gehiago behar da begiratu dudala baieztatzeko. Arnasa entzun zion eta aurpegia eta bularraldea ukitu zizkion eskuaz, horrela ohartu zen... Nahikoa litzateke besoa atzerantz luzatzea, haurraren sehaska gure ohearen luzakin bat baita, tarteko langarik gabea. Sehaskatik urrun etzan naiz, ordea; ez naiz iritsiko. Ukituta ere ez nuke bereiziko zer ukitzen ari naizen, eta ukitu eta ukitu, burua, bizkarra (umea ere niri bizkarrez egongo baita)... esnatu egingo dut. Lokartzen ari naiz, eta hori pentsatzeak ez du lokartzeko prozesua moteltzen. Umeari begiratu aurretik hartuko nau loak, ez naiz ohartuko zerbait gertatu bazaio, gertatzen ari bazaio. Bere arnasa entzuten dut. Badakit, oraingoz, bizirik dagoela.

      Reality bateko tertuliakideak imajinatu ditut (edo txiolariak ziren?), nire irudiz betetako pantaila erraldoi baten aurrean eserita: “Zer gertatzen zaio ama honi? Zergatik ez dio umeari begiratu ere egin? Ez du argirik piztu, ezta mugikorrekoa ere. Ez du ikusi. Badu azalpenik horrek?”. Eta psikologo bat dago zutik, gorputz adierazpenean aditua, niri buruzko azalpenak ematen. Dena da larria, dena da ulergaitza ama batengan. Eta umea horren ispilu da, bera ere bizkarrez baitago. Hala egoten da, pediatrari kontrakoa esan banion ere. Nire kontzientzia Telecincoko tertulia arrosa bat da.

      “Haurrak lasaitu egiten dira ama usaintzen dutenean, ama gertu dagoenean, ikusten dutenean; ziur asko, bereizten duten aurpegi bakarra da: kumeak ahalik eta denbora gehien pasatu behar du amarekin” dio adituak, eta lakaz harrotutako ile hori metxadun batek bai-bai egiten du serio, kopeta zimurtuta. Osasun langileek ere fede handia diote amaren presentziari, haurra negar histeriko kontsolaezinean murgiltzen den bakoitzean jartzen didate besotan, “ez da inon amaren besotan bezain goxo egoten, e, txikitxo”: umea askatu eta lasterka hasteko gogoa pizten zait niri, lau porro erre eta konortea galtzekoa. Baina halaxe nengoen, haur negarlaria besotan, zeina zotinka ari zen, infernutik bueltan baletor bezala, pediatra arrotz batek burua eskukatu ondoren. Buruaren alde bat bestea baino zanpatuagoa zuela esan, eta hartu gaituen osasun langile orori entzundakoa errepikatu zigun; umea buruz gora jarri behar dela, baina burua maiz aldatu behar zaiola jarreraz, aldeetariko bat ere zanpatuta ez geratzeko. Normala dela, ordea, haurrek burua jartzeko alde kuttun bat izatea (eskerrak, “normala da”, hori esan du, hots, ez dela nire errua); orokorrean, sehaskan amari begira egoten dira. “Ziur zuk haurraren alde honetan lo egiten duzula, ez?”. Baietz esan nion, Ferrek ez zuen kontrakorik adierazi (orduan oraindik zenbait gauza elkarrekin egiten genituen), baina gezurra zen. Gure haurrak ez zuen biotako inori begira lo egiten. “Normala al da amak eta semeak horrela lo egitea, elkarri bizkarra emanez, hain urrunduta? Zer adierazten digu horrek?”, galdetu dio aurkezleak gorputz adierazpenean aditua den psikologoari. Sorbaldak eta bekainak jaso ditu erantzuten hasi baino lehen...

      Berotu zaizkit eskuak. Berez, pentsatzen ariko ez banintz, ohean luze etzango nintzateke orain, beso zabalik, eta zangoak luzatuko nituzke: behatzak tente jarri beharko nituzke berehala muskulu bikiei goranzko tentazioa sumatuko niekeelako. Inoiz ez zaizkit bikiak igo, inoiz ez zuten halako asmorik agertu, berrugaztundu naizen arte, esne-makina bilakatu naizen arte, alegia; hor joaten zait nire organismoak behar-beharrezkoa duen ura. Ez dauka konponbiderik. Biberoiak betetzeko beharko nukeen euro kopurua kalkulatzen ere ez naiz hasi. Eta zorabiatu egiten naiz biberoiak betetzeko nire titietatik esnea ateratzen. Zer egingo diogu. Beraz, badaezpada ere, berriro alde batera jarriko nintzateke. Baina orain horrek guztiak erabaki handia dirudi. Pentsatze hutsak begiak irekiarazi dizkit. Berriro itxi ditut, eta banan-banan hasi naiz egunean ikusitako pertsonen ehuneko hamarraz maitemintzen. Nekeak hori ere mugatzen du, fantasiak nire ahalmen fisikoaren neurrira egokitzen dira (aldagai kualitatiboez ari naiz, ez kuantitatiboez).

      Haurdun geratu nintzenean hasi zen prozesu baten ondorioz, inoiz baino gorputzago naiz orain: nire burua kulturizatzeko, zibilizatzeko, naturatik askatzeko egindako ahaleginaren ondoren, zenbat eta zenbat belaunaldik, berriro ere ugaztun; ez klase ertain, ez irakurle, ez euskaldun, ez ez-emakume, ez tipa maja... ugaztun. Nire gorputza inoiz baino erabaki gehiago hartzen hasi zen bere kabuz, eta nire egunerokoa irensten. Haurdun nengoela “disfrutatu” oihukatzen zidatenetan (eta nire harridurarako hori da gehien opa zidatena, eta nik ere ahoskatzen amaitu nuena, “disfrutatu”), kosta egiten zitzaidan ezustekoa ezkutatzea. Disfrutatu? Zer? Goragalea, zorabioak, ondoeza, gosea, ez, antsietatea, tabakorik ez, alkoholik ez, porrorik ere ez, noski, ezta txorizoa ere, ez eta beste hainbat gauza goxo ere, bihotzerrea, izugarria, muskuluetako mina, odoluzkiak (oraindik ere itotzeko beldurrik gabe ozeanora salto egiteko moduko flotagailua daramat ipurdian)... Eguna beldurrez pasatzen nuen, hasieratik hasi beharrari beldurrez, beste abortu bat, eta berriro hastera. Ez dakit berriro ekingo niokeen. Ezin da moduren bat asmatu ernaldia poto baten barruan gerta dadin? Egunero begiratuko nioke, berogailuaren ondoan edukiko nuke, musika hobeto entzungo luke, poto garden eta goxo batean, nire toxinetatik eta bihotz taupadetatik libre, dun-dun lasaiago bat. Eta potorik ez badago, aukera eman behar lukete haurdunaldi osoa ospitalean igarotzeko, ipurdia bistan, monitorizatuta. “Haurdun zaude, ez gaixo, zure gorputza prestatuta dago prozesu horretarako”; yaclaro.

      Ugaztuntasuna erditze egunean eta ondorengoetan iritsi zen puntu gorenera. Erditzen ari nintzela, kontrakzio betean, pentsamendu batek nahikoa trinkotasun lortu zuen garunaren zirrikituren batean: “Ezagutzen nauen inork ez ninduke ezagutuko oraintxe, aurretik pasatuko lirateke eta hurrengo egunean kontatuko lidakete pertsona bat ugaztuntasunera guztiz makurtuta ikusi zutela, hanka-zabalik oihuka; inguruan zuen teknologia medikoak ez zuela ahalmen aski basatasun hura arintzeko, zirrarak oraindik ere irauten diela”. Hau ez naiz ni, hau La2-eko dokumental desatsegin bat da. Natura oso zakarra da: edozein dokumental hasten ikusi orduko aldatzen dut katez, beti jaten dute norbait, hontz baten edertasuna miresten ari zara eta, bat-batean, kumea jaten hasten da. Eta ni ere han nengoen, ume bat edo nire erraiak, zer botatzen ari nintzen bereizi nahian.

      Titularrek eta tertuliek gertutik jarraitzen didate haurdun geratu nintzenetik eta gehiago, askoz, ama naizenetik. Ez naizen bakoitzean azaltzen dira. Poteatzailea naizenean bereziki. Ama taberna batean ibili zen dantzan. Iritsi zenean, mozkor zantzuak zituen eta substantzia sorgorgarrien eraginpean zirudien. Dantzan hasten banaiz, zerekiko itsu ari naizen gogorarazten dit tertuliakideren batek, zer gertatzen ari da eta ni hemen dantzan? “Begira, badakit matxista edo ez dakit zer deituko didazuela, baina hau ez da normala, barkatu baina ez da nor ma la: ni umearen aita banintz oso kezkatuta nengoke”. Edo kontzertu batean. Edo zineman, ez zion telefonoari begiratu filma amaitu eta bi ordu igaro ziren arte, isilduta omen zeukan. Edo irakurtzen, “hori esaten duen ama bat ez dago burutik ondo: nobela bat irakurtzen ari zela? Bere gorputzetik eta kontzientziatik kanpo zegoela? Zer uste du, beste amek ez dutela irakurtzen?”. Bai, noski, hori uste dut; ez dugula ez irakurtzen, ez telesailik ikusten, ez filmik, ez dugula larrua jotzen, ez dugula lorik egiten... Hasperen egin dut ohean, eta hasperenak gainerako hots guztiak bildu ditu, baita buru barnekoak ere. Bideozainduta banengo, bageunde, biratuta nengoke honezkero. Agian muxu emango niokeen kopetan oheratu orduko, esnatzera arriskatuta ere, zenbat maite dudan ikus zenezaten denek.

      Bularreko haurren bat-bateko heriotza lehen urteko kontua izaten da. Ez? Bai. Ez? Ez naiz orain jaikiko ordenagailuan begiratzera. Nire telefonoak, burukoaren azpian dudanak, ez dauka Internetik, eta balu ere, gelatik irten beharko nuke argiak haurra ez esnatzeko. Manta pean begira nezake. Berdin dio, ez daukat Internetik telefonoan. “Zalantzarik gabe, bizi dugun garaiaren sintoma da ama hau. Begiratu ondo, manta pera sartu da, ikusten duzue argi hori?”, laser bat dauka adituak, pantailan nahi duena seinalatzeko. “Ba bai, nahiago izan du Interneten informazioa bilatu ondo-ondoan duen haurrari begiratzea baino”. Pediatrek lehen urtean ematen dizkizute horri buruzko aholkuak: haurra buruz gora etzan (eta zure ama mindu, bera ere ez zelako askoz lasaiago ibili, ziur asko, gu buruz behera etzaten, “eta bizirik zaudete, ez?”), panpinarik ez inguruan, burukorik ere ez, kontuz tapakiekin, bero handiegia ez da ona, tetea katerik gabe, erretzailea baldin bazara lehen hiru hiletan... Bat-batekoa eta ustekabekoa.

      Lehen hiru hiletan ez nuen apenas lorik egin. Berez, bi ordurik behin esnatzen zen txikia, eta maiz lokartzen zen horrela, nire gorputz esaten zioten horretako tripan goxo. Paganismo berriren bateko sinestuna banintz, gure gorputzaren jakiturian sinetsiko banu, haurdun egoteak emakumeen ez dakit zenbat belaunaldirekin konektatzen nauela eta horrek ere nolabaiteko jakituria inkontzientea ematen didala, zertarako ospitaleak (hil egiten ziren erditzen, niri garrantzitsua iruditzen zait puntu hori, ni bizirik ateratzearena), eta “nork ezagutzen du hobeto nire gorputza, nire medikuak edo nik?” bezalakoetan, pozik nengoke bere masaila sabelean sentituta, bere arnasa nirearekin dantzari (tira, nire alienazioak ez ezik, gure etxeko tenperaturak ere zailtzen zuen mistizismoaren kontua). Pentsatze hutsarekin bularretan sentitu dut esnea bidea urratzen. Esnatu egiten nuen, ez nahita, ohean ahoz gora uzteko mugimenduek, ordea, beti izaten zuten emaitza bera. Baina arnas hodiak libre geratzen ziren, negar egiteko ere. Zientifikoagoa dirudi, ez? Umeak ere hil egiten ziren, hain naturalak ziren garaietan. Umeari titia ematen lokartu eta tripa gainean ito zaio, txitxi estreinatu berrien bigunean. “Norbait harritu da emaitza honekin? Nik ere sentitzen dut, ez pentsa, baina esan egia, denok pentsatu dugu egunen batean horrelako zerbait gertatuko zela”. Gau osoan zelatan aritzen nintzaion, eta alde batera okertzen bazen, fetu jarreran jartzeko, zuzendu egiten nuen: ez zen buruz behera uztea bezain arriskutsua, baina bai buruz gora uztea bainoago. Eta esnatu egiten zen. Eta pediatrak esan zidan lasaitzeko, ez erotzeko, uzteko lasai umeari tripan goxo lo egiten. Ba abisatu, ez? Abisatu! Zenbat aldiz esnatu ote naiz haur-hiltzaile? Pediatrek ez dute beti asmatzen, hala ere. Inork ez du beti asmatzen. Pediatrek ere ez, beraz. Ez zion umearen koloreari jaramonik egin, pediatrak, lau ordu lehenago, pixka bat lasaitzeko eskatu ziolako. Batzuetan esnatu izan dut pediatraren absoluzioaren ondoren ere. Ez dakit nire pediatraren erlijioa zein den, osasun publikoan ere sinestun asko dago.

      Haurrak osasuntsua dirudi eta lotan dagoen bitartean hil egiten da, ez dakigu zergatik. Lehen urtean. Baina itotzen bada badakigu zergatik hil den. Eta hori gerta daiteke urtea bete ondoren ere. “Amek sen berezia izaten dute, azaldu ezin den lotura bat haurrarekin, baliteke, beraz, amak jakin izana zerbait gertatzen ari zela eta horregatik beragatik ez biratu izana. Ez da naturala seme-alabak gurasoak baino lehen hiltzea, ez gaude horretarako prestatuta”. Norbaitek esango die baietz, naturala badela? Naturala ez dena hainbeste kume (bizirauteko guztiz ezgauza) bizirik ateratzea dela, eta hori kontu artifizialei esker dela? Nire arnasari eutsi diot berea hobeto entzuteko, ea aireak zer neurritako oztopoak topatzen dituen bere hodietan barna. Baina bat-batean ez dut ezer entzuten: isiltasunaren dentsitatea hazi egin da nire belarri ahoan, lodi-lodia da, gorgarria. Utzi diot arnasari irteten eta, pixkanaka, aditu dut berriro arnasa zikina. Bai, zikina dirudi. Mukiak izango ditu? Biriketan zerbait? Baliteke gaixorik egotea. Ozenegi entzuten diot arnasa, zurrungaren zorian. Tapatu gabe dago ziur, ostikoka kentzen ditu tapakiak; hoztu egingo da. Beti iristen gara berandu samar, gaixorik egun pare bat daramala, kosta egiten zaigu sukarra hartzea, eta hartzen diogunerako, aurreko egunean “bero xamar dago” pentsatu ondoren, hogeita hemezortzi graduak ondo pasatuta izaten ditu. Amak ez zekien esaten sukarra noiztik zeukan. Baina, dena den, bizirik dago.

      Ez daukat kezkatuta egoteko arrazoirik. Ezer gerta ez dadin gure esku dagoen guztia egiten dugu, eta haurren ehuneko oso txikia hiltzen da horrela (esaldi horrek ez du inor konbentzitzen, ehuneko guztiak dira itsugarriak guraso batentzat, ondoren “hil” edo “heriotza” baldin badoa, baina saia nadin). Igaro du arrisku-adinaren langa, eta sehaskan ez dago ito dezakeen ezer. Kezka handiagoren bat banu ez nintzateke honetaz pentsatzen ariko, edo handiagoa izan gabe, beste kezkaren bat: nire bizitzako beste alderdiren bat problematizatu beharko nuke. Berez, lasai etzan, gogoa sabai aldera proiektatu eta betetasun hasperen bat egin behar nuke, ahoz gora, besoa semearen bularrean, hau da nire erreinua, zer ondo gauden hemen goxo-goxo, lau hormaren artean, bonba hotsik gabe, afalduta, senideak hurbil... Amak poliziari esan zion, ia oihuka, lehen munduan bizi garela, ez errefuxiatu gune batean, ez zegoela kezkatzeko arrazoirik, horregatik lokartu zela umeari begiratu gabe. Eszenak ni biratu orduko utziko lioke idilikoa izateari, muskulu bikiak egarriz uzkurtuko liratekeelako.

      Berriro eutsi diot arnasari. Eta isiltasun lodi hori itzuli da. Ezinegona urdailean. Pintto Pinttoren erritmora inhalatu eta exhalatu dut. Nire arnasa da entzuten ari naizena, nire zurrungak. Maiz gertatzen zait; haurra entzuten ari naizela uste dut eta nire arnasa da, edo beste norbaitena. Zenbat denbora daramat umea hauteman gabe? “Bizirik dago” guztiak baliogabetu dira. Kolpetik eseri naiz ohean, eta besoa luzatu dut itsumustuan. Haurra, zorionez, aitaren etxean zegoen eta garaiz iritsi ziren ospitalera. Ama, bitartean, Internet bidez ezagututako gizon ezezagun batekin zetzan. “Onartu behar da barregarria izan dela gizonari eman dion zartakoa, umore pixka bat azkenean. Eta badakigu zergatik ez duen sehaska begiratu. Baina, jakin nahiko duzue; nor da gizon hori? Sandrak azalduko digu hari buruzko txostena. Baina itxaron unetxo bat, Lurrek zerbait esan du: ‘Barkatu, dei bat egin behar dut, eta umea ikusi, orain’. Besterik ez; gizonak ez dio entzun, lo dago. Momentuz, janzten hasi da Lur, azaleko arnasketa bizkorra dauka. Deia, eta ligatzeko aplikazio batean ezagututako gizonari buruzko txostena, sei minuturen bueltan, hemen”.